Vladimir Soloukhin (Владимир Солоухин, 1924 - 1997)

[tykva]

Lâu nay em vẫn tưởng bác này là nhà văn hôm qua được hungmgmi giới thiệu bài thơ này, em mới biết bác Soloukhin còn làm thơ nữa.

Em có cái tật xấu, đã thấy thơ là phải dịch, mà đã dịch rồi thì tất phải đem khoe. Vậy nên em khoe bản dịch của em tại đây, mong các bác lượng thứ.

Vladimir Soloukhin

Mặt trời

Mặt trời chiếu sáng đều cho tất cả,
Nói đúng hơn, chia rất công bằng
Nói đúng hơn, chiếu sáng rất phân minh
Ai có thể nhận bao nhiêu thì cho ngần ấy:
Cho một ngọn cỏ hay cây sậy –
Hẳn là ít hơn phần cho một cây to.
Cây cổ thụ được nhận phần cổ thụ.
Rồi yên giấc chờ thời: ta có nhìn cũng chả thấy đâu.
Cứ thế dùng tay không mà chạm tới,
Chẳng sợ chói loà cũng không hề bỏng giẫy.
Mặt trời biết việc mình. Mặt trời biết nghỉ ngơi.

Nhưng trong những đêm trường đông giá,
Khi chẳng cứ mặt trời –
Toàn vũ trụ chẳng có lấy một ngôi sao nhỏ,
Và hình như không còn ai là người
Chế ngự được giá băng và bóng tối,
Thì mặt trời mùa hè vui vẻ xuất hiện từ khúc củi
Và không chút ngại ngùng
Lửa bốc cao như cờ đỏ phần phật bay!

Mặt trời chiếu sáng đều cho tất cả,
Nói đúng hơn, chia rất công bằng
Nói đúng hơn, chiếu sáng rất phân minh
Ai có thể nhận bao nhiêu thì cho ngần ấy:
Cho người nọ hay cho người này –
Hẳn là ít hơn phần cho người khác.
Và cho một số người phần nhiều nhất.
Rồi ngủ, chờ thời. Ta có thể dũng cảm đưa tay ra bắt.
Mà không cần mang găng tay bạt,
Vẫn không làm bỏng tay mình
(Phụ nữ còn có thể hôn
Mà không thấy môi mình bỏng rát).
Còn họ chỉ nói lời từ biệt
Rồi bỏ đi theo đường đã chọn rồi.

Nhưng có những phút giây,
Không chỉ vắng mặt trời —
Đến cả các ngôi sao cũng không còn thấy,
Khi người ta chìm trong bóng tối hãi hùng và cóng lạnh,
Thì đột nhiên thấy sáng
Ngọn lửa âm ỉ cháy, chầm chậm thôi nhưng lộng lẫy
Và con người trông thấy, tiến lại gần,
Tập hợp xung quanh, mỉm cười,
Tay tìm đến tay,
Lời chào gặp lời chào thân thiết.

Trong mỗi người đều có một mặt trời!
Quan trọng là thời điểm bùng cháy thôi,
Đừng sợ một mình mình đơn độc
Bởi đang mang trong tim ngọn lửa thiêng
Tôi từng thấy bắt đầu là ngọn cỏ
Truyền ngọn lửa hồng cho một cành cây,
Ngọn lửa cứ thế truyền tay,
Đến khi cả một cây to được nhận,
Sau cây to thì bừng lên vầng sáng
Hơn cả ban ngày!

Trong mỗi người có một giọt mặt trời
(giả sử anh là ngọn cỏ nhỏ nhoi)
Thì hãy đem cho, hãy cháy lên vui vẻ,
Dùng ngọn lửa hồng đánh thức một cây to
Cây bùng cháy, hoàn toàn có thể,
Dù anh sẽ không còn thấy nữa,
Vì một giọt trong mình
Một tia lửa nhỏ anh đã cho rồi.

Trên thế gian tất cả đã an bài.
Tất cả sẽ chết đi, tất cả sẽ cháy bừng.
Rồi hoá thành tro bụi. Chỉ có ngọn lửa hồng
Là vĩnh cửu mà thôi.

1960



Владимир Солоухин

СОЛНЦЕ

Солнце разлито поровну,
Вернее, по справедливости,
Вернее, по стольку разлито,
Кто сколько способен взять:
В травинку и прутик — поменьше,
В большое дерево — больше,
В огромное дерево — много.
Спит, затаившись до времени:
смотришь, а не видать.
Голыми руками его можно потрогать,
Не боясь слепоты и ожога.
Солнце умеет работать. Солнце умеет спать.

Но в темные зимние ночи,
Когда не только что солнца —
Звезды не найдешь во Вселенной
И кажется, нет управы
На лютый холод и мрак,
Веселое летнее солнце выскакивает из полена
И поднимает немедленно
Трепещущий огненный флаг!

Солнце разлито поровну,
Вернее, по справедливости,
Вернее, по стольку разлито,
Кто сколько способен взять.
В одного человека — поменьше,
В другого — гораздо больше,
А в некоторых — очень много.
Спит, затаившись до времени. Можно руку
смело пожать
Этим людям,
Не надевая брезентовой рукавицы,
Не ощутив на ладони ожога
(Женщины их даже целуют,
В общем-то не обжигая губ).
А они прощаются с женщинами и уходят
своей дорогой.

Но в минуты,
Когда не только что солнца —
Звезды не найдешь вокруг,
Когда людям в потемках становится страшно
и зябко,
Вдруг появляется свет.
Вдруг разгорается пламя,
разгорается постепенно, но ярко.
Люди глядят, приближаются,
Сходятся, улыбаются,
Руке подавая руку,
Приветом встречая привет.

Солнце спрятано в каждом!
Надо лишь вовремя вспыхнуть,
Не боясь, что окажется мало
Вселенского в сердце огня.
Я видел, как от травинки
Загорелась соседняя ветка,
А от этой ветки — другая,
А потом принималось дерево,
А потом занималось зарево
И было светлее дня!
В тебе есть капелька солнца
(допустим, что ты травинка).
Отдай ее, вспыхни весело,
Дерево пламенем тронь.
Быть может, оно загорится
(хоть ты не увидишь этого,
Поскольку отдашь свою капельку,
Золотую свою огневинку).
Все умирает в мире. Все на земле сгорает.
Все превращается в пепел. Бессмертен
только огонь!
1960

[hungmgmi]

Chị Bí ạ, chị dịch bài này rất tuyệt, em đọc và thấy chị đã chuyển tải được phần hồn của bài thơ, và cả ngữ điệu nữa.
Hôm qua em đã nghe bài thơ này từ một bà giáo già ngưòi Nga, bà Sofia Leonhidovna Kortrikova năm nay 83 tuổi(Trong bức ảnh dưới bà đứng ngoài cùng bên trái ).



Cách đây 53 năm, bà là giáo viên cho lớp 100 học sinh lớp Nga ngữ đầu tiên của Việt nam tại Matxcơva. Nhiều người trong số này sau đó đã trở thành những nhân vật khá nổi tiếng như nguyên thủ tướng Vũ Khoan, đạo diễn Đặng Nhật Minh, dịch giả Thúy Toàn...Cùng với một đồng nghiệp nữa, bà được các học sinh Việt Nam năm nào mời sang thăm.
Ở tuổi 83, bà giáo vẫn giữ được một chất giọng truyền cảm, mạch lạc. Bà đọc bài thơ này để gửi tặng các học trò thân yêu của mình sau hơn nửa thế kỷ gặp lại. Bài thơ dài thế, nhưng bà đọc liền mạch, không hề vấp một chỗ. Những học trò của bà, giờ đã ở tuổi thất thập cổ lai hy lắng nghe bà, và cùng hồi tưởng lại giọng nói đó đã vang lên trong một chiều cuối thu, tháng 10/1954, khi lần đầu tiên bà âu yếm gọi các cô bé cậu bé Việt Nam là con.
Em nghĩ đây là thông điệp bà muốn gửi đến cho các học trò yêu, những đứa con Việt Nam giờ đã phơ phơ đầu bạc thông qua bài thơ của V.Soloukhin (1924-1997):

Trong mỗi người có một giọt mặt trời
(giả sử anh là ngọn cỏ nhỏ nhoi)
Thì hãy đem cho, hãy cháy lên vui vẻ,
Dùng ngọn lửa hồng đánh thức một cây to
Cây bùng cháy, hoàn toàn có thể,
Dù anh sẽ không còn thấy nữa,
Vì một giọt trong mình
Một tia lửa nhỏ anh đã cho rồi
Cảm ơn chị Bí nhé!

[Jet li]

Bài này Hồng Thanh Quang dịch quá hay nên chép ra đây để mọi người cùng đọc


Мужчины

Пусть вороны гибель вещали
И кони топтали жнивье,
Мужскими считались вещами
Кольчуга, седло и копье.

Во время военной кручины
В полях, в ковылях, на снегу
Мужчины,
Мужчины,
Мужчины
Пути заступали врагу.

Пусть жены в ночи голосили
И пролитой крови не счесть,
Мужской принадлежностью были
Мужская отвага и честь.

Таится лицо под личиной,
Но глаз пистолета свинцов.
Мужчины,
Мужчины,
Мужчины
К барьеру вели подлецов.

А если звезда не светила
И решкой ложилась судьба,
Мужским достоянием было
Короткое слово — борьба.

Пусть небо черно, как овчина,
И проблеска нету вдали,
Мужчины,
Мужчины,
Мужчины
В остроги сибирские шли.

Я слухам нелепым не верю,—
Мужчины теперь, говорят,
В присутствии сильных немеют,
В присутствии женщин сидят.

И сердце щемит без причины,
И сила ушла из плеча.
Мужчины,
Мужчины,
Мужчины,
Вы помните тяжесть меча?

Врага, показавшего спину,
Стрелы и копья острие,
Мужчины,
Мужчины,
Мужчины,
Вы помните званье свое?

А женщина — женщиной будет:
И мать, и сестра, и жена,
Уложит она, и разбудит,
И даст на дорогу вина.

Проводит и мужа и сына,
Обнимет на самом краю...
Мужчины,
Мужчины,
Мужчины,
Вы слышите песню мою?

1968

Những người trai

Mặc xao xác quạ báo tin chết chóc
Sau nô nê bữa tiệc ở sa trường
Vật dụng của người trai từ vạn kiếp
Vẫn cứ là gươm giáo với yên cương

Thời trận mạc trong mịt mùng khói súng
Giữa đồng bằng, trên núi, dưới biển sâu
Những người trai
Những người trai
Trí dũng
Đánh giặc như đánh rắn dập tan đầu

Dù cô phụ đêm dài than khóc
Dù máu hồng lai láng thành sông
Những người trai
Những người trai
Trọng nhất
Danh dự và dũng khí đàn ông

Ai đó khoác cho mình mặt nạ
Những thường có đôi mắt tinh
Những ngừời trai
Những người trai chân chính
Bắt lũ hèn phải hiện nguyên hình

Và nếu sao giữa trời thôi lấp lánh
Nếu tai ương số phận chẳng thương tình
Những người trai
Những người trai
Bình tĩnh
Nhận về mình
Riêng hai chữ:
Đấu tranh!

Mặc mây đen như da cừu phủ khắp
Mặc mịt mù đêm tối cuối trời xa
Những người trai
Những người trai
Bất khuất
Chịu tù đày trong giá buốt Xibia

Tôi không tin những lời đồn nhảm nhí
Trai tráng giờ, họ kháo, đớn hèn thay
Gặp kẻ mạnh bỗng thụt hơi, nhụt chí
Trước đàn bà ngồi lặng lẽ như ngây

Và tim nhói từng hồi vô duyên cớ
Và rã rời, ủ rũ bờ vai
Những người trai
Các anh giờ có nhớ
Thanh gươm từng nắm chắc trong tay?

Và lũ giặc phơi lưng tan tác chạy?
Và cung tên cùng những cây thương?
Thiên chức kẻ sức dài vai rộng
Các anh còn nhớ chứ, những người trai?

Còn phụ nữ, mẹ vợ và em gái
Sẽ mãi là người phụ nữ của ta
Sẽ ru ta, sẽ thức ta trở dậy
Sẽ đưa ta chai rượu lúc đi xa

Sẽ tiễn ta - tiễn chồng, con, tất cả!
Sẽ hôn ta trước lúc phải chi lìa
Những người trai
Những người trai
Hãy thấu
Hãy thấu lời tôi đang thiết tha ca!

[hungmgmi]

Jet li viết

Bài này Hồng Thanh Quang dịch quá hay nên chép ra đây để mọi người cùng đọc




Những người trai

Mặc xao xác quạ báo tin chết chóc
Sau nô nê bữa tiệc ở sa trường
Vật dụng của người trai từ vạn kiếp
Vẫn cứ là gươm giáo với yên cương

!

Mấy câu đầu bản dịch của bác Hồng Thanh Quang có bức tranh của Vereshagin minh họa này:

[Cá Măng]

Ôi tranh gì mà kinh thế hả anh Mì gà?

[hungmgmi]

À, đây là bức tranh nổi tiếng của danh hoạ Vereshagin V.V (1842—1904) cô Măng ạ. Bức tranh có tên Ca tụng chiến tranh-Апофеоз войны.

[Jan]

Hòi trước trên báo CAND có đăng một bài thơ dịch của bác Quang, khá hay ! Nội dung là câu chuyện về một cô y tá chẳng may rơi vào một đơn vị toàn lính con trai thời Thế chiến. Vì thế cô nhanh chóng trở thành "món hàng hiếm" ở đây... Mọi thứ cứ thế tiếp diễn cho đến ngày... 9 tháng 5 !..........................

[Vania]

Букет Владимир А. Солоухин Я их как собирал ? Колокольчик чтоб был к колокольчику, Василек к васильку И ромашка к ромашке была. Мне казалось, что будет красивей букет, Если только одни васильки, Или только одни колокольчики, Или только ромашки одни Соберутся головка к головке. Можно стебли подрезать и в воду поставить в стакан. Постепенно я понял, Что разных цветов сочетанье (Ярко-желтого с белым, Василькового с белым и желтым, Голубого с лиловым, Лилового с чуть розоватым) Может сделаться праздником летних полуденных красок, Может сделаться радостью. Надо немного условий: Просто капельку вкуса Или, может быть, капельку зренья - И букет обеспечен. Хватает в июне цветов ! Так я их собирал. Но (Во всем виновата незрелость) Я наивно считал, Что простые, невзрачные травы (Это кажется нам, будто травы бывают невзрачны) Недостойны приблизиться К чистым, отборным и ясным, Собираемым мною в букет, удостоенным чести цветам. Обходил я пырей, Обходил я глухую крапиву, «Лисий хвост» обходил, и овсюг, и осот полевой, И пушицу, И колючий, Полыхающий пламенем ярым, Безобразный, бездарный татарник. Им, конечно, хотелось. А я говорил с укоризной: «Ну, куда вы ? Вот ты, щавеля лопоухого стебель, Полюбуйсь на себя, ну куда ты годишься ? Разве сор подметать ? Ну, допустим, тебя я сорву...» И затем, Чтоб совсем уж растение это унизить, Я сорвал И приставил метельчатый стебель к букету, Чтобы вместе со мной все цветы на лугу посмеялись Сочетанью ужасному розовой «раковой шейки» И нелепой метелки. Но... Не смеялся никто. Даже больше того (что цветы !), я и сам не смеялся. Я увидел, как ожил, как вдруг засветился букет, Как ему не хватало Некрасивого, в сущности, длинного, грубого стебля. Я крапиву сорвал, Я приставил к букету крапиву ! И - о чудо ! - зеленая, мощная сочность крапивы Озарила цветы. А ее грубоватая сила Оттенила всю нежность соседки ее незабудки, Показала всю слабость малиновой тихой гвоздички, Подчеркнула всю тонкость, всю розовость «раковой шейки». Стебли ржи я срывал, чтоб торчали они из букета ! И татарник срывал, чтоб симметрию к черту разрушить ! И былинник срывал, чтобы мощи косматой добавить ! И поставил в кувшин, И водой окатил из колодца, Чтобы влага дрожала, как после дождя проливного, Так впервые я создал Настоящий, Правдивый букет.

Cắm hoa Lê Đức Mẫn dịch Khi cắm hoa nên xếp thế nào ? Tôi để hoa chuông cùng hoa chuông một góc Hoa cúc phải đi cùng hoa cúc lay ơn phải sánh cùng các bạn lay ơn Tôi lại nghĩ rằng lọ hoa đẹp hơn Nếu tất cả chỉ toàn hoa cúc Hoa chuông cùng hoa chuông một bọc Và thỉ xa là toàn bộ thỉ xa Mãi sau này tôi mới hiểu ra Rằng xen kẽ hoa mới mới đa dạng Có màu vàng đi bên sắc trắng Có màu xanh bên tím, bên hồng Sẽ là hội hoa ngày hạ trên đồng Sẽ là niềm vui không sao tả xiết Nếu chúng ta thêm vào chút ít Một cách nhìn sắp xếp đáng yêu Ấy thế rồi tôi ngớ ngẩn bao nhiêu Khi nghĩ rằng không nên dùng cỏ dại (Cỏ thì đáng gì suy nghĩ mãi) Để đệm vào xen lẫn với trăm hoa Tôi đã ngắm hoài những bụi tầm ma Đã đi bên những hàng mao thảo Cỏ chút chít như lạc loài, ngơ ngác Tôi buồn tay ngắt thử đôi nhành Tôi bật cười khi nghĩ những hoa xinh Phải đứng bên cỏ lạc loài chút chít Chắc mọi người cũng bĩu môi bậm mép Nhìn bó hoa tôi xếp kiểu nhà quê Xếp vào rồi tôi thấy lạ lùng ghê Cả lọ hoa như bừng lên sức sống Những cánh cỏ vừa thô vừa rộng Lại khiến hoa tươi sáng yên bình Phải nháp thô mới đủ sức tôn vinh Những bông lưu ly nhẹ nhàng tinh khiết Phải vô hương mới phân thành khác biệt Dòng đinh hương ngào ngạt kiêu kỳ Tôi kiếm về mấy thứ cỏ đồng quê Cả bó hoa xếp vào bình ngay ngắn Tôi đổ nước rồi đứng nhìn say đắm Nửa đời người mới biết cắm hoa tươi

[Vania]

"Верну я..." Владимир А. Солоухин Ревную, ревную, ревную. Одеться бы, что ли, в броню. Верну я, верну я, верну я Все, что нахватал и храню. Костры, полнолунья, прибои, И морем обрызганный торс, И платье твое голубое, И запах волны от волос. Весь твой, с потаенной улыбкой, Почти как у школьницы вид. Двухлетнюю странную зыбкость. (Под ложечкой холодит !) Ты нежность свою расточала ? Возьми ее полный мешок! Качало, качало, качало Под тихий довольный смешок. От мая и до листопада Качель уносила, легка, От Суздаля до Ленинграда, От Ладоги до Машука. Прогретые солнцем причалы, Прогулки с усталостью ног... Возьми, убирайся. Сначала Начнется извечный урок. Все, все возвращается, чтобы На звезды не выть до зари, Возьми неразборчивый шепот И зубы с плеча убери. Я все возвращаю, ревнуя, Сполна, до последнего дня. Лишь мира уже не верну я, Такого, как был до меня.

"Tôi ghen..." Lê Đức Mẫn dịch Tôi ghen, tôi ghen, tôi thật là ghen Tôi muốn chui mình vào trong vỏ thép Những gì tôi cầm, tôi xin trả hết Trả lại người, xin trả hết, tôi xin Tả lại trại xưa, trả đêm hạ huyền Trả lại hình em biển triều sóng vỗ Trả áo em mang, màu xanh rực rỡ Trả lại hương xưa, tóc ướt say người Trả lại dáng em, e ấp nụ cười Cái dáng em xưa một thời thiếu nữ Tra lại hai năm tròng trành nghiêng ngả (Làm tim tôi rạn vỡ bao ngày ?) Hiền dịu thế em, sao nỡ phí hoài ? Trả lại về em dịu hiền tất thảy Cho em đong đưa, cho em bay nhảy Quanh tiếng đời cười thoải mái, âm vang Từ tháng Năm đến tận lúc cây tàn Hãy ngồi cánh đu cho em thả sức Bay từ Suzdal đến Leningrad Từ Ladoga đến Marshuk xa xôi Trả em bến tàu rực rỡ nắng tươi Trả cuộc dạo chơi mệt nhoài bốn gót Em nhận về đi ! Cho tôi được học Bài học đầu muôn thuở của muôn nơi Trả hết về đêm xuống, sao rơi Tôi khỏi mất công thề non hẹn biển Hãy nhận lại tiếng thầm thì thương tiếc Đừng cắn vai tôi, cho sạch nỗi niềm Tôi ghen rồi. Xin trả hết về em Trả sạch sành sanh âm vang ngày cuối Chỉ thế gian này không trao em nổi Thế gian có từ những buổi hồng hoang

[Vania]

Бродячий актер Мануэл Агурто Владимир А. Солоухин В театре этом зрители уснули, А роли все известны наизусть. Здесь столько лиц и масок промелькнули, Что своего найти я не берусь. Меняются костюмы, букли, моды, На чувствах грим меняется опять. Мой выход в роли, вызубренной твердо, А мне другую хочется играть ! Спектакль идет со странным перекосом, Хотя суфлеры в ярости рычат. Одни - все время задают вопросы, Другие на вопросы те - молчат. Ни торжества, ни страсти и ни ссоры, Тошна игры заигранная суть. Лишь иногда, тайком от режиссера, Своей удастся репликой блеснуть. Иди на сцену в утренней долине, Где журавли проносятся трубя, Где режиссера нету и в помине И только небо смотрит на тебя !

Nghệ sĩ lang thang Manuel Agurto Lê Đức Mẫn dịch Vào nhà hát này khán giả ngủ yên Các lớp diễn mọi người đều thuộc cả Thấp thoáng những mặt người và mặt nạ Tìm đâu ra cái mới của riêng mình Quần áo, tóc tai, tất cả đã thay hình Đến nét mặt cũng chiều theo cảm xúc Tôi nhập vai. Mọi thứ đều đã thuộc Nhưng tôi thèm vai khác đáng yêu hơn Vở kịch bỗng nhiên đi chệch lối mòn Người nhắc vở cứ hoài công quát gọi Có những người giật mình lên tiếng hỏi Nhưng không ai đáp lại một câu nào Không vinh quang, cũng chẳng ngọt ngào Chính người diễn đã buồn nôn, chán diễn Chỉ đôi lúc cố tình quên đạo diễn Mới có dăm câu là của riêng mình Vai diễn của tôi là giữa bình minh Nơi thung lũng sếu từng đàn quang quác Không đạo diễn, chẳng có gì ràng buộc Chỉ đất trời - khán giả của riêng tôi

[chumkhengot]

Cái bài "Верну я..." mà tại sao dịch giả lại dịch đầu bài thành "Tôi ghen..." nhỉ, phải là "Tôi trả lại... " mới đúng chứ các bác....Và nói tóm lại đọc bản dịch này mà em cứ nghĩ mình đang đọc bài thơ khác cơ

[Vania]

Cũng tùy hướng tư duy mỗi tác giả, bác ạ. Bởi về nguyên tắc dịch thuật mà nói, nguyên bản và phiên bản đã là hai tác phẩm khác nhau, độc giả chỉ nên coi phiên bản là một dẫn liệu để hiểu ý tứ tác giả của văn bản gốc thôi.

[Vania]

Владимир А. Солоухин В своих сужденьях беспристрастны Друзья, чье дело - сторона, Мне говорят : она прекрасна, Но, знаешь, очень холодна. Они тебя не разгадали, Тебя не поняли они. В твоих глазах, в студеной дали Я видел тайные огни. Еще мечты и чувства стройны И холодна твоя ладонь, Но дремлет страсть в тебе, спокойной, Как дремлет в дереве огонь.

Lê Đức Mẫn dịch Trong mắt mọi người ai cũng như ai Mỗi kẻ mỗi nghề, mỗi nghề một nét, Đúng thế đó : nghề nào mà chẳng đẹp, Cũng vì đời như thế, khác chi đâu. Có ai đi dò lòng bạn nông sâu, Ai hiểu bạn nồng nàn hay nguội lạnh. Nhưng nhìn mắt, tôi hiểu lòng sâu rộng Thấy bừng bừng lửa nóng giữa nơi tim. Thấy ước mơ và tình cảm êm đềm Dù tay bạn cầm tay tôi lạnh giá, Tôi thấy được niềm đam mê vẫn đó, Như lửa nằm trong gỗ cả ngàn năm.