HANOI, ADIEU - Hồi ký cay đắng của một người Pháp Đông Dương

[danngoc]

Tôi còn trẻ và đầu óc cởi mở, luôn tò mò về cung cách suy nghĩ của người địa phương và về đức tin của họ. Tôi có mối quan tâm thực sự đến phong tục của họ và cảm thấy may mắn khi được Gaston cho làm quen với bạn bè cậu ấy. Đã nhiều lần cậu ta và tôi cùng đi xem hat tuong, thứ kịch sân khấu cổ của người An Nam. Những gánh hát lang bạt đó vốn đã lang thang khắp đất nước từ nhiều thế kỷ nay và chúng tôi thường ngồi ở chỗ xem tạm bợ ngoài trời, chân bắt chữ ngũ trên cỏ, tôi là người Châu Âu duy nhất giữa một biển người An Nam, mê mệt trước những bộ trang phục sặc sỡ, kỳ lạ của một nền văn hóa cổ xưa, tiếng hát the thé, tiếng trống và phèng la vang lên chói cả tai.

Tôi chẳng hiểu được từ nào, nhưng cũng đủ hiểu được ai là ai – vai phản và vai tà mặt trắng bệch, lông mày tô dựng ngược; mặt đỏ là vai tướng dũng, lông mày vẽ ngang để mô tả sự trung tín chính trực; lông mày thấp tố giác vai gian nịnh, còn mặt xanh lục là vai chất phác. Trong những khảng khắc yên tĩnh hiếm hoi Gaston thường ngả người giải thích cho tôi đôi chút về cốt truyện, hầu hết mang tính lịch sử, về những cuộc chiến diễn ra đã hàng ngàn năm trước. Khi tuồng hết cậu ta và tôi thường mời đoàn hát dùng trà hay ăn một bát pho, bởi hình như Gaston luôn quen biết các diễn viên.

Cho tới lúc ấy cuộc sống của tôi ở Lạng Sơn thật dễ chịu. Đơn vị tôi được biên chế vào một khẩu đội dã pháo tầm xa cách thị xã 10 km, và ở đây chẳng có mấy hoạt động. Nhưng dọc theo biên giới Trung Hoa, rắc rối đang nảy sinh. Nhật Bản đã xâm lược Trung Hoa năm 1937 và chiến sự liên miên không dứt. Nhật Bản tin rằng chiến thắng tại Trung Hoa tùy thuộc việc chặn được hàng tiếp tế cho chính phủ Trung Hoa từ Tonkin chuyển đến, vì vậy giờ đây họ đang hăm he vùng biên giới của chúng tôi.

Nhưng với sự ngờ nghệch non nớt của mình tôi chưa khi nào thật tin rằng mình sẽ bị quân Nhật tấn công. Ba tháng trước tôi đã không vội vã, vô tư lự đi tổ chức các kho đạn dược và chốt quan trắc tại những ngọn đồi quanh Lạng Sơn. Cứ tầm bốn năm giờ chiều tôi lại từ thực địa trở về. Dường như chẳng có gì phải vội.

Giờ đây, đứng một mình ở cuối quầy bar, tôi như muốn vứt khỏi đầu suy nghĩ về buổi sáng hôm sau. Dường như nó quá phi thực tế, một cơn ác mộng mà tôi có thể thức dậy bất cứ lúc nào. Tôi uống thêm một ngụm. Từ chối hay không hoàn thành nhiệm vụ có thể dẫn đến tòa án binh và án tù dài hạn, thậm chí cả bị xử bắn. Quân đội Pháp rất nặng tay với kẻ nào bất tuân thượng lệnh. Không có cách nào khác.

Người phục vụ quầy đưa tôi thêm một ly Pernod. Tôi hít sâu hơi rượu thơm rồi nốc cạn, mong rằng nó sẽ giúp tôi sớm ngủ say.

Đó là một thử thách rõ ràng. Tôi cố gắng suy nghĩ một cách khách quan. Những kẻ này đang âm mưu chống lại đất nước và phải bị tiêu diệt. Tôi làm theo lệnh và đó là việc phải hoàn thành.

Tôi bứt rứt xoay trở trên ghế. Cách đây mười hai tháng tôi còn đang tập trung học lý thuyết xạ kích pháo chính xác. Có những buổi học chính trị mà tôi, không phải là kẻ mù quáng chính trị, không bao giờ tập trung quá mức cần thiết tối thiểu. Có đôi lần tôi đã nghe cha mình kể về cuộc cách mạng thất bại năm 1930, trước khi gia đình chúng tôi đến đất nước này, và về việc những người bất đồng chính kiến đã bị đàn áp dữ dội, nhưng theo như tôi biết thì cho tới gần đây nhà cầm quyền Pháp tỏ ra khoan thứ một cách vừa phải bất cứ luồng tư tưởng ngầm bất đồng chính kiến mập mờ nào tại Đông Dương. Nhưng giờ đây mọi việc đã thay đổi.

Mệnh lệnh của ngày hôm trước có nhắc đến bản hiệp ước giữa Hitler với lãnh đạo cộng sản Nga Joseph Stalin. Kể từ khi có hiệp ước năm 1939, Đảng Cộng sản Pháp đã phản đối cuộc chiến tranh chống Hitler. Từ thời điểm đó họ bị gạt khỏi vòng pháp luật. Tại Pháp những người Cộng sản, dù là đảng viên hay người có cảm tình, đã biến mất trên đường phố. Những người này, từng có thời là lực lượng chính trị hợp pháp liên minh với những người Xã hội dưới ngọn cờ Mặt trận Bình dân, nay trở thành kẻ bị săn đuổi. Dường như chuyện này cũng xảy ra ở Đông Dương. Người Cộng sản buộc phải hoạt động bí mật và đột ngột bị dán nhãn gián điệp, phản bội, là kẻ thù của đất nước. Đó là những người ngày hôm nay bị xử bắn.

Chuyến đi ra mỏ đá vôi bỏ hoang ở phía bắc thị xã không kéo dài. Chúng tôi quay mặt khi ánh bình minh bắt đầu xiên xuống hố chôn, và tôi nhận ra vách đá phẳng, nơi dùng làm phông nền xử bắn. Mọi chuyện bắt đầu diễn biến thật nhanh. Trong khi đám lính An Nam nhảy xuống xe, tôi đánh dấu bốn điểm mốc trên mặt đất, cách phía trước vách đá khoảng 10 mét. Một mệnh lệnh ngắn gọn, và đám lính đi đến đứng vào vị trí.

Tôi đứng chờ, trong bụng cảm thấy bứt rứt. Giết người khi chiến đấu khác hẳn việc bình thản bắn vào một kẻ tay không tấc sắt. Tôi không nhìn sang đám lính mà đứng nguyên tại chỗ, mắt dõi thẳng phía trước. Dường như có một sự im lặng chết chóc đang bao trùm xung quanh. Đến tiếng chim hót cũng không có. Chúng tôi đã sẵn sàng.

Tiếng động của chiếc xe tải chở tù giật tôi ra khỏi trạng thái mất hồn. Thời gian để chiếc xe tiến vào khu mỏ đá và dừng lại dường như kéo dài đến lê thê. Lính gác nhảy xuống và bắt đầu mở cửa hậu. Đột nhiên có ai đó hô lên, là một trong số các tù nhân: “Đả đảo chủ nghĩa đế quốc! Việt Nam độc lập muôn năm!” Rồi cả bốn người bọn họ cùng hô. Tôi nhìn lướt qua họ khi họ bước đến điểm mốc tôi đã đánh dấu. Họ quay mặt lại chúng tôi – và tim tôi như ngừng đập. Người đứng cuối vung nắm đấm lên trời. “Vive le Vietminh!” (Việt Minh muôn năm)

Không thể như thế. Sao lại thế này được? Tôi nhìn chằm chằm người này và nhận ra là mình đã đoán đúng. Đó là Gaston.

Tôi thấy rối bời, choáng váng. Gaston! Đấy là Gaston, đầy kích động, không khác chút nào, đang hô những khẩu hiệu cộng sản. Nguyen Nga là một gã cộng sản? Nhưng cậu ấy là bạn tôi! Tôi thấy mình như phát bệnh. Nhọc lả người. Tôi cần thời gian suy nghĩ.

Nhưng không còn thời gian nữa. Cả bốn người giờ đang hô hét các khẩu hiệu cộng sản, khẩu hiệu chống Pháp, đang đứng ngay trên mốc, phẫn nộ, khích động, không sợ hãi. Tôi đứng như trời chồng, cho tới khi viên trung sĩ An Nam bé nhỏ chắc nịch lay tôi tỉnh lại. Tôi phải bước tới và hô khẩu lệnh bịt mắt để cho mình tỉnh lại, đúng lúc ấy Gaston chợt nhìn thấy tôi. Mặt cậu ấy thật sôi nổi, không phải là gương mặt hiền và khôi hài mà tôi quen. Nhận ra tôi nhưng cậu ấy không hề đổi sắc mặt. Không một chút gì, không tỏ ra quen biết, không một lời buột miệng. Khuôn mặt tôi không còn là khuôn mặt của một người bạn mà đã thành kẻ xử bắn, đỏ bừng cảm xúc rồi lại chuyển sang tái nhợt, u ám, kinh hãi.

Băng bịt mắt bị họ gạt đi và cả bốn cùng đứng thẳng thách thức, miệng vẫn hô “Vietnam doc lap!”. Tôi nhìn trân trân phía trước. Qua làn sương mù trong đầu tôi nghe thấy tiếng mình ra lệnh to và rõ, nhưng nghe như từ trên cao xa xăm vẳng xuống. “Sẵn sàng… Ngắm… Bắn!” Và đúng lúc ấy, cầu Chúa đoái thương, tôi quay mặt đi. Âm thanh của bốn mươi tám phát súng dội lại từ vách đá. Chỉ khi tiếng vang đã tắt tôi mới mở mắt ra, để thấy bốn cái xác đã gục xuống mặt đất. Tất cả đã hết.

Chỉ còn một nhiệm vụ nữa, pour la France, le coup de grâce, phát ân huệ. Tôi bước chuệnh choạng tới xác gần nhất trong hàng, chỗ Gaston. Người cậu ấy hơi vặn đi khi ngã, máu me và bất động, khuôn mặt thân quen của cậu ngả xuống quay về phía tôi, mắt mở to, đã trơ ra thất thần. Tay tôi đờ ra bên hông. Tôi muốn chùi mồ hôi trên bàn tay trong khi ngón tay tôi quắp chặt lấy báng súng lục. Tôi lần tìm cò súng. Một cơn buồn nôn dâng lên và tôi cố kìm khỏi nôn ọe khi nhắm bắn vào thái dương. Xác cậu ta giật một chút do sức nổ, máu đặc nhầy tuôn ra từ mũi và miệng cậu ấy thành dòng đỏ thẫm từ từ tràn xuống đất.

Tôi đã ngưng cả thở nên bây giờ phổi ứ lại đột ngột khi tâm trí khép lại. Tôi đã giết chết bạn mình. Bạn tôi đã chết. Cứng đơ và máy móc, tôi bước tới cái xác kế tiếp trong hàng.