Dịch từ Nga sang Việt - hỏi đáp và trao đổi

[Dmitri Tran]

Hè hè... Bác Tran hôm nay có lẽ quên kính rồi. Em đang nói về "CÁC BỘ" chứ có đề cập gì đến "кадр", "сотрудник" hay "работник" đâu?
.... Bác mang tư duy khoa học tự nhiên để phân tích ngôn ngữ (mà lại là tiếng Việt) nên mới ra vậy thôi

Xin lỗi bác, tôi nhìn gà hóa cuốc. Vì có "mối thù" riêng với mấy từ gần như thuộc loại “Непереводимые анекдоты”, dịch đúng nghĩa ra tiếng Nga thì người ta dễ coi mình là người Hônđurát!
Còn tư duy logic là 1, không phân biệt ngành nghề tự nhiên hay xã hôi. Để phân biệt hay nói Logic Toán học để chỉ những quan hệ logic biểu diễn bằng công cụ Toán học, còn bản chất không có gì khác.

Hình như xưa nay người ta chỉ phân biệt nhân viên với lãnh đạo (sếp) chứ chẳng ai phân biệt nhân viên với cán bộ. Từ cán bộ nó thuộc phạm trù khác.

Người ta vẫn nói “Cán bộ, công nhân viên Cty X” hay “Cán bộ, quần chúng phường Y”... tức là chúng có phân biệt về mức độ và cùng 1 phạm trù, nếu không thì không đi với nhau được khi chỉ đối tương đó.

куриная колбаса - giò làm từ thịt gà. Còn русская колбаса - giò làm từ thịt người Nga à?

Tất nhiên là người Việt hiểu “CS nhân dân” là “của (thuộc về) nhân dân”, thời bao cấp cụm từ “Thịt trẻ em” còn hiểu được nữa là!. Nhưng dịch sang tiếng Nga sao nghe “chướng” quá. Cơ man chuyện logic tiếng Việt, không là chuyên môn riêng, nhưng cứ đụng đến khi dịch là mình buộc phải hiểu.

Ví dụ, Bộ “văn hóa” bậc nhất của ta, “Bộ Giáo dục và Đào tạo”, hồi đầu có bạn Nga dịch là “Министерство образования и обучения”. Tôi thấy không ổn nên đem ra Forum Dịch thuật phân tích. Trong bụng hiểu là: Cấp Bộ, nếu không nói gì đến đối tượng, lĩnh vực thì có nghĩa là cho cả nước. Bộ ấy làm công tác giáo dục (trong phạm vi) cả nước thì đúng rồi, nhưng đào tạo cả nước thì nghe “khiếp” quá – như là toàn dân mình đang trở thành chuyên gia cả. Nếu dịch từ “Đào tạo” sang tiếng Nga thì phải: Đào tạo ai, cái gì, ở đâu..., chứ không nói trống không như vậy. Đành dừng lại phương án: “Министерство образования и подготовки кадров”, mặc dù 13 năm “ăn cơm” của Bộ ấy nhưng không biết có đúng ý định các bác ở đó không – rõ ràng sang tiếng Nga nghe không ấn tượng bằng khi để “lấp lửng” trong tiếng Việt.
Còn tên gọi Bộ “quê mùa” nhất, “Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn”, thì chính xác tuyệt đối. Khi mới có tên, mấy bạn Nga dịch là “Министерство сельского хозяйства и аграрного развития”. Đem ra phân tích, tôi nói: Cụm từ đó chỉ phát triển nông thôn chứ không phải là những gì của nông nghiệp, cho nên cần dùng ““Министерство сельского хозяйства и развития сельских местностей’. Mấy người kêu là dài quá, nhưng cũng chịu vì cái Bộ Tình trạng khẩn cấp của Nga có tên gọi đầy đủ dài hơn gấp rưỡi.

Quay lại chuyện “CS nhân dân”.
Tính từ “куриная", "русская” để phân biệt “колбаса” này với những loại giò chả khác, tính từ “nhân dân” ở đây cũng vậy.
Thứ nhất, ý ta muốn nhấn mạnh CS của ta là của dân, thuộc về dân, khác với những CS không là của dân. Cả thế giới đều gọi là “Cảnh sát”, riêng ta thì “CS nhân dân”, và sự “vỗ ngực” đó dần dần “ăn” vào tâm trí mọi người , thế thì làm sao Hội nhập quốc tế như ta thường hô hào được?
Thứ hai, những cơ quan cấp Nhà nước khác của ta không có chữ “nhân dân” đi kèm, theo logic phân biệt bản chất như bác OT nêu, sẽ ít có (hay không có) tính nhân dân?

Hơi dài dòng, các bác đừng cho là “ông này hay lý sự”. Chỉ vì “căm” mấy cái từ không theo logic nào khi phải đụng đến bản chất của chúng để việc dịch chính xác và không bị “ngô nghê” thôi!