Olga Berggoltz - thơ và cuộc đời

[Nina]

Thưa các bác,

Cái đoạn thơ

Ничего не нужно было,-
значит, нечего терять:
даже близким, даже милым,
даже другом не назвать.

thì em hiểu có hơi khác bác Geobic một chút - diễn nôm ra như sau

Bây giờ em cảm thấy chẳng cần gì, có nghĩa là chả có gì để mất cả: vì bây giờ anh chả phải người thân, chả phải người yêu, thậm chí còn không thể gọi anh là bạn được kia mà

(chậc chậc, hay là tại anh mượn tiền mà đòi mãi cóc chịu trả , em đùa tý)

Tất nhiên ta hiểu là có một cái gì đó mà cô gái - nhân vật trữ tình vừa mới biết, nên mới dẫn đến cái suy nghĩ như thế - đoạn này em hoàn toàn đồng ý với bác Geobic.

[Nina]

Còn cái bài thơ "Về Bài thơ cuộc đời" thì chắc chắn không phải của Boris Kornilov (vì ông đã chết trước khi Olga Berggoltz viết 2 bài thơ "Gửi Kornilov" và "Mùa hè rớt" - theo chỗ em biết thì bài "Mùa hè rớt" viết năm 1956). Em thì không sành trong đoạn ngửi văn thơ, song rõ ràng về ý tưởng cũng như tứ thơ thì bài "Về Bài thơ cuộc đời" quá đơn giản, thua xa về độ sâu sắc so với "Gửi Kornilov" và "Mùa hè rớt".

Do đó, theo như em đoán mò, thì cả bài "Chuyện mười năm trước" và "Về bài thơ cuộc đời" có lẽ là của các tác giả Việt Nam viết nên, sau khi đọc và bị quyến rũ bởi 2 bản dịch rất hay của Bằng Việt.

[Geobic]

butgai viết

Chúc bà con NNN một tuần mới tốt lành với một bài thơ Của Olga Berggoltz nhé.


<table><tr><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Борису Корнилову </font></font></b>
…И все не так, и ты теперь иная,
поешь другое, плачешь о другом…
Б. Корнилов


1.
О да, я иная, совсем уж иная!
Как быстро кончается жизнь…
Я так постарела, что ты не узнаешь.
А может, узнаешь? Скажи!

Не стану прощенья просить я,
ни клятвы — напрасной — не стану давать.
Но если — я верю — вернешься обратно,
но если сумеешь узнать, —

давай о взаимных обидах забудем,
побродим, как раньше, вдвоем, —
и плакать, и плакать, и плакать мы будем,
мы знаем с тобою — о чем.

2.
Перебирая в памяти былое,
я вспомню песни первые свои:
«Звезда горит над розовой Невою,
заставские бормочут соловьи…»

…Но годы шли все горестней и слаще,
земля необозримая кругом.
Теперь — ты прав,
мой первый и пропащий:

“пою другое,
плачу о другом…”

А юные девчонки и мальчишки,
они — о том же: сумерки, Нева…
И та же нега в этих песнях дышит,
и молодость по-прежнему права.

Olga Berggoltz 1939
</td><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Gửi Boris Kornilov </font></font></b>
...Và tất cả đổi thay, và em nay cũng khác
Em hát khác xưa, khóc cũng khác mất rồi
B. Kornilov


1.
Vâng, đã khác xưa rồi, em đã khác!
Cuộc đời này sao vụt mất quá nhanh.
Em già nhiều, còn nhận ra nữa không anh,
Hay vẫn nhận ra?... Nói với em anh nhé!

Em không cầu xin một lời tha thứ
Thề thốt ư - vô ích - chẳng làm gì,
Nhưng nếu như anh quay bước trở về
Nếu như anh dám vượt qua để biết...

Thì em tin, giận hờn quên được hết
Chung bước bên nhau, như trước, trọn đời
Khóc, khóc ròng và khóc mãi không thôi
Anh và em, ta sẽ hiểu vì sao mình khóc!...

2.
Trong trí nhớ chuyện ngày xưa xa lắc
Em hồi tưởng bài hát cũ của mình:
"Sao trên dòng Nhêva sáng lung linh
Họa mi hót trong hoàng hôn sâu lắng..."

… Năm tháng trôi cùng ngọt ngào cay đắng
Trái đất kia dù chia nửa vẫn tròn vành
Nên bây giờ - anh đã đúng đó anh,
Hỡi tình đầu, hỡi tình em xa cách:

“Em khóc đã vì một điều khác trước
Bài hát xưa cũng không hát nữa rồi..”

Những cô bé, cậu trai lại nối dòng đời
Vẫn hoàng hôn, sóng Nhêva thuở trước
Vẫn bài hát xưa, lại ngập ngừng thổn thức...
Tuổi trẻ dại khờ, muôn thuở vẫn vậy thôi!

TTN 2008
</td></tr></table>

Về bản dịch của Butgai, Geo xin có mấy lời "gai góc" chỉ đề cập đến những chỗ "gai" nhé:

"Em già nhiều, còn nhận ra nữa không anh" - Câu này đúng ra là Em đã già đến mức anh chẳng nhận ra đâu. (Я так постарела, что ты не узнаешь.)

Từ ý trên, OB dẫn đến cuối khổ sau, nội dung là: "Nhưng nếu - em tin - anh sẽ quay trở lại / Nếu anh còn có thể nhận ra" (Но если — я верю — вернешься обратно / но если сумеешь узнать, — ý nói BC vẫn nhận ra OB mặc dù bà đã già thêm, đã đổi khác, chứ không phải như Butgai dịch:
"Nhưng nếu như anh quay bước trở về
Nếu như anh dám vượt qua để biết..."

Câu "Trái đất kia dù chia nửa vẫn tròn vành" có vẻ là một câu "bịa"? - Không ăn nhập với mạch của đoạn thơ.

"Nên bây giờ - anh đã đúng đó anh,
Hỡi tình đầu, hỡi tình em xa cách" - (Теперь — ты прав / мой первый и пропащий). Có thể hiểu là khi viết bài thơ này. OB chỉ biết là BC đã bị bắt, và biến mất khỏi đời bà. Bà không có thông tin gì cả. Con tim đau thương thốt lên: Ơi người (yêu) đầu tiên, con người đã biến mất (khỏi đời em). (Không phải "tình em xa cách". Bà chỉ đơn thuần nói về người từng là mối tình đầu tiên, giờ người đó đã rời xa, không còn tin tức nữa - và thật đau xót, trên thực tế, ông đã bị bắt, sau bị tử hình vì bị vu là "phản cách mạng". Có lẽ rất lâu sau đo OB mới biết tin này).

Hai câu “пою другое / плачу о другом…” - Đã nhiều người bàn đến, không nhắc lại ở đây.

"Tuổi trẻ dại khờ, muôn thuở vẫn vậy thôi!" - Câu này cũng không phản ánh đúng tinh thần của nguyên tác: Và tuổi trẻ, như xưa, bao giờ vẫn đúng! (и молодость по-прежнему права).

Người dịch tất nhiên có quyền sáng tạo, và buộc phải sáng tạo mới có bản dịch hay. Với tinh thần Bútgai mong muốn "góp ý cho nhau" trong diễn đàn, Geo mạo muội có và lời. Cũng mong muốn Bútgai hoàn thiện bản dịch của mình để hiến cho NNN 1 bài dịch tốt nhất có thể có.

[Geobic]

Nina viết

Thưa các bác,

Cái đoạn thơ

Ничего не нужно было,-
значит, нечего терять:
даже близким, даже милым,
даже другом не назвать.

thì em hiểu có hơi khác bác Geobic một chút - diễn nôm ra như sau

Bây giờ em cảm thấy chẳng cần gì, có nghĩa là chả có gì để mất cả: vì bây giờ anh chả phải người thân, chả phải người yêu, thậm chí còn không thể gọi anh là bạn được kia mà

(chậc chậc, hay là tại anh mượn tiền mà đòi mãi cóc chịu trả , em đùa tý)

Tất nhiên ta hiểu là có một cái gì đó mà cô gái - nhân vật trữ tình vừa mới biết, nên mới dẫn đến cái suy nghĩ như thế - đoạn này em hoàn toàn đồng ý với bác Geobic.

Đúng vậy, Nina diễn nôm đúng quá rồi. Nếu diễn nôm thì Geo cũng viết thế. Còn cái đoạn dài dòng ấy là Geo muốn "lý sự" một chút thôi, để đi đến kết luận là giữa hai người ấy trước đây cũng có "nhiều thứ" chứ không phải chưa có gì

[Geobic]

Có bài thơ hay mà ngắn, Geo xin post lên, mời dịch, hợp với trường phái 5 phút đấy.

Во имя лучшего слова
Vì một lời hay nhất

Во имя лучшего слова,
одного с тобою у нас,
ты должен
влюбиться снова,
сказать мне об этом сейчас.

Смотри, ты упустишь время!
Тяжелой моей любви
счастливое, гордое бремя,
не медля, обратно зови.

Ты лучшей не сыщешь доли,
высот не найдешь других,
ибо в ней - последняя воля,
последний воздух Двоих.
1949

[butgai]

Geobic viết

Về bản dịch của Butgai, Geo xin có mấy lời "gai góc" chỉ đề cập đến những chỗ "gai" nhé:

"Em già nhiều, còn nhận ra nữa không anh" - Câu này đúng ra là Em đã già đến mức anh chẳng nhận ra đâu. (Я так постарела, что ты не узнаешь.)

Từ ý trên, OB dẫn đến cuối khổ sau, nội dung là: "Nhưng nếu - em tin - anh sẽ quay trở lại / Nếu anh còn có thể nhận ra" (Но если — я верю — вернешься обратно / но если сумеешь узнать, — ý nói BC vẫn nhận ra OB mặc dù bà đã già thêm, đã đổi khác, chứ không phải như Butgai dịch:
"Nhưng nếu như anh quay bước trở về
Nếu như anh dám vượt qua để biết..."

Câu "Trái đất kia dù chia nửa vẫn tròn vành" có vẻ là một câu "bịa"? - Không ăn nhập với mạch của đoạn thơ.

"Nên bây giờ - anh đã đúng đó anh,
Hỡi tình đầu, hỡi tình em xa cách" - (Теперь — ты прав / мой первый и пропащий). Có thể hiểu là khi viết bài thơ này. OB chỉ biết là BC đã bị bắt, và biến mất khỏi đời bà. Bà không có thông tin gì cả. Con tim đau thương thốt lên: Ơi người (yêu) đầu tiên, con người đã biến mất (khỏi đời em). (Không phải "tình em xa cách". Bà chỉ đơn thuần nói về người từng là mối tình đầu tiên, giờ người đó đã rời xa, không còn tin tức nữa - và thật đau xót, trên thực tế, ông đã bị bắt, sau bị tử hình vì bị vu là "phản cách mạng". Có lẽ rất lâu sau đo OB mới biết tin này).

Hai câu “пою другое / плачу о другом…” - Đã nhiều người bàn đến, không nhắc lại ở đây.

"Tuổi trẻ dại khờ, muôn thuở vẫn vậy thôi!" - Câu này cũng không phản ánh đúng tinh thần của nguyên tác: Và tuổi trẻ, như xưa, bao giờ vẫn đúng! (и молодость по-прежнему права).

Người dịch tất nhiên có quyền sáng tạo, và buộc phải sáng tạo mới có bản dịch hay. Với tinh thần Bútgai mong muốn "góp ý cho nhau" trong diễn đàn, Geo mạo muội có và lời. Cũng mong muốn Bútgai hoàn thiện bản dịch của mình để hiến cho NNN 1 bài dịch tốt nhất có thể có.

Cám ơn bác Geo đã mổ xẻ:
Ý đầu tiên: em đã già... là một câu có ngữ pháp đơn giản, Butgai cũng hiểu như vậy, nhưng muốn đẩy cấp độ biểu cảm lên bằng một câu hỏi thay cho câu cảm thán chứ không thấy sai nghĩa.

Về 2 câu:Но если — я верю — вернешься обратно / но если сумеешь узнать,
Nếu theo ý bác Geo nếu anh quay lại thì anh sẽ nhận ra thì sẽ phải là если сумеешь, узнаешь (chia động từ và dấu phẩy) và khi OB thêm 1 lần Но если nữa ở câu đó chắc là để nhấn mạnh là cái если đó chưa được giải tỏa ở ngay câu đó mà là ở dưới
Vì vậy, cái — я верю — Butgai để xuông khổ dưới vì nó liền mạch nói về cái sự tin của OB

Về trái đất...: Butgai muốn mượn câu nói của Galileo Dù sao trái đất vẫn quay để diễn tả ý của OB: Trái đất luôn luôn tròn nên lời anh nói luôn luôn dúng. Không biết cách hiểu 2 câu đó của Butgai có gi sai không?!

мой первый и пропащий: Hỡi mối tình đầu và đã qua của tôi được diễn đạt bằng câu thơ: Hỡi tình đầu, hỡi tình em (đã) xa cách thì nhà cháu nghĩ là chấp nhận được. (cái này bác Geo hơi khó tính đấy nhé)

Câu cuối cùng, đúng là chữ dại khờ hơi chủ quan Nhưng theo suy diễn của Butgai suốt mạch bài thơ thì OB mở đầu bằng già, sau đó nói đên những hồi tưởng về tuổi trẻ và thừa nhận là BK đã đúng. Rồi lại nói về bọn trẻ ở khổ cuối cùng: dù biết là lãng mạn, phi thực tế... nhưng tuổi trẻ là thế, không thể khác, không thể suy nghĩ như khi đã trưởng thành. Họ vẫn lại rơi vào vết xe đổ của chính bà: mơ mộng về Nhêva, sóng nước... để rồi khi mất mát xảy ra mới hối tiếc về cái thực tế. Có lẽ Butgai chưa lột tả được hết cái по-прежнему là nếu không như vậy thì thì không gọi là tuổi trẻ: nhiều khi sai mà vẫn tưởng mình đúng, và nó đúng vì đó là cái mà tuổi trẻ nghĩ, nó đúng vào cái thời điểm người ta nghĩ

[butgai]

Geobic viết

Cá Măng ơi, hãy nguôi giận đi một chút. Bởi vì cho dù CM có không giận "ghê gớm" thì nhà thơ vốn đã hứng chịu tất cả rồi... Mọi buồn đau cùng tận của kiếp người, những thi sỹ như BV phải gánh chịu tất cả...

Đoạn sau của Berggoltz cũng có thể hiểu như sau (diễn giải chứ không phải dịch sát):

Giờ đây em không cần chi nữa, hết tất cả rồi, nên cũng chẳng còn gì để mất thêm. Anh từng là người gần gùi, mến yêu, từng là bạn... Nhưng giờ đây thậm chí cả ba "chức danh" ấy đều không còn nữa, không thể gọi là người gần gũi, người thân và đơn giản là bạn (như trước) nữa.

Hiểu như thế hợp logic hơn, vì nếu đúng là 2 người trước kia kể cả đơn thuần là bạn cũng không, thì hẳn là cô gái chẳng cất công đi như thế làm gì. Tự đặt mình vào địa vị một người không phải là bạn, mình chỉ biết "anh ta" sơ sơ, liệu mình có cất công đến tận thành phố xa xôi để tìm gặp không? - kể cũng hơi khó.

Ничего не нужно было,-
значит, нечего терять:
даже близким, даже милым,
даже другом не назвать.

Còn cái nguyên nhân cô gái thấy không cần gì nữa, thì có thể là do cô đã phát hiện ra điều gì đó ở chàng trai, một thay đổi nào đó chẳng hạn. Do vậy những điều định nói tiếp cô ấy nghĩ sẽ không nói nữa, chẳng để làm gì.

Riêng 2 câu "Я не все тебе сказала, но теперь уж не скажу" (Em chưa nói hết tất cả với anh, nhưng bây giờ nghĩ không cần nói nữa) cũng nói lên một điều, trước kia hai người phải là bạn, mà là bạn gần gụi chứ (đã nói bao nhiêu chuyện, chỉ có chưa trao gửi những lời quan trọng cuối cùng thôi).

Mạn đàm vài lời để "hạ hỏa" cơn giận của Cá Măng thôi. Chính Geo cũng không tin lắm vào những "lý lẽ" của mình.

Nhưng dù có thể có vài sơ suất nào đấy, bài "Mùa lá rụng" vẫn là một trong những bản dịch xuất sắc của Bằng Việt, của làng thơ VN.

Butgai đồng ý với bac Geobic về nhận định bài "Mùa lá rụng" vẫn là một trong những bản dịch xuất sắc của Bằng Việt, của làng thơ VN.

Tuy nhiên, về diễn giải cái vụ chưa là bạn hay đã từng là bạn thì gượng ép quá. Nguyên bản OB viết là chưa từng thì trách nhiệm của người dịch là chuyển tải đúng (hoặc gần đúng) chữ đó, suy diễn thế nào tùy cảm nhận và hiểu biết của người đọc, chứ không nên áp đặt ý chủ quan của mình vào để thay đổi 180 độ từ gốc.

Theo butgai biết thì đúng là 2 người chưa có gì: cùng sôgs ở 1 thị trấn, khi lớn lên thì cô gái thầm yêu chàng trai, nhưng chưa kịp thổ lộ thì chàng trai lên Moscow làm việc. Sau nhiều tháng đắn đo, cô gái quyết định tìm chàng trai để nói lên nỗi lòng, nhưng khi đến đó thì lại thấy chàng trai đang tay trong tay (hay ăn tối gì đó) rất vui vẻ với 1 cô gái khác. Vì thế, cô gái lặng lẽ ra về và nhủ thầm như ta đã thấy: Mình thật lạ, anh ta có là gì đâu, chẳng gần gũi, chưa thân thiết, thậm chí là bạn đơn thuần cũng không. Vậy mà ta vẫn thổn thức trong lòng. Hiểu như thế thì Butgai sẽ cho rằng tình yêu của cô gái là đơn phương, chứ không như "luật sư" Bằng Việt "kết tội" chàng trai

Diễn giải kiểu như bác Geo thì rất vô cùng vì nó thiếu căn cứ từ bối cảnh cũng như từ chính các đoạn khác của bài thơ (Nếu thế thì cũng có thể hiểu như Nina là chàng trai vay tiền rồi quịt nên cô gái không thèm nói nữa)

Nó cũng na na cái vụ dành cho người yếu đuối: Nếu gọi phái yếu là phái yếu đuối thì chắc chỉ có... Bằng Việt (hay là bác Geo đổ oan cho bác Bằng Việt). Nó còn kỳ quặc hơn cả khi gọi Hội Phụ nữ Việt nam là Hội Đàn bà Việt nam

Đành rằng vào cái buổi "thóc cao gạo kém" khi mà nhà nhà, người người còn phải lo chạy ăn, nghĩ xem hôm nay bán thịt "phiếu trẻ em" hay "tem người lớn" mà có những tâm hồn nghĩ được thơ và cống hiến cho thơ như vậy thì rất đáng trân trọng. Nhưng cũng không nên tuyệt đối hóa và gượng ép khi diễn giải và bình luận... Cũng như hồi xưa, cái gì của Liên xô cũng hay, cũng nhất... Nhưng đó chỉ là goc nhìn của xã hội ta thời đó, khi mà điện thì không có, TV chỉ phát 3 tiếng mỗi ngày trên 1 kênh duy nhất, đài chỉ có TNVN là chính thống thì nhà cháu cũng thấy những vần thơ của BV là món ăn tinh thần không thể thiếu và không có gì để so sánh, đặc biệt là khi nhà cháu khôg biết tiếng Nga hoặc biết nhưng cũng không có bản gốc để mà đọc.

Ý Butgai không phai chê thơ bác BV vì không thể chê nổi, thơ BV rất hay. Chỉ có điều nên đặt nó đúng vào chỗ của nó: THƠ BẰNG VIỆT, phỏng theo Olga Berggoltz.
Không nên để một tầng lớp độc giả nào đó hiểu nghĩa từ DỊCH đồng nghĩa với phóng tác theo ý mình, thậm chí có thể cho phép sai lệch 180 độ với bản gốc. (Và cũng khôg làm khổ những độc giả trung thành như bác Geo phải "phân trần" với độc giả khác.

[USY]

Во имя лучшего слова <table><tr><td valign="top">
Во имя лучшего слова,
одного с тобою у нас,
ты должен
влюбиться снова,
сказать мне об этом сейчас.

Смотри, ты упустишь время!
Тяжелой моей любви
счастливое, гордое бремя,
не медля, обратно зови.

Ты лучшей не сыщешь доли,
высот не найдешь других,
ибо в ней - последняя воля,
последний воздух Двоих.
1949
</td><td valign="top">Nhân danh lời đẹp nhất
Nhân danh một lời kia đẹp nhất
Một lời thôi riêng giữa hai ta
Ngỏ lời đi anh ơi
nên thế
Nói với em ngay tức khắc đi mà!

Kìa anh ơi anh đang lỡ dịp!
Chần chừ chi, gọi lại đi anh,
Gánh tình em nặng nhưng trong đó
Kiêu hãnh và hạnh phúc trào dâng!

Điều hoàn hảo anh sẽ không kiếm được,
Đỉnh cao nào kia anh sẽ chẳng tìm ra,
Vì lúc đó là tột cùng trí lực,
Là không gian cùng tận của Đôi ta.
1949
</td></tr></table>

[Geobic]

@ Butgai.
Nếu Butgai cho là bị “mổ xẻ”, có lẽ Geo sẽ không bao giờ làm làm cái việc ấy nữa.

Trong forum này, Geo từng nhận được sự góp ý chí tình của rất nhiều người, và vì thế cũng gạn đi được rất nhiều những hạt sạn trong các bản dịch của mình. Về điều đó, Geo luôn biết ơn chân thành NNN.

Đã chót viết rồi, Geo đành viết tiếp, như một bức thư trả lời. Bởi vì Geo biết But gai cũng như Geo là những người theo trường phái dịch trung thành với nguyên tác, nghĩa là càng gần nguyên tác càng tốt. Vì vậy Geo mới có mấy ý đóng góp về tiểu tiết (chi tiết) như vậy, mong muốn Butgai hoàn thiện bản dịch đã rất tốt của mình. Đơn giản thế thôi.

Nếu như theo gợi ý của Butgai, bài “Mùa hè rớt” Bằng Việt cho vào tuyển tập thơ của mình, dù dưới có viết thêm dòng (Phỏng theo O. Berggoltz), Geo sợ rằng như thế vẫn phạm tội đạo thơ đấy. Và điều đó đang bị lên án nặng. Bài ấy dù thế nào, Geo vẫn cho là bản dịch khá chuẩn xác. Riêng bài “Gửi Boris Cornilov” của BV thì coi là phỏng dịch cũng được.

Butgai viết “Nếu gọi phái yếu là phái yếu đuối thì chắc chỉ có... Bằng Việt (hay là bác Geo đổ oan cho bác Bằng Việt)"
Geo không đổ oan cho Bằng Việt đâu, vì bác ấy chưa bao giờ gọi phái yếu là phái yếu đuối cả. Đó là đọc hai câu thơ rất hay:
“Mùa hè rớt cho những người yếu đuối
Cứ ngỡ ngàng như mới bắt đầu xuân”
Geo hiểu ngay ông này đã khéo chuyển nghĩa chữ бабье лето (Mùa hè của Các Bà) vào câu thơ Việt. Nếu viết “Mùa hè rớt cho những người phụ nữ / Cứ ngỡ ngàng như mới bắt đầu xuân” thì hình như chất thơ bị giảm mất ½.

Về bài trả lời Cá Măng, Geo có cẩn thận nói ở phía cuối, là mình cũng không tin những “lý luận” của mình là chính xác. Chỉ là 1 ý kiến thôi. Về đại thể Geo đồng ý với câu diễn nôm của Nina: Bây giờ em đã cảm thấy chẳng cần gì, có nghĩa là chả có gì để mất nữa: vì bây giờ anh chả phải người thân, chả phải người yêu, thậm chí còn không thể gọi anh là bạn được nữa.
Nhưng có điều trước kia họ chưa từng là bạn, không từng thân thiết như ý của Butgai, cần phân tích thêm. Những cảm nhận của Geo trình bày lần trước là dựa vào logic bài thơ, có thể đúng, có thể sai.


Còn những ý kiến của geo góp cho bài dịch của Butgai, xin vẫn được bảo lưu.

Về câu đầu tên “Em đã già…” thì Butgai có thể hiểu, nhưng câu dịch đã không như ý trong nguyên tác. Câu này Bằng Việt cũng mắc “lỗi” ấy, nếu như có thể gọi là lỗi (mà không phải do Geo phát hiện ra đâu, mà là 1 Mem khác).

Về 2 câu: Но если — я верю — вернешься обратно / но если сумеешь узнать,Điều Geo muốn nói là cả ở đây, cách hiểu hoặc diến đạt của Butgai có gì đó na ná như Bằng Viêt:

Nhưng ví thử em tin, anh còn quay trở lại
Thì một ngày nào anh sẽ hiểu ra (BV)

"Nhưng nếu như anh quay bước trở về
Nếu như anh dám vượt qua để biết..." (BG)

Đọc 2 câu dịch trên, người đọc không thể hiểu là “anh” sẽ “biết”, sẽ “hiểu ra” cái gì? Geo không có ý nhấn gì vào chữ “Nếu như” đâu.

Theo Geo, ở đây tác giả không muốn nói đến “biết” hay “hiểu ra”, mà là “nhận ra”. Ý này liên thông khổ thơ đầu: Diễn nôm là “Em đã già đến mức mà anh không nhận ra được / Hay anh vẫn nhận ra, hãy nói em nghe!” . Còn ở đoạn này thì “Nếu, em tin, anh còn quay trở lại / Nếu anh còn có thể nhận ra” – có ý là nếu BC còn có thể nhận ra OB khi bà đã già đi nhiều thì… v.v..
Geo cảm nhận thế, đúng sai xin mọi người góp ý thêm. (cả 3 lần OB đều dùng chung 1 động từ узнать).

Câu về trái đất Geo chỉ thấy Butgai dùng 1 hình ảnh không ăn nhập với bài thôi. Geo hiểu tác giả muốn nói là thời gian vùn vụt trôi, chúng ta sống trên 1 Trái đất đang quay vùn vụt, mà không nhận/nhìn thấy được (như con gụ “ngủ” trong trò chơi trẻ con ấy)… (Trái đất vẫn quay vòng mà không nhìn thấy được – diến nôm). Cũng không rõ Geo hiểu có đúng không, vì thế muốn được bàn luận.

Butgai viết ”мой первый и пропащий: Hỡi mối tình đầu và đã qua của tôi được diễn đạt bằng câu thơ: Hỡi tình đầu, hỡi tình em (đã) xa cách thì nhà cháu nghĩ là chấp nhận được. (cái này bác Geo hơi khó tính đấy nhé)” - kể ra thì cũng hơi khó tính ...
Geo nghĩ mối tình đầu (tình yêu) của tôi và мой первый и пропащий hình như có hơi khác nhau ! Ở đây OB không đề cập đến mối tình đầu, mà đề đến người tình, người yêu đầu tiên (là BC), mà người ấy đã chia tay, đã ra đi, thậm chí lúc ấy bà quá biết ông đã bị bắt, bị đưa đi tù đày, chỉ có điều không biết đi đâu, sống chết ra sao (trên thực tế bài thơ được viết sau khi BC đã bị xử tử). Đúng là có trường hợp mối tình đầu và người yêu đầu có thể đồng nghĩa khi viết thơ, nhưng trong trường hợp này thì không.

Nhìn chung là như vậy. Geo bảo lưu ý kiến, xin bàn luận tiếp. Còn Butgai, tất nhiên bạn hoàn toàn có quyền bảo lưu ý kiến của mình. Dù sao Geo vẫn mong muốn Butgai hoàn thiện thêm để có bản dịch tuyêt vời hơn

[butgai]

Bác Geo ơi, từ mổ xẻ nhà cháu dùng ở đây là rất hãnh diện đấy ạ: còn gì sung sướng hơn khi được một người dày dạn như bác "mổ xẻ". Nghi ngoe dịch thơ, có người đọc đến là may rồi, để ý đến đã sung sướng rồi, lại còn được bác cất công "mổ xẻ", phân tích...

Còn việc phỏng thơ thì ý em nói chung cách "dịch" của bác BV thôi, chứ không riêng bài nào. Cũng có bài bác ấy dịch tương đối sát

Nhân tiện có đoạn này trong bài Mùa lá rụng của BV dịch, em không thể hiểu nổi, hy vọng "nhà BV học" có thể giải đáp:
Ôi trái tim, trái tim một mình tôi
Đập hồi hộp giữa phố hè xa lạ
Không hiểu Phố hè giữa mùa lá rụng là sao?
Hay là hè phố mà bác BV đảo lại cho đúng luật bằng trắc???
Hay là phố Thu nhưng do tay đánh máy nào gõ nhầm?

Vẫn biết là “на вкус и цвет товарища нет” nên ở đây nhà cháu chỉ bàn về dịch thôi, chứ không bàn về thơ hay hay không hay...

[Geobic]

butgai viết

Nhân tiện có đoạn này trong bài Mùa lá rụng của BV dịch, em không thể hiểu nổi, hy vọng "nhà BV học" có thể giải đáp:
Ôi trái tim, trái tim một mình tôi
Đập hồi hộp giữa phố hè xa lạ
Không hiểu Phố hè giữa mùa lá rụng là sao?
Hay là hè phố mà bác BV đảo lại cho đúng luật bằng trắc???
Hay là phố Thu nhưng do tay đánh máy nào gõ nhầm?

Không đâu, Geo ít đọc Bằng Việt, mà nhờ có mấy cái tranh luận này mà Geo được biết mấy bài thơ dịch của bác ấy. Geo thấy hay (và nhiều người cũng thấy thế). Còn phong cách dịch của bác ấy, Geo không theo, và cũng không đủ tài năng để theo.

Khi Geo định dịch lại bài Mùa hè rớt mà BV đã dịch (Geo đã post trình làng NNN rồi đấy), đã có 1 dịch giả rất giỏi góp ý thẳng với Geo: "Anh nên tránh bài ấy ra, không thể nào đạt được như BV đã làm đâu". Rồi anh ấy chỉ cho Geo vài chỗ, Geo chỉ còn biết tâm phục, khẩu phục. Dịch chơi để thử sức thì "vô tư", những để đạt được một thành công nào đó thì thực sự Geo tự biết mình không làm nổi, nên cứ để "ngỏ" vậy thôi.

Mọi người trong Forum từng được đọc bài "Vầng trăng dụ dỗ kẻ mộng du" của Svetaeva do BV dịch, mới thấy hết cái tài của thầy "phù thủy" dịch thuật này.

Câu "Đập hồi hộp giữa phố hè xa lạ" mà Bútgai hỏi, theo geo thì căn cứ vào bản tiếng Nga, nó không gắn với mùa hè nào cả. Trong nguyên tác là "в переулочке чужом!", nghĩa "nôm" là trong ngõ hẻm xa lạ. Còn vì sao BV viết thế, thì phải hỏi chính ông, và một khi ông đã viết thế, ngõ hẻm biến thành phố hè, có nghe được không thì phải hỏi độc giả, trong đó có chúng ta. Với tư cách 1 độc giả, Geo nghĩ, nếu không quá câu nệ về từng con chữ, từng dấu chấm phẩy thì có thể hiếu phố là phố, hè là hè. Hai thứ đó nếu để hè phố thì chỉ có 1 nghĩa, còn để ngược lại thì là phố và hè, nghĩa là những "con đường, những nơi có thể đi tại một đô thị nào đó). Chỉ có điều BV không để dấu phẩy giữa hai chữ đó. (Mà thực ra, có quan niệm dấu phẩy chỉ cốt để ngắt nhịp đọc thôi). Ở Pháp có nhà thơ Apollinaire không đánh một dấu nào trong tất cả các bài thơ của mình, còn ở VN ngày càng xuất hiện nhiều những tập thơ, trong đó tên tác giả, tên tập thơ và cả chữ đầu các câu thơ đều viết chữ thường (không viết hoa). Theo Geo, khi dịch thơ, BV không chú ý nhiều đến tiểu tiết, ông chú trọng hồn thơ. Khi bắt được cái hồn ấy ông đã bay theo, vì vậy có lúc đi khá xa...

Chính bài Gửi Cornilov ông đã đi quá xa, mà một số người coi nó là bài phỏng dịch. Geo cũng đồng ý như vậy. Với bài ấy, Geo nghĩ có thể dịch sát hơn, để "đối trọng" với bản dịch bay bổng và có những chỗ đi quá xa kia. Nhân đây, geo xin post 1 phương án dịch bài thơ ấy của mình, tuân thủ những gì Geo nói trên kia. Biết là nói dễ hơn làm, lực bất tòng tâm, nhưng cũng mạnh dạn. Xin được góp ý để sửa chữa tiếp tục.

<table><tr><td valign="top"> Ольга Берггольц
Борису Корнилову

…И все не так, и ты теперь иная,
поешь другое, плачешь о другом…
Б. Корнилов

1.

О да, я иная, совсем уж иная!
Как быстро кончается жизнь…
Я так постарела, что ты не узнаешь.
А может, узнаешь? Скажи!

Не стану прощенья просить я,
ни клятвы — напрасной — не стану давать.
Но если — я верю — вернешься обратно,
но если сумеешь узнать, —

давай о взаимных обидах забудем,
побродим, как раньше, вдвоем, —
и плакать, и плакать, и плакать мы будем,
мы знаем с тобою — о чем.
1939

2.

Перебирая в памяти былое,
я вспомню песни первые свои:
«Звезда горит над розовой Невою,
заставские бормочут соловьи…»

…Но годы шли все горестней и слаще,
земля необозримая кругом.
Теперь — ты прав,
мой первый и пропащий:

Пою другое,
плачу о другом…

А юные девчонки и мальчишки,
они — о том же: сумерки, Нева…
И та же нега в этих песнях дышит,
и молодость по-прежнему права.

1940

</td><td valign="top">Olga Berggoltz

GỬI BORIS CORNILOV

…Và vạn vật đổi thay, em nay cũng khác,
Em hát khác xưa, khóc về người khác…
B. Cornilov

1.

Đúng, em khác xưa, đã khác xa rồi!
Sao nhanh quá một đời người ngắn ngủi…
Em đã già, chừng anh không nhận nổi,
Hay vẫn nhận ra, hãy nói, nghe anh?

Em không thề nguyền - biết là vô nghĩa,
Cũng chẳng cầu xin lầm lỗi được tha.
Nhưng nếu - em tin - anh còn quay lại nữa,
nếu anh còn có thể nhận ra, -

Thì mọi bận lòng mình sẽ cho qua,
như những ngày xưa, lại bên nhau dạo bước, -
mình sẽ khóc, sẽ khóc và sẽ khóc,
về những điều - thầm kín, giữa hai ta.

1939

2.

Giờ nghĩ lại tháng ngày xa đó,
em nhớ sao những khúc hát đầu tiên:
“Ngôi sao cháy trên Nê-va rựng đỏ,
tiếng họa mi lảnh lót vùng ven…”(1)

… Năm tháng trôi, cay đắng, ngọt bùi thêm,
Trái Đất vẫn xoay từng vòng lặng phắc,
Giờ - anh đúng,
người yêu đầu, đã đi khỏi đời em:

Em hát đã khác xưa,
đã khóc về người khác…

Nay từng cặp gái trai bên Nê-va sánh bước,
cũng như xưa - ánh hoàng hôn, sóng nước long lanh…
Chúng sung sướng đắm chìm trong khúc hát,
và tuổi trẻ muôn đời vẫn đúng vậy, ơi anh!

1940
-----------------------
(1) Vùng Ven – Ngoai ô Lêningrad, nơi Olga Berggoltz
sống thời trẻ với mối tình đầu ngắn ngủi cùng Boris
Cornilov, cũng là nơi họ chia tay nhau, mãi mãi...
</td></tr></table>

[Geobic]

USY viết

Во имя лучшего слова <table><tr><td valign="top">
Во имя лучшего слова,
одного с тобою у нас,
ты должен
влюбиться снова,
сказать мне об этом сейчас.

Смотри, ты упустишь время!
Тяжелой моей любви
счастливое, гордое бремя,
не медля, обратно зови.

Ты лучшей не сыщешь доли,
высот не найдешь других,
ибо в ней - последняя воля,
последний воздух Двоих.
1949
</td><td valign="top">Nhân danh lời đẹp nhất
Nhân danh một lời kia đẹp nhất
Một lời thôi riêng giữa hai ta
Tỏ tình đi anh ơi
nên thế
Nói với em ngay tức khắc đi mà!

Kìa anh ơi anh đang lỡ dịp!
Chần chừ chi, gọi lại đi anh,
Gánh tình em nặng nhưng trong đó
Kiêu hãnh và hạnh phúc trào dâng!

Điều hoàn hảo anh sẽ không kiếm được,
Đỉnh cao nào kia anh sẽ chẳng tìm ra,
Vì lúc đó là tột cùng trí lực,
Là không gian cùng tận của Đôi ta.
1949
</td></tr></table>

Gánh tình em nặng nhưng trong đó
Kiêu hãnh và hạnh phúc trào dâng!

Bài dịch sát và quá hay. Không biết nói gì hơn!
Nhưng ai đáng được phần thưởng đây?

[Đan Thi]

USY viết

Во имя лучшего слова
Tỏ tình đi anh ơi
nên thế
Nói với em ngay tức khắc đi mà!

...

Tôi nghĩ có thể thay một tẹo cho nó giống người Việt ta. Thay vì "Tỏ tình đi anh ơi" ---> "Ngỏ lời đi anh ơi", được không USY?
Dịch thơ hay đến không ngờ.

[USY]

Em rất cảm ơn bác Đan Thi đã góp ý vô cùng xác đáng! Dùng "ngỏ lời" nghe mượt mà hơn nhiều!
Em sẽ chỉnh lại, xin phép bác cho em mượn từ "ngỏ lời" này của bác trong bản dịch nhé.

[butgai]

Bản dịch Gửi Kornhiliov của bác Geo thật tuyệt vời

[Geobic]

butgai viết

Bản dịch Gửi Kornhiliov của bác Geo thật tuyệt vời

Geo chưa dám nhận, nhưng dù sao cũng cảm ơn Butgai đã có lời động viên. Một bạn đọc, không phải Mem NNN đã gửi cho Geo 1 bức thư, có ý không nhất trí với một số chỗ trong bản dịch của Geo (những chỗ anh ấy tô đậm dưới đây). Có những chỗ người đó đã đồng quan điểm với Butgai đấy (anh ấy bảo kể cả hát và khóc đều được viết dạng "lửng lơ", không hẳn đã là về một ai.
Vậy là còn mệt với Bài thơ cuộc đời này.

GỬI BORIS CORNILOV

1.

Đúng, em khác xưa, đã khác xa rồi!
Sao nhanh quá một đời người ngắn ngủi…
Em đã già, chừng anh không nhận nổi,
Hay vẫn nhận ra, hãy nói, nghe anh?

Em không thề nguyền - biết là vô nghĩa,
Cũng chẳng cầu xin lầm lỗi được tha.
Nhưng nếu - em tin - anh còn quay lại nữa,
nếu anh còn có thể nhận ra, -

Thì mọi bận lòng mình sẽ cho qua,
như những ngày xưa, lại bên nhau dạo bước, -
mình sẽ khóc, sẽ khóc và sẽ khóc,
về những điều - thầm kín, giữa hai ta.
1939

2.

Giờ nghĩ lại tháng ngày xa đó,
em nhớ sao những khúc hát đầu tiên:
"Ngôi sao cháy trên Nê-va rựng đỏ,
tiếng họa mi lảnh lót vùng ven…"(1)

… Năm tháng trôi, cay đắng, ngọt bùi thêm,
Trái Đất vẫn xoay từng vòng lặng phắc,
Giờ - anh đúng,
người yêu đầu, đã đi khỏi đời em:

Em hát đã khác xưa,
đã khóc về người khác…

Nay từng cặp gái trai bên Nê-va sánh bước,
cũng như xưa - ánh hoàng hôn, sóng nước long lanh…
Chúng sung sướng đắm chìm trong khúc hát,
và tuổi trẻ muôn đời vẫn đúng vậy, ơi anh!

1940
-----------------------
(1) Vùng Ven – Ngoai ô Lêningrad, nơi Olga Berggoltz sống thời trẻ với mối tình đầu ngắn ngủi cùng Boris Cornilov, cũng là nơi họ chia tay nhau, mãi mãi...

[USY]

<table><tr><td valign="top">Ольга Берггольц
Борису Корнилову

…И все не так, и ты теперь иная,
поешь другое, плачешь о другом…
Б. Корнилов

1.

О да, я иная, совсем уж иная!
Как быстро кончается жизнь…
Я так постарела, что ты не узнаешь.
А может, узнаешь? Скажи!

Не стану прощенья просить я,
ни клятвы — напрасной — не стану давать.
Но если — я верю — вернешься обратно,
но если сумеешь узнать, —

давай о взаимных обидах забудем,
побродим, как раньше, вдвоем, —
и плакать, и плакать, и плакать мы будем,
мы знаем с тобою — о чем.
1939

2.

Перебирая в памяти былое,
я вспомню песни первые свои:
«Звезда горит над розовой Невою,
заставские бормочут соловьи…»

…Но годы шли все горестней и слаще,
земля необозримая кругом.
Теперь — ты прав,
мой первый и пропащий:

Пою другое,
плачу о другом…

А юные девчонки и мальчишки,
они — о том же: сумерки, Нева…
И та же нега в этих песнях дышит,
и молодость по-прежнему права.

1940
</td><td valign="top">Olga Berggoltz
GỬI BORIS KORNILOV

…Mọi thứ chẳng như xưa, em nay cũng khác,
Em khóc về ai kia, hát câu hát khác rồi...
B. Kornilov

1.

Ồ, em khác, khác hẳn khi xưa !
Cuộc sống này trôi đi nhanh hết lạ.
Em già thế này, chắc anh chẳng nhận ra
Hay nhận được, biết đâu, anh nhỉ?

Em sẽ không cầu xin tha thứ,
Cũng chẳng thề bồi - vô nghĩa thôi anh.
Nhưng em tin - nếu như anh quay lại,
nếu anh còn nhận được ra em, -

thì mình sẽ quên đi hờn giận,
sẽ lang thang sóng bước như xưa, -
và sẽ khóc, khóc, và khóc nữa,
khóc vì đâu, hai ta biết rõ mà.
1939

2.

Lần giở lại ký ức ngày xưa đó,
em nhớ về những bài hát đầu tiên:
“Ngôi sao cháy trên Neva ráng đỏ,
tiếng họa mi gù trên rẻo phố thành Len…”

… Nhưng năm tháng qua đi, ngày càng cay càng ngọt
Trái Đất này vẫn bát ngát mênh mông,
Bây giờ đây anh ơi - anh đúng,
hỡi người đầu của em, người đi chẳng quay về.

Em hát khác,
khóc về người khác…

Những chàng trai trai cô gái trẻ trung
vẫn hát khúc ca xưa về Neva, chiều muộn...
câu ca ấy vẫn ngập tràn vui sướng,
và tuổi thanh xuân vẫn luôn đúng, muôn đời.
1940
</td></tr></table>

Em xin trình các bác bản dịch này, Và thú thật ngày hôm nay em mới xem ngọn ngành bản gốc để dịch nó ra tiếng Việt. Có mấy từ em thấy nghĩa nó có phần hơi khác với bản dịch của bác Geo:
- соловьи бормочут không thể là hót lảnh lót được, vì đây là tiếng gù đặc trưng của đôi chim mái chim trống (ta thường gặp từ bồ câu gù nhiều hơn), nên em dịch là họa mi gù
- земля необозримая кругом: trái đất đâu đâu cũng vẫn mênh mông như thế (chứ không phải nói nó quay hay đứng gì đó)
- пропащий: theo em, đây là từ chỉ người đã đi, không có cách gì làm người ta trở lại được. Từ này là từ dân dã (разг.), nếu chỉ vật thì là vật "bị mất toi", chỉ người thì là người "đi béng mất, không hòng vời lại được", chứ chẳng liên quan gì đến chuyện mất tích , không tin tức hay chết của B.K. cả . Hiểu như thế này thì có thể "thông suốt" chỗ mắc mớ mà các bác đã tranh luận mấy hôm trước về thời điểm bài thơ viết khi O.B không có tin tức về B.K. hay có biết chuyện ông đã chết hay không, vì đơn giản từ này ở đây không chỉ nghĩa "đang mất tích".
Thế nên em dịch bài thơ này ra như thế. Mong các bác cho ý kiến.

[Nina]

Hì hì, chỉ có chữ "thành Len" là hơi ... ép vần thôi chị ạ

"và tuổi thanh xuân vẫn luôn đúng, muôn đời." - em rất thích câu này! Sao lúc dịch em không nghĩ ra nhỉ

[USY]

Nina viết

Hì hì, chỉ có chữ "thành Len" là hơi ... ép vần thôi chị ạ

Chữ "thành Len" ấy không ép vần đâu, vì заставские (птицы) chỉ tên một con phố cụ thể ở Len, nên thà nói thế còn hơn là nói chung chung"vùng ven" rồi lại phải chú thích như bác Geo
http://slovari.yandex.ru/dict/petert...BA%D0%B8%D0%B5

Ôi ôi, Nina ơi, tớ lại chưa chắc vào cái từ заставкие соловьи là hoạ mi trên phố Zastavskaya đâu, thôi cứ kệ, cho nó là họa mi ngoại ô đi. Nhưng cái câu dịch ấy của tớ thì cũng chả sửa nữa, hì hì... mệt rồi!

[Geobic]

USY viết

- пропащий: theo em, đây là từ chỉ người đã đi, không có cách gì làm người ta trở lại được. Từ này là từ dân dã (разг.), nếu chỉ vật thì là vật "bị mất toi", chỉ người thì là người "đi béng mất, không hòng vời lại được", chứ chẳng liên quan gì đến chuyện mất tích , không tin tức hay chết của B.K. cả . Hiểu như thế này thì có thể "thông suốt" chỗ mắc mớ mà các bác đã tranh luận mấy hôm trước về thời điểm bài thơ viết khi O.B không có tin tức về B.K. hay có biết chuyện ông đã chết hay không, vì đơn giản từ này ở đây không chỉ nghĩa "đang mất tích".
Thế nên em dịch bài thơ này ra như thế. Mong các bác cho ý kiến.

- пропадать - пропасть: Không có gì đặc biệt lắm, người ta vẫn dùng để chỉ trong những hoàn cảnh: mất hút, "mất hút con mẹ hàng lươn", mất tích (như trong chiến tranh chẳng hạn). Với ngữ cảnh của bài này, hợp lý hơn cả là dùng người đã mất dấu, người mất tích, người đi mất... . Tất nhiên mất tích, mất hút cũng đồng nghĩa với không tin tức, không thấy quay trở lại.. Từ khi BC bỏ đi, OB không gặp lại nữa, nên với bà, ông đã đi mất.
Còn việc bà làm bài thơ này vào lúc ông đã bị xử tử rồi, tất nhiên là sự thật "ngoài thơ". Bà không biết điều đó nên trong thơ mới có câu "Nếu - em tin - anh còn quay trở lại...". Bà đã hy vọng vào điều không bao giờ còn có thể nữa.