Dịch từ Nga sang Việt - hỏi đáp và trao đổi

[nqbinhdi]

Phanhoamay viết

Thuật ngữ bóng đá tiếng Anh "offside" là "vị trí" đã "liệt", còn tiếng Pháp "hors-jeu" có nghĩa là ngoài cuộc chơi mà ta hay bắt chước là đọc là "oóc giơ"
Người Pháp đưa môn bóng đá vào Việt nam, lúc đầu các cụ dịch từ "hors-jeu" là "liệt vị". Chữ liệt ở đây giống chữ liệt trong "điểm liệt", thưa giáo sư.
Cha tôi từng chơi bóng đá những năm 30 và 40 của thế kỷ trước. Nhiều lần dạy tôi về chữ nghĩa, ông đã mang từ "liệt vị" này ra giảng giải. Ông còn đưa dẫn chứng báo chí thời đó toàn dùng từ "liệt vị"
Và ông cũng nói thêm từ "xút bóng" cũng là bắt nguồn từ tiếng Pháp, đáng ra phải phát âm là "xuýt" mới đúng.
Nhưng người ta nói sai lâu thành quen, bây giờ toàn nói là việt vị, xút bóng...

Tôi biết là nếu tôi viết "liệt vị" thể nào cũng có người "bắt giò". Coi như có một cơ hội để nói cho rõ thế nào là liệt vị.
Nhân tiện, có một từ mà gần đây người ta dùng sai, đó là từ "tuyệt vời". Tuyệt là tận cùng, là tối đa, là không thể hơn được nữa. Nó là tính từ không có cấp so sánh. Thế mà gần đây người ta cứ nói xưng xưng: "Rất tuyệt vời!", "Cực kỳ tuyệt vời!"
Song nếu tôi mà có phê phán mấy anh chị nói kiểu đó, họ thể nào cũng bảo tôi là... hâm!

Bác Dmitri Tran:
- Giã sử như dịch từ "Lão Hâm", theo ý bác, nó sẽ là gì trong tiếng Nga?
- Чудак!

Bẩm bác Phan,

Từ sút trong tiếng Việt hẳn phải mượn từ tiếng Anh (shoot). Bóng đá là cái món gốc từ Anh quốc nên từ sút ấy chắc là phải mượn từ tiếng Anh (có thể do người Pháp mang vào nước ta). Do vậy đọc là sút mới đúng.

Còn từ việt vị thì nhà cháu lấy ra từ từ điển ạ (cả từ điển Anh-Việt do các cụ Lê Khả Kế, Đặng Chấn Liêu và Bùi Ý hiệu đính và tham gia biên soạn, lẫn cả từ điển Từ và ngữ Hán-Việt của cụ Nguyễn Lân, cũng như Từ điển Pháp-Việt do cụ Lê Khả Kế làm Tổng biên tập).

Bản thân từ off-side chỉ là đứng sai vị trí, đứng ở vị trí không được phép thôi.

Theo tự điển giải nghĩa trên mạng thì:

off·side (-sīd′)

adjective

Sports not in the proper position for play; specif.,
1.Football over the line of scrimmage or otherwise ahead of the ball before the play has begun, and hence subject to penalty

Theo Webster's Encyclopedic Unabridged Dictionary (Gramercy Books, 1989) thì:

off-side adj., adv. 1. Sports, illegally beyond a prescribed line or area or in advance of the ball or puck at the beginning of or during play or a play.

Theo đó với các từ bôi đỏ chỉ nên dịch theo nghĩa vượt, vượt quá, nghĩa là theo nghĩa của từ việt chứ không liên quan gì tới nghĩa của từ liệt cả.

Tìm trên Internet thấy cái này:
http://www.gieomamtinyeu.net/diendan...ead.php?t=4860

Về từ hors-jeu trong tiếng Pháp: Từ hors nghĩa là bên ngoài/ngoại, jeu là cuộc chơi, chỗ chơi. Do vậy oọc-giơ chỉ có nghĩa như tiếng Anh là đứng ngoài/sai vị trí được phép. Chữ hors này dịch sang tiếng Việt nên phải dịch là qua, quá, vượt quá, nghĩa là theo nghĩa của từ việt mới đúng.

Thiển nghĩ của nhà cháu là có nhiều từ ngày trước các cụ dùng cũng sai, sau này người ta dịch/sửa lại cho đúng hơn thôi. Tất nhiên, nhiều từ ngữ người ta nói sai cũng có, mãi rồi thì thành quen, như kiểu chân nam đá chân xiêu*, nói sai mãi thì thành quen. Song việt vị thì có lẽ không thuộc cái dạng này ạ.

*) Đúng ra phải là chân đăm đá chân chiêu. Đăm và chiêu là các từ Việt cổ, nghĩa là phải và trái, bây giờ thì chỉ còn thấy từ chiêu trong thuận tay chiêu thôi song vẫn có thể thấy trong ca dao tục ngữ, thí dụ:

Con gà mày gáy chiêu đăm
Mày để tao nằm thêm chút nữa thôi...
(Trích giảng văn học lớp 6, những năm 1960s)

[nguyentiendungrus_83]

Phanhoamay viết

- Команда показывала весьма добротный футбол, но получила удар ниже пояса, - закончил свой репортаж комментатор.

Theo tôi:
- Đội đã chơi một thứ bóng đá chất lượng, nhưng lại chịu cú đánh dưới thắt lưng. - Bình luận viên đã kết thúc bài bình luận của mình như vậy.
Trong môn boxing, có một quy định là không được đánh dưới thắt lưng. Đánh dưới thắt lưng là không đúng luật. Nhưng nó là một đòn rất ác, có thể hạ gục đối phương.
Tôi nghĩ rằng trong trường hợp này BLV nói bóng bảy, có ý tiếc cho đội bóng chơi tốt nhưng bị thua vì đối phương phản đòn có vi phạm luật mà trọng tài không thấy hoặc thấy mà không thổi phạt. Ví dụ: liệt vị, chơi bóng bằng tay, xô đấy người...

Em xin lỗi trước nếu bác có phật lòng! Chứ em thấy câu dịch của bác Nó đúng hoàn toàn về nghĩa, không sai tý nào ạ, nhưng không giống tiếng Việt.

Em dùng từ cống hiến cũng chỉ vì em hay nghe các bình luận viên trên ti vi cũng như các cầu thủ khi trả lời phỏng vấn thường nói thế, em thường nghe là "một trận đấu (một trận bóng , một thứ bóng đá) hay, một trận đấu (trận bóng , một thứ bóng đá) cống hiến, hay một trận cầu kinh điển" chứ ít khi nghe một trận đấu( B] có chất lượng[/B] ,hơn nữa là một thứ bóng đá chất lượng lại càng hiếm.Em thấy "cống hiến" trong trường hợp này nó có ý của từ добротный. . nên mới cho vào. (em đang nói đến việc dịch sao cho đúng chuẩn dụng). Chứ không lại giống câu ông thầy em hay nói : это предложение правильно , но так не говорят, так не пишут по Вьетнамски (по - русски).
Đặc biệt cụm từ : удар ниже пояса. Nếu với nghĩa của tiếng việt thì em chỉ thấy dùng trong môn boxing hay đấm bốc như bác nói nhưng mà thường người ta nói là "cú đấm(đánh) (vào) vùng hạ bộ " hơn là "cú đánh dưới thắt lưng". Chứ em chưa nghe dùng cụm từ này trong bóng đá bao giờ cả. (em đang nói trong tiếng việt). Còn cụm này trong tiếng Nga dùng trong bóng đá rõ ràng là nghĩa bóng. Thế nên em mới tìm cụm khác tương ứng mà hay nói trong tiếng việt để thay thế.
Còn về từ kết luận em không ý kiến!

Để chứng minh cho điều em nói em xin đưa ra một ví dụ khác. Xin bác hãy đưa ra phương án dịch hộ em câu đơn giản này ạ : c утра не ел я ни куска хлеба! Bác dịch xong em sẽ phân tích ạ! Xin được lượng thứ nếu có gì không phải ạ!

[Nina]

Bạn nguyentiendungrus_83 ơi, nhưng tiếng Việt của các bình luận viên Việt Nam khó mà gọi là ngôn ngữ chuẩn được, đấy là nhận xét cá nhân của mình sau khi nghe vài câu của họ.

Còn " удар ниже пояса" là một cụm từ không chỉ dùng trong quyèn Anh, nó đã trở thành một cụm từ phổ biến, với ý nghĩa gần giống nghĩa gốc, tức là chơi xấu.

Giống như mình dịch một bài thơ về tình yêu chẳng hạn, rồi bạn X nhảy vào bảo - Nina xấu thế mà cũng đòi dịch thơ tình ấy mà. Trong trường hợp đó, thì mình nói - Нина получила удар ниже пояса от любезного Х.

[Phanhoamay]

nguyentiendungrus_83 viết

Để chứng minh cho điều em nói em xin đưa ra một ví dụ khác. Xin bác hãy đưa ra phương án dịch hộ em câu đơn giản này ạ : c утра не ел я ни куска хлеба! Bác dịch xong em sẽ phân tích ạ! Xin được lượng thứ nếu có gì không phải ạ!

Bạn nguyentiendungrus_83 thân mến,
Tôi không dấu diếm (và cũng không khoe khoang!) rằng tôi từng có 15 năm làm phiên dịch tiếng Nga ở cấp Bộ.
Càng dịch càng thấy mình còn biết rất ít.
Và càng quý trọng những ai ham học hỏi.
Nhưng ham học hỏi thôi chưa đủ. Còn phải biết lắng nghe.
Nhiều người tham gia trên diễn đàn này không phải là chuyên gia ngôn ngữ. Song họ biết gì bảo nấy, với nhiệt tình giúp các bạn trẻ trong việc học tiếng Nga.
Nếu bạn thực sự muốn xem xem có bao nhiêu phương án dịch một câu tiếng Nga thì tôi và các bạn khác luôn cố gắng tham gia với tất cả khả năng của mình.
Còn nếu bạn nói: "Bác dịch xong em sẽ phân tích ạ!" thì là hoặc bạn chưa biết cách diễn đạt, hoặc bạn thiếu khiêm tốn.
c утра не ел я ни куска хлеба
Câu này thuộc loại câu dễ. Nó là "Từ sáng tôi chưa được hạt cơm nào vào bụng"

[Saomai]

nguyentiendungrus_83 viết

Em xin lỗi trước nếu bác có phật lòng! Chứ em thấy câu dịch của bác Nó đúng hoàn toàn về nghĩa, không sai tý nào ạ, nhưng không giống tiếng Việt.

Em dùng từ cống hiến cũng chỉ vì em hay nghe các bình luận viên trên ti vi cũng như các cầu thủ khi trả lời phỏng vấn thường nói thế, em thường nghe là "một trận đấu (một trận bóng , một thứ bóng đá) hay, một trận đấu (trận bóng , một thứ bóng đá) cống hiến, hay một trận cầu kinh điển" chứ ít khi nghe một trận đấu( B] có chất lượng[/B] ,hơn nữa là một thứ bóng đá chất lượng lại càng hiếm.Em thấy "cống hiến" trong trường hợp này nó có ý của từ добротный. . nên mới cho vào. (em đang nói đến việc dịch sao cho đúng chuẩn dụng). Chứ không lại giống câu ông thầy em hay nói : это предложение правильно , но так не говорят, так не пишут по Вьетнамски (по - русски).
Đặc biệt cụm từ : удар ниже пояса. Nếu với nghĩa của tiếng việt thì em chỉ thấy dùng trong môn boxing hay đấm bốc như bác nói nhưng mà thường người ta nói là "cú đấm(đánh) (vào) vùng hạ bộ " hơn là "cú đánh dưới thắt lưng". Chứ em chưa nghe dùng cụm từ này trong bóng đá bao giờ cả. (em đang nói trong tiếng việt). Còn cụm này trong tiếng Nga dùng trong bóng đá rõ ràng là nghĩa bóng. Thế nên em mới tìm cụm khác tương ứng mà hay nói trong tiếng việt để thay thế.
Còn về từ kết luận em không ý kiến!

SM thấy ở đây nguyentiendungrus nói có lý phần nào. Có những trường hợp đúng, nhưng người ta thường không nói nên thành “sai”. "Sai" nhưng không có nghĩa là sai, he he...

SM đưa thêm 1 phương án dịch thế này liệu có ổn chăng:

Команда показывала весьма добротный футбол, но получила удар ниже пояса, - закончил свой репортаж комментатор

Đội bóng đã chơi một trận hết mình, song rốt cuộc lại thua do bị chơi xấu, – bình luận viên kết thúc bài tường thuật của mình như thế.

[Dmitri Tran]

Phanhoamay viết

Bác Dmitri Tran:
- Giã sử như dịch từ "Lão Hâm", theo ý bác, nó sẽ là gì trong tiếng Nga?
- Чудак!

Bác xem dịch là "Старик Чудачок" nghe có mềm hơn không ?. Cũng như Мужичок đối với từ Мужик đấy!
(Theo tôi, thêm cả từ "Старик" thi "Чудачок" sẽ mang nghĩa danh từ riêng hơn)

[nguyentiendungrus_83]

Phanhoamay viết

Bạn nguyentiendungrus_83 thân mến,
Tôi không dấu diếm (và cũng không khoe khoang!) rằng tôi từng có 15 năm làm phiên dịch tiếng Nga ở cấp Bộ.
Càng dịch càng thấy mình còn biết rất ít.
Và càng quý trọng những ai ham học hỏi.
Nhưng ham học hỏi thôi chưa đủ. Còn phải biết lắng nghe.
Nhiều người tham gia trên diễn đàn này không phải là chuyên gia ngôn ngữ. Song họ biết gì bảo nấy, với nhiệt tình giúp các bạn trẻ trong việc học tiếng Nga.
Nếu bạn thực sự muốn xem xem có bao nhiêu phương án dịch một câu tiếng Nga thì tôi và các bạn khác luôn cố gắng tham gia với tất cả khả năng của mình.
Còn nếu bạn nói: "Bác dịch xong em sẽ phân tích ạ!" thì là hoặc bạn chưa biết cách diễn đạt, hoặc bạn thiếu khiêm tốn.
c утра не ел я ни куска хлеба
Câu này thuộc loại câu dễ. Nó là "Từ sáng tôi chưa được hạt cơm nào vào bụng"

Dạ! em đã nói trước là có thể có gì đó sai sót mong bác lượng thứ! Thế nên chắc về cái câu "Để em phân tích" em không biết bác hiểu như nào? nhưng em không có ý gì cả! em đang chỉ muốn chứng minh tại sao em lại nói như trên thôi ạ! Mong bác bỏ qua.

Còn về phần bác nói là có nhiều phương án dịch một câu tiếng nga thì em không có gì phản đối ạ. Không những tiếng nga mà còn tiếng việt nữa ạ! Nhưng tại sao em lại nói là câu bác dịch "không giống tiếng việt" bởi vì nghe rất không thuận tại (ít nhất cũng theo cảm nhận của em, còn có thể có người khác em không biết). Nhưng như bác SM đóng góp thêm phương án trên kia thôi ạ, em thấy phương án đó cũng hay. Lột tả đc hết ý nghĩa của câu tiếng nga, e thấy sát nghĩa hơn câu em dịch, đồng thời thuận tai khi nghe tiếng việt. Em có phản đối gì đâu ạ? Nhưng câu của bác thì thật sự với em thì em thấy chưa đạt về chuẩn dụng. Bác đã từng dịch tài liệu cấp bộ vậy em không dài dòng về việc chuẩn mực, chuẩn dụng và tình huống giao tiếp làm gì!! вы меня понимаете??

Còn về cái câu tiếng Nga em đưa ra ý ạ! thì em không đánh đố bác hay cái gì cả! mà em chỉ muốn bác hiểu em hơn thôi! Bác dịch rất chính xác, rất đạt.! Em đưa câu này tại vì nó là một câu cơ bản điển hình trong việc dịch sao cho đúng chuẩn dụng ạ! Em nói thế chắc bác hiểu ý em! Người nga thì bánh mỳ là thức ăn chủ yếu, còn người việt thì bánh mỳ chỉ là để ăn chơi thôi, chứ thức đồ ăn chính trong bữa ăn là cơm! Chính vì thế, để lột tả được hết y nghĩa của câu tiếng Nga trên khi dịch sang tiếng việt thì nhất định phải để ý đến yếu tố văn hóa đặc trưng của hai dân tộc. Nếu dịch là "từ sáng tới giờ chưa được mẩu bánh mỳ nào" thì không sai! Nhưng rõ ràng là chưa đạt, sai về chuẩn dụng, ngừoi việt trong trường hợp này không nói thế! Em biết các bác trong diễn đàn này, toàn là những người trình độ cao, kinh nghiệm, trong dịch thuật, em phân tích thế không phải em đang cố chứng tỏ mình, mà em chỉ muốn cho tất cả mọi người hiểu em thôi ạ (như đã nói nhiều lần là em luôn luôn đưa ra luận điểm chứng minh những gì em nói)! Hoặc ít ra để cho những bạn trẻ hơn em, chưa có kinh nghiệm nhiều hơn em hiểu em cũng như ít ra cũng tích lũy đc một phần kinh nghiệm trong dịch!

P/s: Trong cái làng dịch thuật này cũng giống trong võ lâm truyền kỳ ý,càng nhiều tuổi thì nội công càng thâm hậu, nhưng không phải ai cũng giỏi võ cũng không có điểm yếu, đến như Asin vô địch thiên hạ, cũng có điểm yếu ở gót chân thôi ạ! Em muốn nói là ai cũng có lúc này,lúc kia, không tránh khỏi sai sót, đặc biệt trong cái ngành ngôn ngữ này, nó quá bao la, quá rộng lớn! Đến người Việt chúng ta còn không biết hết tiếng Việt nữa là! Có thể bác đang nghĩ em đang "учить ученого" nhưng em đành chịu thôi, em chỉ thấy sao nói vậy!

[nguyentiendungrus_83]

Nina viết

Bạn nguyentiendungrus_83 ơi, nhưng tiếng Việt của các bình luận viên Việt Nam khó mà gọi là ngôn ngữ chuẩn được, đấy là nhận xét cá nhân của mình sau khi nghe vài câu của họ.

Còn " удар ниже пояса" là một cụm từ không chỉ dùng trong quyèn Anh, nó đã trở thành một cụm từ phổ biến, với ý nghĩa gần giống nghĩa gốc, tức là chơi xấu.

Giống như mình dịch một bài thơ về tình yêu chẳng hạn, rồi bạn X nhảy vào bảo - Nina xấu thế mà cũng đòi dịch thơ tình ấy mà. Trong trường hợp đó, thì mình nói - Нина получила удар ниже пояса от любезного Х.

Vâng! em đồng ý! họ cũng như chúng ta thôi ạ! Nhưng ít ra trong lĩnh vực bóng đá họ có hiểu biết hơn chúng ta. Những câu họ nói, tất nhiên có nhiều câu không hay, thậm chí nghe rất buồn cười, do ý nọ xọ ý kia, nhưng do họ trong khi bình luận, phải tư duy ngay, tuy duy nhanh, nên khó tránh khỏi, trên mạng đã có nhiều video, clip về vấn đề này rồi. Nhưng trong chừng mực nào nó thì những câu đánh giá của họ được xã hội chấp nhận, như thế chứng tỏ nó đã đi vào chuẩn dụng trong ngôn ngữ. Đặc biệt những câu mà em nêu phía trên kia ạ! Bọn em nghe nhiều đến mức mà sau mỗi trận bóng mà bọn em đá xong, ngồi nói chuyện bàn lại với nhau đều sử dụng những câu kiểu như thế để bình luận lại trận đấu của mình, như một hình thức đùa vui cho nó thêm phần thú vị ý!Còn riêng câu bác Phan hoa May đưa ra, em thấy bình luận người ta không nói, thì người bình thường chúng ta cũng ít nghe thấy, có thể chị không xem bóng đá,chứ em xem nhiều rồi, em chả bao giờ nghe câu nào kiểu "đội bóng thua do bị cú đánh dưới thắt lưng" , nếu nghe thì hiểu thôi chứ , đúng là không thuận tai thế nào ấy!

[Mùi Hồng]

nguyentiendungrus_83 viết

P/s: Trong cái làng dịch thuật này cũng giống trong võ lâm truyền kỳ ý,càng nhiều tuổi thì nội công càng thâm hậu, nhưng không phải ai cũng giỏi võ cũng không có điểm yếu, đến như Asin vô địch thiên hạ, cũng có điểm yếu ở gót chân thôi ạ! Em muốn nói là ai cũng có lúc này,lúc kia, không tránh khỏi sai sót, đặc biệt trong cái ngành ngôn ngữ này, nó quá bao la, quá rộng lớn! Đến người Việt chúng ta còn không biết hết tiếng Việt nữa là! Có thể bác đang nghĩ em đang "учить ученого" nhưng em đành chịu thôi, em chỉ thấy sao nói vậy!

Thế bác nguyentiendungrus_83 có biết Đại hội Võ lâm phải 60 năm mới diễn ra 1 lần không? Rất nhiều cao thủ Võ lâm với võ công thâm hậu, thần sầu quỉ khốc.. đã chưa bao giờ được tham dự Đại hội dù chỉ (một lần trong đời) đến vỗ tay xin học hỏi thêm vài chiêu thức. Một số thì sử dụng đến phép "trùng sinh" thì tuy võ công thâm hậu được giữ nguyên nhưng lại không "đủ tuổi" để được tham dự!

[Nina]

Xin lỗi bạn nguyentiendungrus_83, nhưng theo mình, những câu gọi là "bất hủ" của các bình luận viên đương đại được xã hội chấp nhận thật, nhưng chấp nhận đó là những câu nói ngô nghê. Quan điểm cá nhân của mình là không ủng hộ kiểu ngôn ngữ ấy. Xét cho cùng thì ngôn ngữ "xì-tin" cũng được một bộ phận chấp nhận đấy chứ, nhưng đọc nó mình có cảm giác cứ như là ăn cơm bị sạn.

[nguyentiendungrus_83]

Còn về cái đề tài "việt vị" vơi "liệt vị" em cũng xin phép tham gia luôn, theo em thì em đồng ý với bác nqbinhdi, bác giải thích rất chính xác đấy ạ, việt là vượt , vị là vị trí, việt vị ý nói là vượt khỏi vị trí cho phép, (đứng dưới cầu thủ cuối cùng của đội bạn (không tính thủ môn) khi bóng xuất phát rời chân người chuyền bóng ). Em xin lưu ý luôn là phải dưới cầu thủ cuối cùng, chứ có người hiểu là dưới hậu vệ cuối cùng là sai, tại vì có trường hợp trận bóng cũng gần đây thôi trên cúp C1 ,rất tiếc em lại quên, tức là tình huống tiền đạo đội ghi bàn vào lưới rồi nhưng không đc tính, dù đứng trên một hậu vệ cuối cùng (tức là bóng câu vào vòng cấm địa, thủ môn lao ra bắt trượt bóng, bóng rơi vào chân tiền đaọ, tiền đạo đá bóng vào lưới,trong lúc đó một hậu vệ kịp thời chạy về hỗ trợ, nhưng không cản được cú sút ,nhưng bàn thắng khôgn được tính), dù tình huống này tiền đạo đứng trên hậu vệ đối phương, nhưng lại dưới thủ môn, lúc này ta phải coi thủ môn là thay vào vị trí hậu vệ lùi về , còn hậu vệ lùi về đó lại thay vị trí thủ môn => tình huống vẫn là việt vị

Còn tại sao em đòng ý với bác ngbinhdi thì do ngày trước cũng lâu rồi, em có nhớ trên tivi trong chương trình hỏi đáp gì đó, ngày trước do giáo sư Nguyến Lân Dũng dẫn ý, thì có người đã hỏi như nào là đúng? Việt vị hay liệt vị thì đc trả lời như bác Ngbinhdi ạ! Em còn nhớ có câu hỏi là "tại sao lại gọi gái điếm, gái bán hoa là cave" thì đc bác Nguyễn Lân Dũng trả lời là "đây là một từ gốc tiếng Pháp, có nghĩa là bạn nhảy" Do "cave" thì hay hoạt động trong các vũ trường quán bar, nhưng giờ nó được biến thể chỉ chung hết cho gái điếm, gái bán hoa ạ!

[nguyentiendungrus_83]

Mùi Hồng viết

Thế bác nguyentiendungrus_83 có biết Đại hội Võ lâm phải 60 năm mới diễn ra 1 lần không? Rất nhiều cao thủ Võ lâm với võ công thâm hậu, thần sầu quỉ khốc.. đã chưa bao giờ được tham dự Đại hội dù chỉ (một lần trong đời) đến vỗ tay xin học hỏi thêm vài chiêu thức. Một số thì sử dụng đến phép "trùng sinh" thì tuy võ công thâm hậu được giữ nguyên nhưng lại không "đủ tuổi" để được tham dự!

Bác nói thế này thì em không còn gì để nói nữa ạ! "em chưa đủ tuổi" em xin nhận luôn ạ!

Xin lỗi bạn nguyentiendungrus_83, nhưng theo mình, những câu gọi là "bất hủ" của các bình luận viên đương đại được xã hội chấp nhận thật, nhưng chấp nhận đó là những câu nói ngô nghê. Quan điểm cá nhân của mình là không ủng hộ kiểu ngôn ngữ ấy. Xét cho cùng thì ngôn ngữ "xì-tin" cũng được một bộ phận chấp nhận đấy chứ, nhưng đọc nó mình có cảm giác cứ như là ăn cơm bị sạn.

Dạ thôi ạ! em xin phép không tranh luận vấn đề này nữa! Tại bác Mùi Hồng kêu em "chưa đủ tuổi" nên đứng ngoài học hỏi! Với những luận điểm như thế này thì em chịu không nói lại được!
Em chỉ xin nói nốt những lời cuối cùng này :"Em rất thích câu nói như ăn cơm bị sạn của chị tại nó làm em nhớ đến câu thầy em hay nói, mỗi khi bọn em có phương án dịch, không phải tiếng Việt .Em cũng rất đồng ý với chị , ngôn ngữ đa dạng, mỗi người, mỗi lứa tuổi, chấp nhận mỗi kiểu. Nhưng riêng câu " đội bóng thua do bị cú đánh dưới thắt lưng" đúng là không biết có lứa tuổi nào đã nghe và chấp nhận câu này rồi??? Có lẽ muốn thắng phân biệt thắng thua trong vụ tranh luận này, có lẽ phải đi проводить опрос giữa các lứa tuổi mất, còn không thì nếu cứ như này có lẽ вопрос остается бесконечно спорным

[Nina]

Bạn nguyentiendungrus_83 à, thì ý kiến của bác Mùi Hồng cũng chỉ là ý kiến của một cá nhân thôi, dù cá nhân đó có thể là rất xuất chúng, hoặc không hoàn toàn xuất chúng. Cho nên mình nghĩ, ý kiến đó bạn cũng chỉ nên tham khảo, (не надо принимать слишком близко к сердцу).

Còn ý kiến của mình thật sự cũng rất đơn giản thôi - mình không thích khuếch trương những giá trị ảo, không thích cổ vũ cho những câu nói không Việt trong tiếng Việt.

[nguyentiendungrus_83]

Vâng em xin nghe chị! nhưng em vẫn xin không nói thêm ở đây nữa! Tùy ai muốn hiểu sao thì hiểu, "chịu thua trận đau đớn", hay "chịu thua vì chơi xấu", hay chịu thua "do cú đánh dưới thắt lưng" cũng đc. Sau này có sao thì để thời gian và xã hội kiểm nghiệm.

Giờ em xin đại diện với tư cách là một hậu bối, xin các tiền bối, chỉ giáo "медвежья академия" nghĩa gì ạ???

[USY]

nguyentiendungrus_83 viết

Vâng em xin nghe chị! nhưng em vẫn xin không nói thêm ở đây nữa! Tùy ai muốn hiểu sao thì hiểu, "chịu thua trận đau đớn", hay "chịu thua vì chơi xấu", hay chịu thua "do cú đánh dưới thắt lưng" cũng đc. Sau này có sao thì để thời gian và xã hội kiểm nghiệm.

Giờ em xin đại diện với tư cách là một hậu bối, xin các tiền bối, chỉ giáo "медвежья академия" nghĩa gì ạ???

Tớ chẳng phải tiền bối hậu bối gì, nhưng cũng xin trả lời bạn những gì tớ đọc được:
"Mедвежья академия" hình như là cách gọi vui thành phố Smorgon (Сморгонь) ở tây bắc Belarus, vì thành phố này hồi thế kỷ 17 có trường dạy gấu làm xiếc (школa дрессировки медведей).
http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%...BE%D0%BD%D1%8C
Huy hiệu của thành phố này cũng có hình gấu xiếc:

[nguyentiendungrus_83]

vâng em cảm ơn bác! cụm này em lấy trong tác phẩm "гранатовый браслет", "chiếc vòng Thạch Lựu" mà bác Đoàn Tử Huyến dịch đấy ạ! Cả câu của nó như thế này! В войну 1877 - 1879 годов он (генерал Аносов ) очень быстро дослужился до чина полковника, несмотря на то что был мало образован или, как он сам выражался, кончил только "медвежью академию" . Câu này bác Đoàn tử Huyến dịch như này ạ " Trong cuộc chiến tranh năm 1877 - 1879 ông được thăng rất nhanh lên đến cấp đại tá, mặc dù ít học, hay như ông vẫn thường nói, chỉ mới tốt nghiệp "học viện gấu".

Trước hết em đánh giá chỗ em bôi đậm, bác Huyến dịch chưa đạt. Vì sao? Vì là không hiểu sao những chỗ khác , như tên riêng, những địa danh...Bác rất cẩn thận, đánh dấu * rồi giải thích căn kẽ ở cuối sách, mà cụm này lại không có. Vậy thử hỏi những người đọc sao có thể hiểu được, chúng ta dân Nga ngữ mà em tin chắc có nhiều người không biết cụm này (đến như bác cũng chỉ nói hình như), đọc cả câu lên thì hiểu nghĩa thôi, chứ hoàn toàn không biết tại sao lại gọi thế. Huống hồ là những người không biết tiếng Nga như chúng ta. (Có thể do bác Huyến không tìm được gốc của cụm từ này, do hồi bác dịch không được nhiều thông tin như ngày nay).

Nhưng nếu như em, để xử lý cụm này, em cũng dịch ra tiếng Việt, nhưng do nó không ảnh hưởng nhiều đến nội dung của tác phẩm,do em thấy nó được dùng với nghĩa bóng! em sẽ dựa vào ý nghĩa của câu trên và tìm một cụm tương ứng trong tiếng Việt mà mọi người hay nói " trường đời " Làm như thế thì không cần tìm hiểu chữ "học viện gấu" .Các bác có đồng ý không ạ???.
Hay như trong câu này ạ: "Aносов, начиная с польской войны, участвовал во всех кампаниях, кроме японской. Он и на эту войну пошел бы без колебаний, но его не позвали". Tiếng Việt : "Bắt đầu từ cuộc chiến tranh Ba Lan, Anoxov đã tham gia tất cả các cuộc chinh chiến, chỉ trừ một lần với Nhật Bản.Có lẽ trong cuộc chiến tranh này ông cũng đã ra trận không do dự, nhưng người ta không gọi tới ông"

Trong câu tiếng Việt, dịch "ông đã ra trận không do dự" là thiếu chính xác trong diễn đạt về nghĩa, không khớp với câu sau. Đáng lẽ muốn diễn đạt đúng thì bác Huyến phải dịch là "Có lẽ trong cuộc chiến tranh này không cũng sẽ ra trận không do dự, nhưng người ta đã không gọi tới ông"
Hoặc nếu muốn giữ thức giả định với tiểu từ бы thì phải dịch câu này là: " Có lẽ trong trận này ông cũng đã ra trận không do dự, nếu như mà người ta gọi đến ông"

Em đưa ra những câu này cũng chỉ là tiểu tiết, vì muốn các bác biết, đồng thời muốn chứng minh , ai cũng có lúc thiếu sót, chứ không phải cái gì to tát cả. Không có nhiều người cho rằng em đang huênh hoang tự phụ, đánh giá các tiền bối, để chứng tỏ mình, như kiểu "lấy số" của dân giang hồ ngày xưa ý. Không! em đánh giá cũng chỉ là một hình thức em đang học đấy ạ! Nhưng tất nhiên nếu em thấy mình đúng thì em kiên quyết bảo vệ ý kiến, còn nếu thấy sai thì em xin nhận và sửa ạ!

[Мужик]

USY viết

"Mедвежья академия" hình như là cách gọi vui thành phố Smorgon (Сморгонь) ở tây bắc Belarus, vì thành phố này hồi thế kỷ 17 có trường dạy gấu làm xiếc (школa дрессировки медведей).

Nghĩa đen là như vậy, nhưng em đồ rằng, người Nga vốn hài hước nên chắc có nghĩa bóng nào đó nữa. Kiểu như bọn em hay gọi "Học viện Ngân hàng" (Hà Nội) là "Ha-vớt Chùa Bộc".

Ồ, post xong thấy bài của bạn nguyentiendung_rus83. Hóa ra cảm nhận của em cũng có lý. Còn dịch trong trường hợp này, theo em, cứ để "học viện gấu" (trong ngoặc kép), sau đó làm cái dấu hoa thị * rồi giải thích ngọn ngành ở dưới.

[USY]

Мужик viết

Nghĩa đen là như vậy, nhưng em đồ rằng, người Nga vốn hài hước nên chắc có nghĩa bóng nào đó nữa. Kiểu như bọn em hay gọi "Học viện Ngân hàng" (Hà Nội) là "Ha-vớt Chùa Bộc".
Ồ, post xong thấy bài của bạn nguyentiendung_rus83. Hóa ra cảm nhận của em cũng có lý. Còn dịch trong trường hợp này, theo em, cứ để "học viện gấu" (trong ngoặc kép), sau đó làm cái dấu hoa thị rồi giải thích ngọn ngành ở dưới.

Đúng là từ đó đã có ý hài hước rồi đấy chứ. Vì thật ra cái trường thuần dưỡng gấu xiếc chỉ được gọi là школа дрессировки мевведей thôi, những ngay từ khi đó dân tình đã hài hước "nâng cấp" nó lên thành "Смогонская академия" rồi. Và thế là nói đến "Học viện Gấu" tức là ý nói đén thành phố nọ. Chứ còn từ школа để chỉ cơ sở dạy gấu đó có được dùng nữa đâu.

[Мужик]

nguyentiendungrus_83 viết

Nhưng nếu như em, để xử lý cụm này, em cũng dịch ra tiếng Việt, nhưng do nó không ảnh hưởng nhiều đến nội dung của tác phẩm,do em thấy nó được dùng với nghĩa bóng! em sẽ dựa vào ý nghĩa của câu trên và tìm một cụm tương ứng trong tiếng Việt mà mọi người hay nói " trường đời " Làm như thế thì không cần tìm hiểu chữ "học viện gấu".

"Trường đời" cũng là trường, mà trường lại ra trường đấy nhé. Nhiều người giỏi toàn học "trường đời" mà nên (điều này chắc không cần dẫn chứng). Em thấy trong trường hợp này có thể dùng câu dân ta hay nói "Chẳng qua trường lớp nào cả".

@ bác USY: Ý em không nói đến nghĩa bóng chỉ thành phố.

[USY]

Tôi nghĩ trong trường học, hoặc trong các đề tài nghiên cứu có thể có nội dung chuyên mổ xẻ các tác phẩm dịch để phân tích, học hỏi, bàn luận. Thế nhưng chỉ để giảng dạy, học tập hay trao đổi chuyên ngành thôi. Chứ mình chẳng nên "lật lại" những tác phẩm dịch của người trước làm gì. Chỉ nên lưu lại những phương án, những câu dịch hay, dịch khéo để học hỏi, chứ những chỗ dịch chưa đạt chỉ nên biết, chứ chẳng nên nói đến nhiều. Đem lăng kính thời đại Internet toàn cầu ngày nay để soi bản dịch trong điều kiện ít thông tin thời trước mà làm gì. Ở vào điều kiện như các cụ ngày xưa, có lẽ mình cũng không làm nổi như vậy. Nếu thấy cần, thì hãy dịch lại toàn bộ, xuất bản mới, để làm tư liệu cho độc giả, như vậy toàn diện hơn.
Mình thấy ban nguyen_tien_dung nếu thấy cần thiết, nên mở hẳn các topic học thuật chuyên sâu, thí dụ: "Phân tích cách dịch tác phẩm "Chiếc vòng thạch lựu" để mọi người bàn luận chuyên về nó, rồi cho ra một bản dịch đạt nhất của bạn, hoặc của NNN. Như vậy thích hợp hơn là đưa chắp vá vài câu, vài chỗ, mọi người góp ý, rồi lại quên luôn, mà lại không toàn diện và tập trung.