Êxênhin - Đời và thơ

[USY]

Nina viết

Em chỉ hơi lăn tăn câu đầu một tý thôi:

Я спросил сегодня у менялы,
Что дает за полтумана по рублю,

Thì theo em hiểu, câu này có nghĩa là

Tôi hôm nay hỏi người đổi tiền
Người vẫn đổi một rúp lấy nửa tu-man...

Đây cũng chính là câu tôi lăn tăn đến tận bây giờ và muốn hỏi mọi người cho chính xác. Theo ngữ pháp thì câu đó dịch như Nina đúng hơn, nhất là chỗ "... người vẫn đổi một rúp lấy nửa tuman", rất chính xác. Có nghĩa là ông này có giá rồi: cứ 1 rúp "ăn" nửa tuman (thì mới có chữ "по рублю", bù lại muốn hỏi đông tây gì thì hỏi, coi như giá đổi tiền đắt là trả công ông ấy giải đáp.
Thế nhưng đọc tư liệu nói về loại tiền tuman này của Ba Tư thì mình rất băn khoăn:
http://www.vokrugsveta.ru/encycloped...BC%D0%B0%D0%BD
Туман, от татарского слова «тумен», означающего «10 000», позже перешедшее также на денежные единицы. В XIII - XIV веках в Персии туман как счетно-денежная единица соответствовал 10 000 серебряных динаров, но до конца XVIII века оставался только счетно-денежной единицей, подобной индийскому и бангладешскому крору. При Ага Мухаммаде (1779 - 1797), основателе Каджарской династии, был в 1794 введен золотой туман весом 8,2 г. Его преемник Фатх Али-шах (1797 - 1834) чеканил монеты в 5, 2, 1, 1/2, 2/3 и 1/3 тумана. В 1810 - 1828 вес тумана составлял 4,6 г., затем снизился до 3,5 г. В 1806 - 1852 чеканились монеты 989-й пробы в 1/2, 1, 3, 5, 20, 30, 50 и 100 туманов. Аверс:- монограмма шаха, реверс - место и дата чеканки. Шах Насир-аддин (1848 - 1896) с 1877 чеканил туманы по европейскому образцу, сначала 900-й пробы весом 3,225 г.,в 1878 - 2,85 г. В 1883 был выпущен также серебряный туман весом 46,65 г. Последние туманы чеканились в 1925 шахом Ахмадом (1909 - 1925).

Theo như sách nói, thì giá trị của đồng tuman khá lớn. Cứ cho là giá trị dồng tiền đó dần dần bị giảm xuống, nhưng dù sao nó cũng bằng bạc "một con chín", dù nặng có 2,85 gr (loại mẫu mã "châu Âu" phát hành năm 1878). Năm 1883 họ còn phát hành cả dồng tuman bạc nặng 46,65 gr nữa. Loại "1/2 tuman" có giá trị gần như thấp nhất (có cả loại 1/3 tuman), nhưng nó lại bằng vàng. Vậy thì so 1/2 tuman với 1 rúp thì loại nào có giá trị cao hơn? Chắc là 1/2 tuman đắt hơn 1 rúp rồi, (thế nên ông ta mới làm "văn phòng giải đáp" chứ)
Thế nhưng, nếu vậy, thì tại sao ông ta lại phát triển dịch vụ bán rúp nhỉ, cho dù là cho khách Nga? Đất Ba Tư có tiêu tiền rúp đâu, còn người Nga ở đó lấy rúp làm gì? Ở đây có gì đó không logic...
Tóm lại là tôi cứ ong hết cả đầu, nhờ các bác chuyên gia tài chính, ngân hàng, tiền cổ, du lịch v.v... vào xem và giải thích chỉ bảo hộ!
(Esenin làm bài thơ này cũng là thời kỳ người ta sắp bỏ không đúc loại tiền tuman này nữa).
Có lẽ câu trên chính xác nhất là có ý nói: ông "đổi tiền vỉa hè Đinh Lễ" này có giá đổi cứng (chắc là khá "chát") là 1/2 tuman ăn 1 rúp Nga. Như vậy nếu dịch vào bài thì sẽ là:

Tôi tới chỗ người đổi tiền Ba Tư
Vẫn đổi giá nửa tuman 1 rúp,
Hỏi cách nói với Lala tuyệt sắc
Từ “Yêu em” bằng tiếng của nàng. (Sửa theo góp ý của Hoa May)

Tôi hỏi thêm chỗ người đổi tiền
Nói thế nào với Lala mỹ lệ,
Từ “Nụ hôn” ngọt ngào dịu nhẹ
Lặng hơn hồ Van, êm hơn gió thoảng ngoài? (Sửa theo Nina)

Tôi cố hỏi người đổi tiền hôm nay,
Nỗi rụt rè nén trong tim sâu kín:
Lời chân thành với Lala kiều diễm -
“Em là của anh” – nói sao để nàng hay?

Người đổi tiền ngắn gọn đáp lời tôi:
Tình yêu ư – đâu thổ lộ bằng lời,
Thầm nói yêu khi thở dài xao xuyến,
Và mắt nhìn - như ngọc – sáng rực thôi.

Nụ hôn kia không có chữ gọi tên,
Chẳng ai khắc nụ hôn lên mộ chí,
Nụ hôn như đóa hồng rạng rỡ
Tan giữa làn môi từng cánh nhỏ dịu dàng.

Tình yêu đâu cần thế chấp, cam đoan
Với tình yêu người sướng vui, đau khổ.
“Em là của anh” – chỉ đôi tay nói rõ,
Khi mở mạng đen che mặt của nàng.


Cảm ơn Nina làm rõ chuyện "nước hồ Van", và câu "chỉ đôi tay nói nổi" rất hay! (Hôm nay dịch đại ở cơ quan trong khi bị thúc việc nên chẳng giở cụ Gúc được nữa. Mà tự dưng mình lại đi dịch, là vì có việc phải đọc lại bài này, hihi)