Thành ngữ Nga

[Saomai]

Dmitri Tran viết

неудачную попытку решить сложную, нерешаемую задачу (проблему) грубейшим образом

Theo nghĩa trên thành ngữ Việt có những câu:

- Đem trứng chọi đá

- Húc đầu vào đá

- Cạch đường tàu

[Dmitri Tran]

Nina viết

Em không nghĩ rằng Развязать гордиев узел lại chỉ có nghĩ là một sự cố gắng không thành. Theo em, Alexander Đại đế đã cởi được cái nút này dù bằng một cách thô bạo, nhưng lại độc đáo (trước đó chưa ai dám nghĩ tới), và cái chính là ông ta giải được bài toán đặt ra. Truyền thuyết trên cũng cho thấy, lời giải của Alexander Đại đế là được thánh thần chấp nhận, vì sau đó ông liên tiếp chiến thắng. Do đó, em nghĩ rằng thành ngữ này mang sắc thái tích cực hơn là tiêu cực, tức có nghĩa là giải quyết vấn đề khó khăn bằng một biện pháp dũng cảm và kiên quyết.

Bạn có cách suy luận hay thật, phải là người có tâm hồn lãng mạn mới nghĩ được như vậy!. Còn tôi, với đầu óc thực tế, thì cho là ông ta đã phá mất một bài toán dành cho thế hệ sau, vì cách giải quyết như vậy không khác gì các biện pháp "нет человека - нет проблем" - khẩu hiệu của bạo lực.
Với lại, theo cách diễn đạt của người Nga, ví dụ thường nói là "Решаешь вопрос как развязываешь гордиев узел!" để chỉ cách giải quyết không nhằm vào thực chất vấn đề mà vội vàng rồi bỏ nó đi cho rãnh việc...

Saomai viết

Theo nghĩa trên thành ngữ Việt có những câu:
- Đem trứng chọi đá
- Húc đầu vào đá
- Cạch đường tàu

Đúng ý là không làm được, thế nhưng đá vẫn còn, chứ không phá đi như trong thành ngữ.
Có thể dùng kiễu nói thế này được không: "Làm như ông Thiên lôi", hay là "Đúng là đồ hậu đậu" (không có kết quả và làm hỏng mất đồ vật)???

[Nina]

Hihi, em mà lãng mạn gì hả bác, em cũng vì suy nghĩ thực tế nên mới thấy là Alexandr Đại đế đã giải được bài toán, và cách giải này được thánh thần chấp nhận. Em không nghĩ cách giải ấy là quá thô bạo, nó cũng độc đáo, đơn giản, lại rất hợp thời điểm, có hiệu quả PR rất hoành tráng, và trước đó không ai ngờ đến, giống như kiểu Columb dựng đứng quả trứng trên đầu nhỏ ấy.

[minminixi]

Dmitri Tran viết

...Có thể dùng kiễu nói thế này được không: "Làm như ông Thiên lôi", hay là "Đúng là đồ hậu đậu" (không có kết quả và làm hỏng mất đồ vật)???

Chào bác Dmitri Tran!
Em vốn dốt thành ngữ, hôm nay tình cờ lạc vào đây thấy câu"Развязать гордиев узел" và các bàn luận thú vị nên cũng mạn phép góp chút ý: theo trí nhớ bản thân thì hình như tiếng Việt không có thành ngữ tương đương, bởi thành ngữ Nga này dựa trên sự kiện lịch sử đặc thù của dân tộc Nga.
Thỉnh thoảng em cũng nghe một số cách nói dân dã gần gần với ý này: "gỡ rối bên ngoài", " giải quyết hình thức" ... và tuy cùng hành động mà lại không trùng ý với "đánh rắn giập đầu".
Có lẽ cần thời gian lục hết trong TDBK các thành ngữ tiếng Việt may ra mới tìm được câu gần tương đương thôi ah!

[Dmitri Tran]

Nina viết

Hihi, em mà lãng mạn gì hả bác, em cũng vì suy nghĩ thực tế nên mới thấy là Alexandr Đại đế đã giải được bài toán, và cách giải này được thánh thần chấp nhận. Em không nghĩ cách giải ấy là quá thô bạo, nó cũng độc đáo, đơn giản, lại rất hợp thời điểm, có hiệu quả PR rất hoành tráng, và trước đó không ai ngờ đến, giống như kiểu Columb dựng đứng quả trứng trên đầu nhỏ ấy.

"Thánh thần chấp nhận" là sau này thắng lợi, vậy nếu thua thì sao?. Do đó, theo tư duy hiện thực thì việc Thánh thần phù hộ không liên quan đến việc gỡ nút lúc đó. Tôi nghĩ như vậy.

[Dmitri Tran]

minminixi viết

Chào bác Dmitri Tran!
Em vốn dốt thành ngữ, hôm nay tình cờ lạc vào đây thấy câu"Развязать гордиев узел" và các bàn luận thú vị nên cũng mạn phép góp chút ý: theo trí nhớ bản thân thì hình như tiếng Việt không có thành ngữ tương đương, bởi thành ngữ Nga này dựa trên sự kiện lịch sử đặc thù của dân tộc Nga.
Thỉnh thoảng em cũng nghe một số cách nói dân dã gần gần với ý này: "gỡ rối bên ngoài", " giải quyết hình thức" ... và tuy cùng hành động mà lại không trùng ý với "đánh rắn giập đầu".
Có lẽ cần thời gian lục hết trong TDBK các thành ngữ tiếng Việt may ra mới tìm được câu gần tương đương thôi ah!

Chào minminixi, tôi cũng không phải là dân văn học!.
"Tiếng Việt không có thành ngữ tương đương" thì đúng rồi, và còn nhiều trường hợp cũng không có tương đương. Điều này là đương nhiên vì văn hóa của 2 dân tộc khác nhau nhiều.
Nhưng khi gặp câu đó trong bài cần dịch thì ta phải tìm thành ngữ gần nhất trong tiếng Việt. Tôi nghĩ, chiều sâu và giá trị bản dịch nhiều lúc thể hiện ở những chổ không chuẩn như thế này.

Nhờ mọi người xem hộ, câu "Xôi hỏng bỏng không" liệu có được không?

[minminixi]

Dmitri Tran viết

...Nhờ mọi người xem hộ, câu "Xôi hỏng bỏng không" liệu có được không?

Câu này của bác thì lại cực đoan về hướng thất bại. Em nghĩ dẫn nghĩa của nó thì đơn giản là "một gươm xong chuyện" hay "giải quyết dứt khoát". Ông Đặng bên Tàu cũng có câu khá đủ ý tuy bề ngoài không giống " mèo trắng hay đen miễn là bắt chuột"....
Em chưa tìm ra cái thành ngữ thật sự thôi, tức là phải có lịch sử, có quá khứ...

[socola94]

Мужик viết

Không được đâu bạn ạ.
Nghĩa của câu thành ngữ này là: Chưa làm (mới nhìn) thì thấy khó, nhưng làm rồi mới thấy dễ, gần giống như "Chưa gánh đã kêu nặng" ấy.

ồ
Nằm ngoài tầm tưởng tượng của cháu. Ban đầu cháu nghĩ câu thành ngữ này nghĩa là nhìn thì thấy sợ nhưng tay vẫn cố tình làm.

[Siren]

"Барин за барина, мужик за мужика"

Các bác tìm giúp câu tương đương với ạ! Xin nhiều tý bơ!

[Nina]

Em nghĩ có thể là
Ăn cây nào, rào cây nấy.

[socola94]

Nina viết

Em nghĩ có thể là
Ăn cây nào, rào cây nấy.

Em dịch là nồi nào úp vung nấy liệu có được không ạ?
Cho em hỏi thành ngữ tiếng nga có nghĩa đen hay nghĩa bóng như trong tiếng việt mình không ạ?

[Dmitri Tran]

socola94 viết

Em dịch là nồi nào úp vung nấy liệu có được không ạ?
Cho em hỏi thành ngữ tiếng nga có nghĩa đen hay nghĩa bóng như trong tiếng việt mình không ạ?

"Барин за барина, мужик за мужика" = "nồi nào úp vung nấy" - quá tốt, vừa sát nghĩa, vừa ngắn gọn!
(Hình như có thể bỏ "úp" thì "nồi nào vung nấy" nghe có vẻ mạnh hơn)

Còn thành ngữ tiếng Nga không những chỉ có nghĩa đen, nghĩa bóng, mà còn nghĩa thô thiển, nghĩa nửa trắng nửa đen....Vài ví dụ:
Кто в нраве крут, тот никому не друг.
На миру и смерть красна.
Куда матушка, туда и дитятко.
(Cũng có thể vốn tiếng Việt và văn học VN của tôi hạn chế, theo tôi, thành ngữ tiếng Nga, và nói chung cách diễn đạt các hoàn cảnh trong tiếng Nga..., phong phú và đa dạng hơn).

[Saomai]

Siren viết

"Барин за барина, мужик за мужика"

Các bác tìm giúp câu tương đương với ạ! Xin nhiều tý bơ!

Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã

[Siren]

Saomai viết

Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã

Bác SM ơi, lúc đầu nhà em cũng tưởng là "Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã" nhưng mời bác tham khảo ý nghĩa câu thành ngữ tiếng Việt này ở đây ạ:

http://diendan.nuocnga.net/showthread.php?t=629&page=13

Có lẽ hiểu như Nina, bác Trần và Socola94 thì gần nghĩa hơn các bác nhỉ.
Cảm ơn tất cả mọi người nhé!

[Siren]

minminixi viết

" mèo trắng hay đen miễn là bắt chuột"....

Câu này có thể tương đương như "Tắt đèn nhà ngói cũng như nhà tranh" không bác Bộ trưởng? Và thành ngữ tương đương trong tiếng Nga là như thế nào ạ? Cảm ơn bác!

[nguyentiendungrus_83]

Мужик viết

В ногах правды нет: Có ai đánh thuế chỗ đâu?

câu này đáng lẽ phải như này mới đúng chứ nhỉ? в ногах пошлины нет!

[Dmitri Tran]

Siren viết

Câu này có thể tương đương như "Tắt đèn nhà ngói cũng như nhà tranh" không bác Bộ trưởng? Và thành ngữ tương đương trong tiếng Nga là như thế nào ạ? Cảm ơn bác!

Không là bộ trưởng nhưng cũng trả lời!
Theo tôi 2 câu " Mèo trắng hay đen miễn là bắt chuột" và "Tắt đèn nhà ngói cũng như nhà tranh" có 1 chút khác nhau.
Sự giống nhau của các đối tượng trong câu trước để chỉ tác động lên môi trường bên ngoài, còn ở câu sau chỉ sự cảm nhận các yếu tố bên ngoài.

Nhân nhìn thấy link dẫn post cũ, đề nghị các bác xem lại câu này: “В ногах правды нет"

Мужик viết

В ногах правды нет: Có ai đánh thuế chỗ đâu?

Câu này bắt nguồn từ thời Thượng cổ, từ 1 tập tục của người Slavơ, tiếng Nga gọi là “правеж’ (nhục hình). Để lấy lời thú nhận, người ta dùng roi đánh bàn và ngón chân kẻ tình nghi rồi bắt đứng chân trần, (không giày dép, bít tất) trên tuyết. Rốt cuộc, lời thú nhận thì có, nhưng sự thật thì không.

Cho nên câu “В ногах правды нет" không thể dịch là “Có ai đánh thuế chỗ đâu?” hoặc như là bức ảnh chân đùi "mỡ màng" của cô gái làm mờ mắt dân chúng như có bác đã post!.

[minminixi]

Siren viết

Câu này có thể tương đương như "Tắt đèn nhà ngói cũng như nhà tranh" không bác Bộ trưởng? Và thành ngữ tương đương trong tiếng Nga là như thế nào ạ? Cảm ơn bác!

Hai câu này khác nhau mà nàng Siren ah: mấy con mèo giải thích "mục đích biện minh cho phương tiện", còn chị Dậu lại bảo: đêm tối quá nên con người trông như con vật thôi...hi hi.
BT không biết "mục đích biện minh cho phương tiện" có phải là thành ngữ không, nhưng đừng tin lắm vì gần đây BT làm nhiều việc sai quá!

[nguyentiendungrus_83]

Dmitri Tran viết

Nhân nhìn thấy link dẫn post cũ, đề nghị các bác xem lại câu này: “В ногах правды нет"

Câu này bắt nguồn từ thời Thượng cổ, từ 1 tập tục của người Slavơ, tiếng Nga gọi là “правеж’ (nhục hình). Để lấy lời thú nhận, người ta dùng roi đánh bàn và ngón chân kẻ tình nghi rồi bắt đứng chân trần, (không giày dép, bít tất) trên tuyết. Rốt cuộc, lời thú nhận thì có, nhưng sự thật thì không.

Cho nên câu “В ногах правды нет" không thể dịch là “Có ai đánh thuế chỗ đâu?” hoặc như là bức ảnh chân đùi "mỡ màng" của cô gái làm mờ mắt dân chúng như có bác đã post!.

Em xin lưu ý chút là , chúng ta không thể dịch tục ngữ đc, mà chỉ là tìm đơn vị tương ứng, tương đương của nó trong tiếng việt mà thôi. . Còn nếu không có tương đương thì ta áp dụng phương pháp đó là "dịch nhưng mà đúng hơn là giải thích tục ngữ " ạ!
Còn như câu trên dựa theo lời em nói phía trên là "tìm đơn vị tương đương" trong tiếng việt thì rõ ràng chúng ta phải xem tình huống sử dụng của hai câu trên trong tiếng nga và tiếng việt có trùng nhau không? Nếu trùng nhau thì có thể kết luận là hai đơn vị “В ногах правды нет" và "có ai đánh thuế chỗ đâu" là tuơng đương.
Theo em được biết câu "có ai đánh thuế chỗ đâu" là một câu thành ngữ mà thời gian gần đây mới xuất hiện trong tiếng việt, câu này được nói khi ý muốn mời một người nào đó ngồi, khi thấy người ta cứ đứng mà không chịu ngồi, ý là có lấy tiền chỗ đâu (đánh thuế ) hay ngồi có mất tiền đâu nên cứ ngồi thoải mái đi.

Còn ý nghĩa và tình huống sử dụng của câu :"В ногах правды нет", qua tìm hiểu thì em thấy có cái này:В НОГАХ ПРАВДЫ НЕТ. Говорится обычно при приглашении сесть.— Ну садись, Савельюшко,— проговорил старик из фальшивой любезности.— В ногах правды нет. Мамин-Сибиряк, Верный раб.— Да вы садитесь, чего стоять-то... В ногах правды нет! Шишков, Емельян Пугачев. — Чего ж мы стоим? đây là em trích một chút đoạn đầu ra còn nhiều hơn nữa mời bác ấn vào đây tham khảo ạ! http://slovarick.ru/161/
Như vậy qua phân tích tình huống sử dụng chứng tỏ nghĩa của 2 câu này là tương đương nhau. Suy ra là việc "dịch" câu này của bác Muzhik là không sai ạ!

Còn những gì bác viết phía trên là bắt nguồn hay xuất xứ của câu В ногах правды нет , thực ra em cũng không hiểu lắm mối liên quan giữa xuất xứ này với tình huống sử dụng hiện nay, nhưng mà theo em thì ngôn ngữ luôn luôn biến đổi mà, vì thế nếu xuất xứ có chẳng liên quan gì đến tình huống sử dụng , ý nghĩa hiện tại thì cũng là điều dễ hiểu thôi ạ!

P/s: Cũng vừa đúng là trong tay em có một quyển sách là : Tục ngữ Nga và các đơn vị tương đương trong tiếng Việt do nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội xuất bản. Chịu trách nhiệm xuất bản Nguyễn Tùng Cương. Người nhận xét PGS. TS Bùi Hiền và PGS.TS Nguyễn Hữu Chinh. Thì ở trang 57, câu tục ngữ số 143 có nói về câu В НОГАХ ПРАВДЫ НЕТ như này ạ :
В НОГАХ ПРАВДЫ НЕТ
Đứng lâu còn đâu sự thật. ( câu này chắc dịch giải thích==> em cũng không hiểu lắm ) nhưng phía dưới có viết như sau:
Ai bắt tội mà đứng mãi mỏi chân
(câu này được dùng khi muốn mời khách ngồi xuống) ===> tương đương vơí câu :Ai đánh thuế chỗ ngồi đâu?

[Dmitri Tran]

nguyentiendungrus_83 viết

Theo em được biết câu "có ai đánh thuế chỗ đâu" là một câu thành ngữ mà thời gian gần đây mới xuất hiện trong tiếng việt, câu này được nói khi ý muốn mời một người nào đó ngồi, khi thấy người ta cứ đứng mà không chịu ngồi, ý là có lấy tiền chỗ đâu (đánh thuế ) hay ngồi có mất tiền đâu nên cứ ngồi thoải mái đi.

Còn ý nghĩa và tình huống sử dụng của câu :"В ногах правды нет", qua tìm hiểu thì em thấy có cái này:В НОГАХ ПРАВДЫ НЕТ. Говорится обычно при приглашении сесть.— Ну садись, Савельюшко,— проговорил старик из фальшивой любезности.— В ногах правды нет. Мамин-Сибиряк, Верный раб.— Да вы садитесь, чего стоять-то... В ногах правды нет! Шишков, Емельян Пугачев. — Чего ж мы стоим? đây là em trích một chút đoạn đầu ra còn nhiều hơn nữa mời bác ấn vào đây tham khảo ạ! http://slovarick.ru/161/
Như vậy qua phân tích tình huống sử dụng chứng tỏ nghĩa của 2 câu này là tương đương nhau. Suy ra là việc "dịch" câu này của bác Muzhik là không sai ạ!

Còn những gì bác viết phía trên là bắt nguồn hay xuất xứ của câu В ногах правды нет , thực ra em cũng không hiểu lắm mối liên quan giữa xuất xứ này với tình huống sử dụng hiện nay, nhưng mà theo em thì ngôn ngữ luôn luôn biến đổi mà, vì thế nếu xuất xứ có chẳng liên quan gì đến tình huống sử dụng , ý nghĩa hiện tại thì cũng là điều dễ hiểu thôi ạ!

P/s: Cũng vừa đúng là trong tay em có một quyển sách là : Tục ngữ Nga và các đơn vị tương đương trong tiếng Việt do nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội xuất bản. Chịu trách nhiệm xuất bản Nguyễn Tùng Cương. Người nhận xét PGS. TS Bùi Hiền và PGS.TS Nguyễn Hữu Chinh. Thì ở trang 57, câu tục ngữ số 143 có nói về câu В НОГАХ ПРАВДЫ НЕТ như này ạ :
В НОГАХ ПРАВДЫ НЕТ
Đứng lâu còn đâu sự thật. ( câu này chắc dịch giải thích==> em cũng không hiểu lắm ) nhưng phía dưới có viết như sau:
Ai bắt tội mà đứng mãi mỏi chân
(câu này được dùng khi muốn mời khách ngồi xuống) ===> tương đương vơí câu :Ai đánh thuế chỗ ngồi đâu?

Post này làm tôi mhớ đến chuyện ngụ ngôn về mấy ông thầy bói xem voi!.
Giải nghĩa và dịch như vậy là vì cố gắng gán từ "Садить" vào với nó, gò bắt nó chỉ theo 1 nghĩa mình biết.

Bản thân nghĩa của thành ngữ ấy đẹp và phong phú hơn nhiều. Xuất xứ tôi nêu trên để hiểu rõ nguồn gốc (nếu không tin thì xin xem các trang web chuyên về ngôn ngữ), cho nên người Nga dùng nó chủ yếu để mĩa mai, đùa bóng gió. Xin dẫn ra vài trường hợp dùng nó:
- «Точно, в ногах правды нет!» - покритиковали форварда, не забивщего с одного метра в пустые ворота. (dùng khi phê phán tiền đạo "chân gỗ" cách 1 mét đá không vào gôn)
- В ногах правды нет, она где-то между! (đùa với mấy cậu con trai, chân cẳng không cần lưu ý, cái khác quan trọng hơn)
- В ногах правды нет, она где-то выше! (đùa với mấy cô gái chân đẹp, nhưng cánh ta còn muốn hơn nữa)

Hoặc trong đối thoại này:
Толстый мужчина готов уступить женщине место:
- Садитесь - в ногах правды нет!
А женщина к нему:
- Простите, но не думаю, что в заднице правды больше!.
(Chú thích để các bạn biết ít tiếng Nga rõ thêm.
Ông ta đã to béo rồi, lại muốn nhường chổ. Bà ta phật lòng vì ông ta coi bà còn béo to hơn, cần được săn sóc hơn. Bà ta đùa lại ý muốn nói: Ông cũng chẳng hay ho gì! (Không có gì thật trong mông của ông cả - không thật là mông của người bình thường...)