Con tầu trắng - Chingiz Aitmatov

[Siren]

Và ông bắt đầu kể chuyện mà thằng bé đã thuộc làu: những người lao động được đưa từ khắp nơi trong nước về đây xếp thành hàng dài dằng dặc theo thứ tự, cao thấp, thế là hầu hết người Kirghidi đều lọt vào cuối hàng, vì tầm vóc thấp. Người ta điểm danh, sau đó moị người được nghỉ để hút thuốc. Một anh chàng cao kều, tóc hung, nom khoẻ mạnh tới gần họ. Anh ta nói oang oang:
- Ở đâu ra những người như thế này nhỉ? Người Mãn-Châu à?
Trong số người Kirghidi có một ông giáo già. Ông ta trả lời:
- Chung tôi là người Kirghidi. Khi chúng tôi đánh nhau với bọn Mãn-Châu ở cách đây không xa thì chưa hề có ai nhắc đến Magơnhitôgorxk. Và tầm vóc chúng tôi hồi ấy cũng như anh bây giờ. Rồi đây khi làm xong nhiệm vụ chiến đấu, chúng tôi sẽ còn cao thêm nữa…
Ông nhớ lại câu chuyện xa xưa đó. Ông cười hể hả, đưa mắt nhìn khắp lượt các vị khách đêm của mình lần nữa.
- Ông giáo ấy nói đúng. Đôi khi ra thành phố, hay đi trên đường, để ý xem xét, lão thấy dân ta bây giờ cao to, đẹp đẽ không như thời trước…
Các chàng trai mỉm cười, hiểu ý: ông già thích bông đùa.
- Chúng cháu lớn xác thì có lớn xác thật, -Một người trong bọn họ nói. –Thế mà vừa rồi lại để cho một chiếc xe sa xuống rãnh. Ngần này con người mà không đủ sức…
- Ù, làm gì nổi! Xe chất đầy cỏ khô, lại bão tuyết thế này. –Ông Mômun biên bạch cho họ. –Thế là thường. Nhờ trời, ngày mai là ổn thôi. Cần nhất là trời lặng gió.
Các chàng tai kể với ông về việc họ đánh xe lên bãi cắt cỏ Arsa ở trên cao như thế nào. Ở đấy có ba đống cỏ lớn, cỏ cắt trên núi. Họ chất cao lên xe cao hơn nóc nhà, thành thử phải từ trên cao giòng dây thả bỏ cỏ xuống. Bằng cách đó, họ chất đầy hết xe này đến xe khác. Không còn trông thấy buồng lái, chỉ thấy kính chắn gió, mui xe và bánh xe. Đã có công đưa xe đến, họ muốn chở một lần cho hết để khỏi phải quay lại. Họ biết rằng nếu không chở hết thì số còn lại phải đến năm sau mới lấy được. Họ làm việc hăng hái. Xe nào đã chất xong thì tránh sang một bên và người lái chiếc xe đó giúp một tay chất cỏ lên xe khác. Họ đã chất được gần hết cỏ, chỉ còn chừng hai xe, không hơn. Họ nghỉ hút thuốc, thoả thuận với nhau về việc xe nào sẽ đi sau xe nào, rồi tất cả cùng lên đường, kéo thành một đoàn dài. Họ đi một cách thận trọng, gần như dò dẫm cho xe xuống núi. Cỏ là thứ hàng chở không nặng, nhưng cồng kềnh và thậm chí nguy hiểm, đặc biệt ở những chỗ hẹp và những chỗ ngoặt dốc.
Họ cho xe đi, không ngờ trước mắt cái gì đang chờ đợi họ.

Xuống khỏi bình nguyên Arsa, đoàn xe qua một hẽm núi, ra khỏi hẽm núi thì đã gần chiều, lúc ấy cuồng phong ập tới, tuyết đổ xuống.
-Mọi việc khởi diễn đột ngột đến nỗi mồ hôi toát ra ướt đẫm lưng, - Kulubêc thuật lại. – Tối sầm ngay lại, gió dữ dội đến nỗi vô lăng tuột khỏi tay. Người nào cũng nơm nớp lo xe có thể bị lật đổ bất cứ lúc nào. Mà đường xá thì đến khiếp, ngay ban ngày ban mặt cho xe đi cũng còn nguy hiểm…
Thằng bé nín thở nghe kể chuyện, đôi mắt long lành nhìn Kulubêc không dứt. Vẫn buổi tối ấy, vẫn trận bão tuyết ấy đang làm dữ ở bên ngoài. Nhiều người lái xe và công nhân khuân vác đã ngủ, nằm ngổn ngang trên sàn, để nguyên cả quần áo và ủng. Tất cả những gian nguy họ đã trải qua bây giờ lại được cảm nghiệm lại lần nữa bởi thằng bé có cái cổ mảnh khảnh và đôi tai vểnh này.
Mấy phút sau, không còn trông thấy đường đâu nữa. Xe nọ theo sau xe kia như người mù đi theo kẻ dẫn đường, và luôn luôn báo hiệu để khỏi lạc hướng. Tuyết xuống dày đặc như bức tường, bết vào đèn pha, cần gạt kính không kịp gạt sạch lớp vỏ băng. Phải thò đầu ra ngoài buồng lái để cho xe đi: nhưng như thế thì sao gọi là đi bằng ô-tô? Tuyết vẫn trút xuống không ngớt… Bánh xe bắt đầu quay trượt tại chỗ. Đoàn xe dừng lại trước một đoạn dốc gay go. Động cơ gầm rú như điên, nhưng vô ích… Anh em nhảy ra khỏi buồng lái và nghe tiếng nói của nhau, chạy từ xe này sang xe khác, tụ tập ở đầu đoàn xe. Làm thế nào bây giờ? Không thể đốt đống lửa lên được. Ngồi trong buồng lái thì sẽ dùng hết chỗ chất đốt may lắm cũng chỉ đủ để về đến nông trường. Mà không sưởi ấm buồng lái thì có cơ rét cóng. Anh em bối rối. Máy móc toàn năng đành chịu bất lực. Làm gì bây giờ? Có người đề nghị dỡ hết cỏ ở một chiếc xe và mọi người cùng vùi mình trong cỏ. Nhưng rõ ràng chỉ cần tháo dây buộc ra là sẽ không còn túm cỏ nào nữa: bão sẽ cuốn phăng đi hết trong nháy mắt. Trong lúc đó, xe mỗi lúc càng bị ngập tuyết nhiều hơn, những đống tuyết đã ngộn lên dưới bánh xe. Anh em cuống lên, đờ người ra trước gió rét.
-Ắcxankan a., - Kulubêc kể. – Đột nhiên con nhớ ra rằng trên đường đến Arsa, con đã gặp một em nhỏ Bugu, chú bé này đây, - Anh trỏ vào thằng bé và âu yếm vuốt tóc nó. – Chú bé chạy bên đường. Con dừng xe lại. Con hỏi chú bé. Hai chú cháu nói chuyện với nhau một lát. Đúng không? Sao cháu không ngủ?
Thằng bé mỉm cười gật đầu. Nhưng chẳng ai biết tim nó đập rộn lên vì vui sướng và tự hào. Chính Kulubêc nói về nó. Người khoẻ nhất, can đảm nhất, đẹp trai nhất trong số các chàng trai này. Ước gì nó trở thành người như thế!
Ông khen nó, đồng thời cho thêm củi vào lửa.
- Cháu tôi nó thế đấy. Thích nghe chuyện. Đấy, nó cứ dỏng tai lên mà nghe thôi!
- Lúc ấy làm sao con lại nhớ đến chú bé, chính con cũng chẳng biết nữa! – Kulubêc nói tiếp. – Con bảo với anh em, gần như hét lên vì gió át cả tiếng: “Các cậu ơi, phải cố tìm đến trạm gác rừng. Không thì chúng ta sẽ bỏ mạng ở đây mất thôi”. – “Nhưng làm cách nào lần đến được? – Anh em hỏi quát vào mặt con. Đi bộ thì không đi nổi. Vả lại cũng không thể vứt bỏ xe được kia. “Còn con bảo anh em”: Tay hãy đẩy xe lên dốc, tiếp đó đường lại xuống dốc. Chúng ta chỉ cần đến được hẻm Xantasơ, con nói, rồi ta sẽ đi bộ lần tới chỗ những người gác rừng của chúng ta, cũng không xa lắm đâu”. Anh em nghe ra. Họ bảo: “Thế thì cậu chỉ huy đi”. À, nếu đã vậy thì… Chúng con bắt tay vào chiếc xe đi đầu: Ôxmônalư, chui vào buồng lái!” Và tất cả chúng con, ngần ấy người cùng ghé vai đẩy xe. Xe bắt đầu chuyển. Rồi chúng con kiệt sức. Nhưng không thể lùi lại được. Tưởng chừng như không phải chúng con đẩy một chiếc ô-tô lên dốc, mà đẩy cả một trái núi. Chở như thế kia mà, cả một đụn cỏ trên bánh xe! Con chỉ biết rán hết sức gào toáng lên: “Cố lên! Cố lên! Cố lên nào!”, nhưng chính con cũng không nghe thấy tiếng mình. Gió, tuyết, không nhìn thấy gì hết. Xe gào rú, khóc như một sinh vật. Nó thu hết sức lực gắng leo lên. Cả chúng con cũng thế. Tim như vỡ ra, văng ra từng mảnh. Đầu óc choáng váng…

[Siren]

- Chết nỗi! – ông Mômun buồn phiền. – Thật hú vía cho các con. Hẳn là Mẹ Hươu Sừng đã che chở cho các con, các con trai của Mẹ. Mẹ đã cứu các con. Không thì ai biết thế nào… Nghe thấy không? Bên ngoài đến giờ vẫn chưa ngớt kia mà, đất trời vẫn quay cuồng, gió bão ầm ầm…

Mắt thằng bé ríu lại. Nó cố cưỡng lại giấy ngủ, nhưng mi mắt cứ ríu lại. Và nửa thức nửa ngủ, nghe câu được câu chăng cuộc chuyện trò giữa ông già và Kulubêc, thằng bé lẫn lộn thực tại với tưởng tượng. Nó mường tượng thấy nó cũng ở đấy, giữa những người trẻ tuổi bất ngờ gặp bão tuyết trong núi. Trước mắt nó là con đường dốc ngược chạy lên trái núi tuyết phủ trắng xoá. Bão tuyết làm cho má rát như phải bỏng. Mắt cay sè. Mọi người đẩy chiếc ô-tô chở cỏ khô to ù lù như cái nhà. Họ tến lên một cách chậm chạp, rất chậm. Chiếc cam nhông không nhích lên nữa, nó chịu thua, nó lùi lại. Khủng khiếp quá. Tối tăm mịt mù. Gió buốt như lao tuồn tuột xuống và đè bẹp họ. Nhưng ngay lúc đó, Mẹ Hươu Sừng ở đâu bỗng hiện ra. Mẹ ghé sừng chống đỡ chiếc ô-tô, giúp họ đẩy nó lên. “Nào, dấn lên, dấn lên!” – thằng bé gào to. Xe bắt đầu nhích lên, chuyển dịch. Họ lên được hết dốc, rồi chiếc ô-tô xuống dốc không cần đẩy. Họ đẩy chiếc thứ hai lên, rồi chiếc thứ ba, và những chiếc khác. Lần nào Mẹ Hươu Sừng cũng giúp họ. Nhưng thằng bé nhìn thấy và biết. Mỗi lần tình thế trở nên không sao kham nổi nữa, người ta bắt đầu khiếp sợ lo không đủ sức thì Mẹ Hươu Sừng lại chạy tới và ghé sừng giúp họ đẩy xe lên. “Nào, dấn lên, dấn lên!” – thằng bé hò theo. Nó luôn luôn ở bên cạnh Kulubêc. Rồi Kulubêc bảo nó: “Ngồi lên cầm lái”. Thằng bé vào ngồi trong buồng lái. Xe rung chuyển, gầm lên. Tay lái tự nó quay đi quay lại dưới tay thằng bé, dễ dàng như cái đai thùng mà thằng bé vẫn dùng để chơi trò lái ô-tô: nó còn trẻ con mà. Thằng bé cảm thấy xấu hổ vì tay lái của nó chẳng khác gì thứ đồ chơi. Bỗng nhêin xe lạng đi, đổ nghiêng. Và lăn ầm ầm, vỡ tan tành. Thằng bé khóc oà lên. Nó xấu hổ quá. Xấu hổ không dám nhìn vào mắt Kulêbêc.
- Cháu làm sao thế? Cháu làm sao thế, hả? – Kulubêc đánh thức nó.
Thằng bé mở mắt. Nó vui mừng vì tất cả chỉ là giấc mơ. Kulubêc bế nó lên, ôm ghì lấy nó.
- Cháu nằm mơ phải không? Sợ phải không? Ôi dào, thế mà cũng đòi làm anh hùng kia đấy! – Anh hôn thằng bé bằng cặp môi thô nhám sạm màu sương gió. – Thôi, chú đặt cháu nằm nhé, phải ngủ đi thôi.
Anh đặt thằng bé nằm xuống sàn, trên tấm dạ, giữa những người lái xe đang ngủ, và chính anh cũng nằm xuống cạnh nó, dịch nó lại gần mình, sát cạnh sườn, và kéo tà áo khoác đắp lên người.
Sáng sớm, ông đánh thức nó.
- Tỉnh dậy đi. – Ông già khẽ nói. – Mặc cho ấm vào. Cháu sẽ giúp ông một tay. Dậy đi.
Bên ngoài vẫn còn mờ đất, đang lúc tranh tối tranh sáng. Trong nhà mọi người vẫn còn ngủ, nằm ngổn ngang trên sàn.
- Này, đi đôi ủng dạ vào. – Ông Mômun nói.
Ở ông toả ra mùi cỏ khô. Như vậy là ông đã cho ngựa ăn. Thằng bé đi đôi ủng dạ vào chân và cùng ông ra sân. Tuyết bề bộn khắp nơi. Nhưng gió đã ngớt. Chỉ thỉnh thoảng một cơn gió nhẹ lướt trên mặt đất, cuốn tuyết bốc lên.
- Lạnh quá! – Thằng bé rùng mình.
- Không sao. Dường như trời đang quang tạnh dần rồi đấy. – Ông già lẩm bẩm. – Thật không thể tưởng tượng nổi! Mới mở đầu mà đã ghê gớm quá. Nhưng thôi được, miễn là không đến nỗi thành một tai hoạ…
Hai ông cháu vào chuồng cừu, ở đấy có năm con cừu cái của Mômun. Ông già sờ soạng trên chiếc cột, tìm cây đèn gió, thắp lên. Cừu dồn cả vào một góc, quay đầu lại nhìn, ho rũ ra.
- Cầm lấy, cháu soi cho ông. – Ông già nói với thằng bé, đưa cho nó cây đèn. – Ta sẽ giết thịt con cừu tơ đen. Đông khách lắm. Họ trở dậy là ta đã phải làm xong thịt cừu.
Thằng bé soi đèn cho ông. Gió vẫn còn rít trong các khe cửa, ngoài trời vẫn còn lạnh và tối. Thoạt tiên ông già ném xuống cửa chuồng một ôm cỏ khô sạch. Ông dẫn con cừu tơ đen đến chỗ đó, và trước khi quật ngã và trói chân nó, ông nghĩ ngợi, ngồi xổm xuống.
- Đặt cây đèn xuống. Cháu cũng ngồi xuống đi. – Ông bảo thằng bé.
Còn ông xoè hai bàn tay trước mặt, thì thầm:
- Ôi Mẹ Hươu Sừng, thủy tổ vĩ đại của chúng con. Con xin dâng hiến mẹ một con cừu tơ. Tạ ơn mẹ đã cứu các con của chúng con trong cơn nguy biến. Tạ ơn dòng sữa trắng của mẹ đã nuôi sống tổ tiên chúng con, tạ ơn lòng nhân đức của mẹ, tạ ơn con mắt mẫu tử của mẹ. Xin đừng bỏ rơi chúng con trên đèo cao, sông dữ, trên những đường mòn trơn trượt. Xin đừng mãi mãi ruồng bỏ chúng con trên trái đất này, chúng con là con của mẹ. Amin!

[Siren]

Ông sùng kính đưa hai tay vuốt mặt từ trán xuống đến cằm. Thằng bé cũng làm như thế. Thế là ông quật ngã con cừu, trói chân nó lại. Ông rút con dao châu Á của mình ra khỏi vỏ.

Thằng bé soi đèn cho ông.

Rút cuộc gió bão đã lặng cả. Hai lần vầng mặt trời hãi hùng ló ra qua những mảng mây đen xơ xác đang chạy tản đi. Xung quanh bầy ra dấu vết của trận bão đêm qua: những đống tuyết bề bộn, những bụi cây đổ rụi, những cây non cong oằn dưới sức nặng của tuyết, những cây già bị quật đổ. Rừng bên kia sông trầm lặng, hiền hoà, có phần ủ rũ. Bản thân con sông dường như rút xuống thấp hơn, hai bờ đầy tuyết, dốc hơn trước. Nước ít ồn ào hơn. Mặt trời vẫn lúc thế này lúc thế khác: khi thì ló ra, khi thì lẩn mất.

Nhưng không có điều gì khiến tâm hồn thằng bé rở nên u ám, không có gì khiến nó phải lo ngại. Những lo lắng đêm qua đã chìm vào lãng quên, trận bão đã bị xoá nhoà trong kí ức, còn tuyết không làm phiền gì nó, như thế này lại thú vị hơn là đằng khác. Nó chạy loăng quăng đây đó, chỉ thấy những cụm tuyết bắn văng lên từ dưới chân. Nó vui vẻ vì trong nhà đầy chật người, vì các chú ấy đã ngủ no giấc, đang cười nói oang oang, ăn một cách ngon lành món thịt cừu nấu để mời các chú ấy.
Trong lúc đó mặt trời đã bắt đầu trở lại trạng thái ổn định, toả sáng tỏng trẻo hơn và lâu bền hơn. Mây đen đã tản bớt một phần. Thời tiết thậm chí ấm lên. Tuyết ngộn lên không đúng lúc bắt đầu nhanh chóng lún xuống, nhất là trên đường cái và những con đường mòn.
Tuy vậy, thằng bé cảm động khi các chú lái xe và công nhân bốc vác chuẩn bị lên đường. Tất cả đều ra sân, từ biệt các chủ nhà khu trạm gác, cá ơn chủ nhà đã cho trú nhờ và cho ăn. Ông Mômun và Xâyđăcmat đánh ngựa đi tiễn họ. Ông đèo bó củi, còn Xâyđăcmat chở một chiếc thùng lớn tráng kẽm để đun nước nóng đổ lên các động cơ bị đóng băng.
Mọi người rời khỏi sân.
-Ata, cháu cũng đi, cho cháu đi với. – Thằng bé chạy đến gần ông.
- Cháu thấy đấy, ông đèo củi, còn chú Xâyđăcmat chở chiếc thùng. Chẳng có ai đèo cháu được. Mà cháu ra đấy làm gì kia chứ? Đi bộ trên tuyết cháu sẽ mệt lử ra.
Thằng bé hờn giận. Nó phụng phịu. Thế là Kulubêc cho nó theo.
- Đi với các chú. – Anh nói và dắt tay nó. – Lúc trở về cháu đi với ông.
Mọi người ra ngã ba, chỗ đường cái từ khu cắt cỏ Arsa chạy xuống tuyết vẫn còn ngộn lên. Thì ra theo cho kịp bước những chàng trai cường tráng này không phải là dễ dàng. Thằng bé bắt đầu mệt.
- Nào, ngồi lên lưng chú. – Kulubêc bảo thằng bé. Anh khéo léo bế nó lên và khéo léo chuyển nó ra sau lưng. Anh cõng nó một cách quen thuộc như thể ngày nào anh cũng cõng nó.
- Cậu làm cái việc đó thông thạo quá, Kulubêc ạ. – Một người lái xe đi cạnh anh nói.
- Thì suốt đời tớ vẫn cõng các em trai em gái của tớ mà. – Kulubêc khoe. – Tớ là con cả, chúng tớ có sáu anh em, mẹ làm ruộng, bố cũng thế. Bây giờ các em gái tớ đã có con rồi. Ở quân đội về, tớ vẫn độc thân, chưa đi làm. Em gái tớ, đứa lớn nhất ấy, nó bảo tớ: “Anh đến ở với vợ chồng em đi, anh trông trẻ khéo lắm”. Tớ nói: “Không, xin miễn! Bây giờ anh sẽ bồng bế con anh..”
Cứ thế, họ vừa đi vừa nói chuyện linh tinh. Cưỡi trên tấm lưng vững chãi của Kulubêc, thằng bé cảm thấy thích thú và yên tâm.

“Giá mình có người anh như thế thì tuyệt! – Nó mơ ước. – Mình sẽ không sợ ai nữa. Ôrôzơkun cứ thử quát mắng ông hay đụng đến ai mà xem, chỉ cần Kulubêc nhìn bác ta nghiêm nghị một chút là bác ta tịt ngòi ngay”.
Những xe cỏ bị bỏ lại đêm qua nằm cách ngã ba đường khoảng hai kilômet, phia trên cao. Bị tuyết phủ kín, nom chúng giống như những đống rơm giữa cánh đồng mùa đông. Tưởng chừng như không ai có cách gì làm chúng dịch khỏi chỗ được.

[Siren]

Nhưng họ đã đốt một đống lửa. Họ đã đun nóng nước. Họ bắt đầu dùng tay quay cho nổ máy, động cơ sống lại, rộ lên, bắt đầu hoạt động. Tiếp đó, công việc tiến triển nhanh hơn. Mỗi chiếc sau đều được khởi động bằng cách dùng xe khác kéo đi. Mỗi chiếc đã được sưởi ấm, đã khởi động lại kéo chiếc đỗ ngay sau nó trong đoàn xe.

Khi tất cả các xe cam-nhông đã bắt đầu hoạt động, họ cho hai chiếc hợp lực kéo chiếc xe bị sa rãnh đêm qua lên. Tất cả những người có mặt tại đấy đều giúp đẩy chiếc xe lên đường. Thằng bé cũng ghé vào một chỗ bên rìa, cũng góp một tay. Nó luôn luôn lo sợ có người nào sẽ nói: “Cháu cứ quẩn chân người ta làm gì thế? Chạy ra chỗ khác đi!” Nhưng không ai nói như thế, chẳng ai xua đuổi nó. Có lẽ đấy là vì Kulubêc đã cho phép nó góp sức với mọi người. Mà ở đây, chú ấy là người giỏi nhất, được mọi người kính trọng.

Những người lái xe từ biệt lần nữa. Xe chuyển bánh. Thoạt đầu chậm chạp, rồi nhanh dần. Và nối đuôi nhau thành đoàn dài trên con đường lớn giữa những trái núi bị tuyết bao phủ. Những người con trai của các con trai của Mẹ Hươu Sừng đang lái xe đi. Họ không biết rằng do trí tưởng tượng thiết tha của trẻ thơ, trước mặt họ là Mẹ Hươu sừng vô hình đang chạy trên đường. Bằng những bước nhảy dài hăng say, Hươu mẹ lao vun vút ở phía trước đoàn xe. Hươu che chở cho họ thoát khỏi mọi tai hoạ và rủi ro trên con đường gian khó. Giúp họ thoát khỏi những vụ sụt lở, những khối tuyết từ trên cao đổ xuống, bão tuyết, sương mù và nhiều thiên tai khác đã đem đến cho người Kirghizi cơ man nào là tai hoạ trong nhiều thế kỉ sống du mục. Chẳng phải đó chính là điều ông Mômun đã cầu xin Mẹ Hươu Sừng khi giết con cừu đem dâng lễ bên Mẹ lúc tảng sáng đó sao?
Đoàn xe đã đi rồi. Thằng bé cũng ngồi xe cùng đi với các chú ấy. Đi bằng tưởng tượng. Nó ngồi trong buồng lái cạnh Kulubêc “Chú Kulubêc ơi, - Nó nói với chú ấy. – Mẹ Hươu Sừng đang chạy trên đường trước mặt chúng ta kia kìa”. – “Thật ư?” – “Thật đấy. Cháu xin thề. Kia kìa”.
- Này, cháu nghĩ ngợi gì thế? Sao lại đứng ngây ra đấy? – Ông Mômun khiến nó sực tỉnh: - Lên đi đến lúc về nhà rồi. – Ông cúi xuống từ trên mình ngựa, bế thằng bé lên yên. – Cháu lạnh phải không? – Ông già nói và ủ ấm cho cháubừng hai tà áo lông.

Hồi ấy thằng bé vẫn chưa đi học.

Còn bây giờ, thỉnh thoảng thức giấc trong giấc ngủ nặng nề, nó lo lắng nghĩ bụng: “Sáng ra làm thế nào ta đến trường được? Ta bị ốm rồi, trong người khó chịu quá…”. Rồi nó thiếp đi. Nó mường tượng như nó đang chép vào vở những từ cô giáo viết trên bảng: “At. Ata. Taka!”(1)Nó viết những chữ đó của học sinh lớp một vào đầy quyển vở, hết trang này đến trang khác. “At. Ata. Taka. At. Ata. Taka”. Nó mệt mỏi, mắt hoa lên, người nóng rực, nóng quá thể, thằng bé bỏ chăn ra. Khi nó nằm không đắp chăn và rét cóng, những ảo ảnh khác nhau lại đến với nó. Khi thì nó là con cá bơi trong dòng sông giá buốt, tới gần con tàu trắng, nhưng không thể nào bơi tới nơi được. Khi thì nó sa vào một trận bão tuyết. Trong cơn lốc lạnh lẽo, mờ mịt, những chiếc ô-tô chở cỏ trượt bánh trên con đường dốc đứng chạy lên cao. Xe nức nở như người và vẫn trượt bánh tại chỗ. Bánh xe quay như điên, đỏ rực lên như lửa. Bánh xe cháy, bùng lửa. Tì sừng vào thùng xe, Mẹ Hươu đẩy một chiếc xe chở cỏ khô lên dốc. Thằng bé cố hết sức giúp Mẹ Hươu. Toàn thân nó đẫm mồ hôi nóng. Bỗng nhiên xe chở cỏ khô biến thành chiếc nôi trẻ em. Mẹ Hươu Sừng nói với thằng bé: “Ta chạy mau lên, mang chiếc bêsic đến cho già Bêkây và bác Ôrôzơkun”. Mẹ Hươu cùng nó phóng đi. Thằng bé tụt lại. Nhưng phía trước, trong bóng tối tiếng nhạc chuông của chiếc nôi vẫn ngân vang. Thằng bé chạy theo tiếng chuông gọi.

-------------------
(1) At, ata, taka: ngựa, hố, móng ngựa (chú thích của bản tiếng Nga)

[Siren]

Nó thức giấc vì tiếng chân bước ngoài hiên và tiếng kẹt cửa. Ông Mômun và bà trở vào, dường như đã hơi yên tâm. Chắc hẳn vì có ngưi ngoài đến khu trạm gác, nên Ôrôzơkun và Bêkây đành thôi không làm ầm ĩ nữa. Cũng có thể Ôrôzơkun mệt mỏi vì uống rượu nhiều, cuối cùng đã ngủ. Ngoài sân không có tiếng la thét, cũng không có tiếng chửi mắng.
Gần nửa đêm, mặt trăng nhô cao trên núi. Nó lơ lửng như chiếc đĩa mờ hơi sương ngay trên đỉnh núi cao nhất đóng băng. Trái núi quanh năm đóng băng sừng sững vươn cao trong bóng tối, những mặt gồ ghề lấp lánh một cách huyền ảo. Xung quanh, núi non, vách đá, những khu rừng đen ngòm và bất động tĩnh lặng như tờ, và ở mãi tận dưới cùng, con sông lồng lộn, réo ào ào trên những ghềnh đá.
Ánh trăng mờ ảo dọi một luồng chênh chếch vào cửa sổ. Thứ ánh sáng ấy làm thằng bé khó chịu. Nó trăn trở, nheo mắt. Nó muốn nhờ bà buông rèm cửa xuống. Nhưng nó không dám nhờ: bà đang giận ông.
- Thật là xuẩn. – Bà lẩm bẩm lúc đi ngủ. – Đã không biết đường ăn ở thì cứ im thít đi cho xong. Người ta bảo gì nghe nấy. Vận mệnh của ông nằm trong tay nó. Ông có đồng lương là nhờ nó, dù là ba cọc ba đồng. Nhưng tháng tháng có tiền. Không có đồng lương thì ông là cái thá gì? Già rồi mà chẳng khôn ra được tí nào…
Ông lão không trả lời. Bà im lặng. Rồi bỗng nhiên bà nói to:
- Con người mà bị cắt mất lương thì không còn là con người nữa. Đấy là thứ người bỏ đi.
Ông già vẫn không nói gì.
Còn thằng bé không sao ngủ được. Đầu nhức buốt, ý nghĩ rối bời. Nó nghĩ đến trường và lo lắng. Nó chưa hề bỏ học ngày nào và bây giờ nó không thể tưởng tượng nổi nó sẽ làm thế nào nếu ngày mai nó không thể đến trường của nó ở Giêlêxai. Thằng bé cũng nghĩ về việc nếu Ôrôzơkun đuổi ông không cho làm việc nữa thì bà sẽ không để cho ông yên thân. Khi ấy hai ông cháu làm thế nào nhỉ?

Tại sao người ta lại sống như thế nhỉ? Tại sao có những người độc ác, có những người tốt bụng? Tại sao có những người sung sướng, có những người khổ sở? Tại sao có những người ai cũng phải sợ, lại có những người chẳng được ai nể sợ cả? Tại sao những người này có con, những người khác lại không? Tai sao có những người có quyền không cấp lương cho người khác? Chắc hẳn những người giỏi nhất là người được lương cao nhất? Còn ông ít lương, vì thế ông bị mọi người coi rẻ. Chao ôi, giá làm cách nào để ông được nhiều lương! Có lẽ khi ấy cả Ôrôzơkun cũng sẽ kính trọng ông.

[hongducanh]

Siren viết

(Nhân ngày nghỉ cố gắng hoàn thành công việc "gõ mõ" dang dở...)

Nghỉ có ba ngày mà "gõ mõ" nhiều thật! với tôi, nếu phải "gõ mõ" từng ấy trang có lẽ phải hết gần hai tuần...

[Мужик]

hongducanh viết

với tôi, nếu phải "gõ mõ" từng ấy trang có lẽ phải hết gần hai tuần...

Hô hô hô! Bá này vừa "gõ mõ" vừa "tụng kinh" vừa uống cô-ca cô-la thì mất hai tuần là đúng roài!
Nâu nâu nhà miềng mới châm lão một phát rồi nặn!

@ bác hongducanh: Nhà em châm bác trước kẻo để cụ Ong cụ ấy chích choác còn đau hơn, bác hỉ!

[Siren]

Những ý nghĩ ấy khiến thằng bé càng nhức đầu hơn. Nó lại nhớ tới những con hươu Maran nó đã thấy lúc chiều ở chỗ sông cạn. Ban đêm hươu làm thế nào nhỉ? Chỉ có mấy con hươu với nhau trong núi đá lạnh lẽo, trong rừng tối đen như mực. Khiếp đảm lắm. Ngộ nhỡ chó sói xộc đến thì sao? Ai sẽ mang đến cho già Bêkây chiếc nôi thần treo trên sừng hươu?

Nó thiếp đi trong giấc ngủ đầy lo âu, và lúc bắt đầu thiu thiu, nó cầu khẩn Mẹ Hươu Sừng mang đến cho già Bêkây và Ôrôzơkun một chiếc bêsic bằng gỗ phong. “Cầu xin cho họ có con, xin cho họ có con!” – nó cầu khẩn Mẹ Hươu Sừng. Và nó nghe thấy tiếng chuông reo ở đằng xa, tiếng chuông của chiếc nôi. Mẹ Hươu Sừng treo chiếc nôi thần trên sừng của mẹ, đang vội vã chạy đến.
Sáng sớm thằng bé thức giấc vì có bàn tay chạm vào nó. Tay ông lạnh giá, ông vừa ở ngoài đường vào. Thằng bé bất giác co quắp lại.
- Cứ nằm yên, nằm yên. – Ông hà hơi cho tay ấm lên, rồi sờ trán nó, đặt tay lên ngực, lên bụng nó. - Ờ, có lẽ cháu ốm rồi. Ông buồn rầu. – Người cháu nóng hầm hập. Thế mà ông cứ nghĩ: sao thằng bé vẫn còn nằm. Đến giờ đi học rồi.
- Cháu dậy ngay đây, ngay bây giờ đây. – Thằng bé nhỏm đầu dậy, và mắt nó hoa lên, tai ù đặc.
- Chớ có dậy. – Ông đặt cháu nằm xuống gối. – Ai lại đưa người ốm vào trường kia chứ? Nào, thè lưỡi ra.
Thằng bé vẫn một mực đòi theo ý nó:
- Cô giáo sẽ mắng cháu một trận nên thân cho mà xem. Cô chúa ghét những đứa bỏ học…
- Cô không mắng đâu. Ông sẽ nói với cô. Nào, thè lưỡi ra ông xem.
Ông chăm chú xem lưỡi và họng thằng bé. Ông bắt mạch một lúc lâu: bằng phép màu gì không rõ, với những ngón tay cứng đanh, nâu sạm vì làm công việc thô sơ, ông nhận biết nhịp tim đập trong cánh tay nóng rực, đẫm mồ hôi của thằng bé. Biết chắc điều gì đó, ông già thốt lên cốt cho thằng bé yên tâm:
- Thượng đế nhân đức. Cháu chỉ bị cảm lạnh chút ít thôi. Khí lạnh nhiễm vào cháu. Hôm nay cháu chịu khó nằm trên giường, rồi trước khi đi ngủ ông sẽ lấy mỡ cừu chỗ gần đuôi đem hơ cho nóng, xát chân và ngực cho cháu. Cháu sẽ đổ mồ hôi và nhờ trời, sáng ra trở dậy cháu sẽ khoẻ như con lừa hoang…
Nhớ đến chuyện xảy ra hôm qua và những gì còn đang chờ đợi ông, Mômun trở nên ủ rũ, ngồi ở giường của cháu, thở dài và nghĩ ngợi. “Mặc xác hắn” – ông vừa thì thầm vừa thở dài.
- Cháu ốm từ bao giờ đấy? Sao cháu lặng thinh thế? – Ông nói với thằng bé. – Buổi tối phải không?
- Vâng, gần tối. Khi cháu thấy hươu Maran ở bên kia sông. Cháu chạy về tìm ông. Rồi cháu cảm thấy lạnh.
Không hiểu sao, ông già nói bằng giọng biết lỗi:
- Thôi được… Cháu nằm nghỉ nhé, ông đi đây.
Ông đứng lên, nhưng thằng bé giữ ông lại:
- Ata, đấy chính là Mẹ Hươu Sừng phải không ạ? Con hươu cái trắng như sữa, mắt như thế này này, nhìn như người ấy…
- Cháu thật là ngốc nghếch. – Ông già Mômun mỉm cười dè dặt. - Ừ thì cháu muốn thế nào nó ra thế. Có lẽ đấy chính là Mẹ Hươu. – Ông nói, giọng khàn khàn. – Mẹ Hươu Sừng chí linh thánh, ai mà biết được?.. Ông nghĩ như thế này…
Ông già không nói được hết câu. Bà xuất hiện ở cửa. Bà hấp tấp từ sân vào, bà đã dò biết được điều gì.
- Ông ơi, ra đấy đi. – Bà nói ở ngưỡng cửa. Nghe thấy thế, ông Mômun lập tức cụt hứng, ông trở nên thảm hại, chán chường. - Ở ngoài ấy, họ định dùng ô-tô kéo cây gỗ dưới sông lên. – Bà nói. – Ông ra đi, người ta sai bảo gì thì làm nấy… Ối trời ơi, chết nỗi, sữa vẫn chưa đun! – Bà chợt nhớ ra và bắt đầu nhóm bếp, dọn bát đĩa lanh canh.
Ông già nhăn nhó. Ông muốn bác lại điều gì, muốn nói điều gì. Nhưng bà không để ông mở miệng.

- Ơ này, sao ông lại cứ nhìn trân trân như vậy? – Bà nổi giận – Ương làm gì? Phận tôi với ông là không giở bướng ra được đâu, ông già khốn khổ của tôi ạ. Ông là gì mà chống lại được họ? Người ta đã đến tìm Ôrôzơkun rồi đấy. Họ đi một chiếc ô-tô to lắm. Chất cho đủ thì phải đến mười cây gỗ mà nó vẫn chở được qua đường núi. Vậy mà Ôrôzơkun không thèm ngó ngàng gì đến chúng ta. Mặc dù tôi đã hết lời van xin, đã quỵ luỵ hết sức. Nó không cho con gái ông bước chân đến ngưỡng cửa nhà. Đứa con gái tuyệt đường sinh nở của ông hiện giờ ngồi ở nhà Xâyđăcmat đấy. Nó khóc sưng húp cả mắt và nguyền rủa ông, lão bố già đần độn của nó…
- Được, được, tôi sẽ cho nó uống sữa nóng, ông cứ đi đi, hãy vì chúa, đi đi. – Sau khi đưa ông ra ngoài, bà vẫn còn lầu bầu. – Tại sao bỗng dưng lão già lại dở chứng ra như thế nhỉ? Chẳng bao giờ dám cãi lại ai, lặng hơn nước, thấp hơn cỏ, thế mà bỗng dưng lại như thế! Lại còn dám nhảy lên lưng con ngựa của Ôrôzơkun mà phóng đi nữa chứ. Tất cả chỉ là vì mày thôi. – Bà lão nắm một cái nhìn độc ác về phía thằng bé. – Người như thế nào thì mới bõ cho mình liều thân chứ…

[Siren]

Rồi bà mang đến cho thằng bé sữa nóng cho thêm bơ nóng chảy vàng rượi. Sữa nóng bỏng môi. Bà nằn nỉ, thúc giục nó:
- Uống đi, uống càng nóng càng tốt, đừng sợ. Chỉ có dùng đồ nóng mới đuổi được cảm lạnh.
Thằng bé bị bỏng, nước mắt giàn giụa. Bà bỗng tỏ ra hiền từ:
- Khoan, để cho nguội đi, để cho nguội đi chút đã… Mà rõ bực, lại đi ốm đúng vào lúc này kia chứ! – Bà thở dài.
Thằng bé đã buồn đi giải từ lâu. Nó đứng lên, một cảm giác yếu đuối kỳ lạ, dịu ngọt lan khắp toàn thân. Bà vội ngăn:
- Chờ đấy, bà lấy cho cháu cái chậu con, có ngay thôi mà.
Thằng bé ngượng ngập quay đi, đái vào cái chậu, ngạc nhiên thấy nước tiểu vàng và nóng như thế.
Nó cảm thấy nhẹ nhõm hơn trước nhiều. Đầu bớt nhức hơn.
Thằng bé yên tâm nằm trên giường, biết ơn bà chăm sóc nó, và tự nhủ sáng ra phải khỏi ốm và thế nào cũng đến trường. Nó còn nghĩ rằng đến trường nó sẽ kể câu chuyện về ba con hươu Maran đã xuất hiện trong khu rừng gần nhà nó, về việc con hươu cái lông trắng chính là Mẹ Hươu Sừng, bên cạnh hươu mẹ có một con hươu con đã lớn và cường tráng, và cùng với mẹ con hươu còn có con hươu đực khoẻ mạnh, lông màu nâu, sừng rất đồ sộ, hươu đực khoẻ lắm và bảo vệ cho hươu mẹ và hươu con khỏi bị chó sói làm hại. Nó còn nghĩ bụng, nó sẽ kể với các bạn rằng nếu hươu Maran ở lại khu rừng gần nhà nó và không bỏ đi nơi nào khác thì chẳng bao lâu Mẹ Hươu Sừng sẽ đem đến cho bác Ôrôzơkun và già Bêkây một chiếc nôi thần.
Buổi sáng hươu Maran xuống sông uống nước. Chúng ra khỏi khu rừng thượng khi vầng mặt trời mùa thu ngắn ngủn nhô lên được một nửa trên dãy núi. Mặt trời lên càng cao thì chỗ thấp giữa núi càng sáng và ấm. Thoát khỏi trạng thái đờ đẫn ban đêm, rừng sống lại, tràn đầy sự biến động của ánh sáng và màu sắc.

Len qua giữa những thân cây, hươu Maran đi thong thả, sưởi ấm trên những bãi cỏ có nắng trong rừng, vặt lá cây long lanh hạt sương trên cành. Chúng đi vẫn theo thứ tự ấy – đi đầu là hươu đực có sừng ở giữa là hươu con, cuối cùng là hươu cái thân hình thon gọn. Mẹ Hươu Sừng, hươu Maran vẫn đi trên con đường mòn mà hôm qua Ôrôzơkun cùng với ông Mômun kéo cây gỗ thông tai ác xuống sông. Vết kéo rõ mồn một trên đất đen sườn núi như một đường cày còn mới, với những mảng đất cỏ bị xé nham nhở. Con đường mòn ấy dẫn tới chỗ sông cạn nơi khúc gỗ mắc ở ghềnh sông và bị bỏ lại.

Hươu Maran đến chỗ ấy, vì đấy là chỗ uống nước thuận tiện. Ôrôzơkun, Xâyđăcmat và hai người đến lấy gỗ tới đây để xem xét địa thế, tìm cách nào tốt nhất đưa ô-tô đến, rồi dòng giây cáp kéo cây gỗ lên. Ông Mômun do dự đi sau rốt, đầu cúi gục. Ông không biết nên như thế nào sau vụ rắc rối hôm qua; cư xử ra sao, làm gì? Liệu Ôrôzơkun có để cho ông mó tay vào làm không? Liệu y có đuổi ông như hôm qua, khi ông toan dừng ngựa kéo cây gỗ lên không? Nếu y nói: “Ông cần cái gì ở đây? Đã bảo là ông bị buộc thôi việc rồi kia mà!”, nếu y nói như vậy thì sao? Nếu y mắng ông trước mặt mọi người và đuổi ông về nhà thì sao? Những mối nghi ngờ dày vò ông già, ông đi như người dẫn thân đến chỗ chịu khổ hình, nhưng ông vẫn bước đi. Bà theo sau. Như thể không có chuyện gì đặc biệt, tuồng như chỉ vì tò mò. Nhưng thực ra bà lão đi kèm ông già. Bà dồn ông Mômun nhanh nhảu tới chỗ phải làm lành với Ôrôzơkun, phải tỏ ra xứng đáng được y tha thứ.

[Siren]

Ôrôzơkun bước đi một cách đường bệ, ra dáng ông chủ. Y vừa đi vừa thở phì phò, thỉnh thoảng lại khịt mũi và nhìn xung quanh với vẻ nghiêm nghị. Tuy nhức đầu vì uống quá nhiều rượu, y cảm thấy khoái chá được trả thù. Ngoảnh lại nhìn, y thấy ông già Mômun chạy lon ton theo sau như con chó trung thành bị chủ đánh. “Được, rồi ta sẽ làm cho người phải hát lên giọng khác. Bây giờ ta không thèm ngó ngàng gì đến ngươi. Ta coi như không có ngươi. Rồi chính ngươi sẽ phải sụp xuống dưới chân ta”. – Ôrôzơkun mở cờ trong bụng khi nhớ tới cảnh tượng đêm qua vợ y gào khóc thất thanh dưới chân y, y đá vợ và bằng những cú đá đuổi vợ ra khỏi cửa. “Được lắm! Để tống khứ xong bọn này cùng với mấy cây gỗ đã, rồi ta sẽ tính chuyện với bố con lão, ta sẽ làm cho bố con lão cắn xé nhau. Bây giờ thì ả sẽ móc mắt bố. Ả đã trở nên hung dữ như con chó sói cái”. – Ôrôzơkun suy tính vào những quãng tạm ngừng lời trong khi vừa đi vừa nói chuyện với ngươì mới tới.

Người này tên là Kôkêtai. Đấy là một gã mugich lực lưỡng, nước da đen nhẻm, kế toán viên của nông trang ở vùng gần hồ. Gã kết bạn với Ôrôzơkun đã lâu rồi. Mười hai năm trước, Kôkêtai làm nhà. Ôrôzơkun giúp gỗ. Y bán cho Kôkêtai những cây gỗ tròn với giá rẻ để xẻ làm ván. Rồi gã kia cưới vợ cho con trưởng, gã làm nhà cho đôi vợ chồng trẻ. Ôrôzơkun lại cung cấp gỗ súc cho gã. Bây giờ Kôkêtai cho con thứ ra ở riêng, và lại đòi gỗ làm nhà.Và ông bạn cố tri Ôrôzơkun lại giúp gã. Đến khổ, cuộc sống thật là khó khăn! Làm xong một việc, cứ tưởng là bây giờ có thể sống yên ổn. Thế rồi cuộc sống lại nghĩ ra một chuyện gì. Mà đời nay không có những kẻ như Ôrôzơkun thì không xong…

- Nhờ trời phù hộ, chẳng bao lâu nữa tôi sẽ mời bác đến ăn mừng nhà mới. Bác đến nhé, chúng ta sẽ đánh chén thoả thích. – Kôkêtai nói với Ôrôzơkun.
Ôrôzơkun thở phì một tiếng với vẻ tự đắc, nhà khói thuốc lá:
- Cảm ơn. Ai mời thì tôi không từ chối, mà không mời thì tôi không đòi hỏi. Khi nào bác mời thì tôi sẽ tới. Không phải lần đầu tiên tôi tới thăm nhà bác. À, tôi chợt nảy ra ý nghĩ thế này này: có lẽ bác nên chờ tối hẳn hãy cho xe về chăng? Cần nhất là cho xe đi qua nông trường quốc doanh mà không bị để ý. Bằng không nhỡ ra bị chặn lại thì…
- Ờ phải đấy. – Kôkêtai lưỡng lự. – Nhưng chờ đến tối thì lâu quá. Ta sẽ cho xe đi một cách kín đáo. Trên đường có trạm gác nào để kiểm tra chúng tôi đâu… Nếu chẳng may gặp công an hay kẻ nào khác…
- Chính thế đấy! – Ôrôzơkun lầm bầm, nhăn mặt vì đau rát thực quản và nhức đầu. – Suốt một trăm năm đánh xe đi đây đi đó làm trăm nghìn công việc mà không gặp lấy một con chó trên đường, vậy mà cả trăm năm có một lần chở gỗ thì lại bị tóm. Trò đời bao giờ cũng thế…

Họ lặng thinh, mỗi người theo đuổi ý nghĩ riêng. Lúc này Ôrôzơkun rất bực về chuyện hôm qua y đã phải bỏ cây gỗ giữa sông. Nếu không thì gỗ đã sẵn sàng, đã đưa được gỗ lên xe từ đêm và tảng sáng đã tống khứ được chiếc xe đi cho khuất mắt… Ôi chao, thật là đen đủi nên hôm qua mới xảy ra chuyện như thế! Trăm sự là tại lão già Mômun ngu ngốc, lão lại dám làm loạn, muốn vượt ra khỏi uy quyền của cấp trên, không muốn phục tùng nữa. Ừ được! Gì chứ chuyện gì thì đừng hòng ta bỏ qua một cách dễ dàng…

[Siren]

Hươu Maran đang uống nước thì người đã đến bờ sông bên kia. Những con người này thật là kì quặc: lăng xăng, ồn ảo. Mải lo công việc và chuyện trò, họ không để ý thấy những con vật đứng ngay phía trước mặt, bên kia sông.
Hươu Maran đứng trong những bụi tugai-nước có màu đỏ vào lúc sáng sớm này chúng lội trong nước ngập đến mắt cá chân trên đá sỏi sạch tinh của doi đất gần bờ. Chúng uống từng ngụm nhỏ, thong thả, uống rồi lại ngừng. Nước lạnh buốt. Mặt trời trên cao toả nắng mỗi lúc một ấm hơn và dễ chịu hơn. Vừa uống cho đã khát, hươu Maran vừa thích thú sưởi nắng. Sương từ các cành cây rơi xuống ướt đẫm lưng ở dọc đường đã khô hết. Một làn hơi mờ nhẹ bốc lên từ những tấm lưng hươu. Sáng hôm ấy là một buổi sáng yên ả, hiền hoà.
Mấy người ấy rút cục vẫn không nhận thấy hươu Maran. Một người quay lại chỗ xe ô-tô, những người khác ở lại trên bờ sông. Hươu Maran động đậy tai, đón bắt một cách thính nhậy tiếng người nói thỉnh thoảng vẳng đến với chúng và chúng ngây ra, làn da rung động khi ở bờ bên kia xuất hiện chiếc ô-tô có rơ-moóc. Chiếc xe xô động ầm ầm, gầm rú. Mấy con hươu động đậy, định bỏ đi. Nhưng chiếc xe bỗng dừng lại, không gây tiếng động ầm ầm và không gầm gừ nữa. Những con vật chần chừ, nhưng rồi chúng vẫn thận trọng rời khỏi chỗ: ở bờ bên kia người ta nói quá to và đi lại quá nhộn nhịp.

Hươu Maran len lén đi theo con đường mòn giữa những bụi tugai nhỏ, lưng và sừng chúng chốc chốc lại ló ra. Người vẫn không nhận thấy chúng. Mãi đến khi chúng bắt đầu vượt ngang qua bãi cát khô lộ thiên do nước lũ bồi đắp nên, người ta mới nhìn thấy chúng rõ như trên lòng bàn tay. Chúng ở trên bãi cát màu hoa cà, dưới ánh mặt trời chói chang. Họ há hốc miệng, ngây ra trong những tư thế khác nhau.
- Nom kìa, nom xem cái gì kia! Xâyđăcmat là người đầu tiên kêu lên. – Nai! Chúng ở đâu ra mà lại lạc đến đây?
- Việc gì mà gào tướng lên, làm ầm ĩ lên thế? Nai gì đâu, hươu Maran đấy. Chúng tôi thấy nó từ hôm qua kia. – Ôrôzơkun nói với giọng thờ ơ, - Ở đâu ra ấy à? Như vậy là nó mới đến đây.
- Pai, pai, pai! – Gã Kôkêtai vạm vỡ tỏ vẻ thán phục và xúc động quá, gã cởi khuy cổ áo sơ-mi làm gã khó thở. – Mượt mà quá đi thôi, - gã tỏ ý thán phục. Béo múp béo míp…
- Còn con cái nom mới tuyệt chứ! Kìa xem nó bước đi mới đẹp chứ, - Người lái xe giương mắt tròn xoe, phụ hoạ theo. – Y như con ngựa cái hai tuổi. Lần đầu tiên tôi trông thấy đấy.
- Còn con đực kia nữa như con bò mộng ấy! Xem sừng nó kia kìa! Làm sao nó mang được cỗ sừng ấy chứ! Chúng chẳng sợ hãi gì hết. Chúng ở đâu ra thế nhỉ, Ôrôzơkun? – Kôkêtai dò hỏi, đôi mắt lợn luộc của gã long lanh vẻ thèm muốn.
- Chắc là ở khu rừng cấm. – Ôrôzơkun đáp với giọng trịnh trọng, đầy ý thức về quyền làm chủ của mình. – Chúng vượt đèo sang đây, từ bên kia sang. Còn tại sao chúng không sợ ư? Chúng không hề bị đe doạ bao giờ, vì thế không biết sợ.
- Chà, giá mà có khẩu súng thì hay quá! – Xâyđăcmat bỗng buột miệng.- Có đến hai tạ thịt chứ chơìa?
Mômun từ nãy vẫn rụt rè đứng bên ngoài không nén nổi nữa.
- Anh nói kì quá, Xâyđăcmat. Có lệnh cấm săn hươu Maran kia mà, - ông già nói khẽ.
Ôrôzơkun lừ mắt, ném lên ông già một cái nhìn cau có. “Rồi ta sẽ cho mi được lên tiếng!” – y nghĩ, lòng đầy căm hờn. Y muốn mắng cho lão già một trận tơi bời, làm cho lão chết tươi ngay tại chỗ, nhưng y nén được. Dù sao cũng còn có người ngoài.
- Đừng có lên mặt dạy khôn. – Ôrôzơkun nói một cách cáu kỉnh, không nhìn Mômun. – Cấm săn ở nơi có hươu kia. Còn ở vùng ta không có hươu. Chúng ta không chịu trách nhiệm về chúng. Rõ chưa? – Y nhìn về phía ông già đang bối rối, tỏ vẻ hăm doạ.
- Rõ rồi, - Ông Mômun ngoan ngoãn đáp, và cúi đầu lánh sang một bên.
Ngay lúc đó bà lão len lén kéo tay áo ông.
- Ông cứ im đi thì hơn, - Bà khẽ rít lên, giọng chì chiết.

Mọi người gằm mắt xuống, có phần ngượng ngập. Rồi họ lại nhìn theo những con vật đang đi trên con đường mòn nhỏ hẹp dốc đứng. Mấy con hươu Maran đi hàng một lên bờ dốc. Đi đầu là con hươu đực sắc nâu, kiêu hãnh mang cỗ sừng to khoẻ của mình, theo sau là chú hươu con không sừng, đi đoạn hậu là Mẹ Hươu Sừng. Trên nền của một mạch đất sét sạch tinh, hình dáng mấy con hươu Maran nổi rõ mồn một và thật duyên dáng. Mỗi cử động, mỗi bước đi của chúng đều bầy ra trước mắt.

- Ôi chao, đẹp tuyệt trần! – Người lái xe không nén được, hân hoan thốt lên. Đấy là một chàng trai trẻ tuổi, mắt ốc nhồi, nom rất hiền. Tiếc rằng tôi không mang máy ảnh, giá như có máy…

[Siren]

- Đẹp thì làm gì. – Ôrôzơkun bực bội ngắt lời anh ta. – Thôi đừng đứng ngây ra nữa. Đẹp cũng không mài ra mà ăn được. Hãy đánh xe đi giật lùi tới bờ sông, cho thẳng xuống nước ngập sâu tới mấp mé rìa xe. Còn chú mày, Xâyđăcmat, cởi giầy ra, - Y ra lệnh, trong lòng khoái chá vì quyền lực của mình. – Còn cậu, - Y chỉ dẫn cho người lái xe. – cậu cho buộc dây cáp vào cây gỗ. Mà nhanh nhanh lên. Còn công việc khác nữa.
Xâyđăcmat bắt đầu tháo ủng ở chân. Ủng của anh hơi chật.
- Sao lại cứ đứng nhìn thế, giúp anh ta đi chứ. – Bà lão thúc ông già một cái, không để cho ai nhận thấy. – Ông cũng tháo ủng ra, lội xuống nước đi. – Bà nhắc bằng giọng thì thầm giận dữ.
Ông Mômun vội tới kéo đôi ủng ở chân Xâyđăcmat và chính ông cũng nhanh chóng tháo ủng.
Trong lúc đó Ôrôzơkun và Kôkêtai chỉ huy chiếc xe.
- Cho lại đây, cho lại đây.
- Sang bên trái một chút, sang bên trái. Thế.
- Chút nữa.
Nghe thấy tiếng ồn ào lạ tai phát ra từ chiếc ô-tô, hươu Maran rảo bước trên con đường mòn. Chúng lo lắng ngó quanh, nhảy lên bờ dốc và biến mất giữa những cây phong.
- Ôi, chúng biến mất rồi! – Kôkêtai chợt tỉnh. Gã kêu lên bằng giọng tiếc rẻ, như thế con thú săn đã vuột khỏi tay gã.
- Không sao, chúng không biến đi đâu được hết! – Đoàn được ý nghĩ của gã kia và hài lòng về điều đó, Ôrôzơkun huyênh hoang. – Từ giờ đến tối bác chưa đi được đâu, bác sẽ là khách của tôi. Chính thượng đế muốn như vậy. Tôi sẽ đãi bác một chầu thoả thích. – Và gã cười hô hố, vỗ vai bạn. Ôrôzơkun cũng có thể vui vẻ lắm chứ.
- Nếu vậy thì xin theo lệnh bác, bác là chủ, tôi là khách. – Gã Kôkêtai vạm vỡ phục tùng, mỉm cười phô ra những chiếc răng to khoẻ, vàng khè.
Chiếc ô-tô đã ở bờ sông, bánh sau ngập trong nước đến lưng chừng. Người lái không dám liều cho xe dẫn sâu hơn nữa. Bây giờ phải ròng dây cáp tới cây gỗ. Nếu dây cáp đủ dài thì kéo cây gỗ ra khỏi chỗ mắc đá ngầm không có gì là khó khăn lắm.
Dây cáp bằng thép, dài và nặng. Cần kéo sợi cáp trong nước, dòng tới tận cây gỗ. Người lái xe miễn cưỡng cởi giày, e ngại nhìn xuống nước. Anh ta vẫn chưa quyết: có nên đi cả ủng lội xuống nước hay nên cởi ra thì hơn. “Có lẽ nên đi chân không thì hơn – anh ta nghĩ, - Thế nào rồi nước cũng tràn vào ủng. Sâu thế cơ mà, gần đến háng. Rồi sau đó suốt ngày sẽ phải đi ủng ướt”. Nhưng anh ta cũng tưởng tượng được nước sông lúc này hẳn lạnh lắm. Ông Mômun nắm ngay lấy cơ hội ấy.
- Con đừng cởi ủng nữa, con ạ. – Ông nhảy bổ tới cạnh anh ta. – Ta với Xâyđăcmat sẽ xuống.
- Ấy chớ làm thế, ăcxakan. – Anh lái xe bối rối, lên tiếng cãi lại.
- Con là khách, còn chúng ta là người ở đây, con lên cầm tay lái đi. – Ông Mômun khuyên nhủ anh ta.
Sau khi đóng một cái cọc vào giữa cuộn dây cáp, ông cụ và Xâyđăcmat lội xuống nước kéo sợi dây đi. Xâyđăcmat kêu toáng lên:
- Ối-ối, băng chứ không phải là nước nữa!
Ôrôzơkun và Kôkêtai cười giễu cợt với thái độ khoan dung, khuyến khích anh ta:
- Chịu khó một chút, chịu khó một chút! Chúng tôi sẽ kiếm cái gì làm cho cậu ấm lên!

Còn ông Mômun không thốt lên một tiếng nào. Thậm chí ông không cảm thấy cái lạnh giá buốt. Rụt cổ lại để người ta bớt chú ý đến mình, ông đi chân không trên đá ngầm trơn chuội, vừa đi vừa cầu xin thượng đế có một điều: cầu sao cho Ôrôzơkun đừng bắt ông quay trở lại, đừng đuổi ông, đừng quát mắng ông trước mặt mọi người, cầu mong y tha thứ cho ông, lão già ngu ngốc, khốn khổ…

[Siren]

Còn Ôrôzơkun không nói năng gì. Y dường như không để ý đến sự sốt sắng của ông già, không coi ông là người. Nhưng trong bụng y lấy làm đắc ý, vì dù sao y cũng đã khuất phục được lão già nổi loạn. “Thế đấy. – Ôrôzơkun cười thầm một cách cay độc – Mi đã bò lết sụp dưới chân ta. Hừ, đáng tiếc là ta không có nhiều quyền hành, không thì ta sẽ bắt cả những kẻ gấp mười lần mi phải còng lưng lại như cái sừng cừu: Ta sẽ làm cho những kẻ gấp mười mi phải bò lê trong cát bụi. Giá như ta được giao phó một nông trường quốc doanh hay một nông trang tập thể thì ta sẽ đưa vào qui củ ngay. Người ta đã để cho dân chúng trở nên buông tuồng. Rồi bây giờ chính họ lại than phiền: chủ tịch không được kính trọng, giám đốc không được kính trọng. Một tên chăn cừu vớ vẩn nào đó cũng nói năng với cấp trên như người bằng vai. Một lũ ngốc, không xứng đáng được trao quyền hành vào tay. Với bọn tép riu cần gì phải cư xử như thế kia chứ? Đã có thời đầu người bị chém vô tội vạ, vậy mà chẳng kẻ nào dám ho he hóc hách. Đã từng có thời như thế, đúng vậy! Còn bây giờ thì sao? Một kẻ hèn kém nhất trong những kẻ hèn kém bỗng nhiên cũng định giở bướng. Ừ được, mi cứ bò đi, cứ bò dưới chân ta đi”, - Ôrôzơkun hí hửng trong lòng với ý nghĩ độc ác của y, chốc chốc lại nhìn về phía Mômun.

Ông già co cúm lội trong nước giá băng, kéo sợi dây cáp cùng với Xâyđăcmat và mãn nguyện vì Ôrôzơkun dường như đã tha thứ cho ông. “Con hãy thay thứ cho lão già này đã để xảy ra cơ sự như thế. – Bằng ý nghĩ, ông già nói với Ôrôzơkun. – Hôm qua ta không nén lòng được. Ta phóng ngựa đến trường đón cháu. Nó cỉ có mỗi một thân một mình, vì thế ta thương nó. Ấy thế mà hôm nay nó không đi học được. Nó hơi khó ở, không rõ vì sao. Hãy quên đi, tha thứ cho ta. Thì với ta, anh đâu có phải là người dưng. Anh tưởng ta không mong muốn cho anh và con gái ta được hạnh phúc sao? Nhờ trời phù hộ, ta mà nghe thấy tiếng kêu khóc của đứa bé mới sinh của vợ anh, con gái ta thì ta đến chết sững tại chỗ mất thôi. Khi ấy dù trời có bắt ta phải trút linh hồn ta cũng cam lòng. Thề có đất trời, lúc ấy ta sẽ khóc vì sung sướng. Có điều, anh đừng lăng nhục con gái ta, tha thứ cho ta. Còn làm việc thì chừng nào ta còn đi đứng được, ta sẽ làm lụng không tiếc sức. Ta sẽ làm hết mọi việc. Chỉ cần anh bảo ta một câu…”
Đứng riêng một chỗ trên bờ sông, bằng điệu bộ và toàn bộ vẻ mặt của mình, bà lão như muốn nói với ông già: “Gắng lên ông già! Ông thấy không, nó tha thứ cho ông rồi đó. Cứ làm như tôi bảo là ổn cả thôi mà.”

Thằng bé ngủ. Chỉ có một lần nó thức giấc khi có tiếng súng nổ vang ầm ở đâu đó. Rồi nó lại ngủ thiếp đi. Kiệt lực vì hôm qua mất ngủ và lại vừa qua một trận ốm, hôm nay nó ngủ một giấc ngon lành, say lì. Trong giấc ngủ, nó cảm thấy mình nằm khoan khoái trên giường, duỗi dài một cách thoải mái, người không nóng, cũng không ré. Chắc hẳn nó sẽ ngủ rất lâu nếu không có bà và già Bêkây. Hai người cố nói nhỏ, nhưng tiếng bát đĩa lanh canh làm thằng bé thức giấc.

- Cầm lấy cái bát to này. Lấy cái đĩa nữa. – Bà thì thầm một cách sôi nổi ở phòng ngoài. – Còn ta sẽ mang cái xô và cái nong. Ôi chao, lưng đau như giần. Chúgnt a đã làm xong bao nhiêu việc. Nhưng ơn trời, ta mừng quá đi mất.
- Ôi, còn phải nói, ênêkê, con cũng mừng lắm. Hôm qua con muốn chết đi cho rồi. Nếu không có Gungiaman thì con đã tự huỷ hoại thân con rồi.
- Thế mà còn nói. – Bà mắng át đi. – Lấy ớt rồi chứ? Ta đi đi. Chính thượng đế ban cho món qùa để cho vợ chồng chị làm lành với nhau. Ta đi đi, đi đi thôi.
- Nó vẫn ngủ à?
- Cứ để cho nó ngủ một lúc nữa. – Bà đáp. – Khi nào làm xong, ta sẽ mang súp thịt thật nóng cho nó.
Thằng bé không ngủ nữa. Ngoài sân có tiếng chân rậm rịch và tiếng người nó. Già Bêkây cười, cô Gungiaman và bà cũng cười đáp lại. Có cả tiếng nói của những người lạ. “Chắc là nhữgn người đến đêm hôm qua. – Thằng bé đoán chắc. – Như vậy là họ vẫn chưa đi”. Chỉ không nghe thấy tiếng ông Mômun, cũng không thấy ông. Ông đâu? Ông bận việc gì?

Thằng bé lắng tai nghe tiếng nói ở bên ngoài, chờ ông. Nó rất muốn nói chuyện với ông một lúc về những con hươu Maran nó trông thấy hôm qua. Mùa đông sắp đến rồi. Cần để lại nhiều cỏ khô hơn nữa trong rừng cho hươu. Để cho hươu ăn. Cần làm cho hươu quen đi, để nó hoàn toàn không sợ người, mà vượt qua sông đến thẳng đây, vào sân này. Hươu đến đây thì phải cho nó ăn thứ gì nó thích nhất. Không biết hươu thích gì nhất nhỉ? Giá mà tập được cho hươu Maran con quen đi để mình đi đâu nó cũng theo sau thì hay quá. Thế thì tuyệt vời. Có lẽ nó sẽ theo thằng bé đến trường chăng?...

[Siren]

Thằng bé chờ ông, nhưng chẳng thấy ông đâu. Chỉ có Xâyđăcmat độtnhiên xộc vào. Anh có điều gì rất vừa ý. Anh rất vui vẻ, lắc la lắc lư, mỉm cười một mình. Khi anh ta tới gần, mùi rượu xông lên nồng nặc. Thằng bé rất không ưa cái mùi gay gắt khó chịu ấy, nó khiến thằng bé nhớ tới thói độc đoán của Ôrôzơkun, những đau khổ của ông và của già Bêkây. Nhưng khác với Ôrôzơkun, Xâyđăcmat rượu vào thì lại trở nên hiền từ, vui vẻ, nói chung là nom hơi ngây ngô cù rù, mặc cù ngay lúc không say anh cũng chẳng có gì thông minh khác người. Những lúc như thế, giữa anh ta và ông Mômun thường diễn ra cuộc nói chuyện đại khái như sau:
- Có chuyện gì mà cứ mủm mỉm cười như thằng ngố thế, Xâyđăcmat? Cả anh mà cũng đâm ra đổ đốn rồi ư?
- Ăcxakan ơi, con yêu ông lắm! Thực đấy, ăcxakan ạ, yêu chẳng khác gì bố đẻ của con.
- Rõ chán, vào cái tuổi của anh mà lại như thế! Người khác thì lái ô-tô đi đây đi đó, còn anh thì không sai khiến được cái lưỡi của mình. Tôi mà ở tuổi anh thì ít nhất tôi cũng lái máy kéo.
- Ăcxankan ơi, ở trong quân đội ông chỉ huy bảo con rằng con không có khả năng về khoản đó. Nhưng con là bộ binh, ăcxankan ạ, mà không có bộ binh thì không làm ăn gì được.
- Bộ binh! Anh là thằng đại lãn chứ bộ binh gì. Vậy mà lấy được cô vợ… Trời không có mắt. Một trăm thằng như anh không đáng giá một mình Gungiaman…
- Chính bởi thế chúng con mới ở đây, ăcxandan ạ, chỉ có mỗi một mình với một mình cô ấy.
- Thôi chả bõ nói với anh. Người khoẻ như con bò mộng, vậy mà trí khôn thì… - Ông Mômun khoát tay, ra chiều thất vọng.
- Mu-u-u. – Xâyđăcmat làm tiếng bò kêu và cùng cười với ông cụ.
Rồi anh dừng lại ở giữa sân, cất tiếnghát bài ca kì lạ, nghe được ở đâu không biết:

Từ dãy núi màu hung, màu hung
Ta cưỡi con ngựa sắc hung đi tới.
Ơi hỡi thương nhân áo hung, mở cửa ra,
Chúng ta sẽ uống rượu vang màu hung.
Từ dãy núi màu nâu, màu nâu
Ta cưỡi con bò đực sắc hung đi tới.
Này hỡi thương nhân áo nâu, mở cửa ra
Chúng ta sẽ uống rượu vang màu nâu

Và cứ như thế có thể tiếp tục bất tận, bởi vì ở trên núi xuống, anh cưỡi lạc đà, cưỡi gà trống, cưỡi chuột, cưỡi rùa, tất cả những gì có thể di chuyển được. Lúc Xâyđăcmat say, thằng bé còn thích anh hơn là lúc anh tỉnh…
Vì thế, khi Xâyđăcmat chuếnh choáng say bước vào, thằng bé niềm nở mỉm cười với anh.
- Ơ kìa! – Xâyđăcmat kêu lên ngạc nhiên. – Thế mà nghe bảo cháu ốm. Nhưng cháu có ốm gì đâu. Tại sao cháu không ra sân chạy chơi? Thế này không được… - Anh ta nằm vật xuống giường cạnh thằng bé, người anh ta toả ra mùi rượu, có cả mùi thịt sống ở tay và quần áo. Anh ta vần vò và hôn thằng bé. Hai má anh ta tua tủa râu cứng đâm rát mặt nó.
- Này thôi đi, chú Xâyđăcmat, - Thằng bé van. – Thế ông cháu đâu, chú có thấy ông cháu đâu không?
- Ông cháu ở ngoài ấy, làm các món ấy, - Xâyđăcmat khoa hai tay một cách vu vơ trong không trung. – Chúng ta… chúng ta đã kéo cây gỗ dưới nước lên. Vì thế mọi người uống chút rượu cho ấm. Hiện giờ ông cháu đang nấu chính cái ấy, ở nấu thịt ấy mà. Cháu dậy đi. Mặt quần áo vào, rồi chú cháu ta ra ngoài ấy đi. Sao lại thế! Như thế không đúng. Mọi người đều ở ngoài ấy; vậy mà một mình cháu ở đây.
- Ông không cho phép cháu ra khỏi giường – Thằng bé nói.
- Đừng nói thế, không cho phép là thế nào? Ta ra xem đi. Hôm nay là ngày đặc biệt. Bát nhờn mỡ, thìa nhờn mỡ, miệng cũng nhờn mỡ…

[Siren]

Thằng bé loạng choạng theo Xâyđăcmat ra khỏi nhà. Ở trong núi hôm nay trời có gió, ít mây. Mây chuyển chỗ nhanh chóng trên bầu trời. Trong lúc thằng bé đi qua hiên, thời tiết thay đổi đột ngột hai lần: đang nắng chói chang trở thành u ám đến khó chịu. Thằng bé cảm thấy đầu nó nhức nhối vì thời tiết thay đổi đột ngột. Cơn gió mạnh thốc sau lưng, khói từ đống lửa tạt vào mặt. Mắt cay sè. “Hôm nay chắc là cả xóm giặt quần áo.” – thằng bé nghĩ bụng, đống lửa thường được nhóm lên ở sân trong ngày tổng vệ sinh quần áo, để đun nước cho cả ba nhà bằng cái chảo đồ sộ đen sì. Một người không nâng nổi cái chảo lớn đó. Già Bêkây cùng cô Gungiaman hợp sức khiêng nó lên.

Thằng bé thích dịp tổng vệ sinh quần áo. Thứ nhất, đống lửa ở bếp ngoài trời, có thể nghịch lửa được, không như ở trong nhà. Thứ hai, phơi phóng quần áo đã giặt cũng là chuyện rất thú vị. Vải trắng, xanh, đỏ phơi trên dây làm sàn đẹp hẳn lên. Thằng bé còn thích lên đến gần những quần áo giăng trên giây, áp má vào mặt vải ướt.
Lần này trong sân chẳng thấy có quần áo gì cả. Vậy mà lửa bốc đùng đùng dưới cái chảo lớn, hơi bốc nghi ngút từ cái chảo đang sôi, chất đầy ắp những tảng thịt lớn. Thịt đã chín: mùi thịt và mùi bếp lửa thơm lừng, làm ứa nước miếng. Già Bêkây mặc bộ áo váy mới màu đỏ, đi đôi ủng giả da mới, choàng chiếc khăn hoa trễ xuống vai, lúi húi trên đống lửa, hớt bọt váng bằng một cái muôi, còn ông Mômun quì gối cạnh già, lật giở những khúc củi đang cháy trong bếp.

- Đây kìa, ông cháu đấy. – Xâyđăcmat nói với thằng bé. – Ta ra đi.
Và anh cất tiếng ê a:
Từ dãy núi màu hung, màu hung
Ta cưỡi con ngựa sắt hung đi tới,
Vừa đúng lúc đó Ôrôzơkun từ nhà kho ló ra. Đầu y cạo nhẵn, tay cầm chiếc rìu, tay áo xắn cao.
- Chú mày lẩn đi đâu mất mặt thế? – Y gọi Xâyđăcmat giọng dậm doạ - Khách đang bổ củi kia kìa, - Y hất đầu về phía người lái xe đang bổ khúc củi. – Vậy mà chú mày lại hát với hổng.
- Vâng được, tôi làm nhoáy cái là xong thôi mà. – Xâyđăcmat nói cho Ôrôzơkun hài lòng và đi về phía người lái xe. – Nào, để tôi làm, người anh em.
Còn thằng bé tới gần ông nó đang quì gối cạnh bếp. Nó tới gần ông từ phía sau lưng.
-Ata.? – Nó gọi.
Ông không nghe thấy.
-Ata, - Thằng bé nhắc lại và chạm vào vai ông.

Ông già ngoảnh lại và thằng bé không nhận ra ông. Ông cũng say. Thằng bé không thể nhớ được có lần nào nó đã thấy ông dù chỉ là hơi chuếch choáng hơi men. Nếu có xảy ra chuyện như thế thì chỉ là ở nơi nào khác, trong đám tang các ông già Ixxưc-kun, tại đó người ta mời rượu vôtka tất cả mọi người, ngay cả đàn bà. Nhưng bỗng dưng như thế này thì đấy là chuyện chưa từng xảy ra với ông.

[Siren]

Ông già nhìn thằng bé chằm chằm, cái nhìn xa vắng, kì dị, ngây dại. Mặt ông nóng bừng và đỏ gay, và khi nhận ra cháu, mặt ông càng đỏ hơn. Mặt đỏ bừng lên rồi tái nhợt đi ngay. Ông vội vã đứng lên.
- Cháo bảo gì, hả? – Ông nói bừng giọng khàn khàn và ôm ghì cháu vào người. – Cháu bảo gì, hả? Cháu bảo gì? – Ngoài mấy tiếng đó, ông không thốt lên được câu gì khác, dường như đã mất tiếng nói.
Sự xúc động của ông truyền sang thằng bé.
- Ông ốm ư, ata? – Thằng bé hỏi, giọng lo lắng.
- Không, không. Ông chẳng làm sao cả, thế thôi. – Ông Mômun nói lí nhí. – Cháu đi đi, đi dạo đi một lúc. Còn ông phải trông bếp củi ở đây, chính cái ấy...

Ông gần như đẩy cháu ra và dường như quay lưng lại với toàn thế giới, lại quay mặt vào bếp. Ông quỳ gối và không ngoái lại, không nhìn đi đâu, chỉ bận bịu với ý nghĩ riêng của mình và với đống lửa. Ông già không thấy thằng cháu đứng tại chỗ một lúc, rồi đi trong sân, tới chỗ Xâyđăcmat đang bổ củi.
Thằng bé không hiểu có chuyện gì xảy đến với ông và có chuyện gì xảy ra trong sân. Mãi tới lúc đến gần nhà kho nói mới để ý thấy một đống thịt tươi đỏ lòm to lù lù chất trên tấm da trải trên đất, mặt lông xuống dưới. Ở mép tấm da còn rỉ ra những dòng máu nhợt nhạt. Cách đấy một quãng, chỗ người ta vứt những thứ bỏ đi, một con chó đang gầm gừ lôi cỗ lòng. Cạnh đống thịt, một người lạ, thân hình to lớn, ngồi xổm, nom lù lù như một khối đá tảng, mặt gã đen nhẻm. Đấy là Kôkêtai. Gã và Ôrôzơkun cầm dao chia thịt. Điềm tĩnh, thong thả, họ quẳng những khúc xương to dính thịt ra những chỗ khác nhau trên tấm da căng rộng.
- Khoái thật! Mùi thơm tuyệt! – Gã mugich vạm vỡ, mặt đen ngửi mùi thịt, nói bằng giọng trầm.
- Lấy đi, lấy đi, vứt vào đống của bác đi. – Ôrôzơkun nói với ông khách, tỏ ra rộng rãi. – Thượng đế ban cho chúng ta con này trong đàn của Ngài, nhân dịp bác tới đây. Không phải ngày nào cũng có dịp may thế này.

Ôrôzơkun vừa làm vừa thở phì phò, chốc chốc lại đứng lên, vuốt cái bụng căng tròn, như thể đã ních đầy một món gì đó. Có thể thấy ngay là y đã nốc nhiều rượu. Y khó thở, hơi thở khò khè, và ngật đầu ra sau để lấy hơi. Khuôn mặt bự thịt như cái vú bò của y bóng nhẫy lên vì đắc ý và no nê.

[Siren]

Thằng bé sững sờ, lạnh toát cả người khi nó thấy cái đầu hươu Maran có sừng dưới chân tường nhà kho. Cái đầu bị chặt rời ra lăn lóc trong đám bụi thấm những vệt máu giọt thẫm đen. Nom nó từa tựa như một gốc cây cong queo bị hất sang bên đường. Nằm lăn lóc cạnh cái đầu là bốn cái chân có móng bị chặt đứt ở khớp đầu gối.

Thằng bé kinh hãi nhìn cảnh tượng khủng khiếp ấy. Nó không tin vào mắt mình nữa. Trước mặt nó là cái đầu Mẹ Hươu Sừng… Nó muốn chạy khỏi đây, nhưng đôi chân không tuân theo ý nó. Nó đứng nhìn cái đầu chết,đã biến dạng hẳn đi của con hươu Maran cái lông trắng. Chính con hươu hôm qua còn là mẹ Hươu Sừng, hôm qua còn nhìn nó từ bờ bên kia bằng cái nhìn hiền từ chăm chú, hôm qua thằng bé đã tưởng tượng mình nói chuyện với chính hươu mẹ này, đã cầu khẩn hươu mẹ dùng sừng đem đến cho già Bêkây chiếc nôi thần có chuông treo. Tất cả những cái đó bỗng nhiên biến thành đống thịt không có hình thù, tấm da lột, những cẳng chân bị chặt và cái đầu bị vứt ra kia.
Nó nên bỏ đi là phải, nhưng nó vẫn đứng ngây ra như hoá đá, không hiểu được tất cả những chuyện đó đã xảy ra như thế nào và tại sao lại như thế. Gã mugich lực lưỡng mặt đen ngồi chia thịt dùng mũi dao nhọn thọc lấy quả bầu dục trong đống thịt và đưa cho thằng bé.
- Cầm lấy, chú bé, đem mà nướng than, ngon lắm nhé! – gã nói.
Thằng bé không động đậy.
- Cầm lấy! – Ôrôzơkun ra lệnh.
Thằng bé giơ tay ra mà không hề cảm thấy tay mình đang làm gì, và bây giờ nó đứng thẫn ra, bàn tay lạnh giá nắm chặt quả bầu dục mềm mại còn ấm của Mẹ Hươu Sừng. Lúc đó, Ôrôzơkun cầm sừng nhấc đầu con hươu trắng lên.
- Ôi, nặng quá! – Y xách bổng lên, đưa đi đưa lại. – Chỉ riêng cỗ sừng cũng bao nhiêu kí rồi.
Y đặt cái đầu ghế nghiêng lên khúc gỗ, cầm lấy rìu và bắt đầu chặt để tách cỗ sừng ra khỏi sọ.
- Cỗ sừng chúa quá! – Y vừa nói vừa chém phập lưỡi rìu vào gốc sừng, tiếng lắc rắc nghe rõ mồn một. – Chúng tao kiếm cái này cho ông mày đấy. – Y nháy mắt với thằng bé. – Khi nào ông già qua đời, chúng ta sẽ đặt cỗ sừng lên mộ ông. Bấy giờ thử xem kẻ nào dám bảo chúng ta không kính trọng ông cụ. Kính trọng quá đi chứ! Được cỗ sừng như thế này thì dẫu có chết ngay hôm nay cũng hả dạ! – Y vừa cười hô hố vừa nhắm chỗ bổ rìu.
Cỗ sừng không chịu thua. Thì ra chặt được nó không phải dễ. Say rượu, Ôrôzơkun, chặt không đúng chỗ, vì thế y nổi khùng. Cái đầu trật khỏi khúc gỗ, rơi xuống. Thế là Ôrôzơkun vung rìu bổ vào cái đầu trên mặt đất. Cái đầu bắn văng đi, y cầm rìu đuổi theo.

Thằng bé run rẩy, mỗi lần như thế nó lùi lại một bước, nhưng nó không đủ sức bắt mình rời khỏi chống này. Như trong cơn ác mộng, một sức mạnh khủng khiếp và khó hiểu khiến nó bị chôn chân tại chỗ, nó đứng ngây ra và ngạc nhiên vì con mắt lờ đờ, không chớp của Mẹ Hươu Sừng chẳng hề tránh né chiếc rìu. Con mắt không chớp, không nheo lại vì sợ hãi. Cái đầu đã bê bến bùn đất từ lâu, nhưng con mắt vẫn trong trẻo, và dường như vẫn nhìn thế giới với vẻ ngạc nhiên câm lặng, ngưng đọng như lúc cái chết chợt đến với nó. Thằng bé sợ Ôrôzơkun say rượu sẽ bổ trúng con mắt.
Sừng vẫn không rời ra. Ôrôzơkun mỗi lúc một mất bình tĩnh, trở nên hung hãn, và không còn phân biệt gì nữa, cứ chém bừa vào cái đầu, bổ cả bằng sống và lưỡi rìu.
- Như thế thì làm gãy sừng mất. Đưa tôi nào. – Xâyđăcmat tới gần.
- Xê ra! Ta tự làm lấy! Gãy thế nào được, nói láo! – Ôrôzơkun thở hổn hển, vung rìu.
- Thôi thì tuỳ ông, - Xâyđăcmat nhổ bọt, rồi đi về nhà mình.
Gã mugich vạm vỡ mặt đen đi theo anh ta, lễ mễ tiếp tục tùng xẻo cái đầu Mẹ Hươu Sừng ở sau nhà kho. Có thể cho rằng y đang làm một việc trả thù mà y hằng mong đợi từ lâu.
- À, mày! Đồ khốn kiếp! – miệng sùi bọt mép, y dùng mũi ủng đá cái đầu, tuồng như cái đầu chết có thể nghe được tiếng nói của y. - Ồ không, láo khoét! – Y cầm rìu xông tới liên tiếp. – Tao mà không trị được mày thì tao không đáng sống nữa! Cho mày biết tay này! Cho mày biết tay này – Y ra sức vung rìu chém lấy chém để.
Cái sọ nứt răng rắc, mảnh xương văng tứ tung.

Thằng bé kêu lên một tiếng thất thanh khi lưỡi rìu bất ngờ chém ngang con mắt. Từ ổ mắt vỡ toác, một chất nước đặc sệt, thẫm màu ứa ra. Con mắt đã chết, biến mất, chỉ còn là một lỗ hổng trống rỗng…
- Đầu rắn gấp mười thế này ta cũng bổ vỡ được! Sừng cứng gấp mười lần thế này ta cũng bẻ gãy như thường! – Ôrôzơkun gầm gừ trong cơn tức tối và căm thù man rợ đối với cái đầu vô tội này.
Cuối cùng y đã bổ vỡ được cái sọ ở đỉnh và ở trán. Thế là y quẳng rìu đi, hay tay chộp lấy cỗ sừng, dùng chân đạp gí cái đầu xuống đất, hung hãn ra sức vặn cỗ sừng. Y vặn cho nó bật ra, và cỗ sừng kêu răng rắc như đám rễ cây bị vặn đứt. Đấy chính là cỗ sừng mà thể theo lời cầu khẩn của thằng bé, lẽ ra Mẹ Hươu Sừng sẽ treo chiếc nôi thần lên đó để đem tới cho Ôrôzơkun và già Bêkây…

Thằng bé choáng váng. Nó quay đi, bỏ rơi quả bầu dục xuống đất và chậm chạp lê bước dời khỏi nơi này. Nó rất sợ là nó sẽ ngã hay ói mửa ngay tại đây, trước mắt mọi người. Mặt tái mét, mồ hôi lạnh nhơm nhớp trên trán, nó đi qua cạnh cái bếp đang bùng bùng ngọn lửa, ở đó hơi nóng đang cuồn cuộn bốc lên từ chiếc chảo và ông Mômun khốn khổ của nó vẫn như trước, ngồi quay lưng lại với cả thế giới, quay mặt vào bếp. Thằng bé không muốn làm phiền ông. Nó muốn mau mau lần về tới giường, đi nằm, trùm chăn kín đầu. Không nhìn, không nghe gì hết. Quên đi…

[Siren]

Không dè nó lại gặp già Bêkây từ phía trước đi tới. Mặc diện một cách lố lăng, nhưng mặt vẫn đầy những vết thâm tím do trận đòn của Ôrôzơkun để lại, thân hình gầy nhom và vui vẻ không đúng lúc, hôm nay già tất tưởi lo liệu cho “bữa thịt trọng đại”.
- Cháu làm sao thế? – Bêkây giữ thằng bé lại.
- Cháu nhức đầu. – Thằng bé nói.
- Cháu yêu quí của già, cháu ốm đây mà. – đột nhiên cảm thấy lòng dạt dào trìu mến, già Bêkây nói và hôn thằng bé tới tấp.
Bêkây cũng say rượu. Người chị ta cũng sặc sụa mùi vôtka đáng ghét.
- Thằng bé đau đầu. – Chị ta lầm bầm với giọng cảm động. – Cháu thân thương của già? Chắc cháu muốn ăn phải không?
- Không, cháu không muốn. Cháu muốn đi nằm.
- Thế thì ta đi đi, ta đi đi, già sẽ thu xếp chỗ cho cháu nằm. Tội gì cháu đi nằm một thân một mình. Mọi ngưi sẽ có mặt đầy đủ ở nhà già. Cả khách, cả người nhà. Thịt cũng xông rồi mà. – Và Bêkây lôi thằng bé theo.
Khi Bêkây và thằng bé đi qua bếp, Ôrôzơkun ló ra từ sau nhà kho, mặt nhễ nhại mồ hôi và đỏ như cái vú bị viêm. Y đắc chí quẳng xuống cạnh ông Mômun cỗ sừng hươu Maran đã chặ rời ra. Ông già nhỏm dậy.
Không nhìn ông già, Ôrôzơkun nhất xô nước lên và dốc ngược cái xô trên đầu, vừa dội nước vừa uống.
- Bây giờ ông có thể chết được rồi đấy. – Gã nói nhát gừng, ngừng uống, rồi lại áp mặt vào xô nước.
Thằng bé nghe thấy ông nó lắp bắp:
- Cám ơn con, cảm ơn. Bây giờ dẫu có chết cũng không đáng sợ. Đúng thế, như vậy là ta được trọng vọng, được tôn kính…
- Cháu về nhà đây. – Thằng bé nói, cảm thấy toàn thân bủn rủn.
Già Bêkây không nghe.
- Chẳng tội gì cháu lại nằm nhà một mình. – và già gần như lôi thằng bé vào nhà, đặt nó nằm trên chiếc giường trong góc nhà.
Trong nhà Ôrôzơkun, tất cả đã sẵn sàng cho bữa ăn. Mọi món đã nấu nướng xong cả. Bà và Gungiaman sôi nổi làm tất cả những việc đó. Già Bêkây chạy đi chạy lại ở sân, giữa nhà và bếp. Trong lúc chờ đợi bữa thịt long trọng, Ôrôzơkun và gã Kôkêtai vạm vỡ mặt đen dùng tạm chút trà tiêu khiển. Họ nửa nằm nửa ngồi trên những tấm chăn màu, khuỷu tay tì lên những chiếc gối. Cả hai lập tức đều ra bộ oai vệ và cảm thấy mình như những ông hoàng. Xâyđăcmat rót trà ít một vào bát cho họ.

Còn thằng bé nằm im thít trên giường, toàn thân tê dại trong trạng thái căng thẳng. Nó lại ớn rét. Nó muốn trở dậy và lánh ra chỗ khác, nhưng nó sợ rằng chỉ cần dời khỏi giường là nó ói mửa liền. Vì thế nó quằn quại cố giữ cái cục mắc trong họng. Nó không dám động đậy lần nữa.
Lát sau, mấy người đàn bà gọi Xâyđăcmat ra sân. Rồi anh ta xuất hiện ở cửa với một cái bát tráng men cực to đầy tú hụ thịt bốc khói. Anh ta bê cái bát thịt đó một cách khó nhọc và đem đến đặt trước mặt Ôrôzơkun và Kôkêtai. Mấy người đàn bà theo sau bưng vào những món ăn khác nữa.
Mọi người bắt đầu ngồi vào chỗ, chuẩn bị dao và đĩa. Trong lúc đó, Xâyđăcmat rót vôtka. – Anh ta cười hô hố, nghiêng đầu chỉ mấy cái chai trong góc nhà.

Ông Mômun tới sau cùng. Hôm nay ông già có một bộ dạng kì lạ, thảm hại khác thường. Ông muốn ngồi ghế vào một chỗ nào bên cạnh, nhưng gã Kôkêtai vạm vỡ mặt đen dỏ ra rộng rãi, bảo ông cụ ngồi cạnh gã.
- Cụ đến đây, ăcxakan.
- Cảm ơn, chúng tôi ngồi đây, chúng tôi là người nhà mà. – ông Mômun toan từ chối.
- Nhưng cụ là người cao tuổi nhất, - Kôkêtai nài và kéo ông cụ ngồi giữa hắn với Xâyđăcmat. – Acxakan ạ, chúng ta sẽ uống rượu mừng sự thành công này của cụ. Mời cụ lên tiếng trước tiên.
Ông Mômun ngập ngừng hắng giọng.
- Chúc cho sự hoà thuận trong nhà này. – Ông nói một cách gượng gạo. - Ở đâu có hoà thuận thì ở đấy có hạnh phúc, các con ạ.
- Đúng thế, đúng thế! – Mọi người hùa theo, dốc ngược cốc rượu vào miệng.
- Sao lại thế, cụ? Không, như thế không ổn! Cụ chúng mừng hạnh phúc cho rể và con gái, vậy mà chính cụ lại không uống. – Kôkêtai trách ông Mômun, còn ông cụ có vẻ bối rối.
- À vâng, nếu là để chúc mừng hạnh phúc thì tôi uống cũng được. – Ông già vội nói.
Trước con mắt ngạc nhiên của mọi người, ông tợp một hơi gần hết cốc vôtka đầy, và choáng váng, ông lúc lắc mái đầu già nua.
- Giỏi lắm!
- Ông già của chúng ta thật khác người!
- Ông già của chúng ta cừ khôi lắm!
Tất cả đều cười, tất cả đều hài lòng, tất cả đều khen ngợi ông già.

[Siren]

Trong nhà nóng bức và ngột ngạt. Thằng bé nằm trên giường, lòng tràn ngập nỗi day dứt nặng nề, luôn luôn buồn nôn. Nó nằm nhắm mắt và nghe thấy những người say rượu nhai nhóp nhép, gặm sồn sột, hít khìn khịt, ngốn nuốt thịt Mẹ Hươu Sừng. Họ mời nhau những miếng ngon, chạm những chiếc cốc lem luốc với nhau, bỏ những khúc xương đã gặm vào bát.

- Không phải là thịt thường, mà là thịt ngựa non! – Kôkêtai chép môi, khen ngợi.
- Sống trong núi mà không chén thứ thịt như thế này thì thật ngờ nghệch, chúng tôi đâu phải là đồ ngốc. – Ôrôzơkun nói.
- Đúng, chính vì thế ta mới ở đây. – Xâyđăcmat phụ hoạ.
Mọi người đều khen thịt Mẹ Hươu Sừng: cả bà, cả già Bêkây, cả Gungiaman, thậm chí cả ông Mômun. Thằng bé cũng được người ta dúi cho một đĩa thịt và những thức ăn khác nữa. Nhưng nó từ chối, và thấy nó khó ở, những người say rượu để nó yên.

Thằng bé nghiến chặt răng nằm yên. Nó có cảm giác rằng như thế dễ nén cơn buồn nôn hơn. Nhưng nó càng đau khổ hơn vì thấy rõ sự bất lực của mình: nó không đủ sức làm một điều gì để trừng phạt những người này, những người đã giết Mẹ Hươu Sừng. Trong cơn giận chính đáng và trẻ con của nó, trong lúc tuyệt vọng, thằng bé nghĩ ra những cách trả thù khác nhau, tựa hồ như nó có thể trừng phạt họ, bắt họ phải hiểu là họ đã phạm một tội ác ghê gớm như thế nào. Nhưng nó chẳng nghĩ được cách gì hay hơn ngoài cách tưởng tượng đến việc cầu cứu Kulubêc. Phải, chính anh thanh niên mặc áo khoác ngắn quân nhân cùng với những người lái xe trẻ tuổi đánh xe đi lấy cỏ khô trong đêm bão tuyết ấy. Trong tất cả những người thằng bé biết, đấy là người duy nhất có thể khuất phục được Ôrôzơkun, nói đốp vào mặt y tất cả sự thật.

… Nghe thằng bé gọi, anh phóng cam-nhông tới, nhảy ra khỏi buồng lái, khẩu tiểu liên nhăm nhăm:
- Họ đâu?
- Kia ạ.
Hai chú cháu chạy vào nhà Ôrôzơkun, xô bật tung cửa.
- Đứng im! Giơ tay lên! – Từ ngưỡng cửa, Kulubêc ra lệnh, giọng hăm doạ, tay chĩa tiểu liên.
Tất cả đều bàng hoàng. Họ ngây ra vì sợ, ai ngồi đâu nguyên đấy. Những miếng thịt mắc trong cổ họng họ. Tay nhờn mỡ cầm những khúc xương đang gặm, má và miệng nhờn mỡ, thịt no rượu say, họ thậm chí không động cựa được nữa.
- Này, đứng lên, tên súc sinh! – Kulubêc gí tiểu liên vào thái dương Ôrôzơkun. Còn y run như cầy sấy, sụp xuống chân Kulubêc, nói lắp bắp.
- Xi-xi-in rủ lòng-lòng thư-ương, xin đừng-đừng gi-giết t-tôi!
Nhưng Kulubêc một mực không khoan nhượng.
- Đi ra, đồ súc sinh! Mày đến ngày tận số rồi! – Anh đá một cú trời giáng vào cái mông béo mỡ của Ôrôzơkun, buộc y phải đứng dậy, ra khỏi nhà.
Tất cả những người có mặt đều hoảng sợ và im thin thít, theo ra sân.
- Đứng sát vào tường! – Kulubêc ra lệnh cho Ôrôzơkun. – Vì mày đã giết Mẹ Hươu Sừng, vì mày đã chặt cổ sừng mẹ dùng để mang chiếc nôi, mày phải chết.
Ôrôzơkun ngã nhào xuống đất bụi. Y bắt đầu bò lê, rú lên, rên rỉ:
Xin đừng giết tôi, tôi chẳng có con cái gì cả. Tôi chỉ có một một mình trên đời. Tôi chẳng có con trai, cũng chẳng có con gái…
Thói kiêu ngạo, vênh váo của y biến đâu mất rồi! Một tên hèn nhát thảm hại, mạt hạng. Thứ người như thế thậm chí người ta không bõ giết…
- Thôi được, ta chẳng thèm giết hắn làm gì, - Thằng bé nói với Kulubêc. – Nhưng phải đuổi hắn cút xéo khỏi nơi đây và bảo hắn không bao giờ được quay trở lại nữa. Ở đây không cần đến hắn. Đuổi hắn đi.
Ôrôzơkun đứng lên, xốc lại quần, và không dám ngoái nhìn lại, lật đật chạy đi, thân hình béo ị, phục phịch, chiếc quần galifê xệ xuống. Nhưng Kulubêc chặn y lại:
- Đứng lại! Chúng ta nói với ngươi một lời cuối cùng. Ngươi sẽ không bao giờ có con. Ngươi là kẻ độc ác và vô dụng. Ở đây chẳng ai ưa ngươi. Rừng không ưa ngươi, không một cái cây nào, thậm chí không một ngọn cỏ nào ưa ngươi. Ngươi là tên phát xít. Cút đi và không bao giờ được vác mặt về đây nữa. Xéo nhanh chân lên!
Ôrôzơkun chạy thẳng một mạch, không hề ngoái cổ lại.
- Snen! Snen! – Kulubêc cười ha hả tống tiễn y đi và để doạ y, anh bắn chỉ thiên một tràng tiểu liên.
Thằng bé vui sướng và hoan hỉ. Khi Ôrôzơkun mất dạng, Kulubêc nói với tất cả những người khác đang đứng ở cửa, xem ra họ có vẻ bối rối:
- Sao các ông các bà lại chung sống với một kẻ như thế? Các ông các bà không thấy hổ thẹn sao?

Thằng bé cảm thấy nhẹ nhõm. Thế là đã thực hiện được một việc xét xử công bằng. Và nó tin vào mơ ước cảu mình đến nỗi nó quên bẵng nó đang ở đâu, nhân dịp gì mà người ta đánh chén trong nhà Ôrôzơkun.

[Siren]

… Tiếng cười rộ lên lôi nó trở lại từ trạng thái khoan khoái ấy. Thằng bé mở mắt, lắng nghe. Ông Mômun không còn ở trong phòng. Ông ra ngoài, chắc là đi đâu có việc gì đó. Đàn bà thu dọn bát đĩa. Người ta chuẩn bị bưng trà lên. Xâyđăcmat đang lớn tiếng kể chuyện gì không rõ. Những người ngồi đấy cười, nghe anh ta kể.
- Rồi sao nữa?
- Kể đi!
- Này, nghe đây, cậu kể đi, kể lại lần nữa đi, - Ôrôzơkun cười lăn lộn, yêu cầu. – Lão nói về việc ấy như thế nào? Cậu doạ lão ra sao. Ôi, tôi không sao nhịn được cười!

- Thế này nhé. – Xâyđăcmat vui lòng kể lại câu chuyện lần nữa. – Chúng tôi vừa mới cho ngựa đến gần những con hươu Maran, còn chúng đứng ở rìa rừng, ba con cả thảy. Chúng tôi vừa buộc ngựa vào cây xong thì ông già chộp lấy tay tôi. Ông cụ nói: “Chúng ta không thể bắn hươu Maran được. Chúng ta là người Bugu, con cháu của Mẹ Hươu Sừng mà!” Ông cụ nhìn tôi, nom cụ cứ như đứa trẻ thơ. Mắt cụ van vỉ. Còn tôi, thật buồn cười đến chết được, chỉ muốn cười lăn ra. Nhưng tôi không cười. Trái lại, tôi làm bộ nghiêm trang, nói: “Sao thế, bố? Bố muốn vào tu chắc?” – “Không.” – ông cụ nói. “Bố nên biết rằng những chuyện hoang đường ấy người ta bịa ra từ thời tăm tối dưới quyền thống trị của các bai, chỉ cốt để doạ dân nghèo đấy thôi!” Thế là ông cụ há hốc mồm ra: “Anh nói gì lạ thế?” Tôi đáp: “Chính thế đấy, bố vứt quách câu chuyện đó đi, không thì con sẽ không nể bố già cả nữa đâu, con sẽ viết đơn tố cáo bố với cơ quan có trách nhiệm”.

- Ha-ha-ha! – Những người ngồi đây nhất loạt phá lên cười.

Ôrôzơkun cười nhiều hơn ai hết. Y cười hô hố, khoái chí ra mặt.

- Thế rồi chúng tôi lên đến gần. Loài thú khác thì đã nhảy biến đi từ lâu, không còn tăm tích đâu nữa, còn những con hươu Maran dỡ khôn dở dại này chẳng chạy gì cả, dường như chúng không sợ chúng tôi. Ờ được, càng tốt, - Xâyđăcmat say rượu kể chuyện, ra chiều khoe khoang. – Tôi cầm súng đi trước. Ông già đi sau. Tôi bỗng cảm thấy nghi ngại. Cả đời tôi chưa hề bắn lấy một con chim sẻ. Mà đây là việc quan trọng. Tôi mà bắn trượt thì chúng sẽ rông tuốt vào rừng, có mà tìm khướt. Có giỏi thì cứ đuổi theo chúng. Chúng sẽ vượt đèo sang bên kia cho mà xem. Làm thế ích gì cho ai, mồi săn như thế mà bỏ lỡ hay sao? Ông già của chúng ta là người đi săn, hồi xưa ông đã từng hạ một con gấu. Tôi bèn bảo ông cụ: “Cụ ơi, súng đây, cụ bắn đi!” Ông cụ nhất định không chịu! Ông cụ bảo: “Anh bắn đi”. Tôi bảo ông cụ: “Nhưng con đang say rượu mà”. Tôi lảo đảo, tuồng như đứng không vững. Thì chính ông cụ đã thấy lúc kéo được cây gỗ dưới sông lên, tôi cùng với các bác đánh ngã một chai rượu mà. Vì thế tôi mới giả vờ say.

- Ha-ha-ha!...

- Tôi nói: “Con bắn thì thế nào cũng trượt, hươu Maran sẽ chạy mất, nó không trở lại lần thứ hai nữa đâu. Mà ông con ta không nên trở về tay không. Chính ông biết đấy. Về tay không thì coi chừng. Chúng ta được phái đến đấy để làm gì?”. Ông cụ lặng thinh, nhưng không cầm lấy súng. Tôi nói: “Thôi tuỳ ông”. Tôi bỏ súng xuống và làm như định bỏ đi. Ông cụ theo tôi. Tôi nói: “Con thì con chẳng cần, Ôrôzơkun có đuổi con thì con xin vào làm ở nông trường quốc doanh. Còn ông, ông đi đâu lúc tuổi già này?”. Ông cụ lặng thinh. Thế là, để cho mùi mẫn hơn nữa, tôi khe khẽ hát:
Từ dãy núi màu hung, màu hung.
Tôi cưỡi con ngựa sắc hung đi tới
Ôi hỡi thương gia áo hung, mở cửa ra!..

- Ha-ha-ha!...

- Ông cụ tin là tôi say thực. Ông cụ đi lấy súng. Tôi cũng quay lại. Trong lúc chúng tôi cãi cọ, hươu Maran đã ra xa hơn một chút. Tôi nói: “Này, ông cẩn thận đấy, kẻo chúng bỏ đi thì đuổi không kịp đâu. Bắn đi, nhân lúc chúng còn chưa hoảng sợ”. Ông già cầm lấy súng. Chúng tôi bắt đầu lên đến gần. Còn ông cụ vẫn lẩm nhẩm như người dở dại: “Tha thứ cho con, hỡi Mẹ Hươu Sừng, xin Mẹ tha thứ cho con…” Còn tôi nhắc lại với ông cụ: “Cẩn thận đấy nhé, ông mà bắn trượt thì ông cứ chạy theo hươu Maran đi đâu thì đi, tốt hơn hết là đừng trở về nữa”.

- Ha-ha-ha!

Trong không khí chuyếnh choáng giữa những người say rượu đang cười hô hố, thằng bé càng cảm thấy nóng bức và ngột ngạt hơn, cơn đau nở phình ra, không chứa vừa trong đầu làm cho đầu muốn vỡ toác ra. Nó có cảm giác như có kẻ nào dùng chân đá vào đầu nó, có kẻ nào dùng rìu bổ vào đầu nó. Nó có cảm giác như có kẻ nào vung rìu chực bổ vào mắt nó, và nó nguẩy đầu, cố tránh né. Đang mệt lả vì nóng, nó bỗng thấy mình ở trong dòng sông lạnh giá. Nó đã biến thành cá. Đuôi, thân, vây, tất cả đều là cá, chỉ có đầu vẫn là đầu nó, mà lại đau nhức. Nó bơi trong khoảng mát lạnh dìu dịu tăm tối ngầm dưới nước và nghĩ rằng bây giờ nó sẽ mãi mãi là cá và không bao giờ trở lại núi nữa. “Ta sẽ không trở về, - Nó tự nói với mình. – Làm cá còn hơn, làm cá còn hơn…”