Dịch thơ Nicolai Mikhailovich Rubtsov - Николай Михайлович Рубцов

[Nina]

Bác Nhật Minh ơi, bác chúc tâm hồn nào thì bác ... nói rõ hơn có được không, em sợ nhận vơ lắm!

[Nina]

Trong bài thơ này có cây подорожник, em tạm dịch là cây mã đề


Cây mã đề - подорожник?

ДОРОРОЖНАЯ ЭЛЕГИЯ Николай Рубцов Дорога, дорога, Разлука, разлука. Знакома до срока Дорожная мука. И отчее племя, И близкие души, И лучшее время Все дальше, все глуше. Лесная сорока Одна мне подруга. Дорога, дорога, Разлука, разлука. Устало в пыли Я влачусь, как острожник. Темнеет вдали, Приуныл подорожник. И страшно немного Без света, без друга, Дорога, дорога, Разлука, разлука... 1970

Khúc bi ca trên đường Nicolai Rubtsov Đường ơi đường ơi Chia phôi, chia phôi Nỗi đau ngàn dặm Đã quen lắm rồi Tâm hồn bè bạn Bà con họ hàng Những tháng ngày vàng Đã xa mờ mịt Ồ con quạ rừng Người bạn duy nhất Xa cách xa cách Đường ơi đường ơi Mệt trong đám bụi Từng bước lo âu Phía xa tối sẫm Mã đề cúi đầu Trong đêm một mình Bỗng hơi sợ sệt Đường ơi, đường ơi Giã biệt, giã biệt... 1970

[Tanhia]

Nina viết

[justify]Tên khoa học của hoa là Viola tricolor, thuộc họ Violet. Hình như ở Việt Nam không có hoa này, từ điển thì gọi theo tiếng Pháp là hoa păng sê. Người Nga gọi chúng bằng cái tên dịu dàng và trìu mến - Анютины глазки (tạm dịch là cặp mắt Aniuta), Иван-да-Марья (Ivan-và-Maria).

Chắc rằng có không ít nhà thơ đã viết về loài hoa này. Nhưng Nina chỉ mới đọc được một bài của Nikolai Rubtsov... Cũng định mở riêng một chủ đề - các nhà thơ Nga viết về hoa, cũng đã có hoa hồng của Pushkin, hoa chuông, linh lan của Esenin.

Loài hoa này trên Đà Lạt nhiều lắm Nina ạ, tớ chụp được rất nhiều đấy, nhưng hôm nay mới biết nó có tên đặc biệt như thế
Cậu mở chủ đề thơ về hoa đi, coi như món quà đầu năm cho những người bạn 3N, tớ cảm ơn trước nhé!

[Мужик]

Nina viết

Trong bài thơ này có cây подорожник, em tạm dịch là cây mã đề


Cây mã đề - подорожник?

Nina ơi! Tạm dịch làm gì nữa, подорожник chính xác là cây mã đề rồi mà. Người Nga gọi vậy vì nó thường mọc nhiều ở 2 bên lối đi (тропилка), nhất là trong rừng.
Quê mình còn gọi là cây "Bông mã đề" (theo hình dáng hoa của nó). Đây là cây thuốc nam dễ kiếm mà rất có ích (giải độc, mát gan, lợi tiểu...). Chỉ có điều quê mình bây giờ đường đi bê tông hóa hết rồi, Bông mã đề chả còn mọc ven đường nữa, chỉ mọc ven bờ rào trong vườn thôi.

[Nhật Minh]

Nina viết

Bác Nhật Minh ơi, bác chúc tâm hồn nào thì bác ... nói rõ hơn có được không, em sợ nhận vơ lắm!

Thật tình tôi rất hời hợt trong việc khen, chê, bình loạn về thơ nhưng mà có yêu thơ thật. Trong khi "lướt" thấy rung động thì cảm ơn và nói lời chúc mà quên xem lại những bài thơ trên kia do những ai sáng tác hoặc dịch hoặc chép lại. Tuy nhiên trong trường hợp bạn Nina hỏi, tôi muốn chúc tâm hồn của bạn (xin phép gọi) Trangque - người miệt mài làm thơ (Việt) và dịch thơ Nga - trẻ mãi, cùng với các bác, các anh chị, các bạn trong N3, để cho N3 cũng... rứa!
À quên, khi được đọc lại một loạt các bài thơ của 108 nhà thơ Nga tôi có cảm giác như đã rất lâu rồi lại được cầm trên tay cuốn sách thơ Nga thơm mùi mực in trên những trang giấy trắng bóng, lòng mơ về nước Nga paradise.
Chào năm mới!

[Nina]

Thật may là bác Nhật Minh đã nói rõ, thế có phải hay không, tránh mọi sự hiểu lầm do một chủ đề cũng có những vài người viết, và những vài người đọc. Thay mặt cho những tâm hồn không được bác chúc mừng, em xin chân thành cám ơn bác đã tránh cho chúng em một phen ngộ nhận.

Còn tập 108 nhà thơ thì em chẳng thích mấy, có thể do các bản dịch không hợp gu em (nếu đúng là bác và em cùng nói về một quyển sách).

[Old Tiger]

Nhật Minh viết

Chúc một tâm hồn rất yêu thơ trẻ mãi

Em là kẻ ngù ngờ chậm hiểu, như cán mai trong lĩnh vực văn thơ. Nhưng em cũng hiểu bác Nhật Minh đây chúc mừng đến địa chỉ không ai khác ngoài chị Trăng Quê.

Còn:

Nina viết

Bác Nhật Minh ơi, bác chúc tâm hồn nào thì bác ... nói rõ hơn có được không, em sợ nhận vơ lắm!

Kể cũng lạ.

[Nina]

Có gì mà lạ hả bác Old Tiger, trước giờ bác vẫn tỏ ra thông minh hơn em cơ mà?

Phải công nhận là sông, biển với những con tàu chiếm một vị trí lớn trong hồn thơ của Rubtsov,...

* * * Николай Рубцов По холодной осенней реке Пароход последний плывет,— Скоро, скоро в глухом городке Зазимует районный флот. Я уйду по знакомой тропе Над родной ледоносной рекой И в заснеженной русской избе Зазимую с веселой вдовой. Зазимую без всяких забот, Как зимует у пристани флот... (1969)

* * * Nicolai Rubtsov Trên con sông thu lạnh lẽo Là chiếc tàu thủy cuối cùng - Chỉ còn có vài ngày nữa Đội tàu thủy sẽ nghỉ đông Tôi đi trên con đường quen Con sông băng giá thân thiết Vào ngôi nhà Nga phủ tuyết Nghỉ đông với góa phụ vui Nghỉ đông không chút bân lòng Như đội tàu thủy bên sông... (1969)

[Мужик]

Nina viết

И в заснеженной русской избе
Зазимую с веселой вдовой.

Vào ngôi nhà Nga phủ tuyết
Nghỉ đông với góa phụ vui.

Nina dịch rất sát nhưng sao chỗ này bác không dùng "túp lều" hay "lều gỗ" cho hợp với cảnh nghỉ đông cùng góa phụ, và hợp với toàn bộ ngữ cảnh của bài thơ?
"Ngôi nhà" nghe có vẻ đàng hoàng, sang trọng quá, theo như "kinh nghiệm" của Мужик, không hợp với cảnh "vụng trộm".

[Nina]

Đâu có vụng trộm gì đâu bác Мужик, bà góa phụ cơ mà! Chẳng biết hai chữ này có liên quan gì đến vở operetta nổi tiếng "Веселая вдова" (Die lustige Witwe) của Franz Lehár hay không nữa.

[Мужик]

Nina viết

Đâu có vụng trộm gì đâu bác Мужик, bà góa phụ cơ mà! Chẳng biết hai chữ này có liên quan gì đến vở operetta nổi tiếng "Веселая вдова" (Die lustige Witwe) của Franz Lehár hay không nữa.

Bà góa thì đàng hoàng rồi.
Ý em muốn nói về đ/c Я cơ. Nếu Я là ông góa thì tốt quá (rổ rá cạp lại). Nếu Я là trai chưa vợ cũng tốt ,chỉ tội hơi tiếc một tý (trai tân, gái goá). Còn nếu Я không thuộc 2 trường hợp trên thì cũng khó mà đàng hoàng được.

Em đọc kỹ lại bài thơ thấy khả năng thứ 2 là nhiều hơn cả, vì:
Зазимую без всяких забот,
Как зимует у пристани флот...

Thế thì изба ta dịch hẳn là "cung điện" cho nó hoành tráng.

Em không biết vở opera này nên không rõ "Веселая вдова" có phải là một hình tượng văn học hay không.

[Trăng Quê]

Деревенские ночи Николай Михайлович Рубцов  Ветер под окошками, тихий, как мечтание, А за огородами в сумерках полей Крики перепелок, ранних звезд мерцание, К табуну с уздечкою выбегу из мрака я, Самого горячего выберу коня, И по травам скошенным, удилами звякая, Конь в село соседнее понесет меня. Пусть ромашки встречные от копыт сторонятся, Вздрогнувшие ивы брызгают росой, - Для меня, как музыкой, снова мир наполнится Радостью свидания с девушкой простой! Все люблю без памяти в деревенском стане я, Будоражат сердце мне в сумерках полей Крики перепелок, дальних звезд мерцание, Ржание стреноженных молодых коней...

Đêm làng quê Nicolai Mikhailovich Rubtsov Gió dưới cửa sổ, êm, tựa giấc mơ, Còn sau vườn kia cánh đồng mờ tối Tiếng kêu chim cút lấp lánh ngôi sao, Đến chuồng ngựa nào cầm dây cương vội Đi từ bóng tối chọn ngựa bất kham hung hăng nhất đàn phi trên đồng cỏ leng keng hàm thiếc Ngựa đến làng bên mang tôi trên yên Đón chào hoa cúc móng ngựa tránh xa, Nhành liễu giật mình lác rác giọt sương, - Âm nhạc du dương, ngập tràn vũ trụ Niềm vui gặp gỡ cùng em dịu hiền! Tôi yêu phát điên làng quê yêu dấu Trái tim xao động cánh đồng hoàng hôn Chim cút kêu dồn sao xa lấp lánh, Ngựa non cuồng cẳng hí hoài không thôi…

[Nina]

ЛАСТОЧКА Николай Рубцов Ласточка носится с криком. Выпал птенец из гнезда. Дети окрестные мигом Все прибежали сюда. Взял я осколок металла, Вырыл могилку птенцу, Ласточка рядом летала, Словно не веря концу. Долго носилась, рыдая, Под мезонином своим... Ласточка! Что ж ты, родная, Плохо смотрела за ним?

CHIM ÉN Nicolai Rubtsov Én lượn rối rít kêu gào Én con vừa rơi khỏi tổ Tất cả trẻ con gần đó Vội vàng chạy xúm lại xem Tôi lấy một mảnh kim loại Đào cho én con nấm mồ Én mẹ vẫn bay bên cạnh Vẫn chưa tin được tới giờ Én mẹ bay khóc nức nở Dưới mái gác nhỏ xinh xinh... Én yêu quý ơi! Sao lại Sơ ý với đám con mình?

[USY]

Nina viết

Bài này Nina dịch hay tuyệt, đúng chất bi ca, làm tớ nhớ đến bài hát trong phim gì của Tàu ấy nhỉ "Tráng sĩ hề..."? Hình như là phim kể chuyện Kinh Kha hành thích Tần Thủy Hoàng không thành
Xin trình phương án "Tráng sĩ hề..." của tớ, nhưng xin nói rõ là kém bản dịch của Nina rất xa, nhất là không chuyển tải được điệp từ "дорога, разлука" trong nguyên bản như của Nina.

ДОРОРОЖНАЯ ЭЛЕГИЯ Николай Рубцов Дорога, дорога, Разлука, разлука. Знакома до срока Дорожная мука. И отчее племя, И близкие души, И лучшее время Все дальше, все глуше. Лесная сорока Одна мне подруга. Дорога, дорога, Разлука, разлука. Устало в пыли Я влачусь, как острожник. Темнеет вдали, Приуныл подорожник. И страшно немного Без света, без друга, Дорога, дорога, Разлука, разлука...

QUAN SAN CA Nikolai Rubtsov Quan san, quan san Ly tan, ly tan. Khổ đau xa cách Quen cháy ruột gan. Anh em chiến hữu, Dòng tộc mối dây, Tháng ngày tươi đẹp, Mờ mịt chân mây. Bạn bè duy nhất Còn mỗi chim rừng Đường đi, đi mãi Chia ly khôn cùng. Mệt nhoài tắm bụi Dò dẫm bước chân. Trời xa tối dần. Mã đề rủ cánh. Tối tăm, đơn độc, Đôi chút hãi hùng, Quan san muôn dặm, Cách trở nghìn trùng...

[Trăng Quê]

USY viết

Bài này Nina dịch hay tuyệt, đúng chất bi ca, làm tớ nhớ đến bài hát trong phim gì của Tàu ấy nhỉ "Tráng sĩ hề..."? Hình như là phim kể chuyện Kinh Kha hành thích Tần Thủy Hoàng không thành
Xin trình phương án "Tráng sĩ hề..." của tớ, nhưng xin nói rõ là kém bản dịch của Nina rất xa, nhất là không chuyển tải được điệp từ "дорога, разлука" trong nguyên bản như của Nina.

Cả hai bản dịch đều hay nhưng em thích câu Дорожная мука mà Nina dịch là nỗi đau ngàn dặm hơn. Từ đó rất đắt và rất thơ
Знакома до срока mà bác USY dịch là quen thấm tận tim cũng rất hay, nhưng bỏ được từ quen đi còn hay hơn, vì như là thấm vào máu tim
Có lẽ thể thơ 4 chữ hợp với nhịp điệu bài này thật, không thể khác đi

[Nina]

СЕВЕРНАЯ БЕРЕЗА Николай Рубцов Есть на севере береза, Что стоит среди камней. Побелели от мороза Ветви черные на ней. На морские перекрестки В голубой дрожащей мгле Смотрит пристально березка, Чуть качаясь на скале. Так ей хочется «Счастливо!» Прошептать судам вослед. Но в просторе молчаливом Кораблей все нет и нет... Спят морские перекрестки, Лишь прибой гремит во мгле. Грустно маленькой березке На обветренной скале. 1957

BẠCH DƯƠNG PHƯƠNG BẮC Nikolai Rubtsov Cây bạch dương phương bắc Giữa đá sỏi mọc lên Những cành cây sạm đen Trắng lên vì băng giá Đung đưa trên vách đá Bạch dương nhìn đăm đăm Những ngã tư đường biển Trong sương xanh âm thầm Cây chỉ muốn chúc phúc Tiễn con tàu đi xa Nhưng không gian vắng lặng Chẳng có tàu vào ra... Ngã tư đường biển ngủ Con sóng vỗ trong sương Bạch dương nhỏ buồn bã Vách đá gió đẽo mòn 1957

[Vania]

Хлеб Николай М. Рубцов Положил в котомку .............. сыр, печенье, Положил для роскоши миндаль. Хлеб не взял. - Ведь это же мученье Волочиться с ним в такую даль ! Все же бабка ......... сунула краюху ! Все на свете зная наперед, Так сказала : - Слушайся старуху ! Хлеб, родимый, сам себя несет...

Bánh mì Thúy Toàn dịch Tôi để vào gùi ....... bánh bỏ lò, phó mát, Và sang hơn là một ít anh đào. Bỏ lại bánh mì thôi. - Tha nó đi tổ mệt ! Đường thì xa tít, ít gì đâu ! Nhưng bà cụ ......... mọi điều như lường trước ! Cứ giúi thêm cho ổ bánh mì, Lời bà mộc mạc : - Nghe bà lão này ! Bánh mì, con ơi, tự nó biết đi...

[Vania]

Николай М. Рубцов В полях сверкало. Близилась гроза. Скорей, скорей ! Успеем ли до дому ? Тотчас очнулись сонные глаза, Блуждает взгляд по небу грозовому. Возница злой. Он долго был в пути. Усталый конь потряхивает гривой, А как сверкнет - шарахнется пугливо И не поймет, куда ему идти. Скорей, скорей ! Когда продрогнешь весь, Как славен дом и самовар певучий ! Вон то село, над коим вьются тучи, Оно село родимое и есть...

Hồng Thanh Quang dịch Trời bỗng sáng bừng lên. Dông sắp nổi. Nhanh, nhanh nào ! Liệu về kịp nhà không ? Những cặp mắt ngái ngủ choàng rộng mở, Lo ngại nhìn lên khoảng trời dông. Người xà ích cáu kỉnh. Đường xa lắc. Ngựa rũ bờm mệt mỏi và khi Chớp lóe lên, sợ hãi lồng lộn hí Lú không còn biết lối cần đi. Nhanh, nhanh nào ! Khi phải run cầm cập, Mới nhớ nhà và tiếng ấm chè reo ! Xóm kia rồi, dưới màu mây xám xịt, Xóm kia rồi, ôi, xóm thân yêu...

[Vania]

Зеленые цветы Николай М. Рубцов Светлеет грусть, когда цветут цветы, Когда брожу я многоцветным лугом Один или с хорошим давним другом, Который сам не терпит суеты. За нами шум и пыльные хвосты - Все улеглось ! Одно осталось ясно - Что мир устроен грозно и прекрасно, Что легче там, где поле и цветы. Остановившись в медленном пути, Смотрю, как день, играя, расцветает. Но даже здесь... чего-то не хватает... Недостает того, что не найти. Как не найти погаснувшей звезды, Как никогда, бродя цветущей степью, Меж белых листьев и на белых стеблях Мне не найти зеленые цветы...

Những đóa hoa xanh Hồng Thanh Quang dịch Nỗi buồn trong trẻo hơn khi hoa nở rộ, Khi ở trên đồng cỏ muôn màu Tôi dạo một mình hay cùng người bạn, Giống như tôi đã chán cảnh ồn ào. Sau chúng tôi, tiếng động và cát bụi - Chìm hết đi ! Thanh thản ngập trong lòng - Thế giới vừa dữ dội vừa tuyệt diệu Đời đẹp hơn nơi hoa nở giữa đồng. Tôi dừng những bước chân thơ thẩn, Đắm nhìn ngày đang đùa nghịch cùng hoa. Nhưng ngay ở đây... vẫn như còn thiếu... Thiếu thứ mình không thể kiếm tìm ra. Như không thể thấy ngôi sao đã tắt, Như trọn đời trong thảo nguyên xuân, Giữa lá trắng trên cành cây trắng toát Chẳng thể tìm ra những đóa hoa xanh...

[Vania]

Сергей Есенин Николай М. Рубцов Слухи были глупы и резки : Кто такой, мол, Есенин Серега, Сам суди : удавился с тоски Потому, что он пьянствовал много. Да, недолго глядел он на Русь Голубыми глазами поэта. Но была ли кабацкая грусть ? Грусть, конечно, была... Да не эта ! Версты все потрясенной земли, Все земные святыни и узы Словно б нервной системой вошли В своенравность есенинской музы ! Это муза не прошлого дня. С ней люблю, негодую и плачу. Много значит она для меня, Если сам я хоть что-нибудь значу.

Sergey Yesenin Thúy Toàn dịch Lời đồn thổi ngu si và ác độc : Rằng, Yesenin là một gã thế nào, Thử nghĩ xem : tự treo cổ vì sầu Bởi vì gã rượu say bí tỉ. Phải, bằng cặp mắt xanh da trời chàng thi sĩ Ông được ngắm nhìn nước Nga chẳng bao lâu. Nhưng phải đâu là nỗi sầu... quán rượu ? Có nỗi sầu... nhưng nào phải rượu sầu ! Mọi dặm trường mảnh đất đang rung chuyển, Mọi đầu mối giao lưu và thánh địa thiêng liêng Dường như một hệ thần kinh tìm đến Tràn cả vào tâm tình ngang bướng của nàng thơ Yesenin ! Đó là nàng thơ không phải của quá khứ xa xăm. Cùng với nàng tôi yêu thương, nổi khùng và cùng khóc. Nàng có một ý nghĩa lớn lao đối với tôi - Rubtsov, Nếu như chính bản thân tôi có chút ý nghĩa gì.