Gương mặt nhà thơ Nga (tác giả - tác phẩm)

[NguyenAnh]

Saomai viết

Khi trái tim còn đắm say, thao thức
Là trong ta mãi còn đó tình yêu!

Hai câu cuối này của bác NA đã thể hiện được đúng ý nguyên tác: Cái đắm say còn lại ở cả hai người, nhưng nhà thơ tế nhị nói "tình yêu" chỉ còn lại trong tim mình (ta) thôi.

Cám ơn bác Saomai đã chỉ ra điều tế nhị, đúng hơn là sự tinh tế, trong hai câu thơ cuối đã được thể hiện qua mấy chữ в нас / в душе моей.
Trong bài dịch của mình, NH dùng đại từ Ta/Я có thể chưa được ok lắm, nhất là ở câu cuối cùng.

Cám ơn ý kiến của bác SM.
Trân trọng.

[NguyenAnh]

Hè muộn của Olga Berggolts
BẠCH DƯƠNG - N.H.

Ngày còn là sinh viên, Bạch Dương đã có dịp ghé thăm nghĩa trang Piscarevskoie tại thành phố Leningrad, nơi có bức tường bằng đá khá cao có gắn những dòng thơ của Olga Berggolts. Nơi đây an táng những chiến sĩ Hồng Quân đã ngã xuống bảo vệ Leningrad khi thành phố bị bao vây 900 ngày đêm. Cũng giống như nghĩa trang Trường Sơn ở Việt Nam, tại đây có rất nhiều ngôi mộ liệt sĩ vô danh. Gần nửa triệu người hy sinh trong thời gian bị vây hãm được quy tập về nghĩa trang này. Tất cả đều là liệt sĩ và trên những ngôi mộ của họ đều có gắn ngôi sao.

Olga Berggolts sinh năm 1910 nên tuổi ấu thơ của bà gắn liền với những năm tháng dữ dội của chiến tranh thế giới thứ nhất mà nước Nga là một bên tham chiến. Thời thiếu nữ nhà thơ trải qua bão táp Cách mạng Tháng Mười và cuộc nội chiến đẫm máu, khi nước Nga non trẻ chịu sự phong toả của mười bốn cường quốc. Rồi chiến tranh thế giới, cuộc chiến tranh ác liệt nhất lịch sử nhân loại. Thành phố Leningrad quê hương bà bị phát xít Đức vây hãm 900 ngày đêm ròng rã trong đạn pháo. Đọc những dòng chữ của bà mới hình dung được thành phố Leningrad đã phải chịu trong đói khát và băng giá, không đèn, không sưởi, đói ăn và thiếu cả nước uống như thế nào. Bà đã sống và viết trong bối cảnh này. Bà bộc bạch suy tư, trăn trở về cái riêng và cái chung, cá nhân và dân tộc…Những tác phẩm mang nặng dấu ấn của bà vẫn đọng lại trong chúng ta đến tận hôm nay.

Dưới đây chúng tôi xin giới thiệu một số bài thơ của Olga Berggolts, người được coi là một trong những nữ thi sỹ viết thơ tình hay nhất. Bạn đọc sẽ có thể dễ dàng nhận thấy rằng, có ít nhất hai trong số những bài thơ dưới đây từng đã được dịch ra tiếng Việt; và như vậy, hy vọng bạn sẽ cảm nhận được những điều mới mẻ qua các bản dịch của các thành viên NuocNga.net.

1. HÈ MUỘN Có một mùa trong thiên nhiên đẹp lạ Nắng chẳng chói chang, nóng vẫn dịu dàng. Thu chưa tới, đã cạn ngày nắng hạ Quyến rũ yêu kiều đâu kém vẻ xuân sang. Nếp mạng nhện mờ khẽ giăng ngang Trên gương mặt, nhẹ thôi, như ngần ngại... Những đàn chim bay muộn vẫn ca vang Hoa nở muộn tưng bừng, lo âu vấn vương! Những trận mưa ạt ào chừng nghỉ mệt Hiến hết mình cho đồng hạn âm thầm… Em hạnh phúc hơn nhận cái nhìn say đắm Chẳng ghen nhiều mà đâu bớt đắng cay. Ôi cái uyên thâm của muộn hè hào phóng Giang tay vui mừng ta đón nhận ngươi… Nhưng, lên tiếng đi nào, tình yêu của ta ơi, Rừng lặng câm, nghiêm khắc ánh sao trời… Anh thấy đấy, mùa sao rơi qua mất Thời khắc chia tay như đã điểm rồi… … Thế mà đến bây giờ em mới biết Phải yêu, hờn, thương và tha thứ sao đây… (Quỳnh Hương dịch)

1. БАБЬЕ ЛЕТО Есть время природы особого света, неяркого солнца, нежнейшего зноя; Оно называется бабье лето и в прелести спорит с самою весною. Уже на лицо осторожно садится летучая, легкая паутина... Как звонко поют запоздалые птицы! Как пышно и грозно пылают куртины! Давно отгремели могучие ливни, все отдано тихой и темною нивой... Все чаще от взгляда бываю счастливой, все реже и горше бываю ревнивой. О, мудрость щедрейшего бабьего лета, с отрадой тебя принимаю... И все же. любовь моя, где ты, аукнемся, где ты? А рощи безмолвны, а звезды все строже... Вот видишь — проходит пора звездопада, и, кажется, время навек разлучаться... ...А я лишь теперь понимаю, как надо любить, и жалеть, и прощать, и прощаться...

2. Ta chẳng giấu gì Ngươi những nỗi buồn phiền Cũng không biết che đâu những niềm vui ấy Con tim đang yêu ta đâu cần che đậy Chả khác gì tiểu thuyết thực của đời Ngươi Trong cung điện kính - bê tông cũng chẳng đành Chẳng phải trên bia, không trên đài kỷ niệm Gần gũi, vô hình bóng dáng Ngươi xuất hiện Trong trái tim già, nhiệt huyết của chúng ta Ngươi tự nhiên trong hơi thở mặn mà Trong mạch huyết dẫu bình yên nhưng rạo rực Ta biến thành Ngươi – Ôi Kỷ nguyên chân thực Ngươi mải thầm thì lướt nhẹ trái tim ta Ta chẳng giấu nổi Ngươi những nỗi buồn phiền Cũng không hề biết che bao điều bí mật: Thuở ban đầu ta cởi con tim chân thật Tựa hệt những dòng thú tội với lòng Ngươi (Bạch Dương dịch) 2 Với Người tôi không giấu nỗi buồn Cũng như không che được niềm vui sướng Tôi mở lòng tôi, mở tất cả tâm hồn Như cuốn sử về Người chân thực nhất. Người hiển hiện vô hình, gần gụi Trong muôn trái tim nhiệt huyết tự cổ xưa Chẳng cần lưu tên trên bệ đá tượng thờ Hay khắc dấu trên uy nghi cung điện. Tự nhiên hơn hơi thở Người luôn hiển hiện Qua bầu máu hồng rạo rực sinh sôi Thời Đại ơi, tôi đang biến thành Người, Và Người qua trái tim tôi cất tiếng! Tôi không giấu Người niềm đau đớn Cũng như điều thầm kín nhất trong lòng: Tôi trải rộng hồn tôi chân thực Như cuốn sử biên niên của Thời Đại nghìn năm. (Thu Hương dịch)

2. Tôi không giấu Người điều chi cả Cả niềm vui, và những nỗi buồn Ngay từ đầu tôi đã mở trái tim Như câu chuyện của Người chân thực nhất Không phải trong những tượng đài hoành tráng Hay là trong những cung điện thủy tinh Người hiện lên, vô hình và gần gũi Như tim ta già vẫn khao khát bình minh Người xuất hiện tự nhiên hơn hơi thở Và lặng im xé ra giọt máu tôi Thời đại hỡi, tôi trở thành Người đấy Và qua trái tim tôi Người nói thành lời Và tôi không giấu Người điều chi cả Bí mật tột cùng, và những nỗi buồn Ngay từ đầu tôi đã mở trái tim Như câu chuyện của Người chân thực nhất... (Lưu Hải Hà dịch) 2. Chẳng giấu Người những nỗi buồn đau Cũng như những niềm vui, tôi không giữ. Ngay từ đầu tôi đã luôn trải rộng Trái tim tôi như câu chuyện của Người. Không bằng tượng đài, chẳng phải đá bia Không phải những lâu đài bê tông - kính, Người hiện ra vô hình nhưng gần gũi Trong những trái tim già nua vẫn khát khao. Người tồn tại hiển nhiên như không khí Như dòng máu sục sôi, như khoảng lặng thinh không Ôi Thời đại, tôi đang thành Người đấy Và Người cất tiếng ca bằng giọng trái tim tôi. Chẳng giấu Người những nỗi buồn đau Cũng như những niềm vui, tôi không giữ. Ngay từ đầu tôi đã luôn trải rộng Trái tim tôi như câu chuyện của Người. (Quỳnh Hương dịch)

2.
Не утаю от Тебя печали,
так же как радости не утаю.
Сердце свое раскрываю вначале,
как достоверную повесть Твою.

Не в монументах и не в обелисках,
не в застекленно-бетонных дворцах -
Ты возникаешь невидимо, близко,
в древних и жадных наших сердцах.

Ты возникаешь естественней вздоха,
крови моей клокотанье и тишь,
и я Тобой становлюсь, Эпоха,
и Ты через сердце мое говоришь.

И я не таю от Тебя печали
и самого тайного не таю:
сердце свое раскрываю вначале,
как исповедную повесть Твою...

GỬI BORIS CORNILOV 3. Vâng, em khác xưa, đã khác xa rồi! Đời ngắn ngủi, sắp đến ngày vĩnh biệt… Em đã già đi ra sao, anh nào biết, Có thể anh biết rồi? Hãy nói em nghe! Em sẽ không thề nguyền, biết là vô nghĩa, Cũng chẳng cầu xin được thứ tha. Nhưng nếu – em tin – anh còn quay trở lại, Nếu anh còn có thể hiểu ra, - Thì mọi bận lòng ta cho qua, anh nhé! Như những ngày xưa, lại sánh bước bên nhau, - Mình sẽ khóc, sẽ khóc và sẽ khóc, Và hiểu rằng… chia cắt chẳng dễ đâu. 4. Khi ngẫm lại những buồn vui quá khứ Em nhớ sao bài hát thuở đầu đời: “Ngôi sao cháy trên Nêva rực đỏ Tiếng họa mi lảnh lót lưng trời…” … Năm tháng qua đi, thêm cay đắng, ngọt bùi, Trái đất vẫn xoay từng vòng như nhắc Anh nói đúng, – tình yêu đầu, đã tắt trong em, - Em hát đã khác xưa, đã khóc về người khác… Nay từng cặp gái trai bên Nêva sánh bước Vẫn như xưa - ánh hoàng hôn, sóng nước long lanh… Chúng mãn nguyện uống vào hồn khúc hát Và tuổi trẻ, như xưa, vẫn đúng phải không anh? (Tạ Phương dịch)

3. О да, я иная, совсем уж иная! Как быстро кончается жизнь... Я так постарела, что ты не узнаешь, а может, узнаешь? Скажи! Не стану прощенья просить я, ни клятвы напрасной не стану давать. Но если — я верю — вернешься обратно, но если сумеешь узнать,— давай о взаимных обидах забудем, побродим, как раньше, вдвоем,— и плакать, и плакать, и плакать мы будем, мы знаем с тобою — о чем. 1939 4. Перебирая в памяти былое, я вспомню песни первые свои: «Звезда горит над розовой Невою, заставские бормочут соловьи...» ...Но годы шли все горестней и слаще, земля необозримая кругом. Теперь — ты прав, мой первый и пропащий,— пою другое, плачу о другом... А юные девчонки и мальчишки они — о том же: сумерки, Нева... И та же нега в этих песнях дышит, и молодость по-прежнему права. 1940

[NguyenAnh]

FEDOR SOLOGUB:
“Nước Nga ơi, tôi vẫn ngợi ca Người!”
NGỌC BẢO - N.H.

Dẫu kiệt sức trong nỗi sầu u uất
Nước Nga ơi, tôi vẫn ngợi ca Người
Nào có nơi đâu trên trái đất
Thân thiết hơn Người, ôi Tổ quốc tôi!

Nhà văn Nga Fedor Sologub có tên thật là Fedor Kuzmich Teternikov (1863–1927). Sinh ngày 17 tháng 2 (1 tháng 3) năm 1863 tại Xanh Peterburg. Cha nhà văn là con ngoài giá thú của địa chủ vùng Poltava, một nhà quý tộc sau khi chế độ chủ nô bị bãi bỏ trở thành thợ may ở thủ đô. Cha ông mất vào năm 1867, mẹ ông buộc phải vào làm con hầu trong một gia đình trung lưu. Gia đình này có truyền thống yêu thích nhà hát, âm nhạc, đọc sách, và nhờ thế Sologub cũng sớm được tiếp xúc với sách vở. Căn cứ vào Bản lý lịch sơ lược (1915) do vợ ông soạn và chính ông đã xem lại, thì "Trong số các cuốn sách đầu tiên được đọc qua, ấn tượng sâu sắc nhất là các nhân vật Robinson, Vua Lia, và Don Kihote... Những cuốn sách ấy đối với Sologub gần như một loại sách kinh". Có ảnh hưởng không kém là các tác phẩm của V.G. Belinski ("Rất cảm động và lôi cuốn"), ông đã đọc toàn bộ tác phẩm của nhà văn này từ tuổi vị thành niên, và sau đó là N.A.Dobroliubov và D.I. Pisarev. Ông gần như thuộc lòng toàn bộ các tác phẩm của N.A. Hekrasov, tuy nhiên lại không thích Puskin và Lermontov mấy. Sự nghiệp sáng tác của Sologub chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nekrasov, X.Ya. Nadson và N.M. Minski.
Sau khi tốt nghiệp khóa đào tạo giáo viên ngắn hạn, chàng thanh niên 19 tuổi Sologub trở thành giáo viên dạy toán tại các trường nông thôn xa xôi. Ông dạy học hết mình, thậm chí viết cả sách giáo khoa toán, nhưng không coi giáo dục là sự nghiệp của đời mình. Ông bắt đầu làm thơ từ năm 12 tuổi, và "ngay từ khi còn nhỏ đã tin chắc vào tài năng thơ ca của mình". Tuy thế, thành công không đến với nhà thơ trẻ ngay, mà chỉ từ thập kỷ 90 của thế kỷ XIX trở đi, sau khi các bài thơ được nhà thơ Minski đọc và đánh giá thì thơ ông mới bắt đầu được biết đến.

Năm 1896 tiểu thuyết đầu tiên của ông về đề tài cuộc sống của giáo viên tỉnh lẻ "Những giấc mơ trĩu nặng" ra mắt bạn đọc. Thời kỳ đỉnh cao trong sáng tác của ông là khoảng từ năm 1905–1914 và sau năm 1917.

Cuốn tiểu thuyết thứ hai nhan đề Quỷ nhỏ (Мелкий бес) được Sologub hoàn thiện vào năm 1902 nhưng mãi đến năm 1905 mới được công bố trên các trang tạp chí "Các vấn đề cuộc sống" và sau đó được tái bản nhiều lần vào năm 1907, trở thành cuốn sách mà "cả nước Nga phải đọc". Sau đó, đề tài cuộc sống thị dân được Sologub tiếp tục phát triển trong các tiểu thuyết "Navia quyến rũ" (1907–1909) và Khói và tro (1912–1913).

Ngoài thơ và văn xuôi, Sologub còn sáng tác các vở kịch lớn như "Cái chết chiến thắng" (1907) được V.E. Meierhold dựng trong nhà hát Komisargievskaya, "Vũ điệu đêm" (1908) và Vanka Kliutchnik và tiểu đồng Gian (1908).

Sau năm 1917 sự nghiệp và vinh quang của Sologub có chiều hướng đi xuống, nhưng ông vẫn xuất bản những tuyển tập thơ lớn như Một tình yêu (1921), Fimiam (1921), Cây sáo (1922), Bùa ngải (1922)... Các tuyển tập này được in với tira rất nhỏ, và không được bạn đọc chú ý.

Nhà văn chuyển sang dịch thuật. Ông dịch văn học chủ yếu từ tiếng Đức và tiếng Pháp. Năm 1923 các bản dịch thơ Verlen của ông được xuất bản. Ông còn dịch các tác phẩm của Volter, Mopassan. Cho đến nay, các tác phẩm này vẫn được tái bản.

Mười năm sau khi ông qua đời, nhà phê bình V. Khodasevich đánh giá ông cao hơn Maikov, nhưng thấp hơn Fet. Và cần phải nhấn mạnh là hơn một phần ba số thơ của ông đã không được công bố khi ông còn sống.

Nhằm góp phần giới thiệu Fedor Sologub với các độc giả yêu mến thi ca Nga, dưới đây chúng tôi xin trân trọng công bố một số tác phẩm thơ của ông qua bản dịch của Thu Hương, Quỳnh Hương, Lưu Hải Hà và Việt Hùng. Các bài thơ nguyên bản của Fedor Sologub thường không có tựa đề và các bản dịch đã trung thành với điều này.

Yêu anh em nhé, như bình minh ngời chiếu Rắc nắng ngọc trai và giòn giã tiếng cười. Tặng cho anh ước mơ và hy vọng, Rồi lặng lẽ em về khuất trong sương. Yêu anh em nhé, lặng lẽ như trăng kia Lạnh, trong veo, giữa màn đêm lấp lánh. Rọi vào đời anh thần kỳ và bí mật Đường vạn dặm chậm bước cùng anh đi. Yêu anh em nhé, như suối nguồn giản dị, Không thuộc về ai, vẫn như của anh rồi. Lại bên anh, róc rách cười, hôn rồi chạy biến. Khi đã hết yêu rồi, đừng ngại, cứ quên anh, em ơi! (Quỳnh Hương dịch) Hãy yêu anh rỡ ràng, như ánh dương ngời chiếu Rắc ngọc nơi nơi và lấp lóa tiếng cười. Hãy làm anh vui bởi ước mơ, hy vọng, Rồi lặng lẽ rời xa khi tắt ánh mặt trời. Hãy yêu anh êm đềm như mặt trăng lung linh Tỏa ánh sáng thấu đêm, lạnh lùng, vô cảm, Soi đời anh bằng thần kỳ, bí hiểm, Mình sẽ cùng nhau lần bước đường đêm... Hãy yêu anh giản đơn như dòng suối bên đường, Quấn quýt, reo vang, - của anh đấy mà cũng không thuộc về ai cả, Hãy ấp ôm, hiến dâng, rồi theo dòng trôi tiếp, Hết yêu, lãng quên, - đừng sợ mà em, đấy đâu phải dối lừa! (Thu Hương dịch)

Люби меня ясно, как любит заря Жемчуг рассыпая и смехом горя. Обрадуй надеждой и легкой мечтой И тихо погасни за мглистой чертой. Люби меня тихо, как любит луна Сияя бесстрастно, ясно, холодна Волшебством и тайной мой мир освети, - Помедлим с тобою на темном пути. Люби меня просто, как любит ручей, Звеня и целуя, и мой и ничейю Прильни и отдайся, и дальше беги, Разлюбишь, забудешь - не бойся, не лги. (1904)

CA NGỢI TỔ QUỐC (1) Dẫu kiệt sức trong nỗi sầu u uất Nước Nga ơi, tôi vẫn ngợi ca Người Nào có nơi đâu trên trái đất Thương mến như Người, ôi Tổ quốc tôi! Những thảo nguyên bao la câm lặng Chứa nỗi buồn bất tận khôn nguôi Bầu trời cũng thở sầu u uất Giữa đầm lầy, trong sự bất lực lạnh người Một nhan sắc mong manh, yếu ớt Mọc thành đóa hoa yếu đuối chơi vơi. Những khoảng không nghiêm trang, nghiệt ngã Đủ làm cho mệt mỏi tầm nhìn Và những tâm hồn tràn đầy u ám Nhưng tuyệt vọng vẫn có vài vị ngọt Tổ quốc ơi, có tiếng than và niềm vui Và sự tuyệt vọng, lẫn bình yên cho Người. Nào có nơi đâu trên trái đất Thương mến như Người, ôi Tổ quốc tôi! Dẫu kiệt sức trong nỗi sầu u uất Nước Nga ơi, tôi vẫn ngợi ca Người. (Lưu Hải Hà dịch) Nước Nga ơi, kiệt sức trong nỗi buồn tê tái Tôi viết cho người những khúc ngợi ca. Không xứ nào trên trái đất này sánh được Với mảnh đất thân yêu, tổ quốc ta! Những cánh đồng Nga bao đời câm lặng Mênh mông nỗi buồn mệt mỏi triền miên, Dưới vòm trời váng vất sầu vương, Giữa đầm lầy, mỏng mảnh đến đáng thương, Như đoá hoa buồn sớm nở tối tàn, Đẹp nhợt nhạt nhan sắc Nga sống dậy. Nghiệt ngã những không gian vô biên Không ôm hết trong một cái nhìn chán nản Làm kiệt sức những tâm hồn đầy sầu thảm. Và trong thất vọng luôn có thêm vị ngọt. Dành cho Người, tổ quốc ơi, niềm vui và rên xiết Có bình yên, dù tuyệt vọng vẫn còn. Không xứ nào trên trái đất này sánh được Với mảnh đất thân yêu, tổ quốc ta! Nước Nga ơi, vắt kiệt mình trong nỗi buồn tê tái Tôi viết cho người những khúc ngợi ca. (Quỳnh Hương dịch)

ГИМНЫ РОДИНЕ (1) О Русь! в тоске изнемогая, Тебе слагаю гимны я. Милее нет на свете края, О родина моя! Твоих равнин немые дали Полны томительной печали, Тоскою дышат небеса, Среди болот, в бессильи хилом, Цветком поникшим и унылым, Восходит бледная краса. Твои суровые просторы Томят тоскующие взоры И души, полные тоской. Но и в отчаяньи есть сладость. Тебе, отчизна, стон и радость, И безнадежность, и покой. Милее нет на свете края, О Русь, о родина моя. Тебе, в тоске изнемогая, Слагаю гимны я.

CA NGỢI TỔ QUỐC (2) Tôi yêu nỗi buồn những khoảng rộng vô biên, Mảnh đất thân yêu, nước Nga thiêng liêng. Dù số phận mình như án tuyên buồn thảm Nhưng tôi có sợ đâu, có xấu hổ đâu nào. Đáng yêu sao tất cả mọi con đường, Dù đường tôi chọn còn nhiều gian khó Chờ tôi là bóng đêm và cái lạnh ghê người, Tôi đâu muốn một ngày nào rời bỏ. Tôi chẳng trách đâu những linh hồn ác quỷ. Và như lời nguyện cầu tôi thuộc đã từ lâu , Tôi vẫn nhắc với lòng mình như trước: "Buồn làm sao! Nhưng rộng lớn làm sao!" (Quỳnh Hương dịch) Tôi yêu nỗi buồn của những không gian ấy Mảnh đất mến yêu, nước Nga thiêng liêng. Tôi không sợ, cũng không xấu hổ Định mệnh của những lời kết án thảm sầu Và mọi con đường người tôi đều quý mến Dẫu có là con đường mạo hiểm đến điên rồ Dẫu bóng đêm đe dọa với nấm mồ Tôi vẫn không muốn lùi một bước Tôi chẳng hề gọi linh hồn ác Chỉ nhắc mãi lời quen tự thuở nào Như lời cầu nguyện bao thân thuộc: “Rộng lớn làm sao! Buồn thảm làm sao!” (Lưu Hải Hà dịch)

ГИМНЫ РОДИНЕ (2) Люблю я грусть твоих просторов, Мой милый край, святая Русь. Судьбы унылых приговоров Я не боюсь и не стыжусь. И все твои пути мне милы, И пусть грозит безумный путь И тьмой, и холодом могилы, Я не хочу с него свернуть. Не заклинаю духа злого, И, как молитву наизусть, Твержу всё те ж четыре слова: "Какой простор! Какая грусть!"

Trái tim ta run lên vui sướng Lại về miền bắc, lại gặp mưa rồi, Lại dịu mềm lớp rêu dù mỏng mảnh, - Và buồn mênh mang đến mức khiến ta vui, Và mệt mỏi mang đến ta vị ngọt ngào mong ước, Và mộng mơ lặng lẽ những cánh rừng phía trước, Và hồn ta rung lên với niềm vui, - Miền bắc thân yêu ơi! Ta lại gặp mưa rồi! (Quỳnh Hương dịch) Trái tim nhảy nhót reo vui Đây rồi Phương Bắc! Đây rồi trời mưa! Đây rồi dịu mỏng rêu mờ,- Chán chường đến độ vỡ òa niềm vui, Đọa đày đến mức ngọt bùi, Trong mơ ước một khoảng trời lặng xanh, Mừng vui run rẩy tấc lòng,- Mến yêu phương Bắc! Thân thương mưa nguồn! (Thu Hương dịch)

Сердце дрогнуло от радости Снова север, снова дождь, Снова нежен мох и тощ, - И уныние до радости, И томление до сладости, И мечтания тихих рощ, И дрожит душа от радости, - Милый север! Милый дождь! 1913

Tháng chạp hàng năm là tôi ốm Tôi không sao sống nổi thiếu mặt trời. Nằm mất ngủ tôi mệt mỏi lắm rồi Vào tháng chạp tôi như người sắp chết. Như bông lúa chín rã rời tan tác Bàn tay nào vứt bỏ giữa ruộng khô. Bóng tối giết tôi vào tháng chạp Tháng mười hai - tôi không sống nữa rồi. (Quỳnh Hương dịch) Tháng chạp là tôi ốm Thiếu nắng là gay to, Chán trò đêm trằn trọc, Cứ tháng chạp là lo! Như lúa chín bỏ quên Dập vùi nơi đồng rạ, Tối tăm - chắc chết thật, Tháng chạp - là hết hơi! (Thu Hương dịch) Mỗi tháng Chạp tôi trở nên kiệt lực Sống sao đây khi vắng ánh mặt trời Đếm từng đêm trằn trọc với chơi vơi Chờ Thần Chết rước đi ngày tháng Chạp Như nhành lúa chín ép mình nằm rạp Trên đồng khô, ai đã ném xuống đây Bức tử tôi là bóng tối đêm dày Vào tháng Chạp tôi giã từ cuộc sống. (Việt Hùng dịch)

Tháng Chạp là tôi ươn người Tôi nào sống thiếu mặt trời được đâu Võ vàng mất ngủ đêm thâu Tháng này tôi chết vì sầu mất thôi Tháng chạp quỷ mở cuộc chơi Ném bông lúa chín – là tôi giữa đồng Xung quanh bóng tối mịt mùng Tháng chạp tôi hết sống cùng thế gian. (Lưu Hải Hà dịch) Каждый год я болен в декабре Не умею я без солнца жить. Я устал бессонно ворожить И склоняюсь к смерти в декабре Зрелый колос, в демонской игре Дерзко брошенный среди межи. Тьма меня погубит в декабре. В декабре я перестану жить.

Kìa màn sương bạc rơi bên sông vắng Bờ hiền hoà thoai thoải khuất phía xa Mặt nước làm gương nghiêng soi rặng cây già Với một tôi đang cô đơn lẻ bóng. Lần bờ bụi tôi tìm cành khô nỏ Đem về nhen ngọn lửa chỗ bờ sông Rồi chờ xem nhảy múa ngọn lửa hồng Bó gối tôi một mình mơ mộng Một chút thôi, rồi tôi xuôi dòng chảy Để chân trần tôi sẽ cất bước đi Thấy cửa sổ sáng đèn thấp thoáng phía xa kia Tôi biết chắc nhà tôi gần đâu đó. (Quỳnh Hương dịch) Trên mặt sông sương phủ Bờ thoai thoải trải dài Bóng cây in mặt nước Một mình, chẳng cùng ai Kiếm tìm khắp bờ bãi Vài dăm nhánh củi khô Nhen lên nào đốm lửa Ta khẽ ngồi, mộng mơ Sông chảy phía xa mờ Chân trần quay trở lại Phía xa đèn nháy mãi Biết nhà chẳng còn xa (Việt Hùng dịch) Mây mờ giăng trắng dòng sông. Bờ đê thoải thoải thấp dần triền xanh. Rặng cây nghiêng bóng soi hình, Một mình ta lại một mình đơn côi. Bụi bờ gom mấy cành rơi Đem về chất lại một nơi bên bờ. Nhen lên đống lửa chiều tà, Khẽ ngồi mơ mộng hồn ta yên bình. Men bờ lội nước theo dòng Sẽ sàng ta hẳn chân trần bước đi,- Xa xa ánh lửa lập lòe Biết rằng mái ấm đang kề ngay đây. (Thu Hương dịch)

Màn sương bên sông trăng trắng Bờ sông hoàn toàn không cao, Hàng cây nghiêng soi bóng nước Và tôi cô đơn dạt dào Vài cành củi khô từ bụi Tôi nhặt, đem ra bờ sông Và nhen lên ngọn lửa hồng Rồi ngồi một mình mơ mộng. Và tôi sẽ đi chân đất Nhẹ nhàng bước theo con sông Khi thấy xa xa lửa hồng Tôi sẽ biết – nhà tôi đóю (Lưu Hải Hà dịch) Забелелся туман за рекой, Этот берег совсем не высок, И деревья стоят над водой, И теперь я совсем одинок. Я в кустах поищу хворостин И в костер их на берег сношу. И под ними огонь воскрешу, Посижу, помечтаю один. И потом, по теченью реки, Потихоньку пойду босиком, - А завижу вдали огоньки Буду знать, что близок мой дом.

[NguyenAnh]

Raxul Gamzatov
NGƯỜI ĐÃ LÊN ĐƯỜNG
NHƯNG NHỮNG TIA NẮNG ẤM MÃI CÒN ĐÂY
NGUYÊN HÙNG

Raxul GamzatovThơ Raxul Gamzatov (1923-2003) phần lớn được viết bằng tiếng dân tộc Ava, một dân tộc vỏn vẹn chỉ có 25 ngàn người, sống ở một vùng núi cao của nước cộng hòa tự trị Đaghextan thuộc Liên bang Nga. Tuy vậy, thơ ông không những chỉ nổi tiếng ở Nga, ở Liên Xô (trước đây) mà còn được nhiều bạn đọc khắp nơi trên thế giới biết đến. Riêng ở Việt Nam, Raxul Gamzatov được ngưỡng mộ, trước hết qua tập văn xuôi đầy chất thơ “Đaghextan của tôi”, một cuốn sách được in rất đẹp cả về nội dung lẫn hình thức. Và sau đó, các độc giả thơ cũng dần dần được làm quen và yêu thích thơ ông qua những bản dịch của Thái Bá Tân, Bằng Việt, Đoàn Tuấn, Hồng Thanh Quang…

Về cuộc đời và sự nghiệp thi ca của Raxul Gamzatov, ở Việt Nam đã có khá nhiều bài viết giới thiệu trên báo Văn Nghệ và các phương tiện thông tin đại chúng khác, như gần đây là “Gặp một nhà thơ lớn của một dân tộc ít người” (Thúy Toàn), “Raxul Gamzatov- Lòng nhân ái là cốt lõi của văn học” (Văn Nghệ Trẻ), “Raxul Gamzatốp và “Hiến pháp” của riêng ông (dịch từ báo Lao động, Nga)…
Thơ Raxul Gamzatov cũng đã được chọn dịch khá nhiều ra tiếng Việt, chỉ riêng tập “Thơ Raxul Gamzatov” do Nhà xuất bản Thanh niên ấn hành gần đây có tới 64 bài. Nhằm góp một phần nhỏ bé làm cầu nối giữa nhà thơ Nga nổi tiếng với những người yêu thích thơ ông, dưới đây chúng tôi xin giới thiệu hai bài thơ của ông với các phương án dịch của các thành viên website NuocNga.net (3N).

Bài thứ nhất

ИСЧЕЗЛИ СОЛНЕЧНЫЕ ДНИ Исчезли солнечные дни, И птицы улетели, И вот одни проводим мы Неделю за неделей. Вдвоём с тобой, вдвоём с тобой Остались ты да я. Любимая, любимая, Бесценная моя! На косы вновь твои смотрю, Не налюбуюсь за день. Птиц улетевших белый пух Пристал к отдельным прядям. Пусть у меня на волосах Лежит, не тая, снег... Но ты, моя бесценная, Как прежде, лучше всех. Все краски вешние неся, Вернутся снова птицы, Но цвет волос, но цвет волос С весной не возвратится. И солнцу улыбнёмся мы, Печали не тая. Любимая, любимая, Бесценная моя! Bản dịch của Lưu Hải Hà: NHỮNG NGÀY NẮNG ĐÃ HẾT Những ngày nắng đã hết rồi em nhỉ, Những đàn chim đã đi tránh rét rồi. Chỉ còn hai ta với ngày với tháng, Chỉ còn hai ta ở lại em ơi! Chỉ có hai ta với cả đất trời, Chỉ anh và em - người_yêu_quý_nhất Em là niềm tin, em là số phận Em là tình yêu - báu vật của tôi Nhìn đuôi sam tóc em mãi không rời Ngỡ cả đời chưa bao giờ được ngắm Đàn chim nào chắc bay đi vội lắm Để quên sợi lông tơ trên tóc, em ơi Dẫu tóc anh thời gian phủ tuyết rồi, tuyết không tan giữa mùa hè đầy nắng... Nhưng trái tim vẫn như xưa, say đắm - Em vẫn tuyệt vời hơn hết thảy, em ơi! Mùa đông sẽ qua, và đàn chim trở lại Với sắc màu xuân rực rỡ đẹp tươi Nhưng màu tóc, em ơi, không về lại Dẫu mùa xuân lay động cả cuộc đời... Với nỗi buồn đã không cần che dấu Hai chúng ta mỉm cười với mặt trời Nhưng em vẫn là niềm tin, số phận Vẫn là tình yêu - báu vật của tôi. Bản dịch của Quỳnh Hương: Những ngày nắng hết rồi Chim cũng đi tránh rét Chỉ còn em và tôi Bên nhau bên nhau mãi Chỉ còn tôi và em Những tuần đông mê mải Bên nhau bên nhau mãi Em quý yêu nhất đời! Cứ ngày lại qua ngày Tôi ngắm đôi bím tóc Thấy những lông chim rụng Vương trắng vài lọn tơ Trên đầu tôi cũng đã Tuyết đọng trắng từ lâu Nhưng em, em yêu quí, Vẫn như buổi ban đầu. Rồi mùa xuân trở lại Trên những cánh chim trời Nhưng tóc đã bạc rồi Không bao giờ đen lại Ta cùng đón mặt trời Cùng mỉm cười em nhé Nỗi buồn, em yêu quí, Cũng không cần giấu đâu. Nỗi buồn, em yêu quí Cũng không cần giấu đâu Khi mình đón mặt trời Cùng mỉm cười với nắng. Bài thứ hai:

Bản dịch của Nguyên Hùng: NHỮNG NGÀY NẮNG ẤM ĐÃ QUA Những ngày nắng ấm còn đâu Bầy chim lũ lượt rủ nhau bay rồi Chỉ còn ta với ta thôi Tháng ngày lặng lẽ nối đuôi tháng ngày Chỉ còn anh giữa đắm say Tình-yêu-quý-nhất đời này là em ! Ngắm nhìn bím tóc cong lên Ngỡ như mới thấy tóc em lần đầu Thì ra mấy sợi trắng phau Của chim rớt lại, vướng vào đuôi sam. Tuyết rơi làm tóc hoa râm Mà anh chẳng muốn tuyết tan trên đầu Còn em vẫn tựa thuở nào Quý hơn tất thảy ngàn sao trên trời. Sắc màu rồi sẽ lại tươi Đàn chim sẽ lại về vui chốn này Duy còn mái tóc màu mây Không xanh trở lại cùng ngày xuân sang. Nỗi buồn dẫu chẳng dễ tan Tiếng cười vẫn đủ âm vang đất trời Dẫu cho vật đổi sao dời Em là báu vật suốt đời của anh ! Bản dịch của Thu Hương: Hết rồi ngày nắng ấm Chim tránh rét bay rồi Chỉ còn ông bà lão Tháng ngày bên nhau thôi! Chỉ tôi với bà nó Chỉ bà nó với tôi Bà lão yêu quý ạ - Báu vật của tôi ơi! Tôi ngắm đôi sam tóc Ngắm không chán cả ngày Kìa chim rơi lông trắng Lên tóc bà khi bay Kệ đầu tôi tuyết bám Đọng mãi chẳng tan ra Thật lòng, bà nó ạ Chẳng ai sánh được bà! Rồi chim cũng bay về Mang sắc xuân ấp áp Chỉ có màu tóc bạc Chẳng xanh lại được đâu Nhưng không giấu buồn rầu Mình vẫn cười với nắng Vẫn yêu bà say đắm Ôi báu vật đời tôi! Mình vẫn sẽ mỉm cười Với mặt trời ấm áp Bà lão yêu quý nhất Báu vật của tôi ơi!

Bài thứ hai

МНЕ В ДОРОГУ ПОРА Дорогая моя, мне в дорогу пора, Я с собою добра не беру. Оставляю весенние эти ветра, Щебетание птиц поутру. Оставляю тебе и сиянье луны, И цветы в тляротинском лесу, И далекую песню каспийской волны, И спешащую к морю Койсу, И нагорья, где жмется к утесу утес, Со следами от гроз и дождей, Дорогими, как след недосыпа и слез На любимых щеках матерей. Не возьму я с собою сулакской струи. В тех краях не смогу я сберечь Ни лучей, согревающих плечи твои, Ни травы, достигающей плеч. Ничего не возьму, что мое искони, То, к чему я душою прирос, Горных тропок, закрученных, словно ремни, Сладко пахнущих сеном в покос. Я тебе оставляю и дождь и жару, Журавлей, небосвод голубой... Я и так очень много с собою беру: Я любовь забираю с собой. Bản dịch của Quỳnh Hương: Đã đến lúc tôi phải lên đường Em ạ, tôi sửa soạn lên đường Hành lý không mang theo tiền bạc. Tôi để lại con gió lành mỗi sáng Và tiếng chim ríu rít chào bình minh. Tôi để lại cho em ánh trăng lấp lánh Hoa rừng khắp thung lũng quê hương Những bài ca của sóng biển Kaspien Rộng vòng tay chờ sông Koisa đổ tới. Cả những ghềnh đá nơi núi non vĩ đại Còn mang trên mình dấu vết bão giông Như gò má của mẹ hiền yêu dấu In những nếp nhăn vì nước mắt đêm trường. Tôi không mang theo suối mát quê hương Nơi xa kia tôi không thể giữ gìn. Ánh mặt trời sưởi ấm đôi vai em Cùng đồng cỏ cao cao - tôi để lại. Tôi không mang theo những gì thân thuộc, Một phần máu thịt của hồn tôi. Những con đường cheo leo vòng quanh núi, Và không khí trong lành đẫm hương thơm. Tôi để lại cho em cả mưa và nắng, Đàn sếu bay trong xanh thắm bầu trời. Hành lý của tôi đã nặng lắm rồi Tôi mang theo tình yêu trong đó.

Bản dịch của Phan Chí Thắng: Đã đến lúc anh phải lên đường Em thân yêu, anh phải đi rồi Anh không hề mang theo của cải những ngọn gió xuân, anh để lại Và tiếng chim ríu rít ban mai Anh để lại cho em cả ánh trăng ngời Cả những bông hoa rừng Tliarotin ấy Cả bài ca xưa của sóng Kaspien Cả dòng Koixa vội vàng ra với biển Và cao nguyên nơi đá ghềnh chen lấn Đầy vết tích bão dông Thân thương như vết hằn đói nghèo và nước mắt Trên má những người mẹ hiền Anh không mang theo những dòng nước Xulacsk Ở những nơi anh không thể giữ gìn Ánh mặt trời sưởi ấm vai em Và đồng cỏ cao ngang vai – anh để lại Anh không mang theo những gì xa ngái Mà hồn anh đã gắn chặt rồi Những con đường cheo leo vòng quanh núi, Mùi cỏ mới cắt ngọt ngào hương tươi Anh để lại cho em cả mưa, cả nắng, Đàn sếu, trời xanh… Anh đã mang nhiều lắm: Anh mang tình yêu theo anh! Bản dịch của Lưu Hải Hà: Đã đến lúc tôi đi... Em yêu ơi đã đến lúc tôi đi Tôi chẳng đem gì theo em ạ Tôi để lại gió mùa xuân êm ả Và tiếng chim tha thiết gọi nắng hồng Tôi để lại cho em rực rỡ vầng trăng Hoa trong rừng Tliarotin ta dạo bước Khúc hát xa xăm Kaxpi sóng nước Và sông Koisa vội vã gặp biển mừng Vùng trung du núi kề núi trập trùng Có vết cơn giông, vết kia mưa gội Thân thương như vết lệ gò má tối Của mẹ ta đêm thiếu ngủ triền miên Tia nước Sulak tôi cũng chẳng thể đem Nơi xa kia tôi nào giữ được Những ngọn cỏ cao đến vai em bước Những tia mặt trời sưởi ấm vai em Những gì của tôi chẳng thể đem thêm Những gì gắn với tâm hồn từ bé Đường núi cong như thắt lưng trai trẻ Đầy mùi cỏ tươi mới cắt ngọt lành Tôi để cho em cả mưa cả nắng Bầy sếu kia, và cả trời xanh Tôi có đem gì nhiều nhặn đâu em nhỉ: Chỉ có tình yêu tôi mang mãi theo mình.

[NguyenAnh]

TỌA ĐÀM VỀ THƠ NGA ĐƯƠNG ĐẠI
(HTV - phát sóng nhân dịp kỷ niệm CMTM Nga, 7-11-2008)


Năm 2008, nhân dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga, mình được mời tham gia chương trình tọa đàm về Thơ Nga đương đại. Trong chương trình này, NH đã bất đắc dĩ phải múa rìu qua mắt thợ, nếu nói gì không phải trong lúc болтать thì xin các thợ cả bỏ qua cho. Sau đây xin show vài trích đoạn của cuộc tọa đàm cùng một trong hai bài thơ do NH dịch và được giới thiệu (Những ngày nắng ấm còn đâu - Raxul Gamzatov; Mùa Xuân - Veronika Tushnova).

Cùng Thạc sĩ Vũ Xuân Hương và dịch giả Đinh Trần Toán


Đôi lời về Raxul Gamzatov và nuocnga.net


Trình diễn bài "Những ngày nắng ấm đã qua" - NS Bích Ngọc

(Người dịch nói như cơm nguội, còn nghệ sĩ thì đọc thơ sai)

NguyenAnh viết

NHỮNG NGÀY NẮNG ẤM ĐÃ QUA

(Raxul Gamzatov)

Những ngày nắng ấm còn đâu
Bầy chim lũ lượt rủ nhau bay rồi
Chỉ còn ta với ta thôi
Tháng ngày lặng lẽ nối đuôi tháng ngày
Chỉ còn anh giữa đắm say
Tình-yêu-quý-nhất đời này là em!

Ngắm nhìn bím tóc cong lên
Ngỡ như mới thấy tóc em lần đầu
Thì ra mấy sợi trắng phau
Của chim rớt lại, vướng vào đuôi sam.

Tuyết rơi làm tóc hoa râm
Mà anh chẳng muốn tuyết tan trên đầu
Còn em vẫn tựa thuở nào
Quý hơn tất thảy ngàn sao trên trời.

Sắc màu rồi sẽ lại tươi
Đàn chim sẽ lại về vui chốn này
Duy còn mái tóc màu mây
Không xanh trở lại cùng ngày xuân sang.

Nỗi buồn dẫu chẳng dễ tan
Tiếng cười vẫn đủ âm vang đất trời
Dẫu cho vật đổi sao dời
Em là báu vật suốt đời của anh!

Nguyên Hùng dịch từ tiếng Nga

[NguyenAnh]

Agnia Barto
NGƯỜI CÒN MÃI VỚI TUỔI THƠ
(Bài đăng tạp chí Tài Hoa Trẻ)
NGUYÊN HÙNG

Agnia Barto là nhà thơ thiếu nhi mà ở Nga hầu như đứa trẻ nào cũng biết. Sách do Agnia Barto viết ra được in với số lượng hàng triệu bản. Bà là một người phụ nữ đặc biệt, cả cuộc đời mình bà giành trọn cho trẻ thơ: ngoài việc làm thơ cho thiếu nhi, bà còn tham gia tích cực các hoạt động vì thiếu nhi, bảo vệ thiếu nhi. Nói về bà, R.Gamzatov đã từng viết “bà luôn sẵn sàng đón nhận một thế hệ khi đưa tiễn một thế hệ khác”…

Agnia Barto sinh ra ở Moskva trong một gia đình bác sỹ thú y. Bắt đầu làm thơ từ những lớp dưới ở trường trung học. Từng mơ ước trở thành nghệ sỹ ba-lê và đã tốt nghiệp trường múa.

Agnia Bart bước chân vào lĩnh vực văn chương một cách khá tình cờ. Ở trường trung học, tại kỳ thi tốt nghiệp, Barto đã đọc bài thơ của mình, “Hành khúc đám ma”, với sự có mặt của A.Lunacharsky, nhà hoạt động xã hội đồng thời là nhà nghiên cứu và phê bình văn học nổi tiếng. Sau đó ít ngày, Lunacharsky mời cô nữ sinh Agnia đến chỗ ông và quả quyết rằng, cô được sinh ra là để viết những bài thơ vui nhộn.

Năm 1925 Barto được nhận vào làm việc ở Ban biên tập Văn học thiếu nhi của Nhà xuất bản Quốc gia. Tại đây, Barto bị cuốn hút hoàn toàn vào công việc. Bà có dịp được học hỏi nhiều bên cạnh các nhà thơ đàn anh như Maikovsky, Chukovsky, Marshak…

Năm 1937 Barto đến Tây Ban Nha với tư cách là đại biểu của Hội nghị quốc tế về bảo vệ văn hóa. Hội nghị diễn ra dưới các trận ném bom ở Barcelona, trong sự bao vây ở Madrid. Đề tài bảo vệ hòa bình, tình hữu nghị giữa các dân tộc từ đó đã đi vào các tác phẩm thơ ca của nữ thi sỹ.

Trong thời gian Chiến tranh vệ quốc, Barto thường phát biểu qua đài phát thanh, từng ra mặt trận với tư cách phóng viên của tờ “Komsomolskaia Pravda”. Để viết trường ca về lứa tuổi vị thành niên, những người vì chiến tranh mà phải trưởng thành trước tuổi, phải làm việc và nuôi gia đình, nữ thi sỹ đã cùng họ miệt mài học nghề thợ tiện, thậm chí đạt trình độ của một người thợ thủ công.

Những năm sau chiến tranh Agnia Barto trở thành nhà tổ chức của phong trào tìm kiếm những gia đình bị ly biệt trong chiến tranh, một phong trào có quy mô rộng lớn trong phạm vi toàn Liên bang Xô viết. Chương trình “Tìm người” trên sóng của đài phát thanh “Maiak” đã giúp cho 927 gia đình có được ngày được sum họp sau nhiều năm ly tán. Rất nhiều thư của bạn nghe đài từ khắp nơi được gửi đến Barto và bà trở thành một nhân vật được công chúng ngưỡng mộ.

Trong sự nghiệp sáng tạo của mình Agnia Barto đều đặn cho ra đời nhiều tập thơ. Vào thời gian đầu, đó là: “Những người anh em” (1928), “Cậu-bé-ngược-đời” (1934), “Đồ chơi” (1936), “Chim hồng tước” (1939). Trong khoảng 1940-1950, bà xuất bản các tập thơ “Bé gái lớp một”, “Thành phố chuông”, “Thơ vui”, đồng thời viết kịch bản cho các phim thiếu nhi, như “Đứa con rơi”, “Chú voi và sợi dây”, “Aliosa Ptitsyn rèn luyện tính cách”. Năm 1958, Barto viết một loạt thơ trào phúng rất dày dặn cho thiếu nhi - các tập “Leshenka, Leshenka”, “Ông cháu”, v.v...

Có thể dễ dàng thấy rằng thơ Agnia Barto có một vị trí rất đáng kể trong nền văn học thiếu nhi Nga xô viết. Thế nhưng, đối với độc giả Việt Nam, đặc biệt là các độc giả nhỏ tuổi, bà vẫn còn khá lạ lẫm. Vì vậy, chúng tôi xin giới thiệu dưới đây chùm thơ của bà qua các bản dịch của Quỳnh Hương, Thu Hương và Nguyên Hùng.

Chú gấu Họ ném gấu xuống sàn Họ vặt chân của nó Mặc kệ, em không bỏ Vì nó tốt lắm mà. Thỏ con Cô chủ quẳng thỏ con Nằm dưới mưa lạnh run Thỏ không rời ghế nổi Vì lông ướt hết trơn! Qủa bóng Em gái tôi gào khóc: “Kìa, bóng chìm xuống kênh!” - Nín ngoan nào, bé ngốc Bóng rớt kênh, nổi phềnh! Vệ sĩ là thế Bé Lida, em trông Đừng hòng ai ăn hiếp! Chúng em rất đoàn kết Em yêu bé rất nhiều Chỉ khi nào cần chiều Em tự mình đét bé! Đến trường Vì sao đêm nay Pechia Phải đến chục lần thức giấc? Bởi vì hôm nay cậu ta Ngày đầu đến trường đi học. Giờ cậu không còn trẻ con Giờ cậu là người khác hẳn Giờ cậu khoác áo mới coong Cổ áo bẻ như người lớn. Tỉnh giấc giữa đêm tối thui Lúc chỉ mới ba giờ kém Cuống cuồng, cậu gọi ới ời Sợ rằng giờ học đã điểm. Cậu mặc rất nhanh áo quần Chộp từ trên bàn cặp vở Bố chạy đuổi theo rần rần Kịp thời túm tay sau cửa. Hàng xóm cạnh nhà thức dậy Đèn đóm lần lượt sáng trưng Hàng xóm sau tường thức dậy Để rồi lần nữa lên giường. Cậu đánh thức cả căn hộ Đến sáng, chẳng trừ một ai Thậm chí bà như mơ ngủ Thấy mình đang lúc ôn bài. Thậm chí ông như mơ thấy Mình đang đứng cạnh bảng đen Nhìn lên bản đồ, sông ấy Nằm đâu, sao thật khó tìm. Vì sao đêm nay Pechia Có đến chục lần thức giấc? Bởi vì hôm nay cậu ta Trở thành học sinh lớp một. (Nguyên Hùng dịch)

МИШКА Уронили мишку на пол, Оторвали мишке лапу. Всё равно его не брошу - Потому что он хороший. ЗАЙКА Зайку бросила хозяйка - Под дождём остался зайка. Со скамейки слезть не мог, Весь до ниточки промок. МЯЧИК Наша Таня громко плачет: Уронила в речку мячик. - Тише, Танечка, не плачь: Не утонет в речке мяч. ВОТ ТАК ЗАЩИТНИК! Я свою сестрёнку Лиду Никому не дам в обиду! Я живу с ней очень дружно, Очень я её люблю. А когда мне будет нужно, Я и сам её побью. В ШКОЛУ Почему сегодня Петя Просыпался десять раз? Потому что он сегодня Поступает в первый класс. Он теперь не просто мальчик, А теперь он новичок. У него на новой куртке Отложной воротничок. Он проснулся ночью темной, Было только три часа. Он ужасно испугался, Что урок уж начался. Он оделся в две минуты, Со стола схватил пенал. Папа бросился вдогонку, У дверей его догнал. За стеной соседи встали, Электричество зажгли, За стеной соседи встали, А потом опять легли. Разбудил он всю квартиру, До утра заснуть не мог. Даже бабушке приснилось, Что твердит она урок. Даже дедушке приснилось, Что стоит он у доски И не может он на карте Отыскать Москвы-реки. Почему сегодня Петя Просыпался десять раз? Потому что он сегодня Поступает в первый класс.

Người giúp việc Ta-nhi-a luôn bận rộn Biết bao công chuyện suốt ngày Sáng giúp anh mình ăn kẹo Ăn hoài, đến tận trưa nay. Em thật sự là rất bận Nào ăn cơm, nào uống trà Nào ngồi ở bên cạnh mẹ Nào đứng dậy ra với bà "Tối rồi, ngủ thôi, mẹ nhỉ, Áo em, mẹ tự cởi đi! Mệt quá em không cởi được. Mai em giúp mẹ chứ gì!" Bé Sao bằng cao su Bé Sao bằng cao su Bé Sao bằng cao su Mẹ mua trong cửa hiệu Xinh xinh trông rất điệu Trong giỏ xách mơ màng. Xúng xính, rồi ngó nghiêng Thế là rơi khỏi giỏ Lem luốc đôi ba chỗ Phải rửa bằng ét-xăng Bé gí tay dọa Sao: - Chớ dại như thế nữa Nếu không chị giận dữ Trả Sao cho cửa hàng! (Thu Hương dịch)

ПОМОЩНИЦА У Танюши дел немало, У Танюши много дел: Утром брату помогала, — Он с утра конфеты ел. Вот у Тани сколько дела: Таня ела, чай пила, Села, с мамой посидела, Встала, к бабушке пошла. Перед сном сказала маме: — Вы меня разденьте сами, Я устала, не могу, Я вам завтра помогу. РЕЗИНОВАЯ ЗИНА Купили в магазине Резиновую Зину, Резиновую Зину В корзинке принесли. Она была разиней, Резиновая Зина, Упала из корзины, Измазалась в грязи. Мы вымоем в бензине Резиновую Зину, Мы вымоем в бензине И пальцем погрозим: Не будь такой разиней, Резиновая Зина, А то отправим Зину Обратно в магазин.

Có một lần tớ trót làm vỡ kính Trong cuộc đời tớ chẳng gặp may Có một lần tớ trót làm vỡ kính. Kính cửa sổ dưới mặt trời lấp lánh Sáng rực và tươi cười, Còn tớ chơi bóng – hoàn toàn tình cờ thôi! Thế mà tớ khổ mãi... Từ bấy đến giờ Từ bấy đến tận giờ, Hễ tớ chạy xuống sân Lập tức có ai đó, Hét sau lưng: - Này, cẩn thận, kính nhà ai sắp vỡ? Dù từ cái ngày không may đó Bao nhiêu là năm tháng đã trôi qua. Cứ hễ tớ thở dài Lập tức có người quan tâm hỏi: - Lại gây chuyện gì thế? Thêm kính nhà ai vỡ hay sao? Không, trong cuộc đời tớ chẳng gặp may Có một lần tớ trót làm vỡ kính Ngay như ngày hôm qua đấy, Cô bé xinh xinh bên hàng xóm Đi ngược chiều, vừa đi vừa nghĩ ngợi Cơ hội hay quá đi thôi. Tớ vừa mới định hỏi han, Thế mà cô nàng Nhắc lại chuyện kính vỡ đã tám đời, Dù vẫn không quên sửa đôi bím tóc. Trong cuộc đời tớ chẳng gặp may Những mảnh vỡ cứ theo tớ suốt. Chắc còn theo đến ngày tớ hai trăm tuổi mất, Khi lũ chắt bám theo hỏi tò mò: - Cụ ơi, có phải Ngày còn là trẻ nhỏ Cụ lang thang dưới từng cửa sổ, Với hòn đá trong tay? Tớ thì đã quên mất, tớ chỉ biết thở dài... Không, rõ là đời tớ chẳng gặp may Chỉ một lần tớ trót làm vỡ kính. (Quỳnh Hương dịch)

ОДНАЖДЫ Я РАЗБИЛ СТЕКЛО Нет, в жизни мне не повезло, Однажды я разбил стекло. Оно под солнечным лучом Сверкало и горело, А я нечаянно - мячом! Уж как мне нагорело! И вот с тех пор, С тех самых пор, Как только выбегу Во двор, Кричит вдогонку кто-то: - Стекло разбить охота? Воды немало утекло С тех пор, как я разбил стекло. Но стоит только мне вздохнуть, Сейчас же спросит кто-нибудь: - Вздыхаешь из-за стекол? Опять стекло раскокал? Нет, в жизни мне не повезло, Однажды я разбил стекло. Идет навстречу мне вчера, Задумавшись о чем-то, Девчонка с нашего двора, Хорошая девчонка. Хочу начать с ней разговор, Но, поправляя локон, Она несет какой-то вздор Насчет разбитых окон. Нет, в жизни мне не повезло, Меня преследует стекло. Когда мне стукнет двести лет, Ко мне пристанут внуки. Они мне скажут: - Правда, дед, Ты брал булыжник в руки, Пулял по каждому окну?- Я не отвечу, я вздохну. Нет, в жизни мне не повезло, Однажды я разбил стекло.

[NguyenAnh]

NGHE NHẠC NGA CÙNG BẢN DỊCH THƠ LỜI VIỆT
NGUYÊN HÙNG

Từ nhiều năm nay, những giai điệu Nga đã trở nên quen thuộc với những người Việt Nam yêu nhạc. Các ca khúc và làn điệu dân ca của xứ bạch dương vốn rất êm dịu thiết tha về nhạc, lại càng trở nên quyến rũ và làm đắm say lòng người bởi vốn ca từ đầy chất thơ.

Từng góp phần tạo thêm sức sống cho những bản tình ca vượt qua thời gian và không gian như "Cánh đồng Nga", "Chiều Matxcơva", "Đôi bờ", "Cây thùy dương", "Lòng mẹ", "Cuộc sống ơi ta mến yêu người", "Triệu bông hồng"… và những làn điệu dân ca bất hủ như Kalinka, Kachiusa, Sông Volga…chính là các bản dịch lời Việt mà các “nghệ sỹ Nga học” tiếng tăm như Trung Kiên, Qúy Dương…đã thực hiện.
Những năm gần đây đời sống âm nhạc ở nuớc ta khá sôi động với các trào lưu “nhạc trẻ”. Dòng nhạc trữ tình dường như ngày càng trở nên lép vế trước các làn sóng hip-hop và rock. Trong bối cảnh đó, các bài hát Nga vốn được nhiều thế hệ người Việt Nam yêu thích cũng trở nên thưa vắng trên các sân khấu ca nhạc và trong các chương trình văn nghệ của các phương tiện truyền thông.

Tuy nhiên, tình yêu giành cho nhạc Nga vẫn luôn thường trực trong trái tim của một bộ phận không nhỏ người Việt, đặc biệt đối với những người từng có một thời sống ở nước Nga. Các thành viên website NuocNga.net là những người như thế. Họ đã miệt mài sưu tầm, giới thiệu cho nhau cả một kho tàng nhạc Nga, từ những bài hát đã nổi tiếng hàng chục năm nay đến những ca khúc hoàn toàn mới lạ. Và không ít ca khúc trong số đó đã được dịch ra lời Việt. Các bản dịch lời bàt hát do các thành viên NuocNga.net thực hiện thường đậm chất thơ. Vả chăng, bản thân các ca khúc chính là các bài thơ được phổ nhạc. Dưới đây chúng tôi xin giới thiệu các bản dịch tiếng Việt cho một số bài hát trong số đó:

Bài thứ nhất: “Người yêu tôi nơi đâu?”

Я спросил у ясеня, где моя любимая Cлова - Киршон В. Mузыка - Таривердиев М. Я спросил у ясеня, где моя любимая Ясень не ответил мне, качая головой. Я спросил у тополя: "Где моя любимая?" - Тополь забросал меня осеннею листвой. Я спросил у осени: "Где моя любимая?" - Осень мне ответила проливным дождем. У дождя я спрашивал, где моя любимая, Долго дождик слезы лил под моим окном. Я спросил у месяца: "Где моя любимая?" - Месяц скрылся в облаке - не ответил мне. Я спросил у облака: "Где моя любимая?" - Облако растаяло в небесной синеве... Друг ты мой единственный, где моя любимая? Ты скажи, где скрылась, знаешь, где она? Друг ответил преданный, друг ответил искренний, Была тебе любимая, была тебе любимая, Была тебе любимая, а стала мне жена Я спросил у ясеня Я спросил у тополя Я спросил у осени... Lưu Hải Hà dịch: Tôi hỏi cây tần bì Người tôi yêu nơi đâu Cây tần bì không đáp Chỉ khe khẽ lắc đầu Tôi tìm cây dương hỏi Người tôi yêu nơi đâu Cây dương im lặng trút Lá thu xuống mái đầu Tôi tìm mùa thu hỏi Người tôi yêu nơi đâu Nhưng mùa thu chỉ nói Bằng mưa xối nỗi sầu Tôi hỏi cơn mưa xối Người tôi yêu nơi đâu Mưa lặng im trút lệ Bên cửa sổ thật lâu Tôi hỏi vầng trăng bạc Người tôi yêu nơi đâu Vầng trăng không đáp lại Ẩn vào đám mây sầu Tìm đám mây tôi hỏi Người tôi yêu nơi đâu Đám mây tan chầm chậm Giữa trời xanh xanh nâu Tôi hỏi người bạn quý Người tôi yêu nơi đâu Nói đi anh có biết Nàng trốn đâu bấy lâu Người bạn trung thành nói Bạn chân thành trả lời Anh đã có người ấy Người anh yêu nhất đời Anh đã có người ấy Nàng giờ thành vợ tôi Gặp tần bì tôi hỏi Hỏi cả cây dương rồi Gặp mùa thu cũng hỏi...

Quỳnh Hương dịch: Tôi hỏi cây tần bì Người yêu tôi nơi nao Cây lặng im không nói Vòm xanh khẽ rì rào Tôi hỏi cây phong nhỏ Người yêu tôi đâu rồi Lặng im cây chỉ biết Rắc lá lên đầu tôi... Tôi lại hỏi mùa thu Tìm đâu người yêu dấu Mùa thu chỉ biết dội Mưa lạnh khắp đất trời Tôi hỏi những hạt mưa Tim đâu người yêu dấu Mưa giăng ngoài song cửa Như là lệ tôi rơi... Tôi tìm hỏi vầng trăng Tìm đâu người tôi nhớ Trăng biết đâu nên vội Lẩn trốn sau đám mây Tôi hỏi mây, mây ơi Chỉ giùm tôi chỗ đó Đám mây mềm tan vội Trong bao la trời xanh... Tôi hỏi anh bạn tôi Tìm đâu người yêu dấu Hẳn bạn biết tìm đâu Nơi nào nàng ẩn náu Bạn tôi mới trả lời, Thành thật, trung hậu nhất: Nàng từng yêu anh thật Nàng từng yêu anh thật Nhưng đã thành vợ tôi. Tôi hỏi cây tần bì Tôi hỏi cây phong nhỏ Tôi hỏi cả mùa thu....

Bài thứ hai: “Ngôi sao”

Звезда Cлова - ? Mузыка -? Очень много раз я себе задавал вопрос: Для чего родился на свет я, взрослел и рос? Для чего плывут облака, и идут дожди? В этом мире ты для себя ничего не жди. Я бы улетел к облакам, да крыльев нет, Манит меня издалека тот звездный свет. Но звезду достать нелегко, хоть цель близка, И не знаю, хватит ли сил для броска... (Припев) Я подожду ещё чуть-чуть И собираться буду в путь Вслед за надеждой и мечтой, Не догорай, звезда моя, постой... Сколько же ещё мне дорог предстоит пройти? Сколько покорить мне вершин, чтоб себя найти? Сколь же с отвесной скалы мне падать вниз? Сколько начинать все с нуля и есть ли смысл?

Phan Chí Thắng dịch: Đã nhiều lần tôi tự hỏi: Sinh ra, khôn lớn làm gì? Mây bay và mưa làm chi? Ở đời đừng mong gì nữa. Tôi hẳn đã bay lên mây, Nhưng không có đôi cánh nhẹ Ánh sao quyến rũ tôi hoài Tưởng gần mà sao khó hái Liệu mình đủ sức bay lên… (Điệp khúc: Tôi sẽ chờ thêm, sẽ đợi Và rồi thu xếp lên đường Đi theo ước mơ, mong mỏi Sao ơi, chớ tắt vội vàng…) Bao nhiêu con đường tôi qua? Bao nhiêu đỉnh cao tôi đến? Để tìm thấy bản thân ta! Bao lần từ cao rơi xuống? Bao lần làm lại từ đầu? Phải chăng việc này có nghĩa? Nguyên Hùng dịch: Nhiều lần ta tự hỏi mình: Ta sinh rồi lớn là giành cho ai? Cho ai mây lượn, mưa rơi? Ta chờ gì nhỉ giữa đời hôm nay? Cánh đâu mà đến với mây? Sức đâu với, dẫu sao ngay trên đầu? … (Điệp khúc: Ta chờ… và sẽ không lâu Lên đường cùng với một bầu ước mơ Sao ơi, sao hãy đợi chờ Soi niềm hy vọng bất ngờ trong ta!) Còn bao đường đất phải qua? Bao nhiêu đỉnh núi chặn ta trên đời? Bao lần lên được lại rơi? Bao lần ta phải về nơi ban đầu? Bao lần tự vấn không đâu: Vả chăng “cố đấm chịu đau” là mình?

Bài thứ ba: “Thảo nguyên mênh mông”

Степь да степь кругом Степь да степь кругом, Путь далек лежит, В той степи глухой Умирал ямщик. И, набравшись сил, Чуя смертный час, Он товарищу Отдает наказ: "Ты, товарищ мой, Не попомни зла, Здесь, в степи глухой, Схорони меня! Ты лошадушек Сведи к батюшке, Передай поклон Родной матушке. А жене скажи Слово прощальное, Передай кольцо Обручальное. Да скажи ты ей - Пусть не печалится, Пусть с другим она Обвенчается. Про меня скажи, Что в степи замерз, А любовь ее Я с собой унес". Lời Việt: Thanh Xuân Toàn thảo nguyên lạnh vắng Gió tuyết kín khắp trời Người xà-ích sắp chết rồi Đường về, xa vẫn mờ xa. Cận kề bên giờ chết Anh lấy hết sức mình Và nói với người bạn đường Lời trăn trối cuối, buồn đau: “Này bạn tôi gần nhất Xin quên hết dỗi hờn Và chính chốn thảo nguyên này Vùi chôn tôi nhé, bạn ơi. Đàn ngựa đây, bạn nhớ Giao cho bố tôi giùm Và hãy nói với mẹ già Lời tôi vẫn mãi cầu mong. Còn vợ tôi, bạn nhớ Xin hãy nói vĩnh biệt Và đưa chiếc nhẫn nhỏ này Là nhẫn đính cưới ngày xưa. Nhủ nàng, xin đừng khóc Xin hãy chớ có buồn Và xin chớ có ngại ngùng Cùng người thương khác thành đôi. Còn về tôi, bạn nói Gió rét giết mất rồi Mà tình yêu thương của nàng Còn mang theo suốt đời tôi. Thảo nguyên mênh mông

Lời Việt: Lưu Hải Hà Xung quanh toàn thảo nguyên Đường đi còn xa lắm Người đánh ngựa hấp hối Chốn thảo nguyên xa này. Cảm thấy thần chết đến Anh dồn hết sức mình Nói với người đồng chí Lời trối trăng cuối cùng "Bạn ơi, người đồng chí Hãy quên giận hờn xưa Hãy chôn tôi nơi đây Chốn thảo nguyên vắng vẻ! Hãy lùa những ngựa thương Về nhà cha tôi nhé Và hãy quỳ thay tôi Thật lâu bên chân mẹ Hãy trao lại vợ tôi Một lời chào vĩnh biệt Hãy gửi lại cho nàng Nhẫn đính hôn tha thiết Bạn hãy khuyên nàng nhé Tôi mong nàng đừng buồn Tôi mong rồi người khác Sẽ cùng nàng thành hôn Hãy nói rằng tôi đã Chết cóng giữa thảo nguyên Nhưng tình nàng tôi mãi Mang theo mình không quên".

[USY]

NguyenAnh viết

NGHE NHẠC NGA CÙNG BẢN DỊCH THƠ LỜI VIỆT
NGUYÊN HÙNG

Bài thứ nhất: “Người yêu tôi nơi đâu?”
[TABLE1] Я спросил у ясеня, где моя любимая
Cлова - Киршон В.
Mузыка - Таривердиев М.

Я спросил у ясеня, где моя любимая
Ясень не ответил мне, качая головой.
Я спросил у тополя: "Где моя любимая?" -
Тополь забросал меня осеннею листвой.
Я спросил у осени: "Где моя любимая?" -
Осень мне ответила проливным дождем.
У дождя я спрашивал, где моя любимая,
Долго дождик слезы лил под моим окном.
Я спросил у месяца: "Где моя любимая?" -
Месяц скрылся в облаке - не ответил мне.
Я спросил у облака: "Где моя любимая?" -
Облако растаяло в небесной синеве...
Друг ты мой единственный, где моя любимая?
Ты скажи, где скрылась, знаешь, где она?
Друг ответил преданный, друг ответил искренний,
Была тебе любимая, была тебе любимая,
Была тебе любимая, а стала мне жена
Я спросил у ясеня
Я спросил у тополя
Я спросил у осени...

Em thấy chàng ca sĩ Nauy gốc Belarus Alexandr Rybak hát bài này tuyệt hay:

[NguyenAnh]

Витас - Звезда



Nguyên Hùng dịch:

Nhiều lần ta tự hỏi mình:
Ta sinh rồi lớn là giành cho ai?
Cho ai mây lượn, mưa rơi?
Ta chờ gì nhỉ giữa đời hôm nay?
Cánh đâu mà đến với mây?
Sức đâu với, dẫu sao ngay trên đầu?
…
(Điệp khúc:
Ta chờ… và sẽ không lâu
Lên đường cùng với một bầu ước mơ
Sao ơi, sao hãy đợi chờ
Soi niềm hy vọng bất ngờ trong ta!)

Còn bao đường đất phải qua?
Bao nhiêu đỉnh núi chặn ta trên đời?
Bao lần lên được lại rơi?
Bao lần ta phải về nơi ban đầu?
Bao lần tự vấn không đâu:
Vả chăng “cố đấm chịu đau” là mình?

[NguyenAnh]

Rozhdestvensky Robert
NGƯỜI LỮ HÀNH BỊ BẮT CÓC
(Bài đăng tạp chí Tài Hoa Trẻ)
NGUYÊN HÙNG
(theo các tài liệu về văn học Nga)

Thân thế và tác phẩm Rozhdestvensky Robert

Rozhdestvensky Robert sinh ngày 20 tháng 6 năm 1932 tại làng Kosikha thuộc vùng Altai trong một gia đình quân nhân: bố là sĩ quan, mẹ là bác sỹ quân y. Từ năm lên chín, Robert đã phải sống trong trại trẻ vì cả bố và mẹ đều ra mặt trận. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, anh vào học Đại học tổng hợp Petrozavod và bắt đầu làm thơ với những bài thơ đầu tay được in vào năm 1950. Rời trường đại học tổng hợp, Robert trở thành sinh viên Trường viết văn Gorki và tốt nghiệp trường này vào năm 1956.

Từ khi còn là sinh viên trong trường đại học, Robert đã cho công bố các tập thơ “Những ngọn cờ của mùa xuân” (1955), “Thử thách” (1956) và cả trường ca “Tình yêu của tôi” (1955). Sau đó, các tập thơ khác lần lượt theo nhau được xuất bản: “Con đường phiêu dạt” (1959), “Gửi bạn đồng niên” (1962), “Những hòn đảo hoang” (1962), “Phạm vi ảnh hưởng” (1965), “Dâng hiến” (1970), “Hai mươi năm” (1973)…

Rozhdestvensky Robert thu hút được sự chú ý của nhiều tờ báo và nhà xuất bản bởi thơ ông mang đậm bản sắc dân tộc và tính nhân văn. Thơ ông cũng được chính ông phổ nhạc và để lại nhiều bài hát nổi tiếng: “Hãy là như thế”, “Bài ca những kẻ báo thù không bao giờ bị bắt”, “Bầu trời bao la”, v.v…

Năm 1971, Rozhdestvensky Robert cho ra mắt tập tùy bút “Và trái đất không có tận cùng”.

Năm 1980, một loạt các tuyển thơ và trường ca của ông được xuất bản: “Tiếng nói thành phố”, “Bảy trường ca”, “Lựa chọn”, “Thơ, ballat, ca khúc”, “Cho những người bạn”…

Vào những năm 199x, nhà thơ tiếp tục công bố các tập thơ “Thao thức” (1991), “Giao điểm” (1992), “Tư duy Aliosa” (thơ giành cho thiếu nhi, 1991).

Rozhdestvensky Robert mất ngày 20 tháng 8 năm 1994. Tập “Những bài thơ cuối cùng của Robert Rozhdestvensky” đã được in sau đó.

Con người Rozhdestvensky Robert

Rozhdestvensky là nhà thơ Nga cùng thế hệ với Voznesensky và Evtushenko; họ là ba nhà thơ có tên tuổi ở Liên Xô lúc đương thời. Và mặc dù rất khác nhau cả về thơ ca và con người, từ những năm 195x ba nhà thơ này đã trở thành những người bạn khá thân thiết. Theo cách nói của Voznesensky, họ “như ba người lữ hành đi trên những con đường hoàn toàn khác nhau, bị bọn cướp bắt được nơi giao lộ rồi trói chung vào một gốc cây”.

Nếu như Evtushenko luôn thích được mọi người chú ý thì Rozhdestvensky lại muốn tránh tất cả mọi người để làm việc. Trong khi Voznesensky cùng với Evtushenko luôn tỏ ra thi đua với nhau xem ai là thi sĩ số một thì Rozhdestvensky lại trăn trở trước những bản thảo thơ của bạn bè và coi việc xuất bản thơ cho người khác là niềm vui.

Rozhdestvensky là người có tư tưởng tự do dân chủ và không e ngại thể hiện điều đó. Ngay từ những năm Stalin cầm quyền, ông đã tìm đọc và thuộc nhiều thơ cấm của B. Kornilov, P. Vaxiliev. Năm 1986, tại diễn đàn đại hội nhà văn ở Kremli, cùng với Voznesensky và Evtushenko, ông đã đứng lên yêu cầu dân chủ, dỡ bỏ chế độ kiểm duyệt, làm ấm lại niềm tin đang bị đóng băng trong giới viết văn. Rozhdestvensky cũng là người chủ trương viết thư cho Gorbachev vào năm 1990 với yêu cầu nhà nước phải lên án mạnh mẽ chủ nghĩa bài Do Thái.

Rozhdestvensky đồng thời cũng là một người yêu trẻ. Trong sự nghiệp sáng tác của mình, ông đã giành nhiều tình cảm cho lứa tuổi trẻ thơ. Mảng thơ giành cho thiếu nhi của ông được Evtushenko đánh giá là “rất hấp dẫn và dễ thương”.

Rozhdestvensky Robert qua đời để lại niềm tự hào cho người vợ và hai cô con gái. Vợ ông, bà Alla Kireeva, nhà phê bình văn học, người từng là bạn học của nhà thơ tại Trường viết văn Gorki. Mỗi lần nhớ về chồng, Alla thường nói rằng những người như Robert bà sẽ không bao giờ gặp nữa, và sau khi ông mất đi bà cố không nghĩ về những tháng năm hạnh phúc, bởi sợ rằng nó sẽ làm vô vị mất phần đời còn lại của bà. Cô con gái lớn Ecaterina Rozhdestvenskaya là nhà báo, được đánh giá là viết rất hay về các đề tài điện ảnh và văn học. Nhưng cô luôn dùng bút danh dưới những bài viết của mình vì sợ rằng chúng chưa tương xứng với tên tuổi của người bố.

Một số bản dịch thơ Rozhdestvensky Robert

Thơ Rozhdestvensky Robert có thể còn xa lạ với nhiều độc giả Việt Nam, bởi các nhà thơ Nga thế hệ ông hầu như rất ít được dịch và phổ biến ở nước ta. Trong phạm vi bài viết này chúng tôi xin giới thiệu sau đây một số thơ Rozhdestvensky qua các bản dịch của Nguyên Hùng, Quỳnh Hương và Lưu Hải Hà.

1. Bé nhỏ Nơi trái đất đáng thương bé nhỏ Có một người nhỏ bé sống qua Bằng việc làm bé nhỏ gọi là Chiếc cặp bé cùng tiền lương bé nhỏ… Một buổi sáng đẹp trời, bỗng ùa vào trước cửa Cuộc chiến tranh, dường như chỉ nhỏ thôi Anh được trao tiểu liên nhỏ bên người Được phát ủng vừa đôi chân bé nhỏ Chiếc áo choàng cho anh cùng cỡ Chiếc mũ sắt đội đầu nhỏ bé như anh. …Nhưng khi anh ngã xuống, ..........................dù dáng nằm không đẹp Tiếng thét “xung phong” làm méo miệng dễ thương Thì cả trái đất này không đủ đá hoa cương Để tạc trọn dáng hình anh bé nhỏ. (Nguyên Hùng dịch)

1. На Земле безжалостно маленькой жил да был человек маленький. У него была служба маленькая. И маленький очень портфель. Получал он зарплату маленькую... И однажды — прекрасным утром — постучалась к нему в окошко небольшая, казалось, война... Автомат ему выдали маленький. Сапоги ему выдали маленькие. Каску выдали маленькую и маленькую — по размерам — шинель. ...А когда он упал — некрасиво, неправильно, в атакующем крике вывернув рот, то на всей земле не хватило мрамора, чтобы вырубить парня в полный рост!

2. Giá được đến bên em, để thêm một lần Được đơn giản lắng nghe giọng nói Để được ngồi trên ghế, lưng hơi cúi Và để không cần nói một lời . Giá được đến nhà em, và gõ cửa Và thót tim chờ đợi tiếng trả lời Và nếu như em biết điều đó nhỉ Thì có lẽ là em chẳng tin tôi . Thì tất nhiên em sẽ cười khanh khách Em sẽ nói rằng "Ồ, ngốc nghếch, nực cười ..." Em sẽ nói "Anh cũng yêu cơ đấy!" Và sẽ nhìn rất đỗi ngạc nhiên . Và em sẽ chẳng ngồi yên một chỗ Tiếng cười sẽ vang lanh lảnh thành sông Thôi cũng được. Cứ cười đi em nhé. Em là thế nên anh mới phải lòng. (Lưu Hải Hà dịch)

2. Приходить к тебе, чтоб снова просто вслушиваться в голос; и сидеть на стуле, сгорбясь, и не говорить ни слова. Приходить, стучаться в двери, замирая, ждать ответа... Если ты узнаешь это, то, наверно, не поверишь, то, конечно, захохочешь, скажешь: «Это ж глупо очень...» Скажешь: «Тоже мне - влюблённый!» - и посмотришь удивлённо, и не усидишь на месте. Будет смех звенеть рекою... Ну и ладно. Ну и смейся. Я люблю тебя такою.

3. Em ạ, em hãy là phái yếu Anh xin em yếu đuối một chút thôi Để anh có thể tặng em Giản đơn điều kỳ diệu trên đời. Và khi đó anh sẽ vươn vai Rùng mình, trở thành người đặc biệt Để nâng em đang say ngủ trên tay Mang khỏi ngôi nhà đang cháy. Anh sẽ dám làm điều rồ dại nhất Mọi điều chưa ai ngờ đến bao giờ Nhảy xuống biển, dù bão dông gầm thét, Cứu em, và mang đi...! Anh làm theo mệnh lệnh của trái tim Trái tim ra lệnh cho anh Nhưng sao em mạnh hơn anh thế? Mạnh hơn và thừa tự tin! Cứu mọi người khỏi những nỗi buồn Em luôn đầy sức lực Em chẳng hề sợ bão tuyết gào Và ngọn lửa rít trong giận dữ. Em không thể bị lạc, không thể bị chìm Em không chất chứa trong tim điều dữ Em không khóc và cũng không than thở Bởi em muốn thế mà. Nếu muốn, em có thể dịu hiền và bay bổng. Bên một cô gái tự tin đến thế Anh thấy mình bỗng như thừa. Em ơi, anh xin em, hãy cố Yếu mềm đi, dù chỉ một phút giây. Giúp anh nhé, anh lấy lại sự tự tin Trong khoảnh khắc em vờ yếu đuối (Quỳnh Hương dịch)

3. Будь, пожалуйста, послабее. Будь, пожалуйста. И тогда подарю тебе я чудо запросто. И тогда я вымахну - вырасту, стану особенным. Из горящего дома вынесу тебя, сонную. Я решусь на всё неизвестное, на всё безрассудное - в море брошусь, густое, зловещее, и спасу тебя!.. Это будет сердцем велено мне, сердцем велено... Но ведь ты же сильнее меня, сильней и уверенней! Ты сама готова спасти других от уныния тяжкого, ты сама не боишься ни свиста пурги, ни огня хрустящего. Не заблудишься, не утонешь, зла не накопишь, Не заплачешь и не застонешь, если захочешь. Станешь плавной и станешь ветреной, если захочешь... Мне с тобою - такой уверенной - трудно очень. Хоть нарочно, хоть на мгновенье - я прошу, робея, - помоги мне в себя поверить, стань слабее.

[NguyenAnh]

Nhân dịp ngày Phụ Nữ Việt Nam 20-10:

PHÁI ĐẸP DỊCH THƠ “PHÁI YẾU”

NGUYÊN HÙNG

Trong loạt bài đã đăng ở thư mục “Gương mặt nhà thơ”, chúng tôi đã có dịp giới thiệu một số gương mặt thi ca Nga và các tác phẩm thơ của họ qua bản dịch của các thành viên NNN. Đó là thơ của Anna Akhmatova, Olga Bergol, Raxul Gamzatov, Boris Pasternak, Andrei Voznesensky, Robert Rozhdevensky, Nikolay Rubtsov, Marina Xvetaeva, Veronika Tushnova…

Qua đó, có thể nhận thấy rằng, các nữ thi sỹ Nga giữ một vị trí rất đáng kể trong lòng độc giả yêu thơ Việt Nam nói chung và các thành viên http://www.nuocnga.net (NNN) nói riêng. Và cũng có thể dễ dàng nhận thấy rằng, về khả năng chuyển tải thơ Nga ra tiếng Việt thì phái yếu của NNN cũng tỏ ra là một lực lượng hùng hậu bao gồm những dịch giả có vốn tiếng Nga thật phong phú như Quỳnh Hương, Thu Hương, Lưu Hải Hà, Bạch Dương…

Và điều đáng nói, các bản dịch của NNN thường được thực hiện trong “chớp nhoáng”, nhưng chất lượng không hề tồi. “Tam ca 3H” Quỳnh Hương, Hải Hà, Thu Hương vốn tự nhận là “trường phái dịch thơ 5 phút”, “thơ dịch mì ăn liền”, nhưng trên thực tế các bản dịch thơ do họ thực hiện đều lột tả được sắc thái tình cảm đầy nữ tính của bài thơ gốc. Chúng ta thử lướt qua một số đoạn trong các bản dịch để cảm nhận sự tinh tế của họ nhé:

Không, em nào có yêu anh
Lửa tình yêu em tự đốt cháy mình
Nói với em đi, sức mạnh nào ẩn giấu
Trong cái tên đượm buồn của anh
(Anna Akhmatova, Lửa tình yêu - Quỳnh Hương dịch)

Lạnh hẫng trong tim bất lực,
Nhưng chân đi vẫn nhẹ nhàng.
Găng trái xỏ vào tay phải
Tôi lần mấy bậc thềm hiên.
….
Đấy khúc hò hẹn cuối cùng.
Tôi ngoái trông căn nhà tối.
Ánh nến buồng ngủ bập bùng
Vàng vọt, hững hờ, trơ trọi.
(Anna Akhmatova, Khúc ca cuộc hẹn hò cuối cùng - Thu Hương dịch)

Lòng em cay đắng thẫn thờ
Chìa tay đêm vắng mơ bờ vai ai
Cách ngăn một dải sông dài
Chia tình hai ngả đời ai héo mòn
Nhưng lòng hy vọng vẫn còn
Em mong anh liếc nhìn em lạnh lùng
Dù sao em vẫn đinh ninh
Sông kia chảy ngược để mình bên nhau.
(Veronika Tushnova, Không đề - Thu Hương dịch)

Cám ơn anh, bằng cả trái tim trọn vẹn
Vì dẫu chẳng ngờ, nhưng anh thật yêu em:
Anh chẳng quấy rầy sự yên tĩnh mỗi đêm
Ta chẳng cùng nhau đón hoàng hôn mỗi tối
(Marina Xvetaeva - Lưu Hải Hà dịch)

Nhân dịp Ngày Phụ Nữ Việt Nam 20-10, chúng tôi xin giới thiệu tiếp một số bài thơ của các nữ sỹ Nga qua các bản dịch của họ, những người đẹp của NuocNga.net.

Gọi mưa

Bạn yêu quý, người đi xa hơn biển
Hoa hồng đây, xin bạn hãy chìa tay
Bạn yêu quý người đem đi vĩnh viễn
Điều mà tôi quý nhất đời này
Khiến bây giờ tôi như bị lừa gạt
Chằng còn thư, nhẫn kỷ niệm nữa rồi
Sao tôi nhớ vết lõm kia nhỏ xíu
Của khuôn mặt kia – ngạc nhiên mãi trọn đời

Tôi gọi mưa. Tôi gọi cơn mưa.
Anh chẳng quay về, cũng không đến nữa
Chỉ có hoa hồng trong lọ đang tàn úa
Mấy ngày rồi tôi chẳng tưới cho hoa.
Tôi gọi mưa, gọi trận mưa hôm qua.
Nhưng sao hoa vẫn run như sắp chết
Hoa đã chết rồi, đã chết được mấy ngày…

Sao tôi nhớ hoài ánh mắt như cầu khấn
Ánh mắt đăm đăm mong tôi đến ngồi cùng
Và nụ cười từ Chốn Xa Xăm
Lời khen nịnh đầm của người hấp hối
Bạn yêu quý đã đi xa vĩnh viễn
Một nấm mồ tươi giữa những nấm mồ
Giờ neo cắm thiên đường, hãy cầu nguyện cho tôi
Để không còn những thủy thủ khác nữa bạn ơi

(Marina Xvetaeva, Lưu Hải Hà dịch)

Trăng gọi kẻ mộng du

Vỗ cánh bay lên rồi dừng lại.
Trên kia là cao vời.
Đừng tỉnh lại
Vào phút giây mê man cuối.

Kẻ mộng du và các thiên tài
Không có bạn đâu.
Đừng sáng ra
Vào phút giây bừng tỉnh cuối.

Trăng thành mắt ngươi rồi.
Mắt những mái nhà như mắt cú
Trăng sẽ gọi ngươi bằng tên thân mật.
Nhưng đừng để lọt tai.

Trăng thành tâm hồn ngươi – chúa tể của bầu trời
Mở cửa đón ngươi.
Đừng ngần ngại
Vào phút giây hoà mình với trời cao.

(Marina Xvetaeva, Quỳnh Hương dịch)

Trái tim này chẳng níu trái tim ai

Trái tim này chẳng níu trái tim ai
Nếu có muốn cứ ra đi anh nhé.
Hạnh phúc tràn đầy dang tay lướt nhẹ
Ôm kẻ tự do trên bước đường đời.

Em không khóc, cũng chẳng hề trách móc
Cho phận mình tủi nhục bấy lâu nay.
Đừng hôn em - em mệt mỏi thế này
Chả khác gì anh hôn vào cái chết.

Ngày tháng qua đi đớn đau đan kết
Vây bên em trắng lạnh xác mùa đông.
Vì sao anh - em thổn thức trong lòng
Người em chọn cứ thua hoài anh mãi…

(Anna Akhmatova, Bạch Dương dịch)

Hè muộn

Có một mùa trong thiên nhiên đẹp lắm
Nắng chẳng chói chang, nóng vẫn dịu dàng.
Mùa hè muộn trước khi thu đến đấy
Cả đất trời lộng lẫy khác gì xuân.

Nếp mạng nhện mờ khẽ giăng ngang
Trên gương mặt, nhẹ thôi, rất nhẹ...
Lảnh lót những con chim chưa tránh rét
Những bồn hoa vẫn cháy rực lo âu!

Mưa mùa hạ hết rơi đã từ lâu
Cánh đồng thẫm đen lặng lẽ nhận hết rồi...
Một cái nhìn đem hạnh phúc đến trong đời
Em ít ghen hơn, nhưng ghen đắng cay hơn.

Mùa hè muộn trong đời người phụ nữ
Ta đón nhận người, nhưng ta hỏi một câu
Tình yêu ơi, anh ở đâu, ở đâu?
Rừng im tiếng, những vì sao cũng vậy...

Anh thấy đấy - mùa sao rơi qua mất
Đã đến lúc mình vĩnh viễn chia tay...
Mà sao em dại khờ, giờ mới hiểu
Cách yêu thương, giận hờn, tha thứ, chia ly...

(Olga Berggol, Quỳnh Hương dịch)

Không đề

Anh có biết chăng
Thế nào là đau khổ?
Khi dây thòng lọng
Xiết dần trên cổ?
Khi trong tim, đắng cay
Thành bờ tích tụ,
Khi chẳng thể nào
Rên rỉ, khóc than?
Cầu Trời đừng ai thấy
Cặp mắt đỏ hoe
Làn da mờ đục,
Đừng ai thấy em - mỏi mòn,
Đau yếu - già nua...
Anh có khi nào
Nếm mùi đau khổ hay chưa?

Vượt qua khổ đau
Không khác gì bơi qua biển cả
Trải qua khổ đau
Cũng sánh ngang lết qua hoang mạc mênh mông.
Thế nhưng người đời
nói về nó với ngôn từ sáo rỗng:
"Hắn bỏ ả rồi, biết không..."

Còn em không có anh
Như thuyền không mái chèo,
Như chim cụt cánh,
Như cỏ cây lìa gốc...
Biết chăng anh thế nào là đau khổ?
Em vẫn còn chưa kể hết anh nghe,-
Anh đâu biết em đã thế nào
Khi lang thang qua những nhà ga?
Khi thẫn thờ đọc giờ tàu đến,
Khi ngóng trông từng chuyến tàu trong đêm lạnh
Khi khấn thầm trước mỗi trạm thư
Như cầu mong phép mầu-
Từ nơi kia, từ nơi anh -
Dẫu chỉ một dòng thôi
Dẫu chỉ một lời thôi
Sẽ đến...

(Veronika Tushnova, Thu Hương dịch)