Xa-Thăng

[Kóc Khơ Me]

Mệt mỏi vì ùn tắc giao thông, người Maxcơva nhắm đến loại xe có cánh!

Этим летом, когда из-за ремонта путепровода наглухо встала Ленинградка, подмосковный губернатор Борис Громов порекомендовал москвичам покупать вертолеты, чтобы не стоять в пробках. Признавшись, что он сам так и делает и знает, что в частном пользовании в области сейчас находится около 400 крылатых машин. Понятно, что удовольствие облететь городские пробки - не для всех. Однако те, кто мечтает о небе, вполне могут позволить себе средство передвижения попроще - мини-вертолеты, или, как их еще называют, автожиры.

Theo tiếng Anh đây là Autogyro, gyroplane hoặc gyrocopter, tiếng Nga là Автожир. Đây là loại trực thăng có cánh quạt nâng tự do, loại máy bay đặc biệt lai tạp giữa máy bay có cánh cố định và trực thăng. Điểm đặc biệt của loại này là cánh quạt nâng của nó là cánh quạt nâng tự do (không nối với động cơ), mà động cơ là để lai cánh quạt đứng thổi gió theo chiều ngang như cánh quạt đẩy chuyển động ngang của máy bay thông thường. Động cơ lai cánh quạt đứng thổi gió ngang về phía sau làm máy bay chuyển động về phía trước, dòng khí chuyển động tương đối theo phương nằm ngang sẽ làm quay cánh quạt nâng tự do, làm phát sinh lực nâng khí động học và làm máy bay bay lên được. Cơ chế điều khiển thì đơn giản như của máy bay cánh cố định.

Điển hình nhất của loại này là máy bay Kamov K-22 của Liên Xô là một trong những máy bay trực thăng lớn nhất từ xưa đến nay. Loại này đứng trung gian giữa máy bay có cánh cố định thông thường và trực thăng: không bay đứng, không cất cánh, hạ cánh thẳng đứng được nhưng lại có cánh quạt nâng làm cho máy bay có thể cất cánh với tốc độ nhỏ, đường băng ngắn, trọng tải chở nặng tốt. Loại sơ đồ này có ưu điểm rất lớn là khi gặp tai nạn trên không, máy bay rơi thì cánh quạt nâng tự do sẽ quay và có tác dụng như chiếc dù làm máy bay tiếp đất an toàn.

Kamov K-22


Ngày nay loại trực thăng này không được phát triển nữa mà chỉ còn làm máy bay thể thao, giải trí cực nhỏ mà thôi, đây còn là sản phẩm rất nổi tiếng của hãng Cierva Autogiro Company của Tây Ban Nha.

Vào những năm 20 của thế kỷ trước, kỹ sư người Tây Ban Nha Juan de la Cierva lần đầu tiên sáng chế ra “Xa Thăng” – thiết bị bay dựa trên sức nâng của chong chóng tự quay quanh trục của nó. Những mẫu đầu tiên chưa được hoàn thiện. Trong nhiều năm sau đó, Cierva đã hoàn thiện loại trực thăng lai máy bay này đến mức thiết bị có thể bay cả khi đã mất hết tốc độ (thất tốc). Nghiên cứu của Cierva đã đột phá vào lĩnh vực hàng không và mang lại cho thế giới phát minh “Xa Thăng”, trong đó cánh quạt tự xoay thay thế cho đôi cánh máy bay.




Phát minh Xa-Thăng của nhà kỹ thuật Tây Ban Nha Juan de la Cierva nổi tiếng khắp thế giới, được nhiều quốc gia nhập khẩu. Các nước lớn như Mỹ, Pháp và Đức bắt đầu sản xuất theo giấy phép nhượng quyền.

Ở Liên-Xô các kỹ sư Kamov N.I và Skrzinxki N.K đã chế tạo chiếc Xa-Thăng đầu tiên KASKP-1 vào năm 1929. Trong khoảng 10 năm, các kỹ sư xô viết đã chế tạo và cải tiến khoảng 15 kiểu thiết bị bay này.

KASKR- 1

KASKR- 2


Lực nâng Xa-Thăng là do các dòng không khí “chảy” qua chong chóng quay. Hiệu ứng tự quay cho phép thiết bị hạ xuống mà không cần sử dụng động cơ kiểu như điều khiển bằng dù.

Với giá thành không cao và các chỉ tiêu kỹ thuật tốt, hiện nay Xa-Thăng một hoặc hai chỗ ngồi được sử dụng trong lĩnh vực nông nghiệp để bón phân và gieo hạt từ trên cao, tìm kiếm cứu nạn cũng như các nhu cầu và sở thích cá nhân khác. Xa-Thăng khá nhỏ gọn, có thể chứa trong hăng-ga kích thước cao 3m x dài 10m. Cũng không cần đến các kỹ năng cao cấp của phi công khi điều khiển mà chỉ cần qua một khóa huấn luyện với số giờ bay tối thiểu.

Sau nhiều cải tiến, đến nay Xa-Thăng là phương tiện di chuyển trên không an toàn nhất. Nó dễ dàng điều khiển ở mọi chế độ bay, cả khi với vận tốc ngang bằng zero (thất tốc). Thậm chí khi động cơ bị hỏng, thiết bị hoàn toàn được điều khiển để đáp xuống đúng chỗ mà không cần đường lăn. Xa-Thăng có thể cất cánh ngay khi trời đứng gió, trên khoảng sân có kích thước khoảng 2 lần đường kính cánh quạt. Sân đỗ có thể rất xa sân bay và không yêu cầu gì đặc biệt. Tính cơ động khi bay và xoay trở, không rung lắc, có khoảng tốc độ bay rộng (từ 25 đến 185km/h), khoảng chạy ngắn (tối đa 50m).. là những chỉ số ưu điểm vượt trội của Xa-Thăng so với các thiết bị bay khác.

Đối với máy bay và trực thăng, việc bay ở độ cao thấp từ 3 -30m trong khoảng vận tốc 30-120km/h và tốc độ gió đến 20m/s là rất nguy hiểm, trong khi Xa-Thăng bay với các điều kiện tương tự hoàn toàn an toàn. Điều khiển thành thạo và khéo léo Xa-Thăng sẽ hạn chế các sự cố đến mức tối thiểu.

Ngày nay, Xa-Thăng bắt đầu được sử dụng rộng rãi nhờ giá thành tương đối hợp lý, chi phí vận hành thấp hơn trực thăng và máy bay do không có các cơ cấu truyền dẫn phức tạp. Vận tốc khai thác là 180km/h. Tiêu thụ nhiên liệu 15lít/100km khi bay ở vận tốc 120km/h. Về tốc độ và chi phí Xa-Thăng giống với ô tô nhưng lại không bị ùn tắc, kẹt đường.

Một số Xa-Thăng phổ biến hiện nay trên thị trường Nga và Ukraina:

"Охотник-3" (Россия)
Sức chứa: 3 người;
Trọng lượng cất cánh max: 850kg;
Tốc độ cho phép max: 170km/h;
Tầm bay: 400km;
Giá: từ 45.000EUR.

Calidus (Германия)
Sức chứa: 2 người;
Trọng lượng cất cánh max: 500kg;
Tốc độ cho phép max: 200km/h;
Tầm bay: 900km;
Giá: từ 40.000EUR.

Magni M18 (Italy)
Sức chứa: 1 người;
Trọng lượng cất cánh max: 300kg;
Tốc độ cho phép max: 150km/h;
Tầm bay: 300km;
Giá: từ 30.000EUR.

Montgomerie Merlin (Великобритания)
Sức chứa: 1 người;
Trọng lượng cất cánh max: 170kg;
Tốc độ cho phép max: 150km/h;
Tầm bay: 250km;
Giá: từ 15.000EUR.

Xem thêm