Olga Berggoltz - thơ và cuộc đời

[Bùi Huy Bằng]

LÁ RƠI Olga Berggoltx Về mùa thu dọc các đại lộ ở Maxcva có treo những tấm biển nhỏ với dòng chữ: “Cẩn thận, lá rơi!” Mùa thu đến rổi! Trên bầu trời Maxcva Đàn sếu bay qua, sương mù giăng, khói tỏa. Bởi tán lá ửng vàng, Các vườn cây rực sáng. Dọc trên các đại lộ, có các tấm biển con nhắc nhở người qua đường, đi một mình hay đi từng đôi: “Cẩn thận, lá rơi!” Ôi, trái tim em cô đơn làm sao trong ngõ nhỏ đang còn xa lạ! Gió lướt nhanh qua ô cửa sổ, giật từng cơn dưới trận mưa sa. Em ở lại đây một mình vì ai, ai làm em yêu quý, ai làm em hài lòng? Tại sao em lại nhớ: “Cẩn thận, lá rơi”? Đã chẳng cần thứ gì, - nghĩa là, chẳng mất chi: ngay cả là gần gũi, ngay cả là thân thương, ngay cả là bạn hữu cũng chưa coi lẽ thường. Tại sao em lại buồn, khi xa nhau vĩnh viễn, Không vui vẻ, hạnh phúc, hỡi con người cô đơn? Điều gì là mai mỉa, điều gì là khinh khi? Anh chịu đựng thêm đi, đợi chờ thêm chút nữa... Không – điều đáng sợ nhất, chính là sự dịu dàng lúc chia xa đôi ngả, giống cơn mưa xốn xang. Trận mưa rào nặng hạt, trân mưa rào ấm áp tất cả - có tia chớp, tất cả - có gió giông! Hãy vui vẻ lên đi, hãy hạnh phúc nhiều nhé khi chia xa đôi ngả, giống cơn mưa trưa hè. ...Em một mình sẽ rảo bước ra ga, và từ chối mọi người tiễn đưa . Em đã không nói hết cho anh tất cả, nhưng giờ đây sẽ không nói nữa. Con phố nhỏ tràn đầy bóng đêm, còn các tấm biển con nhắc nhở cho những ai đơn độc qua đường: “Cẩn thận, lá rơi”... Bùi Huy Bằng dịch 6/2011

Nguyên bản tiếng Nga tại trang Web đã dẫn: ЛИСТОПАД Ольга Берггольц Осенью в Москве на бульварах вывешивают дощечки с надписью "Осторожно, листопад!" Осень, осень! Над Москвою Журавли, туман и дым. Златосумрачной листвою Загораются сады. И дощечки на бульварах всем прохожим говорят, одиночкам или парам: "Осторожно, листопад!" О, как сердцу одиноко в переулочке чужом! Вечер бродит мимо окон, вздрагивая под дождем. Для кого же здесь одна я, кто мне дорог, кто мне рад? Почему припоминаю: "Осторожно, листопад"? Ничего не нужно было,- значит, нечего терять: даже близким, даже милым, даже другом не назвать. Почему же мне тоскливо, что прощаемся навек, Невеселый, несчастливый, одинокий человек? Что усмешки, что небрежность? Перетерпишь, переждешь... Нет - всего страшнее нежность на прощание, как дождь. Темный ливень, теплый ливень весь - сверкание и дрожь! Будь веселым, будь счастливым на прощание, как дождь. ...Я одна пойду к вокзалу, провожатым откажу. Я не все тебе сказала, но теперь уж не скажу. Переулок полон ночью, а дощечки говорят проходящим одиночкам: "Осторожно, листопад"... 1938

- ЛИСТОПАД – Опадание листьев осенью (theo từ điển tiếng Nga của X.I. Ogiegov, 1973, tr. 208): sự rụng (rơi) của lá vể mùa thu.
- Xem các bản dịch Mùa lá rụng của nhà thơ Bằng Việt và Phan Bạch Châu tại:
http://vn.360plus.yahoo.com/phanbach...mid=347&fid=-1

Lời bàn:
- ЛИСТОПАД – Опадание листьев осенью (theo từ điển tiếng Nga của X.I. Ogiegov, 1973, tr. 208): sự RƠI (RỤNG) của lá vể mùa thu. Dịch là LÁ RƠI có lẽ đủ nghĩa về hiện tượng cơ học sau khi lá lìa (RỤNG) khỏi cành rồi RƠI xuống đất. ЛИСТОПАД không hàm nghĩa MÙA. Tương tự từ
ЛИСТОПАД, từ СНЕГОПАД – Выпадение снега (sách đã dẫn, tr. 678), chắc dịch là TUYẾT RƠI là đủ, vì chẳng lẽ dịch MÙA TUYẾT RƠI?
- Tôi được biết: Không chỉ dọc các đại lộ ở Maxcva mà ở các thành phố khác của Nga cũng trồng nhiều cây bóng mát, phần nhiều là cây sồi, lá cây sồi cổ thụ có thể to bằng 2/3 quạt nan, cọng của lá dài 10-15 cm, to gần bằng đầu đũa, khi rụng, lá chao liệng rồi rơi từ độ cao khoảng 15 m, nếu cọng đâm vào mặt, vào mắt người qua đường có thể gây thương tích nên mới có các tấm biển nhỏ "Осторожно, листопад" để nhắc nhở “Cẩn thận, lá rơi” chứ không hẳn “Tránh đừng ĐỤNG vào cây, MÙA lá rụng” (bản dịch của nhà thơ Bằng Việt) hoặc “Cẩn thận dùm cho MÙA lá rụng người ơi” (bản dịch của nhà thơ Phan Bạch Châu), vì cây bóng mát dù chưa to, nếu “ĐỤNG vào cây” chắc cây cũng không hề hấn gì, còn “MÙA lá rụng” chỉ là một hiện tượng của thiên nhiên, không gợi cho con người điều gì đáng phải cảnh báo "Осторожно” - Cẩn thận (Coi chừng)
- Tôi đoán bà Olga sử dụng hình ảnh tấm biển nhỏ "Осторожно, листопад" như là biểu tượng để nhắn nhủ với những ai chưa yêu, đang yêu hoặc đã có gia thất ”hãy cẩn trọng” để hạnh phúc khỏi tan vỡ (lá lìa cành) như chính cuộc đời của tác giả.
- Bài thơ này, nhất là khổ thơ cuối làm cho tôi liên tưởng đến bài thơ “Спичка отгорела и погасла…”, Борис Корнилов - “QUE DIÊM VỪA LÓE SÁNG ĐÃ TẮT LIỀN...” của Borix Kornhilov - chồng cũ của bà Olga.

K/g NINA
Cám ơn bạn đã chỉ dẫn cách trình bày và thông tin về diễn đàn. Một rắc rối khác là không biết cách gửi "cám ơn", xin chỉ dẫn.