Tinh tế trong tiếng Nga (тонкости русского языка).

[ninh]

Tra cứu:
* http://poiskslov.com/word/кафе/ : Từ gốc Pháp [фр. cafe], giống trung, không biến đổi.
* http://poiskslov.com/word/кофе/ : Từ gố Hà Lan [гол. koffie < ар.], không biến đổi, giống đực (còn gọi là кофей hoặc кофий).
Xem ra người Nga tôn trọng cái gốc của từ. Trên một số tài liệu, có vẻ như hiện nay có sự thoả hiệp, «допустимо употребление этого слова и в среднем роде»

[USY]

Nói chuyện giống của danh từ, em lại nhớ câu chuyện tiếu lâm của VN về chia tài sản: người anh lấy hết những thứ gì "giống cái": cái bát, cái đĩa, cái nhà, cái giường, cái thuyền, con dao, cái thớt, v.v. và v.v..., phần người em chỉ còn mỗi "đực rựa", vậy mà sau này một tay làm nên cơ đồ.
Nhờ bác Dmitri và các bác hiểu tiếng Nga cho em biết thêm về chuyện единица измерения: ngoài "cái" - штука" ra, tiếng Nga còn có những từ nào phổ biến để chỉ đơn vị nữa ạ? Em biết nói về súc vật thì có голова, động vật nói chung có khi còn dùng từ особа, còn từ единица thường dùng để liệt kê những loại sự vật gì?
v.v. và v.v.?
Em xin cảm ơn các bác trước

[Nina]

Chậc chậc, em tưởng là đối với súc vật thì người ta tính theo chân chứ nhỉ - gia cầm thì lấy tổng số chân chia đôi, còn gia súc thì lấy tổng số chân chia bốn, còn bọn như gián, kiến thì không nuôi nên không cần đếm?

[vidinhdhkt]

Theo như tớ biết thì từ единица dùng để thống kê số đầu đạn hạt nhân, tên lửa mang và các bộ phận kỹ thuật (сборочные единицы).

[Dmitri Tran]

USY viết

Nói chuyện giống của danh từ, em lại nhớ câu chuyện tiếu lâm của VN về chia tài sản: người anh lấy hết những thứ gì "giống cái": cái bát, cái đĩa, cái nhà, cái giường, cái thuyền, con dao, cái thớt, v.v. và v.v..., phần người em chỉ còn mỗi "đực rựa", vậy mà sau này một tay làm nên cơ đồ.
Nhờ bác Dmitri và các bác hiểu tiếng Nga cho em biết thêm về chuyện единица измерения: ngoài "cái" - штука" ra, tiếng Nga còn có những từ nào phổ biến để chỉ đơn vị nữa ạ? Em biết nói về súc vật thì có голова, động vật nói chung có khi còn dùng từ особа, còn từ единица thường dùng để liệt kê những loại sự vật gì?
v.v. và v.v.?
Em xin cảm ơn các bác trước

Chắc là bác nói về "Đơn vị đếm" (Единицы счета)?. Vì Единицы измерения là đơn vị đo lường nói chung (mét, km, kg...) là chuyện khác. Thế thì nhiều lắm, nhớ được gì nói nấy.
- Trước hết là từ nhiều nghĩa: Единица - số 1 trong Toán, Lý, hay là điểm 1 trong học tập. Và là đơn vị để chỉ các vật độc lập, hay dùng trong kỹ thuật. Như là: 100 единиц бронетехники (100 xe thiết giáp), hay như bác vidinhdhkt nói: сборочные единицы (linh kiện).
- Особь (nguyên thể không phải là особа đâu nhé! 2-4 особи, 5-20 особей). Nó như là индивид, индивидуум dùng chỉ cá thể cho động vật, thực vật cũng được.
- Экземпляр - bản. Nhưng cũng dùng cho động vật, như tiếng Việt. Ví dụ nói: Он в мире единственный экземпляр = anh ấy là người độc bản trên thế giới (ý nói sự kỳ dị...)
- Штука - cái (nếu nhỏ), to thì gọi là chiếc. Nhưng tiếng Nga rất ít khi dùng để chỉ đồ vật to, ví dụ ít nói như tiếng Việt "5 chiếc máy bay" = 5 штук самолетов mà nói thẳng luôn: 5 самолетов hay là 5 единиц авиатехники (khí cụ bay nói chung). Trong khi đó, tiếng Việt gọi là "chiếc" tất.
- Голова để chỉ con, dùng cho gia súc lớn. Gia cầm, hay như mèo, chó, thỏ... cũng rất ít dùng, hầu như không bao giờ nghe..

Về số lượng còn có: Дюжина - tá (12 cái), Гросс - 12 tá = 144 cái (nhưng ít dùng).

[Dmitri Tran]

Old Tiger viết

Rất mong được gặp mặt bạn Masha cũng như nguyentiendungrus_83 tại Quảng Trị.

Bác Trần ở xa quá có thấy nóng ruột không ạ? Hay bác làm quả bay về Việt Nam để thăm quê và ọp ẹp cùng mọi người đê.

Cảm ơn bác OT!. Ruột thì đã hết nóng rồi, bây giờ đang ở giai đoạn hâm!

Công việc bận là 1 phần, nhưng thực chất là "Rơ moóc" hơi bị cồng kềnh, 1 người về không được. Vé 2 chiều đi-về không dưới 1350-1400 usd. Phải bay qua Viên (Áo), hay Pari, vì bay qua Mát thì rẻ hơn nhưng hay bị trục trặc....
Chắc phải vài năm nữa mới gặp các bác trên NNN được.

[USY]

Dmitri Tran viết

Chắc là bác nói về "Đơn vị đếm" (Единицы счета)?. Vì Единицы измерения là đơn vị đo lường nói chung (mét, km, kg...) là chuyện khác. Thế thì nhiều lắm, nhớ được gì nói nấy.
- Trước hết là từ nhiều nghĩa: Единица - số 1 trong Toán, Lý, hay là điểm 1 trong học tập. Và là đơn vị để chỉ các vật độc lập, hay dùng trong kỹ thuật. Như là: 100 единиц бронетехники (100 xe thiết giáp), hay như bác vidinhdhkt nói: сборочные единицы (linh kiện).
- Особь (nguyên thể không phải là особа đâu nhé! 2-4 особи, 5-20 особей). Nó như là индивид, индивидуум dùng chỉ cá thể cho động vật, thực vật cũng được.
- Экземпляр - bản. Nhưng cũng dùng cho động vật, như tiếng Việt. Ví dụ nói: Он в мире единственный экземпляр = anh ấy là người độc bản trên thế giới (ý nói sự kỳ dị...)
- Штука - cái (nếu nhỏ), to thì gọi là chiếc. Nhưng tiếng Nga rất ít khi dùng để chỉ đồ vật to, ví dụ ít nói như tiếng Việt "5 chiếc máy bay" = 5 штук самолетов mà nói thẳng luôn: 5 самолетов hay là 5 единиц авиатехники (khí cụ bay nói chung). Trong khi đó, tiếng Việt gọi là "chiếc" tất.
- Голова để chỉ con, dùng cho gia súc lớn. Gia cầm, hay như mèo, chó, thỏ... cũng rất ít dùng, hầu như không bao giờ nghe..

Về số lượng còn có: Дюжина - tá (12 cái), Гросс - 12 tá = 144 cái (nhưng ít dùng).

Vâng đúng là em định nói đến đơn vị đếm - единица счета đấy ạ.
Cho em hỏi thêm ngoài cách dùng đúng nó ở số nhiều ra, những đồ vật khác còn có thể gọi như thế nào? thí dụ: cuộn giấy, ổ bánh mì, tấm bản đồ...?

[dienkhanh]

Nina viết

Quay trở lại chủ đề, em muốn nhờ bác nào giải thích giúp - tại sao кафе thì là danh từ giống trung, còn кофе lại là danh từ giống đực? Ngoài chuyện - người Nga nói thế, từ điển viết thế thì còn lý do gì khác không ạ? Em cám ơn nhiều!

Bác làm em nhớ giai thoại về nhà văn Raxul Gamzatovich Gamzatov vĩ đại của dân tộc Avar thuộc nước cộng hòa tự trị Daghextan:
Trong quán cafe của Hội nhà văn Liên xô, Raxul Gamzatovich thủng thẳng nói với bà phục vụ quầy:
- Мне адын кофе
Bà phục vụ quay sang mấy ông nhà văn Nga đứng cạnh đó:
- Này các bác, các bác là người Nga mà suốt ngày одно кофе . Xem Raxul Gamzatovich này, bác ấy người Avar, viết văn bằng tiếng Avar thế mà còn biết кофе là giống đực.
Raxul Gamzatovich lại tiếp tục thủng thẳng:
- И адын булка!

[Old Tiger]

Julia viết

Nhầm là masha90 sinh ra và lớn lên ở Nga từ bé. Có lẽ với kiểu viết, hành văn và kiến thức nhiều như thế thì masha90 minimum là 50 tuổi. Không biết em đoán có đúng không?

@ Bác Julia!

Bác Julia đi vắng đâu mà lâu ngày quá ta. Bác có khỏe không? Đợt này bác có tham gia ọp ẹp tại Quảng Trị không? Rất vui và hân hạnh nếu được gặp bác ở đó.

Thưa các bác để tránh cho là xì-pam, em xin ý kiến các bác về тонкость của câu "cấm hút thuốc!" trong tiếng Nga: Не курить! Не курите! У нас не курят!

[Nina]

Trong quá trình tìm kiếm lời giải đáp cho câu hỏi ngớ ngẩn của mình, em tình cờ thấy bài này, xin chép vào đây để các bác tham khảo luôn nhé.

Nguồn: http://www.stihi.ru/2003/10/21-633

Почему слово КОФЕ мужского рода
Никитин Сергей Александрович

Давным-давно, лет четыреста назад, в русском языке не было слова КОФЕ. Это неудивительно: раз не было кофе, так и слово для его обозначения не требовалось.

Потом, рассказывают, Пётр Великий, научившись в Европе обычаям иноземным, стал заставлять своих современников пить по утрам эту горькую гадость.

А называли зерна и напиток – кто во что горазд. В восемнадцатом столетии можно было, без опаски прослыть неграмотным, говорить и писать это слово в любом роде.

Например, КАФА.

А что: как и подобает молодой даме, КАФА будоражила сердце, заставляла блестеть глаза, сводила с ума пристрастившихся к ней.

Однако в девятнадцатом веке, особенно во второй половине, когда образование стало широко доступным и полностью на русском языке, слово разобралось, что с возрастом женская доля становится всё нестерпимей. И для всех стал очевиден его мужской род. Так появились КОФИЙ и КОФЕЙ.

А теперь попробуйте-ка сказать: выпьем кофейку или крепкий кофий.

Чувствуете? Никакого намёка на средний род! И кто это только придумал по заграничному заканчивать слово на букву Е?

Вот, например, КАФЕ – как и положено, среднего рода. Кстати, там, откуда привезли это слово, оно обозначало абсолютно то же, что и КОФЕ. Хозяева закусочных писали вывеску на своём заведении – мол, здесь можно выпить кофе. Так и у нас, иногда, вместо "Хлебный магазин", пишут коротко: "Хлеб".

КАФЕ сразу отказалось и от женских забот, и от мужских привилегий. А вот КОФЕ настолько привык к роли жгучего брюнета, что и с новым окончанием, и даже разбавленный сливками, не растерял своего мужества.

Благодарные потомки по достоинству оценили эту стойкость, и КОФЕ стал единственным исключением из правил грамматики.

Разумеется, единственным только в своём роде...


(Из цикла "Подражание Феликсу Кривину", 1996)

[Nina]

Còn bài báo sau thì cho rằng, có lẽ КОФЕ là danh từ giống đực, vì ngày xửa ngày xưa, khi mới gia nhập vào tiếng Nga thì người ta viết nó là кофей.

http://www.trud.ru/article/01-12-200...kogo_roda.html

В Россию кофе проник через "окно в Европу", прорубленное Петром I. Первое письменное упоминание в российских источниках относится именно к этой эпохе. Этимологический словарь русского языка свидетельствует, что это слово впервые встречается у нас в Торговом морском уставе 1724 года. Правда, писали тогда не "кофе", а "кофей".

[Nina]

Còn trang gramota.ru mà em tín nhiệm trong việc trả lời các thắc mắc tinh tế và không tinh tế lắm trong tiếng Nga thì viết như sau:
http://www.gramota.ru/spravka/

Вопрос № 200652
В последнее время все чаще слышится употребление слова КОФЕ в среднем роде. Зафиксировано ли это в каких-нибудь словарях или справочниках? Или по-прежнему употребление слова КОФЕ является грубым нарушением языковых норм?
-------------------------------------
Ответ справочной службы русского языка
В «Русском орфографическом словаре» указано, что употребление слова кофе как существительного среднего рода допустимо в разговорной речи.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Вопрос № 200154
На данный момент существительное "кофе" какого рода?
---------------------------------
Ответ справочной службы русского языка
Мужского. А вариант среднего рода трактуется как разговорный.
____________________________________________

>> Значит, теперь можно и так, и так? Если я скажу "мне одно кофе", это не будет ошибка?

Уважаемый Подрыв Устоев, если Вы хотите говорить на правильном, литературном русском языке, то это будет ошибкой. Все же лучше "пить черный горячий кофе".

[hungmgmi]

Old Tiger viết

@ Bác Julia!
Thưa các bác để tránh cho là xì-pam, em xin ý kiến các bác về тонкость của câu "cấm hút thuốc!" trong tiếng Nga: Не курить! Не курите! У нас не курят!

Tôi thấy bác đã hỏi câu này tháng 9/2009 trong topic Học tiếng Nga qua câu đố về... tiếng Nga và đã được mọi người trả lời rồi cơ mà. Bác nhớ xem lại nhé:

Old Tiger viết

Nhân tiện các bác nói hộ em sự khác nhau giữa:

Не курите! Не курить! Здесь не курят! У нас не курят!

http://diendan.nuocnga.net/showthread.php?p=37365

[Dmitri Tran]

USY viết

Vâng đúng là em định nói đến đơn vị đếm - единица счета đấy ạ.
Cho em hỏi thêm ngoài cách dùng đúng nó ở số nhiều ra, những đồ vật khác còn có thể gọi như thế nào? thí dụ: cuộn giấy, ổ bánh mì, tấm bản đồ...?

Cũng tương tự như chữ "người", "con" trong tiếng Việt thêm vào, người Nga không nói "он человек русский" (anh ta là người Nga), "1 штука корова" (1 con bò). Ví dụ:
2 cuôn giấy = 2 рулона бумаги
3 ổ bánh mì = 3 булки хлеба
3 tấm bản đồ = 3 карты.
(còn nếu nói số lượng chung các đồ vật đó thì dùng штука)

[Old Tiger]

hungmgmi viết

Tôi thấy bác đã hỏi câu này tháng 9/2009 trong topic Học tiếng Nga qua câu đố về... tiếng Nga và đã được mọi người trả lời rồi cơ mà. Bác nhớ xem lại nhé:

Có lẽ tôi đã già rồi. Bắt đầu lẫn rồi! Пoра на пенсию!


Đọc lại cũng thấy vui. Nhưng bên đó là giải nghĩa. Còn ở đây речь идет о тонкости в русском языке.

[hungmgmi]

Hồi năm 2008, em có viết một bài về một cặp vợ chồng Nga Việt, anh chồng người Kavkaz (đương nhiên là thuộc Nga rồi), còn chị vợ Việt. Sau đó có một bác dịch ra tiếng Nga giúp(bác này thì quá siêu rồi) để in vào cuốn Những ngày HN tại Moskva. Thế nhưng cuối cùng chúng em cũng phạm phải 1 lỗi, mà chỉ người trong cuộc-là bác công dân Nga chỉ ra thì mới biết. Đó là mặc dù là công dân Nga, nhưng không được dịch bác ấy là русский, mà chỉ nên nói bác ấy là россиянин mà thôi (bác ấy là người Nam Osetia mà). Vì trong tiếng Nga, россиянин là từ chỉ công dân Nga (không phụ thuộc vào dân tộc), còn русский-đương nhiên là người dân tộc Nga rồi.
Các bác quan tâm xem thêm link này:

Россияне — слово, обозначающее граждан России вне зависимости от их национальности (этнической принадлежности). На большинство иностранных языков переводится тем же словом, что и «русские»

http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%...8F%D0%BD%D0%B5

[Dmitri Tran]

hungmgmi viết

Đó là mặc dù là công dân Nga, nhưng không được dịch bác ấy là русский, mà chỉ nên nói bác ấy là россиянин mà thôi (bác ấy là người Nam Osetia mà). Vì trong tiếng Nga, россиянин là từ chỉ công dân Nga (không phụ thuộc vào dân tộc), còn русский-đương nhiên là người dân tộc Nga rồi.
]

Chắc là vì ít dịch nên các bác ấy nhầm 2 khái niệm khác nhau đó thôi.
Nếu theo đúng Nhân chủng học thì như tôi với bác gọi là người Kinh, còn từ "вьетнамец" chỉ người mang quốc tịch Việt Nam, có thể là người Vân kiều chẳng hạn.

Cũng vì sự lẫn lộn trong giấy tờ tiếng Việt như vậy mà tôi "bị" 1 trường hợp như tiếu lâm:
Bố Việt, mẹ Nga - con người Môn!
Con tôi sinh ra, mục dân tộc ở Giấy chứng sinh ghi là "người Môn - молдаванин". Tôi hỏi họ: "Tôi là người Việt, vợ là người dân tộc Nga (Bố cô ấy người Nga gốc Ba Lan, ông bà ngoại người Môn), con tôi sao là Môn?. Nếu không là Việt theo bố, thì là Nga theo mẹ". Họ trả lời rất có lý như sau: "Không có khái niệm dân tộc Việt, trong giấy tờ của anh không ghi là Kinh hay gì cả, như vậy đối với cháu, về phía bố, dân tộc là không xác định. Về phía mẹ, theo dòng máu thì Nga là 1/4, Ba lan 1/4, Môn 1/2. Cho nên chúng tôi ghi là dân tộc Môn.

Thế đấy. Có cãi đằng trời mình cũng thua!.

[Julia]

Old Tiger viết

@ Bác Julia!

Bác Julia đi vắng đâu mà lâu ngày quá ta. Bác có khỏe không? Đợt này bác có tham gia ọp ẹp tại Quảng Trị không? Rất vui và hân hạnh nếu được gặp bác ở đó.

Thưa các bác để tránh cho là xì-pam, em xin ý kiến các bác về тонкость của câu "cấm hút thuốc!" trong tiếng Nga: Не курить! Не курите! У нас не курят!

Cám ơn bác Old tiger quan tâm. Em bận quá, cũng có thể em tham gia. Em chưa giám khẳng định 100% đâu. Để em xem và sắp xếp thời gian. Em rất muốn tham quan WWTP chỗ bác.

[Julia]

Dmitri Tran viết

Cũng vì sự lẫn lộn trong giấy tờ tiếng Việt như vậy mà tôi "bị" 1 trường hợp như tiếu lâm:
Bố Việt, mẹ Nga - con người Môn!
Con tôi sinh ra, mục dân tộc ở Giấy chứng sinh ghi là "người Môn - молдаванин". Tôi hỏi họ: "Tôi là người Việt, vợ là người dân tộc Nga (Bố cô ấy người Nga gốc Ba Lan, ông bà ngoại người Môn), con tôi sao là Môn?. Nếu không là Việt theo bố, thì là Nga theo mẹ". Họ trả lời rất có lý như sau: "Không có khái niệm dân tộc Việt, trong giấy tờ của anh không ghi là Kinh hay gì cả, như vậy đối với cháu, về phía bố, dân tộc là không xác định. Về phía mẹ, theo dòng máu thì Nga là 1/4, Ba lan 1/4, Môn 1/2. Cho nên chúng tôi ghi là dân tộc Môn.

Thế đấy. Có cãi đằng trời mình cũng thua!.

Người Do thái thường lấy theo đằng mẹ. Lớp của em học cũ có cô bé Nga nhưng hộ chiếu lại ghi dân tộc Do thái. Bố cô ấy là người Trung Hoa. Mẹ cô ấy là Nga gốc Do thái ( vì Bà ngoại là Do thái và Ông Ngoại là Nga).

[hungmgmi]

@Bác Trần:
Con của bác là người Môn, vậy em suy ra bà của cháu là người Bà la môn đúng không ạ?