Veronika Tushnova

[ADAM]

Em có bài dịch mới, nhờ các bác sửa giúp. Chúc các bác một mùa Giáng sinh an lành, hạnh phúc.



V. Tushnova

Я давно спросить тебя хотела:
разве ты совсем уже забыл,
как любил мои глаза и тело,
сердце и слова мои любил...

Я тогда была твоей отрадой,
а теперь душа твоя пуста.
Так однажды с бронзового сада
облетает поутру листва.

Так снежинки - звездчатое чудо -
тонким паром улетают ввысь.
Я ищу, ищу тебя повсюду,
где же ты? откликнись, отзовись.

Как мне горько, странно, одиноко,
в темноту протянута рука.
Между нами пролегла широко
жизни многоводная река.

Но сильна надежда в человеке,
я ищу твой равнодушный взгляд.
Все таки мне верится, что реки
могут поворачивать назад.


KHÔNG ĐỀ

Đã tự lâu rồi em muốn biết:
Anh đã quên rồi, có phải vậy không anh,
Anh đã yêu em, yêu mắt biếc,
Yêu trái tim em, lời nói lẫn thân hình…

Em đã tặng anh những ngày vui
Mà nay anh xoá hết mất rồi
Như lá vườn thu đang vàng thắm
Một sớm mai kia rụng tơi bời.

Như bông tuyết - cánh sao kỳ ảo
Hoá làn hơi tan biến giữa trời xanh
Em tìm mãi, tìm anh khắp ngả,
Anh ở đâu, xin hãy nói đi anh.

Em cay đắng, cô đơn, lạc lõng,
Trong bóng đêm chới với bàn tay.
Con sông nước mênh mông đầy sóng
Sóng cuộc đời chia hai đứa từ đây.

Trong hi vọng, người đời vẫn vậy
Em tìm anh dù anh có thờ ơ.
Em vẫn tin, dù sao đi nữa
Nước ngược dòng quay lại bến ngày xưa.

24.12.2011
LTHung

[minminixi]

V. Tushnova Я давно спросить тебя хотела: разве ты совсем уже забыл, как любил мои глаза и тело, сердце и слова мои любил... Я тогда была твоей отрадой, а теперь душа твоя пуста. Так однажды с бронзового сада облетает поутру листва. Так снежинки - звездчатое чудо - тонким паром улетают ввысь. Я ищу, ищу тебя повсюду, где же ты? откликнись, отзовись. Как мне горько, странно, одиноко, в темноту протянута рука. Между нами пролегла широко жизни многоводная река. Но сильна надежда в человеке, я ищу твой равнодушный взгляд. Все таки мне верится, что реки могут поворачивать назад.

Vô đề Từ lâu em muốn hỏi anh rằng: Lẽ nào anh đã quên là quên sao, Quên mất em cả dáng hình ánh mắt, Quên tình em và lời nói em trao Hẳn khi ấy em từng là tất cả, Mà bây giờ anh lại chẳng màng chi Lẽ nào như sớm vườn thu vàng rực Chiếc lá khô rơi nhẹ lướt qua đời Hay phải chăng những bông tuyết diệu kỳ Cuốn bay qua như làn sương mờ ảo Dù em vẫn kiếm anh khắp nẻo đường nhân thế Mà anh mãi đâu rồi? Hãy lên tiếng đi anh Em từng khổ đau, bàng hoàng, cô độc… Cứ với hoài vào vô vọng màn đêm Mà giữa đôi ta nay là lòng sông rộng Cuộn sóng mênh mông đâu thấy bến cuộc đời Nhưng lòng người là mãi nuôi hy vọng, Em vẫn kiếm nơi anh dù tia mắt vô tình Vì em mãi muốn tin dòng sông ấy Có thể diệu kỳ chảy lại những ngày xưa

[hungmgmi]

Gà mờ xin góp 1 bản dịch bài thơ này, đã từng dịch trên NNN cách đây hơn 5 năm:
http://luutru.nuocnga.net/viewtopic....3ee808a6298fe1

KHÔNG ĐỀ

(Veronika Tushnova)

Em muốn hỏi anh tự rất lâu rồi
Chẳng lẽ anh đã quên đi tất thảy
Quên cả dáng em, trái tim, giọng nói
Quên đôi mắt này anh đã đắm say

Em từng là niềm vui suốt bấy tháng ngày
Sao không lấp nổi hồn anh giờ trống rỗng
Một sáng nọ giữa khu vườn gió lộng
Có chiếc lá vàng bứt cuống bay đi

Bông hoa tuyết kia - ngôi sao nhỏ diệu kỳ
Cũng tan nhẹ trong làn hơi mỏng mảnh
Em đi tìm anh, tìm anh mọi ngả
Ở nơi nào, trả lời nhé, anh yêu

Em cô đơn khi đêm tối lấn chiều
Chìa tay đỡ nỗi xót xa, cay đắng
Dòng sông lớn nước dâng tràn phẳng lặng
Chia chúng ta mỗi đứa mỗi bên

Nhưng hy vọng trong ta vô bờ bến
Em vẫn tìm - dù anh đã dửng dưng
Em vẫn tin, dù điều ấy chưa từng
Có thể khiến dòng sông quay trở lại.

[ADAM]

Tks bác HGM nhé!, Tôi mới biết nguyên tác và bản dịch trên đây qua FB bạn bè mà không hề biết là bác dịch. Ngưỡng mộ bác quá cơ... Mong được trao đổi cùng bác.

[minminixi]

hungmgmi viết

Gà mờ xin góp 1 bản dịch bài thơ này, đã từng dịch trên NNN cách đây hơn 5 năm:
http://luutru.nuocnga.net/viewtopic....3ee808a6298fe1

KHÔNG ĐỀ

(Veronika Tushnova)

Em muốn hỏi anh tự rất lâu rồi
Chẳng lẽ anh đã quên đi tất thảy
Quên cả dáng em, trái tim, giọng nói
Quên đôi mắt này anh đã đắm say

....

Anh Gà cũng tâm hồn thi ca ra phết, nhưng bay bổng thì phải xa ý nguyên tác chút là tự nhiên, ví như trong khổ đầu thì "trái tim" chỉ đơn giản là TY, chứ cứ bê trái tim thật vào thì chắc anh kia từng là bác sĩ ngoại khoa tim và cô nàng đã từng bị hẹp van tim thì phải!

[Nina]

Hôm nay liếc qua diễn đàn cũ, vì Nina nhớ rằng đã từng dịch mấy bài thơ của Veronica Tushnova. Hóa ra nhà thơ này chưa có chủ đề riêng, mà các bản dịch lại nằm trong chủ đề Chọn thơ dịch cho ngày 8/3 và.... Nhân tiện xin làm một danh mục để mọi người tham khảo.

Một bài dịch của chị Rừng: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=18733#18733

Bài "Mùa xuân" do các dịch giả khác nhau dịch:

Bản dịch của chị Bí: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=18884#18884
Bản dịch của Nina : http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=18900#18900
Bản dịch của bác Nguyên Anh: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=18920#18920
Bản dịch của chị USY: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19018#19018

Một bài thơ không đề với câu đầu là Я давно спросить тебя хотела:
Bản dịch của anh hungmgmi: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19020#19020
Bản dịch của chị USY: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19022#19022
Bản dịch của chị Bí: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19084#19084

Một bài thơ không đề với câu đầu là Знаешь ли ты, что такое горе
Chị USY: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19102#19102


Dịch bài thơ không đề với câu đầu Мне говорят: нету такой любви.
Chị USY: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19189#19189

Bài thơ không đề với câu đầu А знаешь, все еще будет!
Bác Thanhxuan1974: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19650#19650

Một số cảm nhận về thơ của Veronika Tushnova

USY viết

Riêng tôi xin không dịch tác giả này nữa - không đặc sắc mấy, mà thật ra tôi cũng chưa đọc hết thơ của nhà thơ hiện đại này.

Nina viết

Em nói thật là không có hứng thú lắm đối với Veronika Tushnova - em có cảm giác nhàn nhạt và hơi ...sến . Em đề nghị các bác chọn bài khác đi

Tykva viết

Bà này yêu và thất tình một cách yếm thế, chứ không mạnh mẽ như mấy bà mà chị em mình đã dịch, nhể????

Ý kiến của anh hungmgmi: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19171#19171
Ý kiến của neva: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19178#19178
Ý kiến của Tykva: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19179#19179
Ý kiến của Nina: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19216#19216
http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19236#19236
Ý kiến của bác NguyênAnh: http://luutru.nuocnga.net/viewtopic.php?p=19218#19218

[hungmgmi]

Đúng là nên gom thành 1 topic thật, chứ đê bên Dịch Chiều Moskva nghe không ổn, cảm ơn Nina nhé.
Xem lại mới thấy ngày xưa dân NNN dịch hăng ra phết.
Mong các bác tích cực dịch và trao đổi thêm cho nhộn nhịp.

[Lệ Hằng]

ADAM viết

Em có bài dịch mới, nhờ các bác sửa giúp. Chúc các bác một mùa Giáng sinh an lành, hạnh phúc.



V. Tushnova

Я давно спросить тебя хотела:
разве ты совсем уже забыл,
как любил мои глаза и тело,
сердце и слова мои любил...

Я тогда была твоей отрадой,
а теперь душа твоя пуста.
Так однажды с бронзового сада
облетает поутру листва.

Так снежинки - звездчатое чудо -
тонким паром улетают ввысь.
Я ищу, ищу тебя повсюду,
где же ты? откликнись, отзовись.

Как мне горько, странно, одиноко,
в темноту протянута рука.
Между нами пролегла широко
жизни многоводная река.

Но сильна надежда в человеке,
я ищу твой равнодушный взгляд.
Все таки мне верится, что реки
могут поворачивать назад.


KHÔNG ĐỀ

Đã tự lâu rồi em muốn biết:
Anh đã quên rồi, có phải vậy không anh,
Anh đã yêu em, yêu mắt biếc,
Yêu trái tim em, lời nói lẫn thân hình…

Em đã tặng anh những ngày vui
Mà nay anh xoá hết mất rồi
Như lá vườn thu đang vàng thắm
Một sớm mai kia rụng tơi bời.

Như bông tuyết - cánh sao kỳ ảo
Hoá làn hơi tan biến giữa trời xanh
Em tìm mãi, tìm anh khắp ngả,
Anh ở đâu, xin hãy nói đi anh.

Em cay đắng, cô đơn, lạc lõng,
Trong bóng đêm chới với bàn tay.
Con sông nước mênh mông đầy sóng
Sóng cuộc đời chia hai đứa từ đây.

Trong hi vọng, người đời vẫn vậy
Em tìm anh dù anh có thờ ơ.
Em vẫn tin, dù sao đi nữa
Nước ngược dòng quay lại bến ngày xưa.

24.12.2011
LTHung

Bài này bạn LTHung dịch rất hay nhưng LH đã bộc bạch là đang máu.... lục bát ở trạn. Vậy xin trình làng một chiếc bát... sứt sẹo, gọi là góp vui cùng mọi người. Các bạn cứ phán thật mạnh vào để LH biết hướng mà chỉnh sửa nhá:
Vô Đề

Từ lâu lòng muốn hỏi anh:
Lẽ nào dứt hẳn mối tình đôi ta
Quên dáng hình, lời thiết tha,
trái tim, thân thể đậm đà yêu thương…

Xưa em là nỗi vấn vương,
Niềm vui giờ héo trong vườn hoang anh
Thu vàng đẩy lá lìa cành
Một lần gió cuốn tan tành sớm mai.

Như bông sao tuyết vụt bay
Ảo kì tan biến một ngày thành hơi
Tìm anh em đi khắp nơi
Anh! Anh đâu? Đáp một lời đi anh.

Đắng cay, lạ lẫm, một mình
Vươn tay em hóng chút tình đêm đen
Dòng sông đời nằm lặng im
Mênh mông nước, tách đôi tim xa vời

Mạnh sao - hi vọng con người
Em tìm, cái liếc hờ thôi vẫn tìm!
Vẫn tin rằng tới một đêm
Sông kia chảy ngược đón thuyền tình em.
LH
Chúc các bạn một năm mới vui vẻ - hanh phúc

[Duc]

Lệ Hằng viết

Vô Đề

Từ lâu lòng muốn hỏi anh:
Lẽ nào dứt hẳn mối tình đôi ta
Quên dáng hình, lời thiết tha,
trái tim, thân thể đậm đà yêu thương…

Xưa em là nỗi vấn vương,
Niềm vui giờ héo trong vườn hoang anh
Thu vàng đẩy lá lìa cành
Một lần gió cuốn tan tành sớm mai.

Như bông sao tuyết vụt bay
Ảo kì tan biến một ngày thành hơi
Tìm anh em đi khắp nơi
Anh! Anh đâu? Đáp một lời đi anh.

Đắng cay, lạ lẫm, một mình
Vươn tay em hóng chút tình đêm đen
Dòng sông đời nằm lặng im
Mênh mông nước, tách đôi tim xa vời

Mạnh sao - hi vọng con người
Em tìm, cái liếc hờ thôi vẫn tìm!
Vẫn tin rằng tới một đêm
Sông kia chảy ngược đón thuyền tình em.
LH

Điều khó của lục bát khi chuyển tải thơ nước ngoài là thơ nước ngoài vốn tự do, mà phải khuôn vào cái hình thức gò bó của luật 6-8 và cả cái vần điệu du dương mà vốn nó không có. Do vậy, dịch sang lục bát là làm lạ hóa thơ gốc, có nghĩa là khiến nó xa hơn bản gốc ngay từ hình thức thể hiện. Chính vì thế nó khó thành công hơn và trên thực tế rất ít bài dịch lục bát thành công.

Verson lục bát trên của bác LH cũng không là ngoại lệ. Chắc chắn đó là một nỗ lực vô bờ. Nhưng cũng còn vô bờ để đi đến thành công. Điều chưa thành công có thể thấy rải rác khắp các đoạn, nhưng chỉ xin lấy ví dụ 1 đoạn thôi:

Как мне горько, странно, одиноко,
в темноту протянута рука.
Между нами пролегла широко
жизни многоводная река.

Đắng cay, lạ lẫm, một mình
Vươn tay em hóng chút tình đêm đen
Dòng sông đời nằm lặng im
Mênh mông nước, tách đôi tim xa vời

Về từ trong bài thơ, dịch странно thành “lạ lẫm”, пролегла thành “nằm”… hẳn là không ổn. Chữ “lặng im” thêm vào chắc chỉ để đảm bảo vần, nhưng không hợp lý. Dòng sông mênh mang đó có thể cuộn sóng lắm chứ(?).

Về câu: в темноту протянута рука dịch thành “Vươn tay em hóng chút tình đêm đen” thì rõ ràng không thể chấp nhận được, chắc cũng chỉ để hợp vần. Qua đó thấy rõ, để tuân thủ luật lục bát, nguyên tác đã bị méo mó đi như thể nào…

Thế mới biết vì sao dịch thơ nước ngoài sang thể lục bát thường rất khó thành công. Mà thơ lục bát, nếu không uyển chuyển, tự nhiên, lại sử dụng từ ngữ gượng gạo, cốt lấy vần thì khó vào tâm hồn Việt lắm.

Dẫu sao vẫn chúc bác Lệ Hằng - Ngọc Châu thành công.

[Lính thuỷ]

Duc viết

Điều khó của lục bát khi chuyển tải thơ nước ngoài là thơ nước ngoài vốn tự do, mà phải khuôn vào cái hình thức gò bó của luật 6-8 và cả cái vần điệu du dương mà vốn nó không có. Do vậy, dịch sang lục bát là làm lạ hóa thơ gốc, có nghĩa là khiến nó xa hơn bản gốc ngay từ hình thức thể hiện. Chính vì thế nó khó thành công hơn và trên thực tế rất ít bài dịch lục bát thành công.

Lính thủy tâm đắc với suy nghĩ này của bạn.
Thể thơ Lục bát không phải giống như con dao pha để có thể cắt được mọi thứ, không phải là chiếc áo lính để chiến sĩ diện mọi lúc mọi nơi. Nó chỉ là con dao thái rau thật sắc nhưng mỏng manh, nếu đem dùng chặt cây là bị mẻ, nó chỉ là chiếc áo tứ thân mặc những đêm lễ hội xuân ở làng quê châu thổ với điệu chèo hay quan họ, chứ mặc vào vũ hội với nhạc rock thì khó mà hợp được. Nên dùng lục bát trong nhiều hoàn cảnh, nhiều trường hợp rất khó thành công, nhất là chuyển tải hồn thơ Tây phương thì thật là khó.
Bác Lệ Hằng rất giỏi dịch thơ, cả tiếng Nga lẫn tiếng Anh, nhưng cũng không thể nào tránh khỏi điểm yếu này của thơ lục bát. Vì vậy, hầu như rất hiếm gặp bài thơ nước ngoài nào chuyển ngữ thành lục bát mà thành công cả.

[Duc]

Lính thuỷ viết

Bác Lệ Hằng rất giỏi dịch thơ, cả tiếng Nga lẫn tiếng Anh, nhưng cũng không thể nào tránh khỏi điểm yếu này của thơ lục bát. Vì vậy, hầu như rất hiếm gặp bài thơ nước ngoài nào chuyển ngữ thành lục bát mà thành công cả.

Điều bạn Lính thủy nói trên đây có minh chứng không? Có thể Duc còn ít đọc, nhưng quả thực chưa thấy bản dịch thành công của bác LH...

Nhân đây, xin chép lại 1 bài lục bát của Nguyễn Long mà Duc thích, vì nó tự nhiên như hơi thở. Lục bát mà phải ép vần, khuôn chữ thì không còn lục bát nữa.

THƯỜNG DÂN

Đông thì chật, ít thì thưa
Chẳng bao giờ thấy dư thừa thường dân
Quanh năm chân đất đầu trần
Tác tao sau những vũ vần bão giông.

Khi làm cây mác cây chông
Khi thành biển cả, khi không là gì
Thấp cao đâu có làm chi
Cỏ ngàn năm vẫn xanh rì cỏ thôi.

Ăn của đất, uống của trời
Dốc lòng cởi dạ cho người mình tin
Ồn ào mà vẫn lặng im
Mặc ai mua bán nổi chìm thiệt hơn.

Chỉ mong ấm áo no cơm
Chắt chiu dành dụm thảo thơm ngọt lành.
Hòa vào trời đất mà xanh
Vô tư mấy kiếp mới thành thường dân.

[Lệ Hằng]

Duc viết

Điều bạn Lính thủy nói trên đây có minh chứng không? Có thể Duc còn ít đọc, nhưng quả thực chưa thấy bản dịch thành công của bác LH...

.

Bạn Đuc nói rất đúng. Quả thật chưa có bản dịch lục bát nào của LH thành công. Trước đây LH thỉnh thoảng có dich, có đăng ở các nơi nhưng một là độc giả trình độ cảm nhận chưa thật cao (người cao có khi lại bận, chẳng có thời gian góp ý), người biết ngoại ngữ cũng không đông nên thường không dám góp ý khi mình chẳng hiểu nguyên tác nói gì.
Chính vì thế LH mới đăng nhập làm thành viên 3N vì biết rằng ở đây các bạn đa số đều đã học tập hoặc đang làm việc ở Nga, mức độ cảm nhận và phê bình văn học Nga tất nhiên cao hơn những diễn đàn khác.
LH đã nghĩ không sai. Quả thực đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp rất hữu ích (qua diễn đàn và tin nhắn cá nhân hoặc email), nhờ thế LH có phần đỡ lúng túng hơn khi dịch sang thơ lục bát.
Còn về việc thơ lục bát có thể làm biến dạng tính tự nhiên của nguyên tác LH cũng đã nghe nhiều ý kiến tham góp từ trước đây và suy nghĩ như thế này:
- Các thày người nước ngoài làm sao có thể hiểu thơ LB cũng như các dạng thơ có vần của Việt Nam như người Việt nên tất nhiên họ khuyên sinh viên Việt là không nên dịch sang thơ có vần. Vậy nên lâu nay nhiều nhà thơ, nhà dịch thuật Việt Nam từng học ở nước ngoài đã không dịch thơ nước ngoài sang thơ có vần nữa.
- Quần chúng yêu thơ người Việt trong lòng vẫn tiếc những bài thơ dịch có vần ngày xưa (mà bây giờ hiếm gặp lắm). Chỉ toàn thấy những bài dich theo kiểu những bài báo xuống dòng một cách tùy hứng nên hầu như ít người quan tâm đến thơ của các thi nhân khác trên thế giới. Có nghĩa là mảng thơ dịch hầu như bị quên lãng đối với số đông người yêu thơ và làm thơ ở các CLB thơ được thành lập ở khắp nơi trên nước ta hiện nay.
Chắc có nhiều người nghĩ như LH rằng ở đời này không có cái gì đạt được sự toàn vẹn, cũng không ai có thể phấn đấu vượt qua khoảng cách "vô biên" để đến đích vẹn toàn. Nhưng nếu bằng cách nào đó để cho quần chúng yêu thơ biết và quan tâm đến thơ của các thi sĩ nước ngoài, ngó xa hơn ra khỏi ao làng mình, thì dù việc dịch sang thơ lục bát có những hạn chế hoặc nhược điểm nào đó như các bạn đã phân tích cũng không phải là việc không nên làm.
LH còn nhiều việc khác đang chờ nên cũng chỉ có thể giãi bày cùng các bạn như vậy, mong được sự phê bình góp ý thêm để TIẾP TỤC DỊCH THƠ NƯỚC NGOÀI SANG THƠ LUC BÁT, sau đây LH sẽ không tham gia vào việc phân tích hay lí luận gì nữa. Chỉ lắng nghe mà thôi.
Chúc các bạn 3N một NĂM MỚI VUI VẺ, MẠNH KHỎE, THÀNH ĐẠT VÀ HẠNH PHÚC.
LH

[Cartograph]

Thơ lục bát, khi đọc lên còn là nhạc nữa. Tôi rất mê những bài lục bát cực kỳ ....thơ của Đồng Đức Bốn - nhà thơ của đất Cảng:


Chăn trâu đốt lửa
Chăn trâu đốt lửa trên đồng
Rạ rơm thì ít, gió Đông thì nhiều
Mải mê đuổi một con diều
Củ khoai nướng để cả chiều thành than.

Vào chùa
Đang trưa ăn mày vào chùa
Sư ra cho một lá bùa rồi đi
Lá bùa chẳng biết làm gì
Ăn mày nhét túi lại đi ăn mày.

Quốc kêu
Tôi nghe nẫu cả những chiều
Câu thơ ngã xuống đổ xiêu mái chùa

Đời tôi
Vớt buồn trên mặt sông trôi
Bây giờ vẫn chỉ mình tôi giữa dòng

Chợ buồn
Chợ buồn đem bán những vui
Đã mua được cái ngậm ngùi chưa em.
Chợ buồn bán nhớ cho quên
Bán mưa cho nắng, bán đêm cho ngày.

Chợ buồn bán tỉnh cho say
Bán thương suốt một đời này cho yêu.
Tôi giờ xa cách bao nhiêu
Đem thơ đổi lấy những chiều tương tư.

[Lệ Hằng]

Cartograph viết

Thơ lục bát, khi đọc lên còn là nhạc nữa. Tôi rất mê những bài lục bát cực kỳ ....thơ của Đồng Đức Bốn - nhà thơ của đất Cảng:
.

Vốn đã có sẵn môt bài LH đã viết nên xin được phụ họa thêm với bạn bằng bài viết đó.Xin nói thêm một chút trước khi dán bài vào đây: Mặc dù Mai Văn Phấn khá nổi tiếng nhưng với đa số nhà thơ và người yêu thơ HP, MVP vẫn không có nhiều độc giả, thậm chí còn nhận được ít đồng cảm hơn so với các nhà thơ khác. Chỉ vì MVP viết theo trường phái cách tân. Nhân trong cuộc hội thảo về thơ MVP và Đồng Đức Bốn, Lệ Hằng đã viết bài này:


CÓ PHẢI LÀ HAI THÁI CỰC?
(Suy nghĩ về thơ Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn)


Nhiều người cho rằng Đồng Đức Bốn và Mai Văn Phấn thuộc về hai thái cực. Một cực của bảo tồn, bảo lưu các giá trị thơ ca truyền thống, và một của việc cách tân, muốn "xoá nhoà ranh giới giữa văn xuôi và thi ca" như chính Mai Văn Phấn đã trả lời phỏng vấn của Tạp chí Thi Bình - tạp chí văn thơ hàng đầu Hàn Quốc - trong Festival thơ tổ chức ở xứ sở Kim chi mới đây.
Quen với Mai Văn Phấn từ lâu, cũng nhiều lần trao đổi với nhau về việc dịch thơ nên tôi biết anh viết lục bát rất sành điệu, các loại thơ có vần khác cũng thế, có điều không thích viết mà thôi. Nhà thơ, theo Mai Văn Phấn "phải là nhà văn hoá. Kiến thức văn hoá ấy lắng sâu vào nhà thơ một cách tự nhiên, và tới một hoàn cảnh “hữu duyên” nào đó, nó đột khởi dâng lên thành cảm xúc thi ca. Lúc ấy tứ bài thơ vụt đến bất ngờ, tưởng như “của nhặt được", nhưng thực ra nó đã được tích luỹ vô tình ở đâu đó từ lâu"
Thơ hiện đại ít chú trọng vào nhịp điệu, tu từ, đặc biệt tránh dùng mỹ từ - cũng theo quan điểm của Mai Văn Phấn - Nhưng, những câu văn xúc tích, giản dị được đặt trong một “từ trường thơ”, có sức mạnh thôi miên gấp nhiều lần những câu mang nhịp điệu quen thuộc".
Ta có cả triệu người yêu thơ và làm thơ. Người viết bài này (không dám gọi là tham luận vì tự nghĩ mình xa lạ với sân chơi trí tuệ mang tên phê bình văn học) cũng đã bỏ thời gian la cà ở khá nhiều CLB thơ để có thể đưa ra nhận xét rất công bằng, rằng đại đa số các chiếu thơ bây giờ là của "phe" thơ ca truyền thống, với hai thể loại chính là thơ luật Đường và Lục bát. Và, các chiếu thơ này khá dị ứng với "phe" cách tân.
Xưa nay chuyện cách tân vốn không phải do toàn xã hội tự dưng tiến hành đồng loạt, bao giờ cũng có một số ít người đi trước, làm trước nên việc nhóm người này phải chịu đựng chê bai, dè bỉu ở những bước đầu tiên là truyện không tránh khỏi. Là nhà thơ cách tân nên Mai Văn Phấn phải chấp nhận chuyện đó nhưng anh luôn say sưa và bền bỉ "lần theo thơ ca nhằm khai mở tiếng nói mới, hoặc tìm lại âm sắc thuở hoàn nguyên đã mất - MVP"
Đã có nhiều bài viết về hai nhà thơ chúng ta đề cập hôm nay đăng ở trên các ấn phẩm cũng như các website văn chương. Cuộc Hội thảo tới đây sẽ lại có nhiều tham luận nữa nên tôi không bàn về chuyện thơ và con người Mai Văn Phấn như thế nào, cũng tương tự như vậy với Đồng Đức Bốn. Chỉ thêm mấy câu ngắn ngọn về nhà thơ lục bát khá nổi tiếng từ sau giai đoạn Nguyễn Bính mất đi đến nay như sau:
Lấy ý của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, Đồng Đức Bốn thuộc vào diện "nhà thơ bảo tồn, bảo lưu các giá trị thơ ca truyền thống. Thơ anh dị ứng với những cách tân bí hiểm trừu tượng. Sự hiện đại trong thơ Đồng Đức Bốn là ở nội lực bên trong của từng câu thơ. Thơ anh chính là hơi thở, là hồn vía của cuộc sống hôm nay được “quản thúc” trong niêm luật cổ truyền lục bát". Cũng theo nhận định của nhà văn này "cái hay trong thơ lục bát của Đồng Đức Bốn là sự chất phác giống như ca dao, có sự ngậm ngùi của tình cảm và cả những kinh nghiệm sống chua xót của một người nhà quê trí thức lang bạt kỳ hồ chen lẫn vào".
Không cần làm cuộc khảo sát cũng biết chắc chắn một điều rằng thơ Đồng Đức Bốn được nhiều người đọc và nhớ tới - ở chiếu thơ nào cũng thế - vì Hồn Việt vốn sơ khởi từ những bài ru ca được nghe từ lúc chúng ta còn nằm nôi, mà các bài ru ca ấy không giống như thơ Mai Văn Phấn.
Xin trở lại với vấn đề đã nêu, là việc trả lời cho câu hỏi: Đó có phải là hai thái cực? Và cũng chỉ dám trao đổi đôi điều với những người cùng yêu thơ với tư cách một người yêu thơ mà thôi.
Nhìn vẻ ngoài (hay hiện tượng) thì có vẻ như vậy, khá nhiều người cũng nghĩ như vậy. Ngay phông nền văn hóa của hai nhà thơ này cũng khác nhau rõ ràng. Nguyễn Huy Thiệp - người hiểu khá sâu về Đồng Đức Bốn, đã giúp việc tuyển chọn và viết lời giới thiệu cho tập thơ đầu tay của nhà thơ lục bát cho rằng "anh có thể chưa học hết phổ thông trung học, vốn liếng từ vựng chỉ quãng 600 từ" và nhận định thêm: "Lục bát là một thể loại thuần dân tộc nhưng những đỉnh cao của nó bao giờ cũng là một hợp chất, một tích hợp. Nguồn mạch ca dao trong thơ Bốn rất thuần khiết nhưng chưa có những nhân tố lạ để tạo nên một hợp chất mới... So với những nhà thơ lục bát ngộ năng tiền nhiệm như Nguyễn Bính, như Bùi Giáng thì Đồng Đức Bốn có phần phú quý giật lùi: anh ít học hơn, chật hẹp hơn..." Trong khi đó Mai Văn Phấn có đủ phông nền cần thiết của một nhà thơ hiện đại: đủ bằng cấp, nói viết tiếng Tây như Tây, một "viên chức nhà Đoan" (giống nhà thơ Xuân Diệu trước kia) có điều kiện giao tiếp với đủ mọi loại khách thập phương, trong cũng như ngoài nước.
Những điểm nêu trên cũng chỉ là cách đánh giá theo bề mặt. Riêng tôi muốn chọn một góc nhìn khác cho vấn đề này, muốn tìm cội nguyên, tìm sự tiệm cận và giao thoa của hai trường phái.
Tìm tòi như thế liệu có phải là chuyện lập dị hay không? Không lập dị chút nào nếu thử đọc các định nghĩa trả lời cho câu hỏi "Thơ Là Gì?".
Nhiều lắm, có đến hàng trăm định nghĩa, nào "Thơ là bức họa bằng những màu sắc chọn lọc; Thơ là bản nhạc dệt bằng những âm thanh tinh tế" - "Thơ, là tiếng lóng của các thiên thần và những con quỷ", "Thơ - là hồi trống ngang ngạnh trước cánh cửa của cái chưa biết" rồi "Thơ, là một ngôi nhà lớn âm vang đủ mọi giọng nói về một cái gì điên rồ và huyền diệu" hoặc đơn giản hơn "Thơ thường được coi như là cái gì đẹp - đẹp như Thơ”...
Trong vô vàn các định nghĩa tôi xin lưu ý tới một câu:" "Thơ là một cách tổ chức ngôn ngữ hết sức quái đản để bắt người tiếp nhận phải nhớ, phải cảm xúc và phải suy nghĩ do chính hình thức tổ chức ngôn ngữ này." (trích của bác Phan Ngọc - bài đã đăng ở Tạp chí Văn học, 1994)
Nó được gọi là quái đản vì đáng lẽ có thể thông tin dễ dàng bằng văn xuôi với nhau rằng "Con cò ngã xuống ao vì đậu lên cành nhỏ lúc đi ăn đêm", có điều nói như vậy thì chẳng mấy chốc người ta sẽ quên, chẳng ai nhớ tới chuyện này. Bằng cách tổ chức ngôn ngữ quái đản - hơi khó thực hiện một chút - để chuyển thành "con cò mà đi ăn đêm. Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao" thì người ta nhớ đến muôn đời!
Theo góc nhìn này thì cả thơ Mai Văn Phấn lẫn Đồng Đức Bốn cùng một cội nguyên, tức là đều bỏ công để tổ chức ngôn ngữ khác thường nhằm bắt người ta phải nhớ và cảm xúc. Hơn thế hai trường phái còn có nhiều điểm tiệm cận và giao thoa lẫn nhau. Nói theo ngôn ngữ nghề nghiệp thì đều cùng phải tìm ý, tứ thì mới viết ra được một bài thơ.
Để mọi người thấy rõ hơn về điểm này tôi xin thử hoán đổi cách viết của hai nhà thơ. Đầu tiên là chọn ba bài thơ của Mai Văn Phấn, giả dụ cùng với ý tưởng đó thì một người thích làm thơ lục bát sẽ viết chúng ra sao. Lần lượt thử với từng bài:
Giai điệu xuân
(Nguyên thể của Mai Văn Phấn)
Nhỏ trên đá sắc
Cơ thể em đau
Thánh thót mở toang từng giọt
Trong hơi ẩm nồng nàn
Hạt nắng chảy vào em
Mùa nước về rạng rỡ
Con ong rạch đường bay
Gió lên thẳng đứng
Cây cao vươn bóng anh
Chim bồ câu ra ràng
Sương đêm côn trùng tỉnh dậy
Lũ nấm rơm mở mắt
Trùm lên non nớt xanh

THỬ CHUYỂN SANG LỤC BÁT:

Thánh thót từng giọt mở toang
Nhỏ trên đá sắc thấm ngàn nỗi đau

Nồng nàn ẩm, nắng chảy vào
Em rạng rỡ mùa nước sâu đang về

Rạch đường bay cánh ong kia
Gió thẳng đứng, cây vươn chìa bóng anh

Trùm lên những non nớt xanh
Mắt nấm mở, bồ câu nhanh ra ràng
Đêm sương, côn trùng hát vang.

Tuy một bên có vần, một bên không nhưng sau khi đọc, đọng lại trong lòng độc giả chỉ là Tứ thơ (Ý đã nằm trong tứ rồi) mà Tứ ở hai cột trái phải là hoàn toàn như nhau.
Với bài:
GIÓ THỔI
(Nguyên thể của Mai Văn Phấn)

Chúng mình hôn nhau trong hành lang hẹp
trên cỏ xanh, trong những góc tối
trên tháp chuông, bên gốc cây cổ thụ...
Bốn bề nước tràn ướt chân
lúc ấy gió thổi rất mạnh.
Con sâu đo em đu lên người anh
thì thầm gặm hết những xanh non
Con ong vẫn nhởn nhơ bay
thác đổ đều đều, mưa rơi rất chậm
nhưng tất cả ngọn cây đều bạt về một phía.

THỬ CHUYỂN SANG THỂ LỤC BÁT:

Hành lang hẹp mình hôn nhau
Tháp chuông, góc tối, bãi nhàu cỏ xanh
Gốc cổ thụ, đu cổ anh
em - sâu đo gặm non xanh - thầm thì.
Nước tràn qua chân kể chi
Nhởn nhơ ong vẫn bay đi bay về
Thác đổ đều, mưa chậm ghê
Nhưng cây chỉ đổ ngọn về một phương

Có những tứ thơ không dễ hiểu, dễ nắm bắt như trong bài Để nhận ra anh (trích trong tập anhanhemem) nhưng nếu viết bằng lục bát vẫn cứ được:

ĐỂ NHẬN RA ANH
(Nguyên thể của Mai Văn Phấn)

Em ngủ say không biết
anh đang nhìn hạt mưa
bóng tối xơ xác ngoài cửa sổ
tán cây đè nặng ngực mình...
chợt thấy con đường
tự nghiêng trong đêm.
Ẩn hiện hôm qua trong hơi thở em:
một bảng tin mới quét
gánh hàng rong, đám cưới qua đường
buổi tan ca, vài con cá ngáp
một họa sỹ mới để râu đến chơi...
Những ngọn thác câm lặng đang đổ xuống rất mạnh
những đế giày chuẩn bị vỡ tung
chân tường mở cánh cửa thoát hiểm
bụi mưa phùn hay châu chấu bay qua
cả ngôi nhà lao đi chóng mặt
sửng sốt, rã rời khi gặp bình minh...
Anh bấm số điện thoại tưởng tượng
để em biết mọi điều từ trong giấc mơ.

THỬ CHUYỂN SANG LỤC BÁT

Ngủ say em đâu biết rằng
Nhìn mưa, tán lá đè anh nặng người
Xác xơ cửa sổ ngoài đời
Đường tự nghiêng, giữa đêm trời tối đen...

Ẩn hiện trong hơi thở em:
Gánh hàng rong cạnh bảng tin phố phường
Tan ca, cá ngáp bên đường
Mới để râu, khách họa dường như quen...

Thác đổ mạnh mà lặng im
Sắp vỡ tung đế giày mềm đến nơi
Chân tường cửa thoát mở rồi
Châu chấu bay hay mưa rơi bụi mờ
Ngôi nhà lao đi trong mơ
Rã rời, sửng sốt ánh mờ bình minh...

Bấm một số phôn linh tinh
Báo em biết rõ tình hình trong mơ.

Giờ ta lại thử hình dung một người làm thơ cách tân, khi có những ý tưởng giống Đồng Đức Bốn thì bài thơ sẽ được thể hiện như thế nào. Xin nói trước rằng LH ít nghiên cứu về thơ cách tân nói chung (và của riêng MVP) vì thực lòng đó không phải là 'gu" của mình nên không dám nói rằng MVP sẽ chuyển tứ thơ của ĐĐB thành như thế nào.
Dưới đây chỉ là một vài giả định trong chừng mực LH và những người không hay làm thơ cách tân có thể viết thành mà thôi, nêu ra với mục đích chính là để giải thích cho câu hỏi "Có phải là hai thái cực?"
Chọn thử ba bài thơ của Đồng Đức Bốn.

CHỢ BUỒN
(Nguyên thể Đồng Đức Bốn)

Chợ buồn đem bán những vui
Đã mua được cái ngậm ngùi chưa em.
Chợ buồn bán nhớ cho quên
Bán mưa cho nắng, bán đêm cho ngày.
Chợ buồn bán tỉnh cho say
Bán thương suốt một đời này cho yêu.
Tôi giờ xa cách bao nhiêu
Đem thơ đổi lấy những chiều tương tư.

GIẢ ĐỊNH CHUYỂN SANG THỂ THƠ TỰ DO

Chợ buồn bán niềm vui
Em đi mua chút ngậm ngùi
Bán cho quên chút nhớ
mưa cho nắng, đêm cho ngày.
tỉnh cho say.
Cho tình yêu cả đời này thương nhớ
Bao nhiêu xa cách
Chiều tương tư đổi lấy những vần thơ.

Không nói tới khía cạnh cô đọng hoặc rườm rà trong mỗi loại thơ, vì thơ có vần truyền thống đôi khi phải có những từ không thực sự cần thiết về ý tứ nhưng cần cho việc gieo vần, ta thấy tứ của hai bài như nhau, nên những gì đọng lại trong lòng người đọc là giống nhau.

Thử với bài thứ hai:
ĐÀN TÌ BÀ BỎ QUÊN
(Nguyên thể Đồng Đức Bốn)

Bỏ quên thì cứ bỏ quên
Đàn tì bà đó cái tên vẫn còn.
Dây một gảy khúc chon von
Dây hai gảy khúc trăng tròn ngắm hoa.
Dây ba gảy lúc người ta
Đói cơm rách áo vẫn là của nhau
Dây tư gảy khúc buồn đau
Nhắc ai còn nhớ tới câu hẹn hò
Bốn dây thành một con đò
Chở tôi tới giữa đôi bờ Trương Chi.

GIẢ DỊNH VIẾT THỂ TỰ DO:

Cây đàn tì bà bị bỏ quên
Cái tên không mất.
Khúc chon von dây một
Dây hai trăng tròn ngắm hoa
Đói cơm rách áo, vẫn bên nhau
gảy dây thứ ba
Dây tư
khúc buồn đau, nhắc câu hò hẹn.
Cả bốn dây làm con đò,
đi giữa đôi bờ Trương Chi.

Tiếp một bài nữa

ĐI ĐÒ
(Nguyên thể Đồng Đức Bốn)

Cầu gẫy mới phải đi đò
Thế nên gặp gió thổi cho rét lòng.
Con đò nửa mặt trăng cong
Chênh vênh trên một dòng sông lở bồi.
Mái chèo cứ nhẹ thế thôi
Không là đứt ruột gan tôi bây giờ.
Mái chèo trên sóng làm thơ
Đỡ cho cánh vạc bơ vơ xuống dòng.
Chốc nữa thế nào cũng giông
Sang đò tôi đến giữa đồng là mưa.

GIẢ DIINHJ CHUYỂN THỂ THƠ TỰ DO

Gẫy cầu, đi đò
Rét lòng gặp gió
Con đò nửa mặt trăng cong
Chênh vênh trên sông lở bồi
Nhẹ thế thôi, mái chèo ơi
Đừng làm tôi đứt ruột
Hãy làm thơ trên sóng
đỡ cho cánh vạc bơ vơ
Trời xa kia đang mưa
và dông gió đang chờ.

Khi chuyển từ thơ cách tân sang thể lục bát, khách của chiếu thơ cổ truyền dễ dàng chấp nhận vì nắm ngay được Tứ thơ. Nhưng tôi cũng không nghĩ là mình ngộ nhận khi nói rằng chuyển từ thơ lục bát sang thể cách tân thì bài viết ra không còn là thơ nữa.
Hai cột hai bên đều là thơ, người dễ tính còn có thể cho là thơ hay nữa. Chỉ mong hai tác giả thông cảm cho rằng đôi chỗ có thể đã hiểu không đúng ý của MVP cũng như của ĐĐB khi chuyển thể. Điều đó có thể miễn thứ vì LH không phải là con giun trong bụng hai thi nhân ấy, nếu không có điều kiện hỏi thật kĩ thì làm sao biết được việc ở chỗ nào có đoạn ruột thừa?!
Tất nhiên có trường hợp do người chuyển kém cỏi không hiểu được ý tứ sâu xa của tác giả mà ra, mà cũng có thể do lỗi của tác giả đã không tìm được cách để cho người đọc hiểu đúng ý mình. Không ngoại trừ cả việc chính tác giả (nhất là MVP) muốn như vậy để giữ cho thơ của anh có vòng hào quang huyền bí bao che (Phật chỉ thiêng khi người ta đứng xa khấn vái, chiêm ngưỡng qua khói nhang, hoàn toàn không thiêng tí nào với anh thợ điêu khắc gỗ chuyên đẽo tượng đem bán!)
Tạm cho rằng với khả năng của một dịch giả, LH đã dịch thơ Việt sang thơ Việt đúng ý tưởng và mang chất thơ của mỗi tác giả (tự người chuyển thể không thể nghĩ ra). Dù chọn cột phía nào, tứ thơ của cả hai thi nhân Đồng Đức Bốn và Mai Văn Phấn đều hay, đều có điểm tương đồng trong việc "tổ chức ngôn ngữ quái đản để bắt người tiếp nhận phải nhớ, phải cảm xúc và phải suy nghĩ bởi chính hình thức tổ chức ngôn ngữ" của họ.

Thêm một nhận xét là các nhà thơ dù chọn phong cách viết như thế nào thì ý tưởng và cách làm việc của họ luôn luôn tiệm cận và có những điểm giao thoa với nhau bởi đối tượng tác động của họ đều là người đọc, dù "gu" của độc giả không giống nhau chăng nữa.

Đến đây tôi nghĩ đã có thể đưa ra câu trả lời rằng không nên coi Đồng Đức Bốn và Mai Văn Phấn là hai thái cực. Họ chỉ là hai nhánh của một bộ sừng hươu. Mọc ra trên cùng một cội nguồn là cái đầu của con hươu, chỉ đem lại cho Con người-Độc giả những lợi ích mà thôi.
Tùy "gu" sử dụng của mỗi người mà có thể dùng vào mùa xuân để có nhung bồi bổ, dùng vào mùa thu nấu cao chữa bệnh, hoặc kiên nhẫn đợi đến mùa rụng gạc sẽ có cặp sừng hươu làm vật trang trí cho phòng khách "model" quí tộc của mình.

Vậy thì nhánh bên trái chẳng có gì phải dị ứng với nhánh bên phải và ngược lại. Cả hai nhánh đều quí và cần thiết như nhau. Trong tâm thức của người làm thơ lẫn độc giả nếu xác định được điều đó thì hãy cứ say mê với công việc sáng tạo cũng như thưởng thức của chính mình. Uống quen chè thảo mộc rồi nhưng thỉnh thoảng cũng nên làm một li cà phê (pha hơi đắng) để thấy cuộc đời của chúng ta thật đa phong vị.

Nhân đây cũng xin nói thêm vài câu về chuyện dịch thơ nước ngoài sang tiếng Việt. Lâu nay ít thấy người dịch thơ Tây thành thơ có vần (nhất là sang thể lục bát), có lẽ do các giáo sư dạy văn chương ở nước ngoài hay khuyên du học sinh Việt Nam không nên dịch như vậy, vì làm như thế thì mọi tác giả sẽ mất đi bản sắc và trở nên giống nhau. Tôi thì cho rằng chính vì các bậc thầy ấy là người nước ngoài nên khi đọc thơ Việt Nam họ bị mê hoặc bởi vần điệu và nhạc tính của thơ Việt mà giảm mất khả năng nắm bắt tứ thơ.
Họ quen đọc thơ bằng bộ não là chính. Còn với người Việt chúng ta, ngoài cái đầu ra, phần nhiều thưởng thức thơ bằng trái tim và tâm hồn, tính nhạc trong thơ vô cùng quan trọng với người Việt, chắc rằng không ai có thể nhầm lẫn giữa thơ lục bát của Nguyễn Du với Nguyễn Bính, cũng như với Đồng Đức Bốn.
Xin được kết thúc trao đổi này cùng với niềm tin rằng nhà thơ Mai Văn Phấn sẽ vững bước đến cùng trên con đường cách tân, đạt được nhiều thành tựu mới. Cũng xin chúc các nhà thơ bảo tồn luôn bảo lưu được giá trị của thơ ca truyền thống và hy vọng rằng Thi đàn Việt Nam sẽ nhanh chóng có vài ba cây bút viết thơ lục bát xứng đáng đứng vào vị trí còn bỏ trống sau khi anh Đồng Đức Bốn phải xa đền Thơ - ngôi nhà lớn âm vang đủ mọi giọng nói về một cái gì điên rồ và huyền diệu" của chúng ta.
Tháng 5-2011
LH

[Saomai]

Lệ Hằng viết

- Các thày người nước ngoài làm sao có thể hiểu thơ LB cũng như các dạng thơ có vần của Việt Nam như người Việt nên tất nhiên họ khuyên sinh viên Việt là không nên dịch sang thơ có vần. Vậy nên lâu nay nhiều nhà thơ, nhà dịch thuật Việt Nam từng học ở nước ngoài đã không dịch thơ nước ngoài sang thơ có vần nữa.
- Quần chúng yêu thơ người Việt trong lòng vẫn tiếc những bài thơ dịch có vần ngày xưa (mà bây giờ hiếm gặp lắm). Chỉ toàn thấy những bài dich theo kiểu những bài báo xuống dòng một cách tùy hứng nên hầu như ít người quan tâm đến thơ của các thi nhân khác trên thế giới. Có nghĩa là mảng thơ dịch hầu như bị quên lãng đối với số đông người yêu thơ và làm thơ ở các CLB thơ được thành lập ở khắp nơi trên nước ta hiện nay.
... sau đây LH sẽ không tham gia vào việc phân tích hay lí luận gì nữa. Chỉ lắng nghe mà thôi.

LH

Bác LH nói thế nào ấy chứ, SM thấy những người dịch thơ sang tiếng ta hầu như không ai nghe được lời khuyên nào của các thầy giáo nước ngoài. Bác thử dẫn chứng 1 trường hợp thử coi? Họ dịch vì yêu thích công việc này, chứ có mấy ai ra nước ngoài học về dịch thơ đâu? Có nhiều người không ra nước ngoài học cũng dịch khá nhiều.

Và ngày nay, xu hướng chung là dịch thơ có vần, chứ trào lưu dịch không vần có vẻ bị ít hẳn đi. Có những người dịch luôn gieo vần chằn chặn, như Thái Bá Tân chẳng hạn. Ngay các mem trong NNN phần lớn cũng dịch thơ có vần, và thành công ở những mức độ khác nhau. Phần lớn mọi người tham gia dịch cho vui, nên cũng không lao tâm khổ tứ nhiều.

Nếu bác chỉ "tung bài" rồi im lặng chờ đợi, không định "nói năng" gì nữa, thì rất giống Lãn Ông bác ạ. Và sung ngày nay thì hình như ít rụng lắm, vì dân ta biết dùng nó làm phụ gia cho nhiều món đặc sản!!

Những bài dịch có vần như sau đây hiện nay nhiều lắm chứ... (Ngay khái niệm "VẦN" trong thơ Việt cũng có nhiều tranh luận...)

Silva Kaputikyan

Да, я сказала: "Уходи"
Да, я сказала: "Уходи", -
Но почему ты не остался?
Сказала я: "Прощай, не жди", -
Но как же ты со мной расстался?

Моим словам наперекор
Глаза мне застилали слезы.
Зачем доверился словам?
Зачем глазам не доверялся?

Em bảo anh: “Ði đi!”

Em bảo anh đi đi,
Sao anh không ở lại ?
Em bảo anh đừng đợi,
Sao anh lại vội về ?

Lời nói gió bay đi,
Đôi mắt huyền đẫm lệ.
Sao mà anh ngốc thế !
Không nhìn vào mắt em?

Nếu đem so sánh hai bài sau, có thể nói gọn 1 câu thế này: Bài "Giả định..." không có chất thơ, có lẽ không nên gọi 1 bài ghép chữ như thế là thơ. Tất nhiên, đó chỉ là thiển ý của SM thôi.

CHỢ BUỒN
(Nguyên thể Đồng Đức Bốn)

Chợ buồn đem bán những vui
Đã mua được cái ngậm ngùi chưa em.
Chợ buồn bán nhớ cho quên
Bán mưa cho nắng, bán đêm cho ngày.
Chợ buồn bán tỉnh cho say
Bán thương suốt một đời này cho yêu.
Tôi giờ xa cách bao nhiêu
Đem thơ đổi lấy những chiều tương tư.

GIẢ ĐỊNH CHUYỂN SANG THỂ THƠ TỰ DO

Chợ buồn bán niềm vui
Em đi mua chút ngậm ngùi
Bán cho quên chút nhớ
mưa cho nắng, đêm cho ngày.
tỉnh cho say.
Cho tình yêu cả đời này thương nhớ
Bao nhiêu xa cách
Chiều tương tư đổi lấy những vần thơ.

Xin tham khảo 1 bài thơ không vần của Nguyễn Đình Thi, một người đi tiên phong ở thể loại này của Việt Nam:

EM BÉ

Cây cháy rũ vàng
Mặt em trắng toát

Bên lề đường đầy tro, than
Em nằm, tóc dài bết máu

Chân tay em gầy bé, trần truồng
Đôi mắt đục ngơ ngác nhìn

Không, em không nói gì thêm nữa
Gió cuốn tung quyển vở i tờ, em bé ơi

Nước mắt cháy mi anh bộ đội
Tay ôm súng tím bầm...

Nếu bác LH chuyển bài CHỢ BUỒN sang thể tự do, hoặc không vần, mà được như bài thơ EM BÉ, thì số người thích và không thích có thể là 50-50 đấy. Cũng xin nói thêm, bài của NĐT hoàn toàn không vần, vậy mà SM nhớ được dù đã đọc hàng chục năm trước (có thể viết lại sai một vài chữ). Trong khi đó nhiều bài vần vèo thì lại không thể nhớ được... Và MVP chỉ là người đi tiếp con đường mà những Nguyễn Đình Thi, Văn Cao, Trần Dần... đã mở. Họ mới đích thực là những nhà cách tân thơ theo hướng thơ không vần. Còn vượt qua lối mòn của những thể thơ truyền thống - Đường luật, Lục bát - thì các nhà thơ của phong trào thơ mới từ những năm 30 của thế kỷ trước mới là những nhà cách tân tiên phong. Và xét trên mặt bằng thi ca Việt hiện nay, hẳn là THƠ MỚI có vị trí át đảo. Những Nguyễn Du, Nguyễn Bính, Đồng Đức Bốn đã thành "những người muôn năm cũ" cả rồi. Nguyễn Duy thì đã "rửa tay, gác kiếm" từ lâu...

Tất nhiên, nếu so sánh với Picatso trong hội họa (biết là so sánh khập khiễng) trước khi đi vào các trường phái hội họa khác, trong đó có Lập thể, thì đã là người vẽ rất thuần thục tranh "cổ điển", thì Mai Văn Phấn cũng vậy, trước khi theo trường phái cách tân thì đã là người viết thơ Lục bát rất thành công. Muốn nói gì thì nói, mọi đỉnh cao đều vô cùng khó tới. Và cách tân thì rõ ràng khó hơn nhiều bước chân trên những lối mòn...

Xin cùng đọc đôi bài lục bát Mai Văn Phấn:

Tản mạn về cỏ

Thôi đừng dỗ cỏ lên trời
Khi tan mộng mị biết ngồi với ai
Dấu chân đừng hóa chông gai
Nép vào bóng xế dũa mài hoàng hôn
Ta về đổ bóng xuống vườn
Cho xanh tươi lại từng cơn úa vàng
Ghé môi vào miệng thời gian
Cho hơi thở mọc vô vàn cỏ non.

Gom nhặt cuối mùa

Nỗi niềm đem thả trong cây
Qua sương giá đến rạng ngày trổ hoa.

Lỡ vin vào bóng mây qua
Lỡ nghe đắm đuối tiếng ma gọi đò.

Ðầu kim tựa có ai chờ
Khâu ta vào với ỡm ờ xửa xưa.

Hoa ngâu vừa lịm cuối chùa
Nhẩn nha tiếng mõ bỏ bùa tiếng chuông.

[Vania]

Вeсна Вероника М. Тушнова Туч взъерошенные перья. Плотный воздух сыр и сер. Снег, истыканный капелью, по обочинам осел. И упорный ветер с юга, на реке дробящий льды, входит медленно и туго в прочерневшие сады. Он охрипшей грудью дышит, он проходит напролом, по гремящей жестью крыше тяжко хлопает крылом. И кипит волна крутая с каждой ночью тяжелей, сок тягучий нагнетая в сердцевины тополей. Третьи сутки дует ветер, третьи сутки стонут льды, третьи сутки в целом свете ни просвета, ни звезды. Краю нет тоске несносной. Третьи сутки в сердце мрак... Может быть, и в жизни весны наступают тоже так ?

Mùa xuân Nguyên Hùng dịch Những đám mây bờm xờm. Khí trời toàn xám ướt. Bên đường từng đụn tuyết, Nhão dần thành nước trôi. Gió Nam thổi liên hồi, Trên sông băng vỡ vụn, Những khu vườn đen thẫm Gió len vào nhọc nhằn. Gió thở bằng ngực khàn, Mọi cản ngăn bất chấp, Gió mạnh phang cánh đập Làm vang ầm mái tôn. Sóng sủi bọt dựng bờm Càng lúc càng hung dữ, Những cây dương đầy ứ Trong ruột dòng nhựa săn. Gió hú ba ngày đêm, Ba ngày băng rầm rĩ, Ba ngày đêm cứ thế Không mặt trời, trăng sao. Ba ngày đêm u sầu. Nỗi buồn không bờ bến... Lẽ nào mùa xuân đến Trong cuộc đời vậy sao ?

[Vania]

На рассвете Вероника М. Тушнова Не пришёл ты. Я ждала напрасно. Ночь проходит... День на рубеже... В окна смотрит пристально и ясно Небо, розоватое уже. Кошки бродят у пожарных лестниц, птица сонно голос подаёт. На антенне спит усербный месяц с краешка обтаявший, как лёд. Ты назавтра скажешь мне при встрече : - Милая, пожалуйста, прости Я зашёл с товаришем на вечер Ты не очень сердишься ? - Не очень - И уйду, попреков не любя ... Всё-таки мне жалко этой ночи, что её ты отнял у себя.

Lúc rạng đông Tùng Cương dịch Anh không tới. Làm em đợi uổng công. Đêm trôi đi... Ngày đang đến... Nhìn chăm chăm vào ô cửa của phòng là bầu trời phơn phớt ánh hồng. Lũ mèo đang chạy nhông trên cầu thang cứu hỏa, tiếng chim ngân, giọng ngái ngủ vang xa. Vầng trăng khuyết đậu trên giàn ăng-ten đang ngủ, viền ngoài mờ dần, như băng đá đang tan. Mai gặp lại, chắc chắn anh sẽ hỏi : -Em yêu ơi, em tha lỗi cho anh ! Anh với bạn phải đi dạ hội, Vậy nên em có bực bội lắm không ? - Vừa vừa thôi - Em đi thẳng, vì chẳng ưa trò trách móc. ... Nhưng dù sao, em thấy tiếc đêm qua, anh tước mất của anh đêm bên em kỳ diệu.

[Vania]

Вероника М. Тушнова Сто часов счастья... Разве этого мало ? Я его, как песок золотой, намывала, собирала любовно, неутомимо, по крупице, по капле, по искре, по блестке, создавала его из тумана и дыма, принимала в подарок от каждой звезды и березки... Сколько дней проводила за счастьем в погоне на продрогшем перроне, в гремящем вагоне, в час отлета его настигала на аэродроме, обнимала его, согревала в нетопленном доме. Ворожила над ним, колдовала... Случалось, бывало, что из горького горя я счастье свое добывала. Это зря говорится, что надо счастливой родиться. Нужно только, чтоб сердце не стыдилось над счастьем трудиться, чтобы не было сердце лениво, спесиво, чтоб за малую малость оно говорило "спасибо". Сто часов счастья, чистейшего, без обмана. Сто часов счастья ! Разве этого мало ?

Nguyễn Viết Thắng dịch Một trăm giờ hạnh phúc... Chẳng lẽ còn ít chăng ? Tôi đã từng chắt lọc Như đãi cát tìm vàng. Tôi góp nhặt, không hề mệt mỏi Thành từng giọt, từng bông Thành từng tia, từng luồng Tôi tạo nên hạnh phúc từ sương khói. Tôi nhận về như món quà tôi được Từ những ngôi sao nhỏ, từ bạch dương... Biết bao ngày tôi đã từng Đuổi theo hạnh phúc. Trên sân ga giá buốt Trông toa tàu ầm vang Và cả trước lúc lên đường Tôi ra sân bay tìm được. Tôi đã từng ôm ấp Sưởi ấm trong căn nhà lạnh lẽo giá băng Và tôi đã từng Làm bùa phép... Đã từng khổ đau quá mức Tôi tìm ra hạnh phúc cho mình. Thật oan uổng nếu nói rằng Hạnh phúc là do số phận Ta cần để cho con tim Không xấu hổ, và quan tâm lo lắng Cần để cho trong tim không còn Thói biếng lười hay kiêu hãnh. Để cho, dù chỉ một việc làm bé bỏng Con tim nói lời "cám ơn". Một trăm giờ hạnh phúc Trọn vẹn, chẳng dối gian... Một trăm giờ hạnh phúc Chẳng lẽ còn ít chăng ?

[Vania]

Вероника М. Тушнова Биенье сердца моего тепло доверчивого тела. Как мало взял ты из того, что я отдать тебе хотела. А есть тоска, как мёд сладка, и вянущих черемух горечь, и ликованье птичьих сборищ, и тающие облака... Есть шорох трав неутомимый, и говор гальки у реки, картавый, непереводимый ни на какие яхыки. Есть медный медленный закат и светлый ливень листопада... Как ты, наверное, богат, что ничего тебе не надо !

Nguyễn Tùng Cương dịch Con tim em đang đập, tấm thân đầy tin tưởng ấm nồng... Vậy mà anh nhận về quá ít từ những gì em muốn hiến dâng anh. Có nỗi buồn như mật ngọt, Có nỗi đau anh đào dại héo khô, cả vui sướng của bầy chim rạo rực cả áng mây lãng đãng tan ra... Tiếng cây cỏ rì rào không mỏi mệt dưới sông nghe ngọng nghịu tiếng sỏi lăn, không dịch được sang ngôn từ nào khác. Có hoàng hôn chậm rãi màu đồng, tiếng lá rụng như mưa rào rực sáng... Có lẽ là anh quá giàu rồi, đến mức anh không cần gì nữa !

[Vania]

Я желаю тебе добра Вероника М. Тушнова Улыбаюсь, а сердце плачет в одинокие вечера. Я люблю тебя. Это значит - я желаю тебе добра. Это значит, моя отрада, слов не надо и встреч не надо, и не надо моей печали, и не надо моей тревоги, не надо, чтобы в дороге мы рассветы с тобой встречали. Вот и старость вдали маячит, и о многом забыть пора... Я люблю тебя. Это значит - я желаю тебе добра. Значит, как мне тебя покинуть, как мне память из сердца вынуть, как не греть твоих рук озябших, непосильную ношу взявших ? Кто же скажет, моя отрада, что нам надо, а что не надо, посоветует, как же быть ? Нам никто об этом не скажет, и никто пути не укажет, и никто узла не развяжет... Кто сказал, что легко любить ?

Em mong anh mọi sự an lành Nguyễn Thụy Anh dịch Em mỉm cười, mà lòng em khóc, trong những buổi chiều cô quạnh. Em yêu anh. Có nghĩa là - em mong anh mọi sự an lành. Thế nghĩa là, niềm vui sướng của em ơi, không cần trao lời, không cần gặp gỡ, chẳng cần đâu nỗi buồn khổ của em, chẳng để làm gì niềm lo lắng triền miên, mà cũng chẳng cần đến một ngày nào đó, mình cùng đón bình minh trên đường. Tuổi già đã thấp thoáng xa gần, đã đến lúc phải quên đi nhiều điều rồi anh ạ... Em yêu anh. Thế có nghĩa là - em mong anh mọi sự an lành. Có nghĩa là, em phải tìm cách rời xa người yêu quý, phải rứt khỏi tim em một phần ký ức, Làm sao thôi sưởi ấm đôi tay anh đang lạnh cóng, đôi tay nhận về mình gánh nặng khó mang ? Niềm vui sướng của em ơi, ai người sẽ bảo ta phải làm gì, và không được làm gì, ai người sẽ khuyên ta phải sống sao đây ? Chẳng ai nói cho ta điều ấy, và chẳng ai chỉ cho ta con đường tin cậy, chẳng ai gỡ cho ta những bối rối này... Ai người nói được rằng, yêu là dễ, hả anh ?