Bàn về giáo dục khoa học Nga hiện đại

[thanh_lam]

Tôi mở topic này để chúng ta bàn luận về giáo dục khoa học Nga những năm gần đây (không bàn chuyện quá khứ). Đây là topic giúp cho những người có dự định sang Nga định hướng tốt hơn trước khi sang Nga du học.

Tôi sẽ bắt đầu bằng những ưu điểm, rồi dần đến những khuyết điểm, đây là những gì tôi thấy tận mắt tại trường MGU từ năm 2002-2007.

1. Chiều sâu và sự kế thừa
Kể cả ở những thời điểm khó khăn nhất (1990s), nền khoa học giáo dục Nga vẫn sản sinh ra rất nhiều nhà khoa học giỏi. Cụ thể là giai đoạn này có những người sau đây đoạt giải thưởng Fields :

Vladimir Drinfel'd 1990 (MGU)
Efim Zelmanov 1994 (Novosibirsk State University)
Maxim Kontsevich 1998 (MGU now professor in US)
Vladimir Voevodsky 2002 (MGU now in Princeton US)
Andrei Okounkov 2006 (MGU now in Berkeley US)
Grigori Perelman 2006 (Steklov Institute Saint Peterburg)

Giải Nobel
Zhores Ivanovich Alferov 2000 Physics (RAN)
Alexei Alexeyevich Abrikosov 2003 Physics (MGU)
Vitaly Ginzburg 2003 Physics (Lebedev Physical Institute)

Số giải thưởng nước Nga đạt được trong giai đoạn này rất khiêm tốn nếu so với số giải của Mỹ (111 người đoạt giải Nobel giai đoạn 1990 - 2009), Anh (21 người đoạt giải Nobel 1990-2009), Pháp (9) hay Đức (14). phần lớn giải thưởng Nobel Vật Lý đạt được là nhờ những công trình nghiên cứu được thực hiện ở những năm 1970s. Tuy nhiên điều này khẳng định rằng nền khoa học giáo dục Nga đã đạt được những thành tựu nhất định là nhờ vào sự kế thừa và có chiều sâu.

2. Nền tảng khoa học cơ bản vữa chắc

Nước Nga có đặc thù rất gần với Pháp, nền khoa học cơ bản (Toán, Vật Lý, Hóa Học, Sinh học) rất mạnh. Điều này giúp cho các chương trình đào tạo ở Nga có tính chất hàn lâm rất cao. Do có nhiều GS giỏi trong các lĩnh vực này, các sinh viên Nga thường có nền tảng vững chắc khi ra trưởng. Có thể theo học bậc tiến sỹ ở bất cứ nơi nào trên thế giới và tự bản thân có thể làm quen với những kiến thức mới một cách nhanh chóng.

3. Có lịch sử đào tạo sinh viên VN
Các GS rất hiểu sinh viên VN, họ hiểu cách sinh viên VN học tập, cách suy nghĩ và sinh sống, vì vậy sinh viên VN có lợi thế nhất định khi học tập tại các trường đại học trên lãnh thổ nước Nga.

4. Học phí học tập ở Nga rất rẻ
Đây là ưu thế mà các trường đại học Nga dùng để thu hút sinh viên quốc tế. Hằng năm có hàng vạn sinh viên Trung Quốc, VN, Kazatan, Mông Cổ sang Nga học tập chỉ vì học phí rẻ.


Tiếp theo tôi bàn về những khuyết điểm của nền giáo dục Nga.

1. Cách đánh giá con người lỗi thời.
Thang điểm 5 mà người Nga dùng để đánh giá sinh viên của họ đã quá lỗi thời, chỉ có 3 mức điểm : 3,4,5 không nói lên sự khác biệt giữa người được điểm 5 và điểm 4, hay điểm 3 với điểm 4. Ai từng học tập ở Nga sẽ thấy đạt được điểm 3 rất dễ dàng, đôi khi chỉ cần đi thi hú họa vẫn được châm chước để được điểm 3. Không có nhiều sự khác biệt giữa điểm 4 và điểm 5.
Cách đánh giá con người phần lớn dựa vào kỳ thi cuối kỳ, mà không phải là một quá trình, hình thức thi vấn đáp rất mất thì giờ mà không khách quan. Nhiều trường hợp sinh viên Nga chăm học cả kỳ, học méo mặt lại nhận điểm 3 vì bốc nhầm thầy giáo khó, sinh viên VN ung dung học sơ sài lại được châm chước điểm 4 hay 5.

2. Sự châm chước xề xòa giết chết sáng tạo
Sinh viên nước ngoài được các GS châm chước rất nhiều, có hai lý do. Một là họ có tình cảm với sinh viên VN, hai là họ nghĩ rằng bọn sinh viên này rất dốt, chỉ đến đóng tiền để lấy bằng vì vậy ký hú họa điểm cho xong. Điều này giết chết rất nhiều sinh viên giỏi của VN sang học tại Nga, gây ra tình trạng chán nản vì học quá dễ, không cần phải ra sức sáng tạo trong quá trình học mà chỉ cần lêu lổng đến cuối kỳ rồi đâm đầu học những câu hỏi thi là được. Đến khi tốt nghiệp vẫn có thể nhận bằng đỏ.

3. Phương pháp giảng dạy cũ kĩ
Sinh viên thường được nghe đọc giảng xuông, có giờ seminar làm bài tập, nhưng việc phát biểu và thảo luận ko được coi trọng. Việc bố trí kỳ thi cuối kỳ tạo sức ì cho sinh viên, đa số sinh viên năm thứ 4,5 cách ngành tin học bỏ đi làm cả kỳ, xuất hiện lác đác trên giảng đường, cuối kỳ thi có mặt là đủ. Cách thi vấn đáp 30 câu hỏi ôn tập, bốc 2 câu hỏi thi và trả lời thi không đánh gá đúng năng lực sinh viên. Cách làm này gợi ý cho sinh viên học đối phó, thuộc lòng. Một số chương trình tiên tiến ở các nước đánh giá sinh viên thông qua thực hành, cách sinh đặt câu hỏi trên lớp và tham gia bài giảng cộng với kỳ thi cuối kỳ kiểm tra khả năng suy luận, suy diễn, người thi được phép xem tài liệu để nhắc lại những thứ ko cần thiết phải thuộc lòng.

4. Cơ sở thiết bị thực hành rất tồi tàn
Nhiều máy móc thiết bị rất cũ, phòng thí nghiệm xuống cấp thiếu thốn tầm trọng.

5. Chương trình học chậm đổi mới, hàn lâm và không thực tế
Chương trình học rất nhiều môn học vô bổ, tên gọi một đường dạy một nẻo. Cùng là chương trình đào tạo lập trình viên nhưng sự khác biệt giữa chương trình của trường đại học hàng đầu là MIT và trường MGU khác quá xa nhau. Một bên tập trung vào những kiến thức mới, có chiều sâu của khoa học máy tính, một bên tập trung giảng dạy khoa học tính toán ở những năm 1970.

6. Chương trình học kéo dài nhiều năm không hề có giai đoạn thực tập, hoặc thực tập lấy lệ.
Sinh viên năm cuối thường phải đăng ký thực tập ở các công ty. Việc thực tập này rất quan trọng vì nó định hướng nghề nghiệp cho sinh viên ra trường. Ở các nước tiên tiến thì sinh viên bắt buộc phải được một công ty cùng chuyên ngành nhận thực tập với thời gian ít nhất 6 tháng mới được nhận bằng tốt nghiệp. Ở Nga giai đoạn này bị bỏ qua hoặc làm lấy lệ.