HANOI, ADIEU - Hồi ký cay đắng của một người Pháp Đông Dương

[danngoc]

1

Cuộc hành quyết

Tôi cảm thấy mình đang phạm một tội ác. Viên sĩ quan cấp trên của tôi rít một hơi dài điếu Gauloise Bleue rồi bình thản nhìn tôi từ sau chiến bàn giấy, xuyên qua đám khói thuốc vừa thở ra, cương quyết nhưng điềm tĩnh. Có lẽ tôi đã tái mặt đi, bởi ông ta hạ mắt xuống và làm vẻ đang xem xét ghi chép của mình như để cho tôi có thời gian lấy lại bình tĩnh. Bên ngoài sân tập, tôi nghe vẳng lại tiếng viên trung sĩ huấn luyện người An Nam đang cho một trung đội bộ binh đi đều bước. Tôi ước gì mình được thế chỗ anh ta.

“Cậu đã được học trong khóa huấn luyện sĩ quan đúng không?” ông ta nói. “Cậu biết thủ tục xử bắn đúng không?”. Đấy là những khẳng định thì đúng hơn là câu hỏi. Cứ như thể ông ta ra lệnh cho tôi tập hợp đơn vị của mình để điểm danh vậy.

Tôi trả lời bình tĩnh đến đáng ngạc nhiên, “Oui, mon capitaine”. (Vâng, thưa đại úy).

“Đây sẽ là nhiệm vụ không mấy dễ chịu”, ông ta nói tiếp, “nhưng cần thiết, và tôi chờ đợi cậu thực hiện nó nhanh chóng hiệu quả”. Giọng ông ta đanh lại một chút. “Hãy nhớ, trung úy, những tên này là gián điệp cộng sản – kẻ thù của nước Pháp”. Ông ta mỉm cười, kiểu cười quân sự ngắn gọn không có nghĩa gì hơn một lời chúc may mắn.

Tôi hầu như vừa mới tốt nghiệp trung học ở Hà Nội xong. Chẳng bao giờ tôi lại nghĩ đến chuyện này.

Vào đầu Thế Chiến thứ II tại Châu Âu năm trước, tôi gác chuyện học đại học qua một bên vì lòng ái quốc và tự tăng tuổi để xin nhập ngũ. Cha tôi là quân nhân chuyên nghiệp, nước Pháp đang lâm nguy và dường như làm vậy là rất đúng. Nhưng như thế này…

Đó là đầu tháng 9 năm 1940. Đây là nhiệm sở đầu tiên của tôi kể từ khi tốt nghiệp Trường Sĩ quan, tại đồn biên phòng ở Lạng Sơn phía bắc Tonkin xứ Đông Dương, cách biên giới Trung Hoa 20 km. Tôi đã có mười hai tháng huấn luyện chuyên sâu về pháo binh và tôi chưa từng nổ một phát súng ngoại trừ khi bắn tập. Vậy mà bây giờ tôi phải chỉ huy đội hành quyết, xử bắn những con người vì bất đồng chính kiến.

Cho đến dạo gần đây việc trở thành người cộng sản vẫn còn được cho phép, không chỉ ở Đông Dương mà cả ở Pháp. Cuộc chiến ở Châu Âu đã dẫn đến nhiều thay đổi trong chính trường Pháp, nhưng tôi chưa bao giờ nghe thấy chuyện xử bắn cộng sản chỉ vì họ là cộng sản. Đây có phải là vụ xử bắn đầu tiên như vậy không? Thật là một suy nghĩ khó chịu.

Tôi cần một người bạn. Đêm hôm đó tôi đi sang nhà ăn. Gaston vẫn không có ở đây và trong thoáng chốc tôi thấy tức giận. Nhưng lại nghĩ có lẽ đó cũng là chuyện tốt. Tôi không chắc mình có nên kể cho ai kể cả Gaston nghe không, dù cậu ta là bạn thân nhất của tôi ở Lạng Sơn. Suy nghĩ về chuyện sắp phải làm khiến tôi kinh tởm bản thân. Chẳng biết cậu ấy sẽ nghĩ thế nào về chuyện này? Gaston là người An Nam. Những tù nhân ngày mai cũng là người An Nam. Liệu cậu ấy xem chuyện này thế nào?

Tên thật của Gaston là Nguyen Nga, nhưng người Pháp chúng tôi khó phát âm tên An Nam và cậu ta chẳng bao giờ thấy phiền khi bị gọi là Gaston. Tôi đã mất dấu cái đại đội yên bình, khôn ngoan của cậu ấy từ khi đi phép trở về. Cậu ta đang ở đâu?

Có một gã người mới đứng đằng sau quầy bar nơi Gaston vẫn làm việc. Gã ta nhún vai khi nghe tôi hỏi về Gaston, và xòe tay ra theo đúng kiểu Gauloise.

“Tôi không biết, mon trung úy. Tôi rất tiếc”, và hắn ta quay đi để rót cho tôi ly rượu.

Tôi không hiểu tại sao mình lại thân với Gaston đến như vậy. Chắc hẳn vì cậu ta không lớn tuổi hơn tôi là mấy; và vì tôi hơi chút cô đơn ở Lạng Sơn. Phần lớn bạn sĩ quan của tôi ở nhà ăn đều là quân nhân chuyên nghiệp, là cựu binh cận vệ Quân đội Pháp hay Lê dương. Họ chỉ huy những đơn vị lính Đông Dương lớn, và mối bận tâm của họ là những bận tâm của con nhà lính. Những gã lớn tuổi ấy ít có thời gian cho một tay blanc bec – mỏ trắng – như tôi (lính cựu thì là đại bàng nên tân binh được xem là mỏ trắng - danngoc), chưa đầy mười chín tuổi và vừa tốt nghiệp huấn luyện sĩ quan ra.

Đã thành lệ cứ cuối tuần là tôi lại ra chơi nhà bếp ngay sau giờ đóng bếp. Gaston và tôi thường ra ngồi ngoài hiên cho đến tận 2 giờ sáng, ánh trăng chiếu xuyên qua tán những tán cây me, trò chuyện về những việc ban ngày trong khi sương lạnh ban đêm rơi lách tách giữa tiếng ve sầu râm ran. Đôi khi chúng tôi cùng dạo bộ tới thị trấn biên giới Lạng Sơn, xuyên qua đám đông huyên náo của khu chợ với lác đác những chiếc képis trắng cùng ngù vai đỏ của lính Lê dương và képis đen có phù hiệu mỏ neo vàng của lính thuộc địa cao lênh khênh trên các vóc người An Nam gọn gàng cân đối.