Tinh tế trong tiếng Nga (тонкости русского языка).

[Dmitri Tran]

LENINGRADTSY viết

Có một số câu từ thông dụng trong tiếng Việt nhưng khi dịch sang tiêng thấy không thỏa đáng lắm. Ví dụ :
- Hợp tình hợp lý, có lý có tình. Tôi tạm dịch là логично и разумно ( рационально) или в духе человечности и законности tùy văn cảnh (контекст) , nhưng chính xác tiếng Nga là thế nào ?
- Phụ nữ VN anh hùng ,bất khuất ,trung hậu, đảm đang. Đảm đang và trung hậu tiếng Nga thế nào em chịu ! Tôi dich liều là домовсеуспевающая и глубоковеровнушительная и т.д. mặc dù thừa biết nó rất không Nga ngữ.
- Khi nói với ngươi Nga các bác VN hay dùng từ ăn ở có trước có sau. Dich có trước có sau thế nào cho chuẩn ? Nếu chỉ nói последовательно как было, так и потом thì chỉ là dich chơi thôi ( chữa cháy ). Chắc chắn trong tiếng Nga có эквивалентное выражение , но какое именно ?

Ý kiến rất hay, trước đây tôi cũng muốn đưa chúng vào topic “Tinh tế” này để phân tích nhưng sợ bị hơi phù phiếm.

Theo thống kê, người Nga bình thường chỉ dùng hàng ngày khoảng 5-6 nghìn từ, nhưng nhờ diễn đạt đúng nên giao tiếp của họ phong phú. Đó là nhờ sử dụng словообороты (nghĩa là: các phương thức cấu tạo từ thông dụng), nếu ta diễn đạt đúng văn phạm và nêu đúng nghĩa nhưng người Nga không dùng phổ biến thì chỉ là kiểu hành văn cứng nhắc sách vở.
Cho nên, khi biết nhiều cách cấu tạo từ thường dùng thì nói và viết tiếng Nga hay và phong phú, không khô cứng như người nước ngoài biết ngoại ngữ.

Nhưng словообороты trong tiếng Nga khá đa dạng, sử dụng chúng hợp hoàn cảnh là việc khó. Chúng cũng khác với những thành ngữ quen thuộc, nên các cô gái Nga có câu đùa: “Водоворот знаю, а словооборот - это что? (Xoáy nước thì tôi biết, còn "xoáy từ ngữ" là cái gì?)”

Tôi thử vài cụm từ nêu ở trên:
- Hợp tình hợp lý , có lý có tình – И мудро, и разумно.
- Đảm đang – Заботливая
- Trung hậu – Доброверная (верная и добрая). Theo tôi hiểu, đây là hai từ ghép Hán-Việt: Trung là Trung thành, trung tín; Hậu là Hậu ơn, có lòng tốt, tử tế,
- Ăn ở có trước có sau – Каким был, таким и остался.

P.S. Nhân tiện, xin hỏi vì có nhiều cụm từ đời mới dịch ra tiếng Nga còn “chết người” hơn.
Hôm nọ nghe trên tivi nói “Phong trào thi đua yêu nước”. Phong trào là Движение ; thi đua là Соревнование, конкурс ; nếu dịch là «Движение патриотического соревнования» thì tiếng Nga nghe không lọt tai tý nào cả? Các bác xem thử có cách nào khác không?