Olga Berggoltz - thơ và cuộc đời

[butgai]

Bác USY dịch quá sát nghĩa, nhưng thú thực về thơ thì em thấy thì chưa ổn lắm. Thỉnh thoảng mới thấy có câu vần vần với nhau một tí, cũng chưa nắm bắt được bác sử dụng niêm luật nào.
Hì hì, nói thật mong bác đừng giận nhé

[butgai]

Riêng cái vụ trái đất... thì em cũng đã hiểu là Trái đất này vẫn tròn không tưởng tượng nổi nên mới bay bướm 1 tí: đã tròn thế thì dù cắt đôi ra, cái vành vẫn tròn. Kiêu như Galileo khẳng định một chân lý Dù sao trai đất vẫn quay. Chân lý đó ở đây là anh đã đúng
Đến khi Bác GEO bảo nó quay làm em cũng bị "quay quay" luôn. hê hê... Sách vở tiếng Nga thì rách nát từ lâu rôi, từ điển cũng chẳng có mà tra. Nhờ có Bác USY cắt nghĩa em mới hết quay quay đấy. Cái cách 5 của tiếng Nga nhiều khi khó cắt nghĩa, giống nhưcánh đồng nhận hay dâng hiến ở trong bài Mùa hồi xuân ấy.
À, mà nếu như Bác Geo bảo dịch là mùa hè phụ nữ nghe "phô" thì sao ta không dùng Mùa hè rớt cho các nàng tiên nữ nghe dễ hiểu hơn là cho những người yếu đuối

[USY]

butgai viết

Bác USY dịch quá sát nghĩa, nhưng thú thực về thơ thì em thấy thì chưa ổn lắm. Thỉnh thoảng mới thấy có câu vần vần với nhau một tí, cũng chưa nắm bắt được bác sử dụng niêm luật nào.
Hì hì, nói thật mong bác đừng giận nhé

He he, butgai ơi, tớ chẳng bao giờ giận. Nhưng vì butgai cứ thích niêm luật và vần điệu thì mời bạn hoàn thành bài thơ này của một nhà thơ hiện đại Nga là Гуфельд Зэев nhé:

- Скажешь мне "да"?
- Да.
- Скажешь мне "нет"?
- Нет.
- Что там в окне?
- Звезда.
- Что нам с того?
- Свет.
- Вот на стене...
- Тень.
- А в колыбели?
- Дочь.
- Завтра придёт...
- День.
- Ну а пока?
- Ночь.
- Ночью темно.
- Боюсь!
- А рядом со мной?
- Покой.
- Я постарею.
- Пусть.
- Может, и ты.
- С тобой.
- Ты для меня?..
- Звезда.
- Я для тебя?..
- Свет.
- Вместе навек?
- Да.
- Ты меня любишь?
- ...

Butgai ơi butgai, điền vào đi điền vào đi, hì hì

[butgai]

@USY: bác ra đề khó quá, nhưng em sẽ thử ngay bây giờ đây ạ...

[butgai]

Em vừa áp dụng cả trường phái bắc qua, cả trường phái 5 phút, cả trường phái nghiêm túc dịch sát vào đề bài kiểm tra 15 phút này của bác USY đây. Xin các bác chỉ giáo, chỉnh sửa giúp....

<table><tr><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> </font></font></b>
-
Скажешь мне "да"?
- Да.
- Скажешь мне "нет"?
- Нет.
- Что там в окне?
- Звезда.
- Что нам с того?
- Свет.
- Вот на стене...
- Тень.
- А в колыбели?
- Дочь.
- Завтра придёт...
- День.
- Ну а пока?
- Ночь.
- Ночью темно.
- Боюсь!
- А рядом со мной?
- Покой.
- Я постарею.
- Пусть.
- Может, и ты.
- С тобой.
- Ты для меня?..
- Звезда.
- Я для тебя?..
- Свет.
- Вместе навек?
- Да.
- Ты меня любишь?
- ...
</td><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> </font></font></b>

Nói với em lời “c ó”
Vâng
Nói theo em lời “không”
Không
Cái gì ngoài cửa sổ
Sao
Ta được gì từ đó
Sáng
Thế còn trên tường kia
Bóng
Ai đang nằm trong nôi
Con
Mai sẽ lại đến rồi….
Ngày
Thế khi nào tạm biệt?
Đêm
Khi đứng trong bóng tối?
Sợ
Thế còn đứng cạnh em?
Yên
Còn khi em già thêm?
Kệ
Cũng có thể, còn anh?
Cạnh.
Anh với em là chi?
Sao.
Em với anh là gì?
Sáng
Cùng bên nhau mãi mãi?
ừ
Thế anh yêu em chứ?
……….. ứ
</td></tr></table>

[USY]

butgai viết

Em vừa áp dụng cả trường phái bắc qua, cả trường phái 5 phút, cả trường phái nghiêm túc dịch sát vào đề bài kiểm tra 15 phút này của bác USY đây. Xin các bác chỉ giáo, chỉnh sửa giúp....

-
Скажешь мне "да"?
- Да.
- Скажешь мне "нет"?
- Нет.
- Что там в окне?
- Звезда.
- Что нам с того?
- Свет.
- Вот на стене...
- Тень.
- А в колыбели?
- Дочь.
- Завтра придёт...
- День.
- Ну а пока?
- Ночь.
- Ночью темно.
- Боюсь!
- А рядом со мной?
- Покой.
- Я постарею.
- Пусть.
- Может, и ты.
- С тобой.
- Ты для меня?..
- Звезда.
- Я для тебя?..
- Свет.
- Вместе навек?
- Да.
- Ты меня любишь?
- ...

Bác butgai hiểu sai câu đố của mình rồi - mình đố bạn điền từ nào vào để kết thúc bài thơ tiếng Nga của tác giả cơ mà, chứ có đố bạn dịch ra tiếng Việt đâu! Cái hài hước là ở đó, vì nếu đúng vần diệu thì từ cuối để điền vào dấu hỏi chấm của tác giả đặt ra phải là...."нет" , còn nếu là "да" thì hỏng hết vần điệu bài thơ!

[butgai]

Hồi sinh viên, thi thoảng em cũng có đọc thơ dịch của các bác tiền bối, nhưng không hiểu sao em vẫn dị ứng với cách mà người ta gọi là "dịch" này. Nó cũng giống như người ta dịch lời bài hát để sao cho dễ hát chứ không cần nguyên bản, chỉ na ná cái nội dung.

Mà như em đã nói, thơ của các bác ấy đi vào lòng người vì chính thơ của các bác ấy hay chứ không phải là dịch hay. Độc giả có mấy ai ngồi so sánh được bản gốc, chỉ thấy thơ nuột thì thích. Những người so sánh thì em tin là đều thắc mắc cả. Người võ vẽ một tí thơ thẩn thì ngồi dịch lại cho đúng, người không biết làm thơ thì chỉ biết than thở. Mà than thì ai nghe: chó cứ sủa, đoàn quân cứ tiến (hình như thơ Maiacovxky).

Vậy là thơ cứ đi vào lòng người mà không biết tác giả bản gốc có khi đang ngồi ...khóc.

Có một giai thoại thế này: Tác giả của tiểu thuyết Vùng mỏ trong 1 lần đến chơi cùng 1 anh bạn đang học bổ túc nên cũng ngồi vào trong lớp. Giáo viên chỉ đúng cậu học sinh có gương mặt sáng sủa lên phân tích chủ đề tư tưởng của 1 đoạn trong chính tác phẩm 'Vùng mỏ".
Sau khi ông phân tích xong, cô giáo rất giận dữ mà rằng: "nếu các bác cứ học hành thế này thì thà đi làm thêm ca 3 còn có ích cho xã hội hơn, đến lớp làm gì cho phí thời gian, công sức..." Mà đấy là văn xuôi và là tiếng Việt đấy ạ.

Tác phẩm Vùng mỏ đã đi và sách giáo khoa và đi vào lòng người như thế, với cái chủ đề tư tưởng không phải của tác giả mà là của những nhà soạn sách GK, những "dịch giả" văn xuôi từ tiếng Việt ra tiếng Việt

Nhân tiện, em rất thích cách dịch của bác Thúy Toàn, vì nó vừa sát gốc mà vẫn hay. Không biết có phải tất cả các bài của bác ấy đều thế không vì em cũng ít đọc thơ, nhưng những bài em biết bác ấy dịch Pushkin như "K" hay "Một chút tên tôi đối với nàng" thì đều hay và sát

[butgai]

@bác USY: em đã điền ở bản dịch rồi còn gì:
Cùng bên nhau mãi mãi?
ừ
Thế anh yêu em chứ?
……….. ứ

Ứ ừ thì cũng là нет đấy thôi

[USY]

He he, xin lỗi hơi kém mắt, nhìn dấu sắc thành dấu huyền!. Nhưng bạn dịch bài này thì có lẽ phải thay đổi anh-em mới hợp lý, con trai gì mà trả lời con gái "ứ ừ".... Với lại từ пока chỉ có nghĩa là "bây giờ" thôi, không phải là "tạm biệt"- "Пока."
Riêng tôi thì chỉ thích đọc bài này cho vui, chứ không thể dịch ra tiếng Việt được. Dịch như bạn butgai cũng cố gắng phi thường rồi ,vậy mà nghe vẫn "sao sao". Chẳng biết có thể dịch "ngon lành" bài này được không nhỉ? Na ơi, Bí ơi, bác Geo à.....

[butgai]

Ô, bác USY ơi, em vẫn tạm biệt các bạn Nga là Пока và các bạn ấy cũng chào lại em thế mà. !

Em cố gắng chơi chữ tiếng Việt 1 tí nên trên để là ừ, dưới là ứ.

Đấy, nhiều khi được nhịp điệu thì mất sắc thái, được sắc thái lại mất ... nội dung. he he

Mà có khi ta quay lại Olga Berggoltz cho đúng chủ đề các bác nhể. Em thấy cả Simonov rồi không chừng lại Pushkin sang đây mất...

[USY]

@bútgai: mình nói từ poka trong ngữ cảnh cụ thể của bài thơ cơ, nó k0 có nghĩa "tạm biệt", chứ còn ở ngoài thì chỉ toàn nghĩa tạm biệt thôi
(Mai là... ngày/ bây giờ là... đêm)

[hungmgmi]

Hungmgmi xin copy một bài phỏng vấn của báo CAND. Trong bài trả lời, bác Thúy Toàn có nói đến một số nội dung liên quan đến điều mà chúng ta đang quan tâm trong topic này.
Xin mời các bác cùng đọc:

Dịch giả Thúy Toàn: “Tôi không bắt người khác phải theo ý mình”

Ông là người sớm được độc giả biết tiếng, thoạt tiên là với tư cách dịch giả của những vần thơ trữ tình ngọt ngào mà say đắm của đại thi hào Nga Puskin, rồi tiếp đó, trên cương vị Phó Giám đốc NXB Văn học.

Bây giờ, ở tuổi 70, ông lại đang giữ vị thế Chủ tịch Hội đồng văn học dịch (Hội Nhà văn Việt Nam), Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Ngôn ngữ Đông Tây. Con người đều đặn có mặt trong dòng chảy của đời sống văn học, dường như không lúc nào bị khuất bóng ấy chính là dịch giả, nhà văn Thúy Toàn.

- Đọc "Nhật ký Nguyễn Huy Tưởng", thấy nhà văn có nhắc tới một "anh bạn trẻ Thúy Toàn". Trong bức ảnh chụp cảnh Nguyễn Huy Tưởng và Nguyễn Tuân đi thực tế ở Điện Biên, cũng lại thấy ghi tác giả ảnh là… Thúy Toàn. Vậy Thúy Toàn nhắc tới trên có liên quan gì với Thúy Toàn - dịch giả của những bài thơ Nga mà bạn đọc vẫn chép trong sổ tay từ nhiều năm nay?

- Đó chính là tôi đấy. Khi chụp bức ảnh (năm 1958), tôi mới hai mươi tuổi, đang là sinh viên khoa Ngữ văn Trường đại học Sư phạm Lênin ở Mátxcơva. Khi ấy, lần đầu tiên trên có chủ trương cho lưu học sinh về thăm quê. Vì có ông anh là Chính ủy của Trung đoàn 174, Sư đoàn 316 đóng ở Điện Biên, tôi lên thăm. Gặp đúng lúc ông Tưởng, ông Tuân, ông Lưu Quang Thuận đi thực tế. Là sinh viên, được gặp các văn nghệ sĩ tên tuổi, tôi vinh dự lắm. Tiện có chiếc máy ảnh Fed của Nga, tôi đã chụp cho các ông ấy một số kiểu. Sau này tôi có rửa ảnh biếu cụ Tuân, cụ Tưởng và gia đình bác Lưu Quang Thuận. Bức ảnh bạn nhắc tới chắc được lấy từ "nguồn" ấy.

- Được biết, ông cũng từng có những kỷ niệm sâu sắc với nhà thơ Xuân Diệu. Kỷ niệm ấy bắt nguồn từ mối quan hệ riêng hay từ công việc? Nghe nói dịch giả Thúy Toàn từng nhiều lần tham gia dịch nghĩa cho những bản dịch thơ tiếng Nga của Xuân Diệu?

- Năm 1962, nhân kỷ niệm 45 năm Cách mạng Tháng Mười, tôi được anh Nguyễn Xuân Sanh mời tham gia tập "Thơ Liên Xô". Có lẽ, đây là trường hợp duy nhất một anh học trò mới tốt nghiệp được tham gia với các bậc cha chú. Tôi gần gũi với các anh từ đó. Tuy nhiên, phải đến khi soạn tập "Thơ Puskin", tôi mới trực tiếp làm việc với Xuân Diệu. Thực ra, bản thảo tập thơ dịch này tôi gửi từ Mátxcơva về từ năm 1960. Nhưng lúc ấy, một tác giả mới khó ra sách riêng lắm. Thế nên năm 1964, khi về phụ trách mảng văn học dịch tại NXB Văn học, tôi phải "kéo" các ông ấy vào.

Ông Thông (nhà thơ Hoàng Trung Thông) thì có những bản dịch thơ Puskin sẵn rồi, còn ông Diệu thì chưa. Để hỗ trợ ông - vì ông chỉ biết tiếng Pháp chứ không biết tiếng Nga - tôi làm nhiệm vụ dịch nghĩa. Sự hợp tác của hai anh em khá là ăn ý. Bài "Ánh mặt trời…" tôi mới chỉ dịch nghĩa, nhưng thấy ông Diệu chuyển thành thơ cũng hay. Ngược lại, bài thơ "Lá thư bị đốt cháy" tôi dịch hoàn chỉnh rồi, Xuân Diệu dịch lại, tôi thấy bản dịch của tôi "thoát" ý hơn, nên khi đưa in tôi cho in cả hai bản để bạn đọc cùng thưởng thức.

Khi Xuân Diệu dịch trường ca "Lênin" của Maiacốpxki, tôi lại dịch nghĩa để giúp ông dịch thơ. Trường hợp thấy ông dịch "xa" nguyên bản quá, thì tôi góp ý và được ông chấp nhận sửa lại. Nói chung Xuân Diệu là người biết mình biết người và biết trân trọng người giúp mình. Nếu khi góp ý, ta đừng dùng lời lẽ thô thiển thì ông sẵn sàng nghe thôi.

- Trong các nhà thơ lão thành, ông đánh giá cao khả năng dịch thuật của ai, nhất là ở mảng thơ Nga?

- Về việc dịch thơ, mỗi người có một thế mạnh. Như dịch thơ Maiacốpxki thì Hoàng Trung Thông dịch đạt chứ. Mặc dù ông dịch qua tiếng Trung Quốc, song cái "thần" vẫn hơn những bản dịch trực tiếp từ tiếng Nga của những anh em trẻ sau này. Nhân đây cũng nói thêm là, người Pháp dịch thơ Nga thường chuyển sang thơ tự do, trong khi thơ Nga cổ điển vần điệu rất chặt chẽ. Điều này làm cho các bản dịch thơ Nga qua tiếng Pháp của các bậc đàn anh nhiều khi chỉ còn là… ngẫu dịch.

- Ông nghĩ thế nào về việc một bài thơ Nga được chuyển sang thể thơ lục bát? Bản thân ông có hay sử dụng thể thơ này khi chuyển ngữ?

- Mình nghĩ thế này: Lục bát là thể thơ rất Việt Nam. Mình không loại trừ có những bài có thể chuyển sang lục bát được, nhưng rất nên hạn chế. Gần đây có người dịch bài thơ "Bức thư gửi người phụ nữ" của Exênhin sang lục bát. Bài này trong nguyên bản vốn có cấu trúc như một bức thư, cũng câu dài câu ngắn, và rất gợi không khí thời đại. Chuyển sang lục bát thế, nó dễ thành vè lắm. Nhất là nó lại là một câu chuyện.

- Nhà thơ Tố Hữu, trong một lần trả lời phỏng vấn đã thốt lên rằng, bài thơ tình hay nhất của đời ông chính là bản dịch bài "Đợi anh về" của Ximônốp. Có nghĩa là ông đã dịch như… sáng tác. Là người thông thạo tiếng Nga và hẳn có dịp đọc nguyên bản bài thơ trên của Ximônốp, ông có đồng quan điểm với nhà thơ Tố Hữu?

- Theo tôi được biết nhà thơ Tố Hữu dịch bài thơ đó trong bối cảnh ông mới lập gia đình, lại đang tham gia “đầu quân” (thời kỳ đầu kháng chiến chống Pháp), nên khi có trong tay bản dịch ra tiếng Pháp bài thơ trên, ông đã nổi hứng dịch ngay. Cho nên bài thơ đã mang đậm cảm hứng của riêng ông. Bài thơ mang giọng điệu Việt Nam và ít nhiều có hơi hướng… tiểu tư sản. Nếu so với nguyên bản tiếng Nga, từng chữ, từng chữ thì thấy có những chỗ chưa chính xác.

Như câu đầu trong nguyên bản rất hùng tráng, vào cái là khẳng định ngay: "Em ơi, đợi anh, anh sẽ trở về". Chuyện trở về là rõ ràng chứ không phải "Em ơi đợi anh về/ Đợi anh hoài em nhé". Đấy không phải là sự khẳng định của bản tiếng Nga. Nhưng dù thế nào thì bản dịch của Tố Hữu cũng là một cái đỉnh. Bao nhiêu người dịch lại đều hỏng hết. Đã có hàng chục bản dịch khác, song không đi vào lòng người.

- Trong số này hẳn không có bản dịch của Thúy Toàn?

- Không! Mình không dám dịch lại, mặc dù có trong tay các bản khác nhau. Văn học nghệ thuật bao giờ cũng chỉ có độc bản. Như trường hợp bài "Xonnê" của ácve. Bản dịch của Khái Hưng "Lòng ta chôn một khối tình/ Tình trong giây phút mà thành thiên thu" từ lâu đã đi vào lòng người. Những người đi sau cố dịch cho sát nghĩa hơn nhưng cũng không ăn thua.

- Như nhiều độc giả khác, tôi rất thích một số bản dịch thơ Puskin của ông, như bài "Gửi…", bài "Tôi yêu em…". Nhưng vẫn băn khoăn một điều: "Tôi yêu em đến nay chừng có thể". Chẳng lẽ một nhà thơ lớn lại dùng đến ba chữ đệm "chừng có thể" như vậy sao? Mấy chữ ấy có đúng như trong nguyên bản không, hay dịch giả thêm vào, kiểu như Thái Bá Tân phải dùng mấy chữ "này, nọ", "kia, đó" để câu trên bắt vần được với câu dưới?

- Không! Không phải. Nguyên bản là "Có thể". Câu ấy nếu dịch chính xác sẽ là "Anh yêu em có thể là". Khi dịch tự nhiên trong đầu mình bật ra chữ "chừng". Sau này có người dịch lại, đã dùng "có lẽ", "có thể là". Thầy Hoàng Ngọc Hiến phê mình dịch thế là không … Việt Nam, nhưng lại có người khen ông này vẫn giữ được cho câu thơ cái chất… Châu Âu. Thú thực là khi dịch, chữ nghĩa tự nhiên bật ra chứ lúc ấy mình có cân nhắc gì lắm đâu.

- Vừa rồi tôi đọc trên mạng thì thấy, dịch giả, nhà văn Ngô Tự Lập có nêu ý kiến là đoạn kết của bài "Tôi yêu em…", trong nguyên bản tinh thần không đúng với những gì ông đã dịch…

- Đoạn cuối bài thơ ấy mình dịch là: "Tôi yêu em âm thầm, không hy vọng/ Lúc rụt rè, khi hậm hực lòng ghen/ Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm thắm/ Cầu em được người tình như tôi đã yêu em". Thú thực đi vào nghiên cứu tiếng Nga mới thấy, tiếng Nga lúc đó và tiếng Nga bây giờ cũng thay đổi nhiều. Theo ý Ngô Tự Lập thì ý của Puskin không như thế mà là: "Chẳng bao giờ có ai yêu em được như tôi nữa đâu". Kiểu nói dỗi.

Nhìn vào toàn bộ con người Puskin, tôi nghĩ ông không có cái kiểu "đểu" ấy đâu. Tình yêu lớn phải vị tha. Không thể ghen theo kiểu "Mày mà có được người tình như tao là may". Nếu đi sâu tìm hiểu tình sử của cái ông Puskin này, thấy cũng rất lạ. Ông yêu một bề, chứ cô kia có để ý gì đến ông đâu. Thậm chí cô ấy coi ông như bậc cha chú.

- Có phải đó là nhân vật trong bài "Ngài và anh, cô và em": "Nàng buột miệng đổi tiếng ngài trống rỗng/ Thành tiếng anh thân thiết đậm đà/ Và gợi lên trong lòng đang say đắm/ Bao ước mơ tràn hạnh phúc reo ca"?

- Đúng, cũng vẫn là cô này. Cô này luôn coi Puskin như bạn của bố. Khi dịch Puskin, mình muốn bám vào cái sự trân trọng của người Nga đối với ông. Theo mình nghĩ, người được nhiều người yêu thì ý nghĩ cũng cao cả, cũng thoáng. Chứ hiểu thế kia rất thô thiển. Tất nhiên, đọc thơ, mỗi người đều có quyền nghĩ theo cách của mình. Ngô Tự Lập nói ông Toàn chưa hiểu hết. Đấy là quyền của Ngô Tự Lập. Tôi không bắt người khác phải theo ý mình.

- Được biết, dịch giả Nguyễn Thụy Ứng khi dịch "Sông Đông êm đềm" của Sôlôkhốp, trình độ tiếng Nga của ông chưa phải đã quá điêu luyện. Vì thế mà ông phải tham khảo thêm bản dịch tiếng Trung. Nhưng khi ông đã rất rành tiếng Nga, và đã có những chỉnh sửa lại bản dịch, thì nghe đâu bản dịch đã mất đi cái nhung tuyết của sự tài hoa thuở ban đầu. Dịch giả Thúy Toàn có ý kiến gì về vấn đề này?

- Có thể lắm. Cũng như tiểu thuyết "Con đường đau khổ" của Alếcxây Tônxtôi, bản dịch trực tiếp bằng tiếng Nga không hay bằng bản dịch từ tiếng Pháp của nhóm Thể Tần. Hoặc cuốn "Sống lại" (tên gọi một cuốn tiểu thuyết của Lép Tônxtôi - NV) chưa chắc đã "qua mặt" được "Phục sinh".

- Bước vào tuổi 70, ông nhìn nhận thế nào về sự nghiệp dịch thuật của mình. Liệu những bản dịch thơ Puskin từ thời trai trẻ, cho đến nay vẫn là những bản dịch tâm đắc nhất của ông?

- Nhìn lại, thấy đời văn của mình hãy còn mỏng lắm. Mỗi tác giả mới tạt ngang được một chút. Như Puskin, bây giờ đọc lại, thấy còn rất nhiều bài hay. Nhưng khi phát hiện ra thì không có điều kiện đi sâu nữa. Thời gian còn ít lắm. Tiếc là mình vẫn chưa dịch hết được những bài tiêu biểu của Puskin.

- Xin cảm ơn dịch giả Thúy Toàn về cuộc trao đổi này

[butgai]

Thôi xin phép các bác, Bútgai lại quay lại OB cho đỡ lạc chủ đề. Đây là 1 bài không đề, Hạnh phúc là do nhà cháu tự đặt

<table><tr><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b>Cчастье</font></font></b>

Я сердце свое никогда не щадила:
ни в песне, ни в дружбе, ни в горе, ни в страсти...
Прости меня, милый. Что было, то было
Мне горько… И все-таки всё это - счастье.

И то, что я страстно, горюче тоскую,
и то, что, страшась небывалой напасти,
на призрак, на малую тень негодую.
Мне страшно... И все-таки всё это - счастье.

Пускай эти слезы и это удушье,
пусть хлещут упреки, как ветки в ненастье.
Страшней - всепрощенье. Страшней – равнодушье
Любовь не прощает. И всё это - счастье.

Я знаю теперь, что она убивает,
не ждет состраданья, не делится властью.
Покуда прекрасна, покуда живая,
покуда она не утеха, а - счастье.

OB1952

</td><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Hạnh phúc</font></font></b>

Trái tim mình chưa bao giờ em dè xẻn:
Trong lời ca, tình bạn hay đau khổ, đam mê,
Xin lỗi anh yêu. Việc gì qua thì cũng đã qua
Em cay đắng … Nhưng dẫu sao, đó cũng là hạnh phúc.

Trong những gì đam mê và đắng cay thổn thức,
Em lo âu về bất hạnh chưa trải qua,
Em căm hờn những điềm báo, những bóng ma
Em hoảng sợ… Nhưng dẫu sao, đó cũng là hạnh phúc.

Mặc lệ rơi, mặc sầu lo và trách móc
Quất vào mình như những cành cây khô
Chẳng đáng sợ bằng lãnh đạm thờ ơ,
Tình yêu không thứ tha. Và đó là hạnh phúc.

Giờ em biết tình yêu là hủy diệt,
Không chờ thương hại, không thể bị chia đôi
Khi tình yêu còn tồn tại, còn tuyệt vời
Chưa tàn héo, thì đó là hạnh phúc.

TTN2008
</td></tr></table>

[Nina]

Ái chà, mấy ngày em bận quá không ghé box Thi ca, thấy các bác lạc đề khiếp thật! Tha hồ mà dọn dẹp

Nhưng đối với bài thơ của cái nhà anh Гуфельд Зэев thì em xin hàng - toàn kiểu chơi chữ thế, em không dịch được đâu

Nhà thơ Gufeld
Họ là Deiev
Đến Coliseum
Hóa phép
Làm một bài thơ
Chơi chữ phát khiếp
Nina không dịch đâu
Đáng kiếp

Hehe, sau một hồi khuân vác bài cật lực em cũng xin spam một tẹo cho phải phép

[hungmgmi]

Geobic viết

@ Hungmgmi: theo chỗ Geo được biết thì bác BV chưa tốt nghiệp ĐH. Hình như bác ấy học ở Kiev (Ucraina) và phải về nước vì những ngành KH Xã Hội ngày đó có quá nhiều bất đồng giữa LX và VN. Nếu như bác ấy thành Luật Sư, chưa chắc VN đã có nhà thơ Bằng Việt với tầm cỡ như hiện nay. (Cũng có thể những thông tin mà Geo biết được chưa chính xác).

.

Nhân mới tìm đựoc bài này, post lên để ta hiểu thêm bác Bằng Việt một tí:
Bằng Việt: 'Nước Nga làm phong phú hồn thơ tôi'

(Thơ Trẻ) - Không chỉ nổi tiếng là người dịch thơ hay, nhất là thơ Nga, nhà thơ Bằng Việt còn có nhiều kỷ niệm gắn bó với đất nước xinh đẹp này từ lúc bắt đầu tuổi trẻ, khi ông vừa tốt nghiệp cấp III và sang Nga du học ngành luật.


Sống ở Nga từ năm 1961 đến 1965, về nước Bằng Việt làm nghề luật nhưng vẫn trở đi trở lại nước Nga nhiều lần với những tư cách khác nhau, khi thì dự Hội nghị Á Phi, Hội Hữu nghị các nước XHCN, giao lưu với các nhà văn Xô viết, đi ký hợp đồng, rồi học lý luận văn học cao cấp tại Trường M. Gorky, đi nhận giải thưởng dịch thuật văn học của Quỹ Hòa bình Liên Xô. Nước Nga là một phần không thể thiếu trong cuộc đời cũng như hồn thơ của ông.

- Ông nhớ gì về những ngày tháng sống và học tập ở nước Nga xa xôi?

- Ở một ngày còn nhớ, huống chi tôi đã sống ở đó 5 năm. Bây giờ cuộc sống bận rộn cứ cuốn mình đi, ngồi nhớ lại mới thấy những ngày tháng ấy đã trôi rất xa rồi. Tôi còn nhớ lần đầu đặt chân đến nước Nga, tôi chỉ mơ một ngày nào đấy Việt Nam cũng đẹp, cũng văn minh như thế. Đấy là một thế giới khác hẳn đối với chàng thanh niên quen sống trong nghèo khó. Cuộc sống ở Nga rất dễ chịu, xã hội hài hòa, bản chất của người Nga là nhân hậu, bao dung, con người luôn biết sống vì cộng đồng lớn. Thêm vào đó, thiên nhiên rất tuyệt vời, những thảo nguyên ngựa chạy chồn chân, chim bay mỏi cánh. Đó là một thế giới riêng. Văn hóa Nga có tầm quan trọng đặc biệt với nhân loại bởi những tên tuổi không ai thay thế được như Puskin, Tolstoy, Tchaicovxky.

- Những ngày tháng sống và học tập tại Nga có tác động thế nào đến cuộc đời ông?

- Nước Nga đã có tác động rất lớn đến cuộc đời tôi. Những năm 60 của thế kỷ trước là thời kỳ hoàng kim của nước Nga. Tôi gọi nước Nga là gia đình quốc tế bởi nước Nga luôn mở rộng cửa đón các sinh viên thế giới, có cả trường đại học của các dân tộc trên thế giới. Tôi chơi với sinh viên của tất cả các nước, được giao tiếp với nhiều dân tộc, nhiều nền văn hóa khác nhau, điều này cũng khiến tôi say mê học ngoại ngữ Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha... Họ rất yêu Việt Nam và thích học tiếng Việt nên tôi đã dạy tiếng Việt cho họ qua tiếng Nga. Có những sinh viên Cuba cứ muốn được tình nguyện sang Việt Nam tham gia chiến tranh bởi mối quan hệ thắm thiết giữa hai nước. Tôi ở ký túc xá với một sinh viên người Nga, cậu ấy rất tốt, mỗi lần về quê lại xách bao nhiêu thịt cá lên để hai đứa cùng ăn, thỉnh thoảng lại mời tôi về quê chơi. Sống ở Nga mới thấy người Việt Nam mình được bạn bè quốc tế đánh giá cao, đi đến đâu cũng được yêu mến, trọng thị. Người Nga cũng được giáo dục là phải yêu các dân tộc chống đế quốc. Nếu sống trong một môi trường khác thì tôi không thể có được những kiến thức, những suy nghĩ có giá trị như sống ở đây.

- Tại nước Nga, ông đã viết bài thơ "Bếp lửa", cho đến nay vẫn được đánh giá là bài thơ hay nhất của Bằng Việt. Điều gì ở nước Nga đã khiến ông sống nhiều cho thơ hơn là luật?

- Đó là một buổi sáng mùa đông lạnh giá ở Kiev - một thành phố cổ, thành phố mẹ của các thành phố Nga, tôi đi ra xe buýt để đến trường. Sương mù giăng như khói, lá vàng bay ngập đường gợi cho tôi không khí những ngày thu xa xưa của thời chống Pháp. Lúc ấy, tôi ở Ba Vì với bà nội, cùng ngắm lá vàng, sương phủ trên mặt sông. Tình cảm sâu nặng với bà trỗi dậy trong tôi khiến tôi viết Bếp lửa. Thực ra, ngày còn bé, tôi luôn thích văn học, yêu thích những giá trị tinh thần và luôn ước mơ trở thành nhà thơ. Song nước Nga đã làm phong phú hồn thơ tôi. Sống ở Nga, tôi làm khoảng hai trăm bài thơ cho riêng mình, phần lớn chưa từng công bố. Một cô gái Cuba đã gợi ý cho tôi nên đổi tên Nguyễn Việt Bằng thành Bằng Việt nghe có thanh điệu hơn.

- Chia tay nước Nga, điều gì làm ông nhớ nhất?

- Tôi nhớ tất cả những gì đã trở thành thân quen với mình, nhất là phong cách sống phóng khoáng mà mình đã nhanh chóng thích nghi. Nhớ các thầy cô giáo luôn coi mình như con, ngày lễ tết thường mời mình đến nhà ăn cơm. Về nước rồi, tôi vẫn thường liên hệ với các thầy cô để xin tài liệu. Tôi chơi thân với nhà thơ Eptusenco, một nhà thơ nổi tiếng của Nga thời kỳ đó. Lúc tôi sắp về nước, ông mời tôi uống bia tại Hội Văn học Nghệ thuật Liên Xô và tặng tôi một chiếc cà vạt. Ông bảo, sẽ có ngày ông sang Việt Nam và năm 1972 ông đã sang. Sau này, tôi trở lại nước Nga cả chục lần với nhiều tư cách khác nhau nhưng cũng ít có cơ hội gặp lại tất cả bạn bè. Năm 1983, tôi được giải thưởng về dịch thuật của Quỹ Hòa bình Liên Xô, tiền thưởng cũng khá nên tôi dành dụm để đi thăm các thầy cô, lúc ấy mới hay nhiều thầy cô mình đã mất. Đến năm 1987, lần cuối cùng tôi đến Nga thì cuộc sống đã thay đổi nhiều. Từ đó trở đi, tôi cũng bị cuốn theo cuộc sống nên không còn gặp lại hay liên hệ được với những người cũ nữa. Chỉ một lần được nói chuyện với nhà thơ nữ Rimma Karacova qua cầu truyền hình đầu tiên ở Việt Nam.

- Ông đã dịch nhiều thơ, văn của các nước có đời sống văn học đa dạng, phong phú, theo ông văn học Nga có đặc điểm gì riêng so với thế giới?

- Văn học Nga là nền văn học lớn của thế giới, có tính nhân bản, nhân loại, gần với trái tim thế giới. Họ có cách nghĩ đan xen giữa phương Tây và phương Đông, có sự cảm nhận sâu sắc, vẻ đẹp đôn hậu, sẻ chia tình cảm. Từ thời xưa, văn học Nga đã có tính lý tưởng, khát vọng tự do, nhân ái khác với tính thực dụng trong văn học Mỹ. Văn học Nga không có nhân vật nào có tác phong như Scarlet, có lẽ chính điều này tạo nên sự giàu có và phồn vinh cho xã hội Mỹ. Người Nga thì chừng mực, yếu đuối, mạnh về suy nghĩ và triết lý hơn hành động.

- Vậy thơ ca Nga có sức hút đặc biệt thế nào với ông?

- Thơ Nga có cấu trúc chặt chẽ, giàu cảm xúc, triết lý, thanh âm và tiết tấu hài hòa. Điều này cũng ít nhiều ảnh hưởng đến thơ tôi. Mới sang đấy học, tôi đã bắt đầu dịch thơ, một trong những bài đầu tiên tôi dịch là Chiều đông của Puskin. Sau đó, tôi dịch cả tập thơ của Olga Bergon vì bắt gặp một sự đồng cảm, nhất là khi bị bao vây trong chiến hào ở Leningrad. Tôi dịch một lúc mấy bài mà không cần phải chữa, bây giờ đúng là không làm nổi. Thơ của Olga gần với chất phương Đông, tinh tế, tĩnh lặng, có sức lay động nội tâm. Thực ra, trước khi sang Nga học, tôi đã thích Olga Bergon khi đọc tập truyện Những ngôi sao ban ngày của bà viết về miền Trung nước Nga, bà viết văn xuôi mà như thơ. Khi tôi học ở Nga, bà cũng đã già rồi, tôi cũng không có dịp được gặp bà, đó cũng là một sự tiếc nuối.

Nguồn: Người Lao Động

[butgai]

@bac Hungmgmi: Thế cuối cùng bác BV có tốt nghiệp luật không bác Hùng ơi. Chỉ thấy nói là ở Nga 5 năm và về nước hành nghề Luật. Trong khi nếu bình thường thì còn phải học "podfuck" thêm 1 năm là 6.
Em phiên âm cái từ "dự bị" không biết đã chuẩn chưa nhể

[Geobic]

Thêm thông tin về Bằng Việt:

+ "Giải thành tựu trọn đời" của Hội Nhà văn Hà Nội (2005) cho cuốn Thơ trữ tình thế giới thế kỷ XX, với nhận xét: "Nhiều bài đã trở nên quen thuộc với các thế hệ người yêu thơ trong bốn thập kỷ qua, mang dấu ấn tâm hồn và nét sang trọng, tinh tế của người chuyển ngữ. Giải trao cho nhà thơ Bằng Việt để ghi nhận thành tựu trọn đời của một dịch giả tài hoa có nhiều đóng góp trong hoạt động giới thiệu văn chương nước ngoài".

+ Bằng Việt tên thật là Nguyễn Việt Bằng, nguyên quán xã Chàng Sơn, huyện Thạch Thất, tỉnh Hà Tây nhưng ông sinh tại thành phố Huế và học trung học tại Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp khoa Pháp lý, Đại học Tổng hợp Kiev vào năm 1965, Bằng Việt về Việt Nam, công tác tại Viện Luật học thuộc Uỷ ban Khoa học Xã hội Việt Nam. Đến năm 1969, ông chuyển sang công tác ở Hội Nhà văn Việt Nam. Năm 1970, ông tham gia công tác ở chiến trường Bình Trị Thiên, với tư cách là một phóng viên chiến trường và làm tại Bảo tàng truyền thống cho đoàn Trường Sơn. Năm 1975, ông công tác ở Nhà xuất bản Tác phẩm mới.

+ Theo một nguồn thạo tin, BV chưa kết thúc khóa học ở ĐH Kiev (thuộc Ucraina, không phải Nga như một số người hay nhầm), phải về nước do bất đông quan điểm giữa 2 ĐCS ngày ấy (vụ Xét lại). Nhưng sau ông vẫn được cấp Bằng tốt nghiệp (không rõ của LX hay của VN - Ngày ấy hoc “trọn gói” phải 6 năm, trong đó có 1 năm ngoại ngữ).

[Geobic]

<table><tr><td valign="top"> Ты у жизни мною добыт

Ты у жизни мною добыт,
словно искра из кремня,
чтобы не расстаться, чтобы
ты всегда любил меня.

Ты прости, что я такая,
что который год подряд
то влюбляюсь, то скитаюсь,
только люди говорят...

Друг мой верный, в час тревоги,
в час раздумья о судьбе
все пути мои дороги
приведут меня к тебе,
все пути мои дороги
на твоем сошлись пороге...

Я ж сильней всего скучаю,
коль в глазах твоих порой,
ласковый, не замечаю
искры темно-золотой,
дорогой усмешки той —
искры темно-золотой.

Не ее ли я искала,
в очи каждому взглянув,
не ее ли высекала
в ту холодную весну..

</td><td valign="top"> Em kiếm được anh trong đời

Em kiếm được anh trong đời
Như bật từ đá ra tia lửa
Để rồi mình không rời nữa -
Anh yêu em mãi không thôi.

Tha lỗi cho em, nghe anh
Vì em, tháng năm dài đó,
Khi yêu khi chạy lang bang,
Hứng chịu bao lời bóng gió...

Anh tin yêu của em ơi
Những khi lo lắng, ngậm ngùi,
Những lúc ngẫm về thân phận,
Thì mọi con đường lại dẫn
Bước chân em về bên anh,
Mọi lối mòn em tha thẩn -
Lại tụ về cửa nhà anh ...

Đôi khi em buồn biết mấy
Khi nhìn vào mắt, anh yêu,
Chẳng thấy tia lửa vàng sẫm,
Đôi khi em tìm, hụt hẫng -
Nào thấy ánh giễu thân quen
Của tia lửa em từng nhen...

Chẳng phải em đã tìm nó
Trong từng cặp mắt người dưng,
Chẳng phải em chớp được nó
Vào một mùa xuân giá băng?...

1936
</td></tr></table>

[USY]

Em tìm được một nguồn giải thích khá rõ về Mùa hè rớt đây, mời các bác tham khảo.

Бабье лето - 1. Погожие, теплые дни начала осени.
2. Возраст женщины 40-45 лет.
Существует несколько версий этимологии этого сочетания:
1. Связывается с тем периодом в жизни крестьян, когда заканчивались полевые работы и женщины принимались за домашние дела: мочили лен, трепали его, ткали.
2. Бабье лето, бабьи дни, бабьи холода - все эти сочетания распространены у разных народов и в старину имели смысл, основанный на суеверии: женщины обладают силой возвращать назад времена года и вообще влиять на погоду.
3. Бабье лето - тонкая, легкая паутина, летающая по полям и в лесах и предвещающая сухую осень. Эта паутина ассоциируется с едва заметными седыми прядями волос у женщин, а время теплых и погожих дней - с ее возрастом, который предшествует пожилому и характеризуется относительным расцветом.
4. Исходное значение - "пора, когда на осеннем солнце еще могут погреться старые женщины". Прежде самый жаркий период до 12 июня.
5. Лето было самым тяжелым временем для женщин - они работали в поле и дома. Осенью, после страды, женщина могла некоторое время отдохнуть.

[butgai]

<table><tr><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Ты у жизни мною добыт </font></font></b>

Ты у жизни мною добыт,
словно искра из кремня,
чтобы не расстаться, чтобы
ты всегда любил меня.

Ты прости, что я такая,
что который год подряд
то влюбляюсь, то скитаюсь,
только люди говорят...

Друг мой верный, в час тревоги,
в час раздумья о судьбе
все пути мои дороги
приведут меня к тебе,
все пути мои дороги
на твоем сошлись пороге...

Я ж сильней всего скучаю,
коль в глазах твоих порой,
ласковый, не замечаю
искры темно-золотой,
дорогой усмешки той —
искры темно-золотой.

Не ее ли я искала,
в очи каждому взглянув,
не ее ли высекала
в ту холодную весну..

Ольга Берггольц 1936
</td><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Anh đã hiện diện bên đời em</font></font></b>

Anh đã hiện diện bên đời em
Như tia lửa bật ra từ đá
Để rồi luôn yêu em từ đó
Để rồi mình chẳng thể lìa xa

Em vậy đó, anh hãy thứ tha,
Vì những tháng năm qua thường nhật
Em khi yêu, lúc thì phiêu bạt,
Nhưng chỉ là đồn đại mà thôi…

Khi lo âu, người bạn thủy chung ơi,
Hay khắc giờ ngẫm về số phận
Thì mọi ngả, mọi con đường dẫn,
Đều sẽ đưa em thẳng đến bên anh
Thì mọi ngả, mọi con đường dẫn,
Đều đã đưa đến ngưỡng cửa bên anh

Nhưng điều em buồn nhất trong lòng,
Khi nhìn anh sâu trong ánh mắt,
Thân yêu đấy mà không còn thấy được
Những tia lửa sẫm một ánh vàng,
Ôi ánh mắt thân thương hài hước-
Những tia lửa sẫm một ánh vàng.

Chẳng phải đó là cái em tìm,
Trong cuộc đời giữa bao ánh mắt,
Chẳng phải em đã từng có được
Vào một mùa xuân lạnh giá kia.

TTN 5/2008
</td></tr></table>