Gương mặt nhà thơ Nga (tác giả - tác phẩm)

[NguyenAnh]

Rozhdestvensky Robert
NGƯỜI LỮ HÀNH BỊ BẮT CÓC
(Bài đăng tạp chí Tài Hoa Trẻ)
NGUYÊN HÙNG
(theo các tài liệu về văn học Nga)

Thân thế và tác phẩm Rozhdestvensky Robert

Rozhdestvensky Robert sinh ngày 20 tháng 6 năm 1932 tại làng Kosikha thuộc vùng Altai trong một gia đình quân nhân: bố là sĩ quan, mẹ là bác sỹ quân y. Từ năm lên chín, Robert đã phải sống trong trại trẻ vì cả bố và mẹ đều ra mặt trận. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, anh vào học Đại học tổng hợp Petrozavod và bắt đầu làm thơ với những bài thơ đầu tay được in vào năm 1950. Rời trường đại học tổng hợp, Robert trở thành sinh viên Trường viết văn Gorki và tốt nghiệp trường này vào năm 1956.

Từ khi còn là sinh viên trong trường đại học, Robert đã cho công bố các tập thơ “Những ngọn cờ của mùa xuân” (1955), “Thử thách” (1956) và cả trường ca “Tình yêu của tôi” (1955). Sau đó, các tập thơ khác lần lượt theo nhau được xuất bản: “Con đường phiêu dạt” (1959), “Gửi bạn đồng niên” (1962), “Những hòn đảo hoang” (1962), “Phạm vi ảnh hưởng” (1965), “Dâng hiến” (1970), “Hai mươi năm” (1973)…

Rozhdestvensky Robert thu hút được sự chú ý của nhiều tờ báo và nhà xuất bản bởi thơ ông mang đậm bản sắc dân tộc và tính nhân văn. Thơ ông cũng được chính ông phổ nhạc và để lại nhiều bài hát nổi tiếng: “Hãy là như thế”, “Bài ca những kẻ báo thù không bao giờ bị bắt”, “Bầu trời bao la”, v.v…

Năm 1971, Rozhdestvensky Robert cho ra mắt tập tùy bút “Và trái đất không có tận cùng”.

Năm 1980, một loạt các tuyển thơ và trường ca của ông được xuất bản: “Tiếng nói thành phố”, “Bảy trường ca”, “Lựa chọn”, “Thơ, ballat, ca khúc”, “Cho những người bạn”…

Vào những năm 199x, nhà thơ tiếp tục công bố các tập thơ “Thao thức” (1991), “Giao điểm” (1992), “Tư duy Aliosa” (thơ giành cho thiếu nhi, 1991).

Rozhdestvensky Robert mất ngày 20 tháng 8 năm 1994. Tập “Những bài thơ cuối cùng của Robert Rozhdestvensky” đã được in sau đó.

Con người Rozhdestvensky Robert

Rozhdestvensky là nhà thơ Nga cùng thế hệ với Voznesensky và Evtushenko; họ là ba nhà thơ có tên tuổi ở Liên Xô lúc đương thời. Và mặc dù rất khác nhau cả về thơ ca và con người, từ những năm 195x ba nhà thơ này đã trở thành những người bạn khá thân thiết. Theo cách nói của Voznesensky, họ “như ba người lữ hành đi trên những con đường hoàn toàn khác nhau, bị bọn cướp bắt được nơi giao lộ rồi trói chung vào một gốc cây”.

Nếu như Evtushenko luôn thích được mọi người chú ý thì Rozhdestvensky lại muốn tránh tất cả mọi người để làm việc. Trong khi Voznesensky cùng với Evtushenko luôn tỏ ra thi đua với nhau xem ai là thi sĩ số một thì Rozhdestvensky lại trăn trở trước những bản thảo thơ của bạn bè và coi việc xuất bản thơ cho người khác là niềm vui.

Rozhdestvensky là người có tư tưởng tự do dân chủ và không e ngại thể hiện điều đó. Ngay từ những năm Stalin cầm quyền, ông đã tìm đọc và thuộc nhiều thơ cấm của B. Kornilov, P. Vaxiliev. Năm 1986, tại diễn đàn đại hội nhà văn ở Kremli, cùng với Voznesensky và Evtushenko, ông đã đứng lên yêu cầu dân chủ, dỡ bỏ chế độ kiểm duyệt, làm ấm lại niềm tin đang bị đóng băng trong giới viết văn. Rozhdestvensky cũng là người chủ trương viết thư cho Gorbachev vào năm 1990 với yêu cầu nhà nước phải lên án mạnh mẽ chủ nghĩa bài Do Thái.

Rozhdestvensky đồng thời cũng là một người yêu trẻ. Trong sự nghiệp sáng tác của mình, ông đã giành nhiều tình cảm cho lứa tuổi trẻ thơ. Mảng thơ giành cho thiếu nhi của ông được Evtushenko đánh giá là “rất hấp dẫn và dễ thương”.

Rozhdestvensky Robert qua đời để lại niềm tự hào cho người vợ và hai cô con gái. Vợ ông, bà Alla Kireeva, nhà phê bình văn học, người từng là bạn học của nhà thơ tại Trường viết văn Gorki. Mỗi lần nhớ về chồng, Alla thường nói rằng những người như Robert bà sẽ không bao giờ gặp nữa, và sau khi ông mất đi bà cố không nghĩ về những tháng năm hạnh phúc, bởi sợ rằng nó sẽ làm vô vị mất phần đời còn lại của bà. Cô con gái lớn Ecaterina Rozhdestvenskaya là nhà báo, được đánh giá là viết rất hay về các đề tài điện ảnh và văn học. Nhưng cô luôn dùng bút danh dưới những bài viết của mình vì sợ rằng chúng chưa tương xứng với tên tuổi của người bố.

Một số bản dịch thơ Rozhdestvensky Robert

Thơ Rozhdestvensky Robert có thể còn xa lạ với nhiều độc giả Việt Nam, bởi các nhà thơ Nga thế hệ ông hầu như rất ít được dịch và phổ biến ở nước ta. Trong phạm vi bài viết này chúng tôi xin giới thiệu sau đây một số thơ Rozhdestvensky qua các bản dịch của Nguyên Hùng, Quỳnh Hương và Lưu Hải Hà.

1. Bé nhỏ Nơi trái đất đáng thương bé nhỏ Có một người nhỏ bé sống qua Bằng việc làm bé nhỏ gọi là Chiếc cặp bé cùng tiền lương bé nhỏ… Một buổi sáng đẹp trời, bỗng ùa vào trước cửa Cuộc chiến tranh, dường như chỉ nhỏ thôi Anh được trao tiểu liên nhỏ bên người Được phát ủng vừa đôi chân bé nhỏ Chiếc áo choàng cho anh cùng cỡ Chiếc mũ sắt đội đầu nhỏ bé như anh. …Nhưng khi anh ngã xuống, ..........................dù dáng nằm không đẹp Tiếng thét “xung phong” làm méo miệng dễ thương Thì cả trái đất này không đủ đá hoa cương Để tạc trọn dáng hình anh bé nhỏ. (Nguyên Hùng dịch)

1. На Земле безжалостно маленькой жил да был человек маленький. У него была служба маленькая. И маленький очень портфель. Получал он зарплату маленькую... И однажды — прекрасным утром — постучалась к нему в окошко небольшая, казалось, война... Автомат ему выдали маленький. Сапоги ему выдали маленькие. Каску выдали маленькую и маленькую — по размерам — шинель. ...А когда он упал — некрасиво, неправильно, в атакующем крике вывернув рот, то на всей земле не хватило мрамора, чтобы вырубить парня в полный рост!

2. Giá được đến bên em, để thêm một lần Được đơn giản lắng nghe giọng nói Để được ngồi trên ghế, lưng hơi cúi Và để không cần nói một lời . Giá được đến nhà em, và gõ cửa Và thót tim chờ đợi tiếng trả lời Và nếu như em biết điều đó nhỉ Thì có lẽ là em chẳng tin tôi . Thì tất nhiên em sẽ cười khanh khách Em sẽ nói rằng "Ồ, ngốc nghếch, nực cười ..." Em sẽ nói "Anh cũng yêu cơ đấy!" Và sẽ nhìn rất đỗi ngạc nhiên . Và em sẽ chẳng ngồi yên một chỗ Tiếng cười sẽ vang lanh lảnh thành sông Thôi cũng được. Cứ cười đi em nhé. Em là thế nên anh mới phải lòng. (Lưu Hải Hà dịch)

2. Приходить к тебе, чтоб снова просто вслушиваться в голос; и сидеть на стуле, сгорбясь, и не говорить ни слова. Приходить, стучаться в двери, замирая, ждать ответа... Если ты узнаешь это, то, наверно, не поверишь, то, конечно, захохочешь, скажешь: «Это ж глупо очень...» Скажешь: «Тоже мне - влюблённый!» - и посмотришь удивлённо, и не усидишь на месте. Будет смех звенеть рекою... Ну и ладно. Ну и смейся. Я люблю тебя такою.

3. Em ạ, em hãy là phái yếu Anh xin em yếu đuối một chút thôi Để anh có thể tặng em Giản đơn điều kỳ diệu trên đời. Và khi đó anh sẽ vươn vai Rùng mình, trở thành người đặc biệt Để nâng em đang say ngủ trên tay Mang khỏi ngôi nhà đang cháy. Anh sẽ dám làm điều rồ dại nhất Mọi điều chưa ai ngờ đến bao giờ Nhảy xuống biển, dù bão dông gầm thét, Cứu em, và mang đi...! Anh làm theo mệnh lệnh của trái tim Trái tim ra lệnh cho anh Nhưng sao em mạnh hơn anh thế? Mạnh hơn và thừa tự tin! Cứu mọi người khỏi những nỗi buồn Em luôn đầy sức lực Em chẳng hề sợ bão tuyết gào Và ngọn lửa rít trong giận dữ. Em không thể bị lạc, không thể bị chìm Em không chất chứa trong tim điều dữ Em không khóc và cũng không than thở Bởi em muốn thế mà. Nếu muốn, em có thể dịu hiền và bay bổng. Bên một cô gái tự tin đến thế Anh thấy mình bỗng như thừa. Em ơi, anh xin em, hãy cố Yếu mềm đi, dù chỉ một phút giây. Giúp anh nhé, anh lấy lại sự tự tin Trong khoảnh khắc em vờ yếu đuối (Quỳnh Hương dịch)

3. Будь, пожалуйста, послабее. Будь, пожалуйста. И тогда подарю тебе я чудо запросто. И тогда я вымахну - вырасту, стану особенным. Из горящего дома вынесу тебя, сонную. Я решусь на всё неизвестное, на всё безрассудное - в море брошусь, густое, зловещее, и спасу тебя!.. Это будет сердцем велено мне, сердцем велено... Но ведь ты же сильнее меня, сильней и уверенней! Ты сама готова спасти других от уныния тяжкого, ты сама не боишься ни свиста пурги, ни огня хрустящего. Не заблудишься, не утонешь, зла не накопишь, Не заплачешь и не застонешь, если захочешь. Станешь плавной и станешь ветреной, если захочешь... Мне с тобою - такой уверенной - трудно очень. Хоть нарочно, хоть на мгновенье - я прошу, робея, - помоги мне в себя поверить, стань слабее.