HANOI, ADIEU - Hồi ký cay đắng của một người Pháp Đông Dương

[danngoc]

Lạng Sơn là một kiểu thị xã thưa thớt rợp bóng cây nằm trên một cao nguyên xanh vây quanh bởi đồi núi trùng điệp. Tuyến đường sắt đi qua thị xã tới Đồng Đăng và “Hữu Nghị Quan” để vào Trung Hoa. Do chính quyền Pháp đã ngưng việc chuyên chở chính thức vũ khí cho người Trung Hoa, Lạng Sơn giờ trở thành sào huyệt kiếm chác của những kẻ dính dáng đến chuyện buôn vũ khí. Cùng với dòng binh lính mới đổ đến gần đây, các quán bar thường lệ và sòng sóc đĩa trong thị xã lố nhố những nhân vật đầy ám muội: dân đầu cơ người Đức, những gã người Mỹ vẻ ngoài đáng ngờ và lũ côn đồ quốc tế nói chung, tất cả chen chúc tìm cách thu hút sự chú ý của các phái viên chính phủ Trung Hoa.

Tôi thì ưa cái không khí sống động, mịt mù khói thuốc của Câu lạc bộ Sĩ quan hơn. Sau giờ đóng cửa Gaston thường ra với tôi, xách theo một chai Pernod với glacé pilée (đá bào) cho tôi và một cốc nước chanh tươi cho mình.

Gaston có rất nhiều bạn bè ngoài thị xã. Vào dịp cuối tuần chúng tôi thường cuốc bộ tới những ngôi làng xung quanh nơi có năm mươi, đôi khi cả trăm người lặng lẽ sống kiểu tự cung tự cấp. Trong nhà các bạn cậu ấy tôi được hưởng cái thú hòa vào với sự mến khách hòa nhã của người Việt, mặc dù tôi chẳng hiểu mấy họ nói gì. Gaston luôn giải thích cho tôi về những chuyện xảy ra trong làng trên đường về doanh trại.

Gaston rất thích chơi với Poupette, con khỉ của tôi, và cậu ta là một trong số ít người ở Lạng Sơn mà nó thoải mái chơi cùng. Mặc dù có khuynh hướng tinh nghịch thái quá ngoài trời nhưng nó là một con vật cư xử hòa nhã, lịch sự và hiếm khi làm điều hổ thẹn trong các nhà mà chúng tôi đến làm khách. Khuyết điểm của nó là thích nghịch các dải giấy điều viết những lời chúc may mắn bằng chữ Hán mạ vàng trang hoàng trên một số ngôi nhà – dù nó biết tôi hoàn toàn không tán thành việc nó quấn mớ giấy ấy vào người. Lũ gà vịt đi rong ngoài phố cũng là một cám dỗ nghịch ngợm khác, và tôi phải thường xuyên mắng nó hay lôi nó khỏi cái trò chơi không công bằng ấy để quay về chỗ của nó trên vai tôi.

Cũng có những chuyến chơi khuya để khám phá các ngọn đồi phía trên thị xã, khi ấy Poupette có thể thoải mái chạy chơi, sục vào các hang hốc đá vôi lởm chởm uy nghiêm, còn Gaston và tôi phá lên cười trong khi đuổi theo nó trên những lối mòn chật chội khúc khuỷu không theo quy tắc nào và có vẻ như cũng chẳng dẫn tới đâu. Nó thích thú với mọi thứ, dáng bò hấp tấp của con thằn lằn, cú vỗ cánh xáo động của con chim bốc lên từ lòng đất, mùi và thậm chí cả vị của những bông hoa. Tất cả đều hạnh phúc vào buổi chiều tối, giống như ba chúng tôi, cùng lắm chuyện và hay pha trò.

Tại doanh trại ở Lạng Sơn tôi có chỗ ở của riêng mình và Poupette cũng tán thành chuyện này, bởi đông người hay khiến nó hoảng hốt. Trong phòng riêng của chúng tôi nó có thể thư giãn, nằm ườn trên lưng tựa chiếc ghế bành mà mỗi khi tôi ngồi xuống, nó lại ung dung ra vạch vẹo và chải tóc cho tôi.

Tôi còn trẻ, ngây thơ và hưởng thụ cuộc đời quân ngũ theo cách lặng lẽ của riêng mình. Tôi đã không lưu tâm thích đáng đến hậu quả của những gì đang diễn ra quanh mình, cả tại Phủ Toàn quyền ở Hà Nội lẫn trong hành lang của chính phủ Vichy trên nước Pháp đang bị quân Đức chiếm đóng. Đã từng nếm trải mùi vị cuộc đời lính trơn, tôi hiểu mọi thứ đối với tôi đã thay đổi theo chiều hướng tốt hơn chỉ trong thời gian ngắn sau khi tôi tốt nghiệp, và tôi lặng lẽ hài lòng với việc trở thành một sĩ quan quân đội đủ lông đủ cánh. Tôi không nhận ra rằng tất cả vẫn chưa bắt đầu đối với tôi, cũng không biết rằng cuộc đời này tàn nhẫn và thô bạo đến dường nào.