Olga Berggoltz - thơ và cuộc đời

[Cá Măng]

Các bác kính yêu!
Các bác cho em ngoại đạo mon men một chút. Ý em là những bài thơ dịch của bác Bằng Việt quả rất hay, rất ám ảnh, lãng mạn, tha thiết và đã có chỗ đứng trong lòng người đọc rồi; đến nỗi thời gian đầu em đọc những bản dịch khác thấy ..không quen.
Nhưng đến lúc nghe các bác phân tích cái quả :
Anh đã từng ở đây từng là người thân nhất
Sao bây giờ làm bạn cũng không?

Thì các bác ạ, em giận bác Bằng Việt ghê gớm. Chuyển ngữ thế thì chết con người ta rồi.

butgai viết

Thôi, có lẽ chúng ta nên ... tha cho bác ấy nhỉ.

Ý em là không tha. Các bác cứ tiếp tục mổ xẻ đi ạ.

[Nina]

Ngày hôm nay các bác sôi nổi thế mà em lại phải đứng ngoài, giờ mới vào vỗ tay được

Thật ra thì em vẫn rất thích các bản dịch của bác Bằng Việt, vì nó rất hay. Nói gì thì nói, các bản dịch của bác Bằng Việt đã khiến độc giả Việt Nam yêu thơ ca Nga. Do đó, nếu bác nào thích dịch kiểu này thì em cũng vẫn hoan nghênh, miễn là dịch hay ạ

Còn nếu bác Bằng Việt tham gia vào đây thì chỉ có diễn đàn NNN nói chung và box Thi ca nói riêng chỉ có tuyệt vời trở lên thôi ạ!

Riêng chữ Mùa hè rớt của bác Bằng Việt thì em rất thích, nó rất hay, và theo như em hiểu thì nó không để chỉ cái tuổi ... hồi xuân, mà còn để chỉ cái giai đoạn chuyển từ hè sang thu các bác ạ.

[butgai]

Nina viết

Ngày hôm nay các bác sôi nổi thế mà em lại phải đứng ngoài, giờ mới vào vỗ tay được

Riêng chữ Mùa hè rớt của bác Bằng Việt thì em rất thích, nó rất hay, và theo như em hiểu thì nó không để chỉ cái tuổi ... hồi xuân, mà còn để chỉ cái giai đoạn chuyển từ hè sang thu các bác ạ.

Chỉ tiếc là cái mùa đẹp như thế của thiên nhiên và của phụ nữ mà lại chỉ dành cho người yếu đuối. Thế những người khỏe mạnh như nhà cháu với vợ cháu lại bị thiệt không được hưởng à???

Mà cũng lạ là không hiểu bác BV kiếm đâu ra cái cụm từ phân biệt chủng tộc khỏe với yếu ấy nhỉ???

[Nina]

butgai viết

Chỉ tiếc là cái mùa đẹp như thế của thiên nhiên và của phụ nữ mà lại chỉ dành cho người yếu đuối. Thế những người khỏe mạnh như nhà cháu với vợ cháu lại bị thiệt không được hưởng à???

Mà cũng lạ là không hiểu bác BV kiếm đâu ra cái cụm từ phân biệt chủng tộc khỏe với yếu ấy nhỉ???

Em thì tất nhiên không phải bác Bằng Việt nên không thể trả lời chính xác được, nhưng em đồ rằng bác Bằng Việt kiếm cái cụm từ "dành cho người yếu đuối" ở cùng một chỗ với nơi bác ấy kiếm ra cụm từ tuyệt vời "Mùa hè rớt"

[tykva]

butgai viết

Mà cũng lạ là không hiểu bác BV kiếm đâu ra cái cụm từ phân biệt chủng tộc khỏe với yếu ấy nhỉ???

Kiếm ở cái chỗ mà chính bác đã chỉ ra trong mục 2 Hướng dẫn dịch thơ đó thôi, còn ở đâu nữa!!!!

[Geobic]

Nina viết

Ngày hôm nay các bác sôi nổi thế mà em lại phải đứng ngoài, giờ mới vào vỗ tay được

Thật ra thì em vẫn rất thích các bản dịch của bác Bằng Việt, vì nó rất hay. Nói gì thì nói, các bản dịch của bác Bằng Việt đã khiến độc giả Việt Nam yêu thơ ca Nga. Do đó, nếu bác nào thích dịch kiểu này thì em cũng vẫn hoan nghênh, miễn là dịch hay ạ

Còn nếu bác Bằng Việt tham gia vào đây thì chỉ có diễn đàn NNN nói chung và box Thi ca nói riêng chỉ có tuyệt vời trở lên thôi ạ!

Riêng chữ Mùa hè rớt của bác Bằng Việt thì em rất thích, nó rất hay, và theo như em hiểu thì nó không để chỉ cái tuổi ... hồi xuân, mà còn để chỉ cái giai đoạn chuyển từ hè sang thu các bác ạ.

@Nina: Hoan nghênh ý kiến của Nina. Geo cũng cho rằng chính Bằng Việt làm cho nhiều người VN biết đến và yêu quý OB. Chỉ "góp" với Nina 1/2 ý kiến nhỏ: Riêng chữ "RỚT" của BV đã có giá, và giá đó nếu so với toàn bài dịch của bác ấy chắc không nhỏ hơn Nó là đấu ấn ông để lại cho đời, và ngoài ông không ai làm được như thế cả.
Có lần Geo lên Lục Ngạn xem người ta mua ngọc ruby. Trên ấy có những người bán cả "mớ" ruby. Lại có người mua cả "mớ" ruby, chỉ cốt lấy được 1 viên trong đó. Đối với ông ta, tất cả những viên còn lại đều có thể bỏ, chỉ cần giữ lại 1 viên thôi.
Vì thế, dù biết Nina rất hâm mộ chữ "Mùa hè rớt", nhưng khi dịch lại không thể giữ nguyên thế được. Vì duy chuyện dùng lại cái tên đó, đã cầm chắc trong tay thất bại đến 50% rồi. Hy vọng Nina hiểu những điều Geo góp ý. Tên những bài khác, ví dụ "Chiều đông", thì dù ai đó có dùng lại cũng chẳng ai để ý làm gì. Nhưng "Mùa hè rớt" thì là "Của riêng" BV mất rồi.

@ Butgai: Tuy Geo thích BV và bảo vệ cách dịch của ông ấy, nhưng Butgai xem bản "bon chen" của Geo sau đây, xem Geo có thuộc trường phái "lẩu thơ" không nhé:

MÙA HÈ MUỘN

Có một mùa đất trời sáng lạ
Nóng thật dịu êm, nắng chẳng chói chang,
Mùa hè muộn –
Nôm na đời gọi thế
Đẹp mơ màng, chẳng kém tiết xuân sang.

Tơ nhện nhẹ nhàng như khói vương vương
Trên má, trên môi… khi ta bước qua đường.
Tiếng lảnh lót - bầy chim bay chiều muộn !
Vẻ răn đe - hoa thắm đến rỡ ràng !

Những cơn mưa như trút nước đã ngừng,
Đồng lặng, tối sau vụ mùa vàng rực…
Chỉ một ánh nhìn giờ cũng ngời hạnh phúc,
Ghen tuông ít hơn, nhưng đắng cay hơn…

Hè muộn ơi, ôi ngươi thật bao dung,
Và sáng láng, ta mở lòng đón nhận…
Nhưng tình ta đâu? Xốn xang, ta hỏi gặng,
Mà rừng lặng câm, sao cứ chớp chớp hoài…

Kìa, vệt sao băng rực rỡ cháy ngang trời
Như số phận, đã tới rồi, phút kết…
… Chỉ đến bây giờ, bây giờ, ta mới biết
Cánh yêu, thương, tha thứ, chia tay…



Geo muốn giải thích thêm hai câu:

Tiếng lảnh lót bầy chim bay chiều muộn !
Vẻ răn đe - hoa thắm đến rỡ ràng !

Những bông hoa cuối hè nở rực rỡ, không có vẻ đằm thắm, mà đươm vẻ bất an... Cũng như tiếng chim muộn, lảnh lót, nhưng không vui mà như âm thanh báo động. Có thể đó là những con chim di trú, hốt hoảng bay, sợ không kịp hành trình đến những miền xa tít tắp tránh cái lạnh phương Bắc khi mùa Thu tới. Đó cũng là tâm trạng của OB và những người PN ở vào tuổi "rớt hè"...

[Nina]

Ý kiến của bác Geo thật chí lý, thế thì em sẽ đặt tên cho bản dịch của em là ... Hè phụ nữ

[Apomethe]

Chị Nina có nguyên gốc tiếng Nga cái đoạn Mít đặc dịch thơ không ạ?

[butgai]

Cám ơn bac Geobic về một phương án dịch quá hay. Thế mới thấy thông tin đa chiều lợi ích thế nào: người ta sẽ không bị đóng đinh vào một quan niệm nào đó mà có thể tự do cảm nhận theo cách của mình.
Bản thân thơ của OB rất mộc mạc và súc tích, chứa chan tình người, vì thế, nếu dịch bay bướm thì có làm người đọc thích nhưng sẽ làm sai lệch cách nhìn về phong cách thơ cũng như con người của bà. Về điểm này, không biết là bác BV có công hay có tội đây
Butgai nhà cháu không hiểu sao vẫn thích cách mà các thành viên NNN chuyển tải: đa dạng, phong phú, mỗi người một vẻ mà vẫn đảm bảo được hôn của bài thơ gốc. (Tuy thành thực mà nói thì về chất thơ và vần điệu đôi khi còn bị hụt hơi). Không biết có phải là mẹ hát con khen hay không?!
Các bác cứ thử khách quan nhìn lại xem nếu dịch như BV thì khổ 2 và 3 của bài thơ có toát lên được cái sáng bừng xen lẫn hoảng hốt, lo âu của người phụ nữ tuổi hồi xuân hay ta chỉ thấy những ngôn từ rất đẹp, lả lướt lập lờ mà rốt cục không hiểu đó là cái gì. Đó cũng là cảm nhận chung của Butgai khi đọc những bản dịch của BV trước khi đọc bản gốc.

Và câu kết nữa, bác ấy thiếu một chữ rất quan trọng làm thay đổi bản chất của bài thơ: đó là chữ CÁCH. Ta biết cách yêu thương tha thứ... chứ không phải đến lúc hồi xuân ta mới biết đến những thứ như yêu, giận hờn, tha thứ.... Một đằng là tuổi xuân ta cũng đã yêu, nhưng có thể chưa sâu sắc, chưa từng trải, giờ nhìn lại thấy chưa ... đúng cách; một đằng là ta chưa hề yêu cho đến lúc hồi xuân, giờ mới thấy rung động. Người ngoài băm mà chưa yêu, dân Việt ta gọi là ... chập cheng đấy các bác nhể...

(Cũng định tha cho bác ấy rồi, nhưng bác Cá măng lại đang giận quá, đề nghị mổ xẻ tiếp. Dẫu sao thì Butgai cũng thấy áy náy khi chúng ta cứ mổ xẻ "những đứa con" của bác ấy khi không có bác ấy ở đây)

[butgai]

Cá Măng viết

Các bác kính yêu!
Các bác cho em ngoại đạo mon men một chút. Ý em là những bài thơ dịch của bác Bằng Việt quả rất hay, rất ám ảnh, lãng mạn, tha thiết và đã có chỗ đứng trong lòng người đọc rồi; đến nỗi thời gian đầu em đọc những bản dịch khác thấy ..không quen.
Nhưng đến lúc nghe các bác phân tích cái quả :
Anh đã từng ở đây từng là người thân nhất
Sao bây giờ làm bạn cũng không?

Thì các bác ạ, em giận bác Bằng Việt ghê gớm. Chuyển ngữ thế thì chết con người ta rồi.

Ý em là không tha. Các bác cứ tiếp tục mổ xẻ đi ạ.

Các bác ơi, may là bác BV chỉ là nhà thơ nên cái anh chàng tội nghiệp trong bài Mùa lá rụng này chỉ bị "bia miệng" của người Việt ta là Sở khanh thôi. Bác ấy mà tốt nghiệp được bằng Luật sư thì chắc anh này phải bị 6 tháng tù, cho hưởng án treo vì tội lừa tình chứ chẳng chơi. Oan cho người ta quá.
Âu cũng là trong cái rủi, có cái may

[Geobic]

TRAO ĐỔI THÊM VỀ BÀI “MÙA HÈ RỚT”
– MỘT BẢN DỊCH TUYỆT BÚT CỦA BẰNG VIỆT


MÙA HÈ RỚT

Có một mùa trong ánh sáng diệu kỳ,
Cái nóng êm ru, màu trời không chói,
Mùa hè rớt - cho những người yếu đuối,
Cứ ngỡ ngàng như mới bắt đầu xuân!

Trên má, mơ hồ tơ nhện bay giăng,
Khe khẽ như không, nhẹ nhàng, phơ phất,
Lanh lảnh bầy chim bay đi muộn nhất,
Hoa cuối mùa sặc sỡ đến lo âu!

Những trận mưa rào đã tắt từ lâu,
Tất cả thấm trong cánh đồng lặng sẫm...
Hạnh phúc - hiếm hơn khoé nhìn say đắm
Ghen tuông - dù chua chát cũng thưa hơn!

Ôi cái mùa đại lượng rất thân thương,
Ta tiếp nhận, vì ngươi sâu sắc quá!
Nhưng ta nhớ, trời ơi, ta vẫn nhớ,
Tình yêu đâu?... Rừng lặng, bóng sao im.

Sao ơi sao, sao sắp rụng vào đêm,
Ta biết lắm, thời gian đang vĩnn biệt...
Nhưng chỉ mãi bây giờ, ta mới biết
Yêu thương, ngậm ngùi, tha thứ, chia tay...!

So với rất nhiều bản dịch tài hoa khác của nhà thơ Bằng Việt, “Mùa hè rớt” có một vị trí đặc biệt, nó mang sắc thái lung linh vốn có của ông, nhưng cũng lại rất gần nguyên tác.

Riêng chữ "RỚT" trong tiêu đề bài thơ đã là một đóng góp đặc sắc của Bằng Việt. Nó có giá, và giá đó nếu so với toàn bài dịch của ông chắc không thua kém là bao. Nó là dấu ấn ông để lại cho đời, và ngoài ông có lẽ không ai làm được như thế.

Nhiều thế hệ bạn đọc Việt Nam đã yêu thơ Nga, đặc biệt thơ Olga Bergols, qua các bản dịch của Bằng Việt. Nhiều người cho rằng, ông không chỉ dịch mà còn đồng sáng tạo với tác giả. Điều đó gần như trở thành phong cách dịch của ông.

Cũng có những người tỏ ra không hài lòng khi ông không đưa ra một bản dịch thật trung thành với nguyên tác. Nhưng biết làm sao được, nếu như vậy thì chúng ta đâu còn được thưởng thức những bản dịch đầy ngẫu hứng và tuyệt vời của ông.

Về bài “Mùa hè rớt”, nhiều người thắc mắc sao trong khổ thơ đầu ông lại dịch:
Mùa hè rớt - cho những người yếu đuối,
Cứ ngỡ ngàng như mới bắt đầu xuân!
Đó là những câu viết không giống với nguyên tác (Mùa đó được gọi là - mùa hè rớt - so về độ tuyệt diệu thì có thể sánh với mùa xuân - Оно называется бабье лето / и в прелести спорит с самою весною.).
Chả lẽ những người khỏe mạnh sẽ không có cái “mùa hè rớt”, được ví với “thời kỳ hồi xuân” này sao? Geo thấy BV có lý khi ông dành cái “mùa hè rớt” ấy cho những người yếu đuối – cái yếu không chỉ hàm nghĩa yếu về thể chất – cho gần như tất cả phụ nữ trên đời. Họ vốn được coi là phái yếu mà. "Những người yếu đuối" mà BV dùng, theo Geo, là đồng nghĩa với "phụ nữ" với "phái yếu" vậy. Do đó, những người đàn ông (phái mạnh) không can dự gì vào đây, vì họ đâu có "mùa hè rớt".

Nhiều người cũng thắc mắc và không hài lòng về 2 câu dịch:
Hạnh phúc - hiếm hơn khoé nhìn say đắm
Ghen tuông - dù chua chát cũng thưa hơn!
Trong nguyên tác là “Thường xuyên hơn cảm nhận hạnh phúc chỉ từ một ánh nhìn - ghen tuông thưa hơn, nhưng đắng cay hơn” (Все чаще от взгляда бываю счастливой - все реже и горше бываю ревнивой).
Theo Geo, câu thứ hai BV đã dịch rất sát nguyên gốc, còn câu trước thì là một sáng tạo hoàn toàn chấp nhận được. Trong cái “mùa hè rớt” (tuổi hồi xuân) ấy, thường thường thì một ánh nhìn (bình thường) đã khiến người phụ nữ cảm thấy hạnh phúc rồi, nhưng niềm hạnh phúc được cảm nhận từ “khóe nhìn say đắm” thì hẳn là đã hiếm hơn nhiều. Câu thơ đã thể hiện được một sắc độ tình cảm cao hơn, hiệu quả hơn:
Hạnh phúc - hiếm hơn khoé nhìn say đắm
Ghen tuông - dù chua chát cũng thưa hơn!

Còn một ý kiến nữa của bạn Butgai về hai câu cuối bài:
Nhưng chỉ mãi bây giờ, ta mới biết
Yêu thương, ngậm ngùi, tha thứ, chia tay...!
(...А я лишь теперь понимаю, как надо
любить, и жалеть, и прощать, и прощаться...)
Bạn Butgai cho là cần thêm chữ “cách” vào trước dòng cuối thì mới đúng nghĩa của nguyên bản. Riêng câu này, Geo nghĩ BV đã dịch thoát và đủ ý. Không cần nói “biết cách yêu thương, ngậm ngùi…” đâu. Đến lúc này (mùa hè rớt), người phụ nữ mới thấy tự tin, thấy đã biết yêu, biết chia sẻ tất cả. Còn trước kia, yêu đấy, chia tay đấy… nhưng còn khờ khạo, nông nổi lắm. Cái ngày xa xưa kia yêu là yêu, nào đã biết gì đâu…

Tóm lại, trong cảm nhận của Geo, bản dịch bài “Mùa hè rớt” của Bằng Việt là một tuyệt bút, cho tới nay chưa có bản nào sánh bằng và vượt qua được.

[Nina]

Apomethe viết

Chị Nina có nguyên gốc tiếng Nga cái đoạn Mít đặc dịch thơ không ạ?

http://www.lib.ru/NOSOW/nezn1.txt

Copy nguyên đoạn đó nhé , phải công nhận là người dịch tiếng Việt rất sáng tạo và rất tuyệt

Глава четвертая. КАК НЕЗНАЙКА СОЧИНЯЛ СТИХИ

После того как из Незнайки не получилось художника, он решил сделаться поэтом и сочинять стихи. У него был знакомый поэт, который жил на улице Одуванчиков. Этого поэта по-настоящему звали Пудиком, но, как известно, все поэты очень любят красивые имена. Поэтому, когда Пудик начал писать стихи, он выбрал себе другое имя и стал называться Цветиком.

Однажды Незнайка пришел к Цветику и сказал:

-- Слушай, Цветик, научи меня сочинять стихи. Я тоже хочу быть поэтом.

-- А у тебя способности есть? -- спросил Цветик.

-- Конечно, есть. Я очень способный, -- ответил Незнайка.

-- Это надо проверить, -- сказал Цветик. -- Ты знаешь, что такое рифма?

-- Рифма? Нет, не знаю.

-- Рифма -- это когда два слова оканчиваются одинаково, -- объяснил Цветик. -- Например: утка -- шутка, коржик -- моржик. Понял?

-- Понял.

-- Ну, скажи рифму на слово "палка".

-- Селедка, -- ответил Незнайка.

-- Какая же это рифма: палка -- селедка? Никакой рифмы нет в этих словах.

-- Почему нет? Они ведь оканчиваются одинаково.

-- Этого мало, -- сказал Цветик. -- Надо, чтобы слова были похожи, так чтобы получалось складно. Вот послушай: палка -- галка, печка -- свечка, книжка -- шишка.

-- Понял, понял! -- закричал Незнайка. -- Палка -- галка, печка -- свечка, книжка -- шишка! Вот здорово! Ха-ха-ха!

-- Ну, придумай рифму на слово "пакля", -- сказал Цветик.

-- Шмакля, -- ответил Незнайка.

-- Какая шмакля? -- удивился Цветик. -- Разве есть такое слово?

-- А разве нету?

-- Конечно, нет.

-- Ну, тогда рвакля.

-- Что это за рвакля такая? -- снова удивился Цветик.

-- Ну, это когда рвут что-нибудь, вот и получается рвакля, -- объяснил Незнайка.

-- Врешь ты все, -- сказал Цветик, -- такого слова не бывает. Надо подбирать такие слова, которые бывают, а не выдумывать.

-- А если я не могу подобрать другого слова?

-- Значит, у тебя нет способностей к поэзии.

-- Ну, тогда придумай сам, какая тут рифма, -- ответил Незнайка.

-- Сейчас, -- согласился Цветик.

Он остановился посреди комнаты, сложил на груди руки, голову наклонил набок и стал думать. Потом поднял голову кверху и стал думать, глядя на потолок. Потом ухватился руками за собственный подбородок и стал думать, глядя на пол. Проделав все это, он стал бродить по комнате и потихоньку бормотал про себя:

-- Пакля, бакля, вакля, гакля, дакля, макля... -- Он долго так бормотал, потом сказал: -- Тьфу! Что это за слово? Это какое-то слово, на которое нет рифмы.

-- Ну вот! -- обрадовался Незнайка. -- Сам задает такие слова, на которые нет рифмы, и еще говорит, что я неспособный.

-- Ну, способный, способный, только отстань! -- сказал Цветик. -- У меня голова разболелась. Сочиняй так, чтобы был смысл и рифма, вот тебе и стихи.

-- Неужели это так просто? -- удивился Незнайка.

-- Конечно, просто. Главное -- это способности иметь.

Незнайка пришел домой и сразу принялся сочинять стихи. Целый день он ходил по комнате, глядел то на пол, то на потолок, держался руками за подбородок и что-то бормотал про себя.

Наконец стихи были готовы, и он сказал:

-- Послушайте, братцы, какие я стихи сочинил.

-- Ну-ка, ну-ка, про что же это стихи? -- заинтересовались все.

-- Это я про вас сочинил, -- признался Незнайка. -- Вот сначала стихи про Знайку:

Знайка шел гулять на речку,
Перепрыгнул через овечку.

-- Что? -- закричал Знайка. -- Когда это я прыгал через овечку?

-- Ну, это только в стихах так говорится, для рифмы, -- объяснил Незнайка.

-- Так ты из-за рифмы будешь на меня всякую неправду сочинять? -- вскипел Знайка.

-- Конечно, -- ответил Незнайка. -- Зачем же мне сочинять правду? Правду и сочинять нечего, она и так есть.

-- Вот попробуй еще, так узнаешь! -- пригрозил Знайка. -- Ну-ка, читай, что ты там про других сочинил?

-- Вот послушайте про Торопыжку, -- сказал Незнайка.

Торопыжка был голодный,
Проглотил утюг холодный.

-- Братцы! -- закричал Торопыжка. -- Что он про меня сочиняет? Никакого холодного утюга я не глотал.

-- Да ты не кричи, -- ответил Незнайка. -- Это я просто для рифмы сказал, что утюг был холодный.

-- Так я же ведь никакого утюга не глотал, ни холодного, ни горячего! -- кричал Торопыжка.

-- А я и не говорю, что ты проглотил горячий, так что можешь успокоиться, -- ответил Незнайка. -- Вот послушай стихи про Авоську:

У Авоськи под подушкой
Лежит сладкая ватрушка.

Авоська подошел к своей кровати, заглянул под подушку и сказал:

-- Враки! Никакой ватрушки тут не лежит.

-- Ты ничего не понимаешь в поэзии, -- ответил Незнайка. -- Это только для рифмы так говорится, что лежит, а на самом деле не лежит. Вот я еще про Пилюлькина сочинил.

-- Братцы! -- закричал доктор Пилюлькин. -- Надо прекратить это издевательство! Неужели мы будем спокойно слушать, что Незнайка тут врет про всех?

-- Довольно! -- закричали все. -- Мы не хотим больше слушать! Это не стихи, а какие-то дразнилки.

Только Знайка, Торопыжка и Авоська кричали:

-- Пусть читает! Раз он про нас прочитал, так и про других пусть читает.

-- Не надо! Мы не хотим! -- кричали остальные.

-- Ну, раз вы не хотите, то я пойду почитаю соседям, -- сказал Незнайка.

-- Что? -- закричали тут все. -- Ты еще пойдешь перед соседями нас срамить? Попробуй только! Можешь тогда и домой не возвращаться.

-- Ну ладно, братцы, не буду, -- согласился Незнайка. -- Только вы уж не сердитесь на меня.

С тех пор Незнайка решил больше не сочинять стихов.

[Geobic]

Nina viết

Ý kiến của bác Geo thật chí lý, thế thì em sẽ đặt tên cho bản dịch của em là ... Hè phụ nữ

@ Nina: Không phải là Geo nghĩ lại đâu, mà có người "nhắc nhở", đúng là "бабье лето" chỉ có thể dịch là "Mùa hè rớt", mọi phương án dịch khác so với nó đều khó chấp nhận và trở nên khó hiểu.

Cảm nhận ban đầu của Nina và sự chấp nhận giữ "Mùa hè rớt" cho bản dịch của mình là đúng đấy, dù cho người ta có trừ đi của mình đến 99% . Giờ thì Geo không những ủng hộ Nina, mà con "neo" Mùa hè rớt vào bản dịch của mình nữa, kèm theo 1 dấu sao chú thích: Tiêu đề bài thơ "Mùa hè rớt" do nhà thơ, dịch giả Bằng Việt sử dụng lần đầu tiên.

Vì thế version mới của Geo sẽ là:

MÙA HÈ RỚT

Có một mùa đất trời lạ lắm
Nóng thật dịu êm, nắng chẳng chói chang,
Mùa hè rớt –
Nôm na đời gọi thế
Đẹp mơ màng, chẳng kém tiết xuân sang.

Tơ nhện nhẹ nhàng như khói vương vương
Trên má, trên môi… khi ta bước qua đường.
Tiếng lảnh lót - bầy chim bay chiều muộn !
Vẻ răn đe - hoa thắm đến rỡ ràng !

Những cơn mưa như trút nước đã ngừng,
Đồng lặng, tối sau vụ mùa vàng rực…
Chỉ một ánh nhìn giờ cũng ngời hạnh phúc,
Ghen tuông ít hơn, nhưng đắng cay hơn…

Ôi rớt hè ! - Ngươi thật bao dung,
Và sáng láng, ta vui mừng đón nhận…
Nhưng tình ta đâu? Xốn xang, ta hỏi gặng,
Mà rừng lặng im, sao cứ chớp chớp hoài…

Kìa, vệt sao băng rực rỡ cháy ngang trời
Như số phận, đã tới rồi, phút kết…
… Chỉ đến bây giờ, bây giờ, ta mới biết
Cánh yêu, thương, tha thứ, chia tay…

------------------
Tiêu đề bài thơ “Mùa hè rớt” do nhà thơ, dịch giả Bằng Việt sử dụng lần đầu tiên.

[Thanhxuan1974]

Chào các bác,
Thấy các bác thảo luận sôi nổi về bài thơ "Mùa hè rớt", em sực nhớ đến có một bài viết về chủ đề này ở đâu đó mà em đã đọc (không biết là có phải ở trên 4rum NNN của chúng ta không). Nhờ "cụ Gu-gân" tìm giúp, em phát hiện ra đó là bài viết của bác Thụy Anh. Không biết bác này đã tham gia NNN với chúng ta chưa nhưng em nhớ hình như trên trang chủ có lần nào đó đã đăng bài của bác này (vậy mà sao bác ấy không tham gia vào "chủ đề" vốn đã từng được bác ấy nhắc đến nhỉ?).

Em rất có ấn tượng về bài viết này nên xin được post lên đây để các bác cùng tham khảo.

MÙA HÈ RỚT

[22.09.2007 11:37 - Nhịp Cầu Thế Giới Online]

Cả năm trời chỉ ngóng một mùa sang
Như cả đời mong một lời mê muội
Để mắt long lanh tình lại mới
Để vần thơ chẳng cũ với lòng người...

Mới hôm qua thôi, ngoài cửa sổ còn mờ mịt khí ẩm của mùa Thu. Sương mù, mưa giá, và gió… Gió hiện hình trên những tán lá run rẩy và những bụi hoa rạp xuống, nghiêng ngả trong một nỗi hoảng sợ thê thiết… Mới hôm qua thôi, nhìn cảnh mà thấy lạnh vào lòng.

Vậy mà sáng nay, cửa kính lóng lánh sáng lên một cách lạ lùng. Bước ra khỏi nhà, hơi ấm mềm mại của mặt trời ùa đến, ôm lấy người làm nóng tim lên, bước đi như mơ, miệng bỗng mỉm cười vô cớ… Dường như ngoài trời còn ấm hơn trong nhà đến mấy độ. Trời trong vắt, xanh và cao đến thảng thốt, xanh một màu như trong bức tranh của trẻ con, chỉ một màu giản dị và thơ ngây, thậm chí cả gam độ đậm nhạt cũng không hề thay đổi. Cỏ dưới chân vừa hôm qua còn nằm ngang dọc rối bời, lác đác có những vạt ua úa, giờ thốt nhiên mang màu xanh mướt, đều đều rập rình về một phía, trông nhởn nhơ, nhẹ nhõm như bờ cỏ mùa xuân. Rặng thùy dương rung rinh khoe những chùm quả đỏ dậy màu nắng, những chùm quả sẽ còn nằm đó đợi mùa Đông phủ tuyết, tự biến mình thành những đốm hy vọng nho nhỏ cho người trong cảnh xám lạnh hoang tàn.

Khóm hoa trước nhà ai đỡ mà đã đứng thẳng dậy, kiêu hãnh tiếp tục nở đến tận cùng những đóa hoa rực rỡ của mình. Ong bướm lại lăng xăng quanh đó. Những con bọ đốm đủ màu bay vù vù đầy phấn khích. Những vũng nước đọng trên đường cũng soi được bóng thoáng qua của lũ sâu bọ vui vẻ ấy. Đường dây điện vắt ngang những ngôi nhà có một đàn giọt sáng long lanh bám đuôi nhau chạy đi chạy lại, nhìn đến là vui mắt!

Cái gì cũng như đang lay động, đang hoan hỉ sướng vui.

Cái trong veo của mùa lạ giải phóng mọi suy nghĩ luẩn quẩn trong đầu, khiến đầu nhẹ bỗng. Bước chân nhẹ bỗng. Lòng thanh thản như chưa từng lo buồn về bất cứ điều gì, như một cô gái mới lớn, tự tin và hớn hở đến với cuộc đời…
Ai vậy, cái gì vậy? Mà đã thay đổi được cả thiên nhiên, khiến cho nét cau có hôm qua biến thành vẻ tươi tắn bây giờ?

Ai vậy, cái gì vậy? Đã khiến tim mình trở nên ngọt ngào và nôn nao trong ngực cùng một khúc hát quen mà chẳng nhớ nổi được lời?
Chỉ là một mùa nhỏ nằm gọn trong lòng mùa lớn: Mùa Hè Rớt của tiết chớm Thu.

*

Ai từng gắn bó với nước Nga lại không biết đến Mùa Hè Rớt, lại không mong ngóng nó suốt cả một năm trời!

Phải rồi, đó là một mùa đẹp. Nhưng nó đặc biệt hơn các mùa đẹp khác, là vì nó quá ngắn ngủi và lại xuất hiện quá đột ngột, lọt thỏm giữa những lạnh giá u buồn của mùa lá rụng, mang cho con người chút ấm áp bất ngờ, như một mối tình sét đánh trong đời, cháy bùng lên rồi lịm tắt, nhưng vẫn cứ để lại những dư âm ngọt ngào không dễ gì nguôi quên. Mà cũng có thể ví nó như tuổi “hồi xuân” của người phụ nữ, đến cái độ mặn mà nhất của nhan sắc khiến khí chất nồng nàn lồ lộ với người thương, thắm thiết lên lần cuối bằng mắt sáng môi tươi, thậm chí còn khiến người ta say mê hơn cả những cô gái trẻ.

Có phải vì thế chăng mà trong tiếng Nga, mùa này được gọi là Babie-leto: “Mùa hè của các bà”?

Tôi thầm kính phục dịch giả nào là người đầu tiên chọn cái tên “Mùa Hè Rớt” mà đặt cho Babie-leto ở Nga. Dịch ra tiếng Việt như thế, nghe thật thanh thoát và độc đáo. Có người dịch là “Mùa hè muộn” - không, không phải thế, nó không muộn, nó đúng thời, đúng khắc đấy chứ! Đó đơn giản chỉ là, thiên nhiên kỳ vĩ đã vô tình đánh “rớt” một mùa Hè nhỏ trong lòng mùa Thu mới chớm bắt đầu.

Sau những đợt lạnh và mưa kéo dài, lá trên cây đã lác đác lên màu đỏ, vàng chen lẫn với màu xanh. Chúng chỉ ửng rực lên khi vào Mùa Hè Rớt. Lúc ấy, nắng mềm óng ả, trời sáng tươi, những cơn mưa hoàn toàn biến mất. Không khí khô và nhẹ khiến thở cũng dễ hơn, suy nghĩ cũng giản dị hơn, và vì thế mà cũng dễ dàng cảm thấy hạnh phúc hơn. Tôi nhớ đến bài thơ “Mùa Hè Rớt” của thi sĩ Olga Berggoltz, nổi tiếng đối với bạn đọc Việt Nam không chỉ vì Olga viết về mùa này một cách rung động sâu sắc, mà còn vì bản dịch rất tinh tế của nhà thơ Bằng Việt:

Có một mùa trong ánh sáng diệu kỳ,
Cái nắng êm ru, màu trời không chói,
Mùa hè rớt cho những người yếu đuối,
Cứ ngỡ ngàng như lúc mới vào xuân.

Trên má mơ hồ tơ nhện bay giăng,
Se sẽ như không, nhẹ nhàng, phơ phất...
Lanh lảnh bầy chim bay đi muôn nhặt,
Hoa cuối mùa sặc sỡ đến lo âu…

Mùa mềm mại khiến lòng người cũng mềm mại theo. Tục cổ xưa của Nga kể rằng, trong một, hai tuần của Mùa Hè Rớt, người ta tranh thủ làm lành với nhau, gỡ hòa các mối xích mích căng thẳng trong quan hệ.
Có phải vì thế chăng mà Mùa Hè Rớt được đợi mong đến thế, suốt cả một năm ròng?

Mùa Hè Rớt còn được coi là mùa của lễ hội nông thôn Nga. Người ta vội vã kết thúc công việc đồng áng của năm: rơm se thành “bánh” trên đồng, khoai tây, táo được chất vào hầm, dưa chuột được sẻ vào các hũ to, muối để dành mùa rét, xếp chật các giá gỗ. Những buổi chiều nắng non, khói trên các mái nhà tỏa thơm mùi bánh mới. Rồi ấm xamôva reo rộn rã, mật ong tươi có màu óng ả, mứt dâu ngào đường thơm nức, táo cuối mùa đỏ dậy như má thiếu nữ, những quả phúc bồn tử đen thẫm cuối cùng lấy trong vườn nhà… tất cả được trang trọng đặt lên bàn giải hoa thêu, xung quanh vang lên tiếng hát dìu dặt cùng tiếng phong cầm ngẫu hứng, mải mê. Chiều xuống, mặt trời lại lưu luyến không rời trần gian, y như trong những ngày Hè ấm áp. Trời sáng cho đến tận đêm. Ở một nếp nhà quê nào đó, các mẹ, các chị quây quần vừa hát vừa guồng sợi, quay tơ, thêu thùa, đan móc. Đôi khi có ai đó hát nức lên một bài ca cổ buồn thảm thì vài ba người lại dừng tay làm, nhìn về phía vòm trời xa, tuy đã thẫm đi nhưng vẫn trong vắt… để mà thở dài…
Bức tranh nông thôn Nga vào Mùa Hè Rớt được Fedor Tutchev (1803-1873), một nhà thơ cổ điển lớn có thi nghiệp gắn bó với phong cảnh Nga, tả lại như sau:

Có một mùa ngắn ngủi, đẹp lạ thường
Trong lòng Thu chớm về non nớt
Ngày trong vắt như pha lê sáng ướt
Và những buổi chiều chói lọi cứ rực lên
Nơi liềm hái lùa nhanh, gié lúa rơi bên
Giờ đã trống cả rồi - không gian trải rộng
Chỉ mong manh sợi tơ nhện mỏng
Lóng lánh trên luống đất rảnh rang
Không khí cũng rỗng đi, không nghe nữa tiếng chim ngàn
Những cơn bão mùa Đông vẫn còn xa lắc
Màu trời xanh ấm mềm, trong vắt
Rót xuống cánh đồng đang lúc nghỉ ngơi…

(Thụy Anh dịch)

Nếu bạn từng ở Nga, từng ngắm những cánh đồng rơm màu vàng nâu mùa chớm Thu, đọc bài thơ này, bạn không thể không thốt lên: “Ôi chao, đúng quá!” Cảnh ấy trong thơ sẽ đem lại cho bạn cảm giác đang được hưởng Mùa Hè Rớt ngoài đời một cách rõ rệt và đầy xúc động, cho dù bạn không còn ở trên đất Nga này nữa.

Lẽ đương nhiên, đâu chỉ một mình nước Nga có Mùa Hè Rớt! Ở châu Âu và Bắc Mỹ, mùa ấy đến muộn hơn đôi chút. Nó có tên là “Mùa hè thổ dân” (ở Mỹ), “Mùa hè Thánh Martin” (ở Ý và Pháp), “Mùa hè dân Tzigane” (ở Bulgaria), “Mùa hè tơ Nhện” (ở Tiệp)…

Nhưng, tôi có thể mạnh miệng mà đoan rằng, chắc chỉ có ở Nga mùa này mới được đón nhận say mê đến thế, bởi, phía trước là một mùa Đông khắc nghiệt và dai dẳng như cả một đời người…

Nguyễn Thụy Anh - Mùa Hè Rớt 2007, Serpukhov

[Geobic]

Thanhxuan1974 viết

Chào các bác,
Thấy các bác thảo luận sôi nổi về bài thơ "Mùa hè rớt", em sực nhớ đến có một bài viết về chủ đề này ở đâu đó mà em đã đọc (không biết là có phải ở trên 4rum NNN của chúng ta không). Nhờ "cụ Gu-gân" tìm giúp, em phát hiện ra đó là bài viết của bác Thụy Anh. Không biết bác này đã tham gia NNN với chúng ta chưa nhưng em nhớ hình như trên trang chủ có lần nào đó đã đăng bài của bác này (vậy mà sao bác ấy không tham gia vào "chủ đề" vốn đã từng được bác ấy nhắc đến nhỉ?).

Em rất có ấn tượng về bài viết này nên xin được post lên đây để các bác cùng tham khảo.

Bài viết trên của Thụy Anh (HXT) rất hay và sâu sắc. Cảm ơn TX74 đã đưa bài ấy vào đây. Thú thực khi ở Nga, Geo chưa bao giờ để ý và được nghe nói đến "Mùa hè rớt", nên giờ đọc "hậu sinh" thấy rất thú vị.

Thụy Anh có nick Hoa Xuyên Tuyết, từng tham gia Forum NNN cũ, nhưng lâu nay không thấy xuất hiện nữa. Chắc nàng rất bận bịu công việc nơi khác.

[Nina]

Geobic viết

@ Nina: Không phải là Geo nghĩ lại đâu, mà có người "nhắc nhở", đúng là "бабье лето" chỉ có thể dịch là "Mùa hè rớt", mọi phương án dịch khác so với nó đều khó chấp nhận và trở nên khó hiểu.

Cảm nhận ban đầu của Nina và sự chấp nhận giữ "Mùa hè rớt" cho bản dịch của mình là đúng đấy, dù cho người ta có trừ đi của mình đến 99% . Giờ thì Geo không những ủng hộ Nina, mà con "neo" Mùa hè rớt vào bản dịch của mình nữa, kèm theo 1 dấu sao chú thích: Tiêu đề bài thơ "Mùa hè rớt" do nhà thơ, dịch giả Bằng Việt sử dụng lần đầu tiên.

Hehe, cái ý kiến này của bác quả là em rất thích . Em đang vắt óc suy nghĩ - làm sao sửa tên bài thơ, à quên, bản dịch của mình mà không làm vô duyên các bài sau đó thì bác lại có ý kiến này . Chả biết ai nhắc nhở mà hay thế, rất hợp với tính lười của Nina! Tất nhiên ta sẽ không nói là lười, mà nói văn hoa - ui chao, linh tính của Nina mới tuyệt làm sao!

Thế cho nên em không sửa gì trong bản dịch, vì em cũng có một tràng ba hoa giải thích tại sao dùng cụm từ Mùa hè rớt của Bằng Việt rồi mà

[Geobic]

Nina viết

Hehe, cái ý kiến này của bác quả là em rất thích . Em đang vắt óc suy nghĩ - làm sao sửa tên bài thơ, à quên, bản dịch của mình mà không làm vô duyên các bài sau đó thì bác lại có ý kiến này . Chả biết ai nhắc nhở mà hay thế, rất hợp với tính lười của Nina!
Thế cho nên em không sửa gì trong bản dịch, vì em cũng có một tràng ba hoa giải thích tại sao dùng cụm từ Mùa hè rớt của Bằng Việt rồi mà

@Nina: Chính là Thụy Anh, người có bài rất hay về Mùa Hè Rớt ở Nga mà TX74 vừa dán vào trên đây đã "nhắc nhở" Geo đấy.
Còn Nina thì yên tâm rồi, vì đã có một "tràng hoa" , nên không phải lăn tăn gì nữa!

[Geobic]

hungmgmi viết

Có mọt bài thơ vẫn được coi là của Olga Bergolts, không biết ai dịch, có 2 câu "Tím một chiều giá buốt
Hoa sặc sỡ lo âu"
Trong bài trên, bác Bằng Việt cũng có câu:"Hoa cuối mùa sặc sỡ đến lo âu.".
Hai hình ảnh với câu chữ trùng nhau, phải chăng bác Bằng Việt đã dịch cả bài trên kia nữa?
Riêng với Gà mờ tôi, cái hình ảnh đã được dịch ra tiếng Việt kia "Hoa sặc sỡ lo âu" là một cái gì đó rất ám ảnh. Từ lâu rồi, từ cái dạo lớp 11, 12 bọn con gái trong lớp chép bài này, đọc trộm được khi ghi lưu bút, đã thấy ấn tượng. Từ đó về sau, nhiều năm đã trôi qua rồi, cứ nhìn thấy những khóm hoa sặc sỡ, dù mọc ở ven đồng ngoại ô hay bày bán đâu đó ở chợ nông trang, cũng nghĩ đến hình ảnh này. Hay thật, một hình ảnh vừa có màu sắc, vừa có tâm trạng..."Hoa sặc sỡ lo âu"...

Bài mà Hungmgmi đề cập đến là bài sau đây, tuy nhiên không rõ người dịch là ai. Có người cho là của Boris Cornilov. Nhưng chắc cũng không phải. Geo thì tin đây là 1 bài "họa theo" của một người Việt nào đó. Có điều bài này chắc đã ra đời sau những bản dịch nổi tiếng "Bài ca cuộc đời = Gửi B.C" và "Mùa hè rớt" của Bằng Việt. Làm loại thơ "họa" này chắc chắn dễ hơn dịch nghiêm túc 1 bài thơ nhiều.

Về Bài thơ cuộc đời (Người dịch: (Không rõ))

Đừng nhắc nữa em ơi
Lỗi lầm thời quá khứ.
Ngôi sao bùng đốm lửa
Đâu còn nữa màu xanh.

Con chim nhỏ chuyền cành
Cũng bay theo tiếng hát,
Tím một chiều giá buốt
Hoa sặc sỡ lo âu.

Dòng sông trôi về đâu
Nói làm chi cho khổ
Tình yêu con thuyền nhỏ
Buồm trôi nơi xa khơi.

Gặp gỡ, rồi chia phôi
Yêu thương rồi oán trách
Bây giờ đã xa cách
Nhắc lại mà làm chi.

Thời gian mãi trôi đi
Buồn vui thành kỷ niệm
Bài thơ là câu chuyện
Của ban đầu tình yêu.

[tykva]

Thưa các bác, sau khi đọc bài của bác Geo và lục lọi trên mạng, em thấy bài viết này, vẫn của tác giả Thụy Anh. Do có liên quan đến đề tài mà chúng ta đang bàn luận, em khuân vác về đây.

http://www.thivien.net/viewwriting.php?ID=556

Trong văn chương từ xưa đến nay, không hiếm những nhầm lẫn về tác giả, tác phẩm mà chúng ta vẫn hay gọi là kỳ án hay nghi án văn chương.

Ở bài viết này, tôi xin nói đến trường hợp một số bài thơ đã và đang được gắn liền với tên tuổi của nữ sĩ Nga Olga Berggoltz. Là một người hâm mộ nhà thơ và có cất công tìm hiểu một phần di cảo thơ văn của bà, tôi muốn góp chút ý kiến nhằm cải chính một vài “nghi án” liên quan đến những thi phẩm rất quen thuộc, vốn được coi là của bà.

1. Đầu tiên là về hai bài thơ, được rất nhiều bạn đọc - trong số đó, có những thành viên nhiều diễn đàn thơ văn - cho rằng tác giả của chúng là Olga Berggoltz. Thậm chí, một trong hai bài thơ đó còn được in trang trọng một cuốn niên giám về Phụ nữ nào đó dưới tên của Olga. Đó là bài “Anh đi tìm em trên bán đảo Bancăng” của tác giả Khổng Văn Đương, một lưu học sinh Việt Nam từng học tập tại Romania. Điều này, về sau đã được làm rõ trên báo chí.

Tuy vậy, không ít địa chỉ trên mạng, các bạn trẻ vẫn tiếp tục nhầm lẫn.

Đến hôm nay, đọc bài thơ này, tôi chợt nhớ có lần trên diễn đàn 3M, có bạn đã tự tin phán rằng, đó là sáng tác của Olga Berggoltz.

Thông tin trên mạng lan rất nhanh, gần như ít ai nghĩ đến chuyện kiểm chứng nó, khiến một lần nữa, nữ sĩ Olga lại “được” đứng tên một tác phẩm “chưa chắc” đã phải của bà. Sở dĩ ở đây tôi nói “chưa chắc”, vì chưa dám khẳng định rằng mình thuộc nằm lòng hết các tác phẩm của nữ sĩ này. Song, có rất nhiều điều khiến tôi cảm nhận rằng, đó không phải là hơi thơ của Olga, kể cả là qua một bản dịch:

NHỮNG NGƯỜI ĐÃI CÁT TÌM VÀNG

Trên những dòng sông thế giới
có những kẻ đãi cát tìm vàng
năm tháng dài kiên nhẫn bền gan
nhặt từng mười phần một
người đãi vàng không bao giờ nóng ruột
năm tháng không hề nghiền nát niềm tin

tôi không tìm vàng, tôi chỉ tìm tình em
vất vả gấp trăm nghìn lần đãi cát
cát ở bờ sông lấy bao nhiêu chẳng được
người ở thế gian chẳng của riêng mình

tìm được một người yêu xây một mối tình
rung động, yêu thương, giận hờn, nung nấu
lúc điên cuồng như nước biển trào dâng
lúc âm thầm như sương đọng long lanh
không dám động sợ tan thành giọt nước

người đãi vàng quý chút vàng tìm được
anh thương em, anh quý mỗi nụ cười
gom góp bao nhiêu để có một cuộc đời
có giây phút rạng ngời hạnh phúc

đời quá chua cay
anh biến chua cay thành sức mạnh
cho đường đi dài rộng thênh thang
đời éo le nhiều ngõ dọc đường ngang
anh kiêu hãnh vững vàng bước tới
vì bên anh có tay em đón đợi
bàn chân anh không mỏi bao giờ

tôi từng lọc từng ý nghĩ vần thơ
trăn trở suốt đêm dài thao thức
để ca ngợi một mối tình đẹp nhất
mà khó khăn hơn đãi cát tìm vàng.

Đọc những tập thơ, ký, kịch bản của Olga Berggoltz xuất bản trong nhiều năm, tôi chưa một lần bắt gặp bài thơ nào bà viết đứng ở vị trí người con trai. Có thể tôi chưa được đọc hết, nhưng theo tôi được biết, nhân vật “tôi” trữ tình trong thơ Olga luôn luôn là nữ. Thơ tình của bà không nhiều. Những bài thơ viết trước khi bà bị rơi vào vòng oan ức thường mê đắm say sưa, nhưng không hề đơn giản. Chúng có tầng, có lớp, có thấp thoáng hình ảnh người con gái Nga đôi bím tóc vàng, có dòng Neva, ánh sao băng, những con đường mòn đầy hoa cỏ dại của rừng Nga, có tiếng lau sậy bên đầm lầy, những sân ga cô quạnh buổi chiều tà, v. v.

Những thi phẩm sáng tác sau năm 1938 mang nối đau âm thầm, tuy vẫn trong trẻo và sôi nổi, kể cả những bài thơ sau này được nhiều người gọi là “thơ công dân”, thơ “khẩu hiệu”. Không bài nào thiếu hình ảnh đặc trưng cho nước Nga như những cánh rừng thân trắng lá xanh, chiếc gàu bạch dương, rặng anh đào, cây thùy dương…

Vì những lý do ấy, bài thơ trên - hoàn toàn không có một hình ảnh, ý tứ nào gần gũi với tâm hồn Nga của Olga - cho tôi cảm nhận rõ rệt rằng, đó không phải là thơ viết ra từ ngòi bút sôi nổi yêu đời nhưng cũng mang nỗi đau day dứt trong tâm của nữ sĩ người Nga này.

2. Hai “nghi án” khác gián tiếp liên quan đến tên tuổi của Olga Berggoltz.

VỀ "BÀI THƠ CUỘC ĐỜI"
(được coi là do Bằng Việt dịch)

Đừng nhắc nữa em ơi
Lỗi lầm thời quá khứ.
Ngôi sao bùng đốm lửa
Đâu còn nữa màu xanh.

Con chim nhỏ chuyền cành
Cũng bay theo tiếng hát,
Tìm một chiều giá buốt
Hoa sặc sỡ lo âu.

Dòng sông trôi về đâu
Nói làm chi cho khổ
Tình yêu con thuyền nhỏ
Buồm trôi nơi xa khơi.

Gặp gỡ, rồi chia phôi
Yêu thương rồi oán trách
Bây giờ đã xa cách
Nhắc lại mà làm chi.

Thời gian mãi trôi đi
Buồn vui thành kỷ niệm
Bài thơ là câu chuyện
Của ban đầu tình yêu.

Bài thơ này cũng được “phát tán” qua mạng, xuất phát từ một vài bản chép trong sổ tay của những người yêu thơ từ thập kỷ 70, trong đó có dòng chú thích: “Bài thơ Kornilov gửi Olga Berggoltz để đáp lại bài "Bài thơ cuộc đời" của bà”. Thế nhưng, xét theo năm mất của nhà thơ Kornilov (1938) và năm Olga viết bài "Gửi Kornilov” mà nhà thơ Bằng Việt đặt tên là "Bài thơ cuộc đời" (1940) thì câu trả lời cho “nghi án” này đã quá rõ ràng: tác phẩm ấy không phải do ngòi bút của nhà thơ tài danh và bạc mệnh ấy viết, đơn giản vì khi ấy ông đã qua đời!

Vì thế, cho dù trong bài thơ “Về "Bài thơ cuộc đời” trên có nhắc đến rất nhiều những chi tiết quen thuộc từng xuất hiện trong thơ Olga (“ngôi sao bùng đốm lửa…”, “hoa sặc sỡ lo âu”) thì đó cũng không phải là cơ sở để nói rằng đây là thi phẩm của nhà thơ.

Rất tiếc, thông tin phát tán trên mạng, chẳng có gì kiểm chứng được. Trong cuốn “Thơ trữ tình thế giới” do nhà thơ Bằng Việt dịch và giới thiệu (Nhà xuất bản Văn học, 2005), tôi cũng không thấy có mặt bài thơ này, mặc dù ở những nơi khác mà nó xuất hiện, người ta vẫn ghi bên cạnh bài thơ dòng chữ: “Người dịch: Bằng Việt”!

Một bài thơ khác cũng gây nên những hoài nghi về nguồn gốc của nó, là bài “Chuyện mười năm trước”:

CHUYỆN MƯỜI NĂM TRƯỚC
(Người dịch: chưa rõ)

Chỉ có một lần thôi,
Em hỏi anh im lặng,
Thế mà em hờn giận,
Để chúng mình xa nhau.

Biết đi đâu về đâu,
Con thuyền không bến đợi?
Ôi cây xanh tình đời,
Có nghe lòng ta gọi?

Những mùa xuân đã qua,
Tiếng ve về thổn thức,
Gió thổi vào đêm hè,
Kể chuyện mười năm trước.

Chỉ có một lần thôi,
Em hỏi anh im lặng,
Thế mà em hờn giận,
Để chúng mình xa nhau.

Nơi tình yêu bắt đầu,
Cũng là điều khó nhất !
Trái tim dù biết hát,
Nhưng tình đời dễ đâu !

Những đôi lứa yêu nhau,
Có nghe tôi kể lại,
Chỉ một lần trót dại,
Thế mà thành chia phôi.

Chỉ có một lần thôi,
Em hỏi, anh im lặng...

Trên nhiều diễn đàn, thậm chí tuyển thơ, người ta thường ghi chú rằng đó là tác phẩm của một tác giả Bessonov nào đó, người yêu Olga! Nhưng thông tin này cũng có cơ sở để bác bỏ, vì trong tất cả các ghi chép, hồi ký của Olga và của những người đương thời, chưa ai nhắc đến nhân vật kỳ lạ này. Rất có thể do một sự nhầm lẫn nào đó từ phía người Việt. Người Nga hẳn không thể ngờ rằng nhà thơ nữ Olga Berggoltz của họ đã có thêm một mối tình nữa, mối tình do những người yêu quý Olga ở Việt Nam “thêu dệt” nên! Cho đến khi, một số người lại gán bài thơ ấy cho Kornilov, người chồng đầu tiên của Olga.

Âm hưởng bài thơ, theo tôi, rất gần gũi với cách viết của người Việt Nam: những “con thuyền không bến đợi”, những “tiếng ve”, “đêm hè”… khiến tôi chạnh nghĩ, phải chăng đây là thi phẩm của người Việt?


Thêm nữa, văn phong và giọng thơ của cả hai bài thơ trên (“Về bài thơ cuộc đời” và “Chuyện mười năm trước”) hoàn toàn không phải của Kornilov! Boris Kornilov (1907-1938) là một nhà thơ sớm nổi danh, hồn thơ phóng khoáng, chịu ảnh hưởng rất lớn của Yesenin, song vẫn có những đột phá riêng, gần như không theo khuôn mẫu nào cả, nhất là về vần điệu. Những bài viết về Olga sau khi họ chia tay, tình cảm nồng nàn bị nén giữa những giận hờn, day dứt:

... Thôi thế là xong.
Khi người đã lên đường
Anh chạnh nghĩ,
chỉ có điều không nói
Anh nghĩ về dòng sông,
về sân ga anh đã tới
Và về miền đất của mình giống hệt một nhà ga….
(trích “Que diêm nhỏ cháy bùng rồi tắt lịm..." *)

giữa những hằn học, bất cần:

Tôi sẽ im, không còn tin nữa
Vào tình yêu. Cô ấy đã đi rồi
Theo bông tuyết đầu mùa.. Chao, diệu vợi
Những nhảm nhí tràn vào óc tối hoang mang
...

Chia tay em, tôi sẽ cúi đầu chào
Thoải mái nhé em, được một mình một bóng
Tặng lại tôi chai dầu thơm mùi nóng
Kỷ niệm tôi cả những thỏi son môi

Bóng đèn cong quầng sáng mặt bàn tôi
Giường tôi nằm trên tầng ba cô độc
Còn cần gì nữa đâu? Hai lăm xuân lộc ngộc
Giờ tôi đã vui và dễ chịu lắm rồi.
("Tôi sẽ im, không còn tin nữa", 1933)

và cả những ghen tuông, giận dỗi:

Người thương ơi, em tìm được ai rồi?
Mà ngân nga bài ca trong trẻo
Thủ thỉ tâm tình, thay thế cho kẻ
U uẩn một thời… là tôi
Em đã hôn ai rồi
Bên dòng Dunai, bên dòng Oka nước mát?
…
(trích “Tôi từng có người thương”, 1935)

Trích dẫn những câu thơ trên để thấy rằng, giọng thơ của Boris Kornilov không êm ả như những gì ta đọc được trong “Về bài thơ cuộc đời” và “Chuyện mười năm trước”. Cái lý “gặp gỡ, chia phôi… nhắc lại làm chi”… không nằm trong “logic thơ” của ngòi bút sắc sảo này. Hơn nữa, cũng để thấy rằng, Olga Berggoltz và Boris Kornilov có thời gian sống chung rất ngắn ngủi, nhưng chuyện hai người chia tay không đơn giản là “một lần trót dại: anh hỏi, em yên lặng”. Lý do họ chia tay, cho đến tận bây giờ vẫn được những nhà nghiên cứu tiểu sử phân tích và phỏng đoán. Một trong những giả thiết đặt ra, đó là sự khó hòa hợp giữa hai con người tài hoa, nhạy cảm trong khi cuộc sống sinh hoạt khi ấy đầy rẫy những khó khăn…

Qua những “nghi án” vừa nêu trên đây, tôi nghĩ: chúng ta may mắn được sống trong một thời đại “mở” về thông tin, có điều kiện tiếp xúc với thông tin nhiều chiều. Song, nếu không có bản lĩnh tiếp nhận và xử lý thông tin, không sàng lọc, so sánh, đã vội tin theo, và, thậm chí còn tiếp tục góp phần “dĩ ngoa truyền ngoa” thì thật là nguy hiểm.

Như trong trường hợp này, còn thật đắc tội với hai nhà thơ mà chúng ta yêu mến! (***)

Ghi chú:

"Nhà thơ Khổng Văn Đương và mối tình đẹp trong ký ức" ("VnExpress" ngày 23-1-2005)

Các bản dịch trong bài không đề tên dịch giả, là của người viết bài này.

(***) Để có thêm thông tin và "rộng đường dư luận", người viết bài này đã xin thỉnh giáo nhà thơ, dịch giả Bằng Việt về những dịch phẩm được coi là của ông kể trên. Ông cho biết: hai bài thơ trên chắc chắn không phải của Olga Berggoltz và cũng không phải của một Bessonov nào cả. Và, cũng không phải ông đã dịch các bài đó.

Thụy Anh (LB Nga)

[Geobic]

Cá Măng viết

Các bác kính yêu!
Các bác cho em ngoại đạo mon men một chút. Ý em là những bài thơ dịch của bác Bằng Việt quả rất hay, rất ám ảnh, lãng mạn, tha thiết và đã có chỗ đứng trong lòng người đọc rồi; đến nỗi thời gian đầu em đọc những bản dịch khác thấy ..không quen.
Nhưng đến lúc nghe các bác phân tích cái quả :
Anh đã từng ở đây từng là người thân nhất
Sao bây giờ làm bạn cũng không?

Thì các bác ạ, em giận bác Bằng Việt ghê gớm. Chuyển ngữ thế thì chết con người ta rồi.

Ý em là không tha. Các bác cứ tiếp tục mổ xẻ đi ạ.

Cá Măng ơi, hãy nguôi giận đi một chút. Bởi vì cho dù CM có không giận "ghê gớm" thì nhà thơ vốn đã hứng chịu tất cả rồi... Mọi buồn đau cùng tận của kiếp người, những thi sỹ như BV phải gánh chịu tất cả...

Đoạn sau của Berggoltz cũng có thể hiểu như sau (diễn giải chứ không phải dịch sát):

Giờ đây em không cần chi nữa, hết tất cả rồi, nên cũng chẳng còn gì để mất thêm. Anh từng là người gần gùi, mến yêu, từng là bạn... Nhưng giờ đây thậm chí cả ba "chức danh" ấy đều không còn nữa, không thể gọi là người gần gũi, người thân và đơn giản là bạn (như trước) nữa.

Hiểu như thế hợp logic hơn, vì nếu đúng là 2 người trước kia kể cả đơn thuần là bạn cũng không, thì hẳn là cô gái chẳng cất công đi như thế làm gì. Tự đặt mình vào địa vị một người không phải là bạn, mình chỉ biết "anh ta" sơ sơ, liệu mình có cất công đến tận thành phố xa xôi để tìm gặp không? - kể cũng hơi khó.

Ничего не нужно было,-
значит, нечего терять:
даже близким, даже милым,
даже другом не назвать.

Còn cái nguyên nhân cô gái thấy không cần gì nữa, thì có thể là do cô đã phát hiện ra điều gì đó ở chàng trai, một thay đổi nào đó chẳng hạn. Do vậy những điều định nói tiếp cô ấy nghĩ sẽ không nói nữa, chẳng để làm gì.

Riêng 2 câu "Я не все тебе сказала, но теперь уж не скажу" (Em chưa nói hết tất cả với anh, nhưng bây giờ nghĩ không cần nói nữa) cũng nói lên một điều, trước kia hai người phải là bạn, mà là bạn gần gụi chứ (đã nói bao nhiêu chuyện, chỉ có chưa trao gửi những lời quan trọng cuối cùng thôi).

Mạn đàm vài lời để "hạ hỏa" cơn giận của Cá Măng thôi. Chính Geo cũng không tin lắm vào những "lý lẽ" của mình.

Nhưng dù có thể có vài sơ suất nào đấy, bài "Mùa lá rụng" vẫn là một trong những bản dịch xuất sắc của Bằng Việt, của làng thơ VN.

MÙA LÁ RỤNG
Mùa thu ở Mátxcơva người ta thường treo những tấm biển trên các đại lộ, với dòng chữ: "Tránh đừng động vào cây, mùa lá rụng"

Những đàn sếu bay qua. Sương mù và khói toả.
Matxcơva lại đã thu rồi!
Bao khu vườn như lửa chói ngời,
Vòm lá sẫm ánh vàng lên rực rỡ
Những tấm biển treo dọc trên đại lộ
Nhắc ai đi ngang dù đầy đủ lứa đôi
Nhắc cả những ai cô độc trong đời:
"Tránh đừng động vào cây, mùa lá rụng"

Ôi trái tim, trái tim một mình tôi
Đập hồi hộp giữa phố hè xa lạ
Buổi chiều kéo lang thang mưa giá
Khẽ rung lên bên khung cửa sổ sáng đèn
Ở đây tôi cần ai khi xuôi ngược một mình?
Tôi có thể yêu ai? Ai làm tôi vui sướng?
"Tránh đừng động vào cây, mùa lá rụng" -
Nhắc suốt đường cũng chỉ bấy nhiêu thôi!

Nếu không có gì ao ước nữa trong tôi
Thì có nghĩa chẳng còn gì để mất
Anh từng ở đây, từng là người thân nhất
Sao phút này làm người bạn cũng không?
Tôi chẳng hiểu vì sao cứ ngùi ngẫm trong lòng
Rằng sẽ phải xa anh vĩnh viễn
Anh - con người không vui, con người bất hạnh
Con người đi đơn độc quá trong đời
Thiếu cẩn trọng chăng? Hay chỉ đáng nực cười?
Thôi, hãy biết kiên tâm, mọi điều đều phải đợi

Diu dàng quá, dịu dàng không chịu nổi!
Mưa thầm thì rơi mãi lúc chia ly
Mưa tối rầm nhưng ấm áp nhường kia
Mưa run rẩy trong sáng ngời chớp loá...
Anh hãy cố vui lên dù con đường hai ngả
Tìm hạnh phúc bình yên trong ấm áp cơn mưa!...
Tôi ra ga, lòng lặng lẽ như xưa
Một mình với mình thôi, chẳng cần ai tiễn biệt
Tôi không thể nói cùng anh đến hết
Và bây giờ còn biết nói gì thêm!
Cái ngõ con đã tràn ngập màu đêm
Những tấm biển dọc đường càng thấy trống:
"Tránh đừng động vào cây,
mùa lá rụng..."