Tai nạn nghề nghiệp của phiên dịch

[thaond_vmc]

Chắc hẳn sau khi tốt nghiệp ra trường được đi làm việc, thời gian đầu chẳng có ai có thể tự tin ngay vào khả năng làm việc của mình với ngành nghề đã được đào tạo trong trường. Môi trường tại nơi làm việc đương nhiên khác hẳn với những giờ học trên giảng đường, những buổi ngoại khoá, giao lưu... Việc thực tập thì cũng chỉ tạo nên một số khái niệm ban đầu về công việc phải làm sau này nếu được làm đúng ngành nghề được đào tạo, ấy là nếu được bố trí thời gian đi thực tập, chứ như bọn tôi thời xưa thì làm gì được bố trí thực tập!
Thế rồi ra trường, thế rồi phải "bơi" như các thầy trong trường đã căn dặn. Không "bơi" được trong biển cả đủ loại ngoại ngữ, và cả tiếng Việt nữa, thì là "chết chìm".
Tôi cũng đã có lần chết chìm, chìm hẳn, bỏ của chạy bán sống bán chết, bỏ của lấy người . Xin kể ra hầu chuyện các mem 3N. Chuyện cũ rồi, có thể đưa vào thớt "Ngày xưa ơi" cũng được, nhưng tôi mở thớt này với ý định để trao đổi kinh nghiệm cùng mọi người, đặc biệt là với các bạn trẻ là mem 3N sắp ra trường.
Chuyện là thế này: Hồi ấy (năm 1981), tôi tốt nghiệp ra trường, nhận quyết định phân công công tác về Bộ Mỏ và Than. Ở Bộ, tôi trình bày hoàn cảnh ở Vụ Tổ chức Cán bộ, và được chấp nhận theo nguyện vọng về Liên hiệp Than Hòn Gai (Quảng Ninh). Về trình quyết định ở phòng TCCB của Liên hiệp, sau đúng nửa tiếng thì nhận được quyết định tiếp theo đi Cẩm Phả, ngày hôm sau phải có mặt tại nơi làm việc. Hồi ấy phiên dịch tiếng Nga là rất hiếm, rất quý, (như là mì chính cánh thời bao cấp mà ). Theo quyết định ấy, tôi về Ban quản lý công trình mở rộng nhà máy cơ khí làm phiên dịch. Thời gian tập sự hai năm với mức lương khởi điểm bằng 85% của 53 đồng/tháng. Đoàn chuyên gia Liên Xô của nhà máy khi đó có 14 người, riêng tại Ban quản lý có hai: một chuyên gia theo dõi thi công công trình, một - chuyên gia theo dõi tiếp nhận thiết bị cho công trình mở rộng. Tôi phải làm phiên dịch cho nhóm chuyên gia này. Phần lớn thời gian tôi đi cùng anh bạn Xasha đi cảng Hải Phòng, Cái Lân, Mông Dương... hoặc lên các tàu của Liên Xô đỗ trên vịnh Hạ Long, để tìm thiết bị của mình và làm các thủ tục để nhận, đưa về nhà máy. Rỗi rãi thì mở tài liệu ra xem, và tập dịch các bản danh mục thiết bị, vật tư sang tiếng Việt. Thỉnh thoảng mới phải đi công trường cùng anh bạn chuyên gia xây dựng là Tolya gốc Do Thái - khi đó mới đang san gạt mặt bằng.
Tôi đi làm mới được hơn một tháng, nhưng đã gần hết năm 1981. Tại Ban quản lý công trình chỗ tôi có một hội nghị giao ban định kỳ hàng quý về xây dựng công trình mở rộng nhà máy. Hội nghị quan trọng, có các đồng chí Thứ trưởng của Bộ Mỏ và Than, Bộ Xây dựng tham dự; các giám đốc của Liên hiệp Than, các đơn vị thi công, giám đốc nhà máy và Ban quản lý. Hầu hết các vị này đều đã từng tu nghiệp ở Liên Xô về. Sếp trưởng ban gọi tôi vào dịch cho ông trưởng đoàn chuyên gia Liên Xô. Vào phòng họp, tôi ngồi cạnh ông trưởng đoàn chuyên gia, và ngồi ngay phía kia của tôi là đồng chí Thứ trưởng Bộ Mỏ và Than. Đưa mắt nhanh một lượt, thì thấy ngồi đối diện với tôi là ông Trưởng phòng Đối ngoại của Liên hiệp Than, và tiếp đó toàn là các nhân vật như tôi đã kể ở trên. Toàn siêu cao thủ tiếng Nga, hehê. Tôi bắt đầu run ngay từ lúc đó, dù đang giữa mùa đông nhưng tôi vẫn cảm thấy mồ hôi rịn ra trong người. Tai tôi thì bắt đầu ù khi ông phó giám đốc bắt đầu báo cáo tình hình thi công. Tất nhiên là ông ấy nói bằng tiếng Việt, nhưng toàn là các từ chuyên môn về xây dựng, về thiết bị, về vật tư, về mọi thứ khác... mà tôi chẳng hiểu gì cả. Ông ấy nói chừng 5 phút, tôi chẳng kịp nhớ được gi, thì ông trưởng đoàn chuyên gia đã giục tôi dịch cho ông ấy. Cuống quá, chưa kịp nói một từ tiếng Nga nào cho ông trưởng đoàn, không hiểu ma xui quỷ ám thế nào, mà ngay khi đó tôi dám quay sang thẽ thọt nhờ đồng chí Thứ trưởng Bộ Mỏ và Than: "Bác ơi, bác làm ơn dịch hộ cháu câu này với, cháu không hiểu....", (hê hê!).
Và thế là một trận sấm sét nổi lên từ ông Thứ trưởng -"Cái thằng này láo! Tao xuống họp chứ có phải để dịch cho mày đâu!!!...". Đến bây giờ tôi chỉ nhớ được câu đó, vì tai quá ù rồi. Cả phòng họp khi đó như thế nào, tôi không dám nhìn nữa. Ngay khi đó thì tôi thoáng thấy bóng một chị phiên dịch từ nhà máy sang đã vào tới phòng họp để hỗ trợ tôi. Không kịp cả xin phép ai trong phòng họp nữa, tôi cắm mặt phóng ra phía cửa phòng, hình như tuột cả dép.
Lần đầu tiên tôi dịch tại hội nghị là như vậy đấy! Chẳng bao giờ có thể quên được! Tôi vẫn còn nhớ cái cảm giác xấu hổ vì không làm được việc. Tất nhiên tôi hiểu là do mình không bình tĩnh, bị ngợp vì sợ sệt, vì còn thiếu hiểu biết và kinh nghiệm, nên không thể dịch được. Và từ sau sự cố ấy, tôi bắt đầu chịu khó học hỏi, chịu khó dịch, nghiên cứu tài liệu nhiều hơn. Sau nửa năm làm việc, công việc phiên dịch của tôi đã bắt đầu trôi chảy.
Sau này, thỉnh thoảng có dịp về Bộ, tôi vẫn gặp đồng chí Thứ trưởng ấy. Tuy nhiên, bác ấy là người rất vui tính, rất thích món thịt cầy, và có lần vỗ vai tôi kể lại cuộc họp ấy cho mọi người xung quanh, với câu nói tôi đến bây giờ vẫn nhớ: "Thằng này hồi trước nhờ tôi dịch ở hội nghị giao ban mở rộng nhà máy dưới Cẩm Phả!!!".
Đây mới chỉ là một chuyện, còn nhiều tai nạn nữa trong nghề phiên dịch, và không chỉ của riêng tôi.
Rất mong các bác trong 3N nếu có chuyện gì hay thì tham gia thớt này để mọi người được thưởng lãm!!!