Dịch từ Nga sang Việt - hỏi đáp và trao đổi

[Hồng Lĩnh]

" Будьте как дома" tiếp theo... СИМФОНИЯ НА ТЕМУ МЕТРО
О московском метро написанны стихи и песни. Вы наверное много раз слышали. что станции нашего метро похожы на дворцовые залы. Иностранцы шутя говорят, что в других странах, дорогие строительные материалы добывают из-под земли, а в советском Союзе – наоборот—опускают под землю. Но строители нашего метро хотят, чтобы люди, которые проводят в метро по полтора часа ежедневно ( по дороге на работу и с работы) не чуствовали, что они находятся под землей, забывали об этом . Поэтому станции метро у нас строятся по прoектам лучших архитектуров и художников Советского Союза . Длина всех линии москоского метро составляет сейчас около двухсот километров, К моменту вашего приезда эта цифра, наверное уже увеличилась. Поезда метро идут один за другим с интервалом в одну-две минуты, по часам метро мосвичи, спешащие утром на работу, проверяет свои часы.
Когда мосвич получает новую квартиру, друзья первым делом спрашивают его, далеко ли от его дома станция метро. Если близко—значит, ритм его жизни будет более современным, за полчаса он сможет доехать до центра города, до его лучших театров и магазинов; практически весь город будет лежать у его ног.
Около метро и в метро всегда идет особенная жизнь. Влюбленные по вечерам назначают друг-другу свидания не где-нибудь, а возле станций метро, и молодой человек с букетом светов, стоящий под огненной буквой «М»( это символ метрополитена)—типичная деталь, нашего городского пейзажа,. Зимой в метро тепло—летом- прохладно, и всегда людно.
Да что там говорить о значении метро для нашей городской жизни. По територии Москва—огромный город, мы не любим тесноты и строимся просторно. Путь на метро из конца в конец Москвы занимает меньше часа, а на любом другом виде транспорта ,включая такси--- почти в двое дольше.Если когда нибудь после часу ночи , когда метро уже закрыто, вы окажетесь на краю Москвы далеко от дома, то сразу почуствуете себя, как ребенок, потеравший маму.
Мой единственный совет—прежде чем ехать куда-нибудь на метро, изучите план линий и точно определите, до какой станции вы собираетесь ехать и где лучше сделать пересадку. А не то окажетесь в положении иностраного туриста, который на каждой станции выходить из вагона, смотрит вокруг и удивляется, почему станции в московском метро называется одинаково---« Выход в город».

BẢN GIAO HƯỞNG VỀ CHUYÊN ĐỀ
TÀU ĐIỆN NGẦM
Về tàu điện ngầm ở Max-cơ-va đã được viết thành thơ, thành ca khúc . Có lẽ đã nhiều lần bạn được nghe là các ga tàu điện ngầm của chúng tôi giống như các gian phòng hoàng cung.Những người ngoại quốc khi đùa vui nói rằng : ở các nước khác những vật liệu quý được khai thác từ lòng đất còn ở Liên xô thì ngược lại – đem xuống dưới lòng đất. Nhưng những người thợ xây dựng đường tàu điện ngầm của chúng tôi thì mong muốn mọi người đi tàu một giờ rưỡi mỗi ngày ( chặng đường đi về từ công sở) cảm thấy quên đi cảm giác họ ở dưới lòng đất . Vì vậy các ga tàu điện ngầm của chúng tôi được xây theo đồ án thiết kế của những kiến trúc sư và các hoạ sỹ lỗi lạc của đất nước Xô viết . Độ dài đường tàu điện ngầm ở Max-cơ-va hiện nay gần 200 km. Đến lúc bạn đến con số chắc sẽ còn lớn hơn.. Các chuyến tàu nối đuôi nhau cách nhau một vài phút. Theo giờ tàu, những người dân Max-cơ-va vội đi làm kiểm tra đồng hồ của mình
Khi một người Max-cơ-va nhận căn hộ mới , câu hỏi đầu tiên của bạn bè là : Có xa ga tàu điện ngầm hay không?. Nếu gần thì có nghĩa là nhịp điệu cuộc sống của bạn sẽ hiện đại hơn , sau nửa giờ bạn có thể đến trung tâm thành phố , đến những rạp hát, những cửa hàng tốt nhất , thực tế là cả thành phố đều nằm dưới chân của bạn rồi .Bên cạnh và ở dưới tàu điện ngầm cuộc sống có nét đặc biệt .Những đôi lứa yêu nhau hẹn hò không phải đâu khác mà cạnh ga tàu điện ngầm , và hình ảnh một chàng trai trẻ với bó hoa trên tay đứng dưới ngọn đèn đỏ hình chữ “M” ( Biểu tượng tàu điện ngầm) – Là chi tiết đặc trưng trên bức tranh thành phố . Mùa đông ở trên tàu điện ngầm thì ấm áp, còn mùa hè thì mát mẻ và luôn đông người .
. Chẳng cần phải nói về ý nghỉa của nó trong đời sống thành phố chúng tôi . Về địa phận – Max-cơ-va là một thành phố khổng lồ . Chúng tôi không thích chật chội và xây dựng thành phố một cách thông thoáng . Đường đi tàu điện từ ga đầu đến ga cuối mất gần một tiếng đồng hồ, còn đi những phương tiện khác thời gian tốn gấp đôi. Nếu một khi nào đó sau một giờ đêm lúc tàu điện đóng cửa bạn đang ở ngoại ô cách nhà xa xôi thì lập tức bạn có cảm giác như đứa trẻ lạc mất mẹ vậy .
Tôi có một lời khuyên duy nhất này: Trước khi đi đâu đó trên tàu điện ngầm hãy nghiên cứu sơ đồ các tuyến và xác định chính xác bạn lên ga nào và chuyển ga ở đâu .Nếu không sẽ giống như một khách du lịch nước ngoài cứ mỗi ga lại xuống , nhìn quanh ngơ ngác không hiểu tại sao các ga tàu ngầm Max-cơ-va đều có tên gọi giống nhau là
“ LỐI RA THÀNH PHỐ”
НА КОГО МЫ ПОХОЖИ ?
Принято считать.что каждый народ имеет характерную внешность, Наверно и вам до приезда в Москву казалось, что все советские люди голубоглазные или сероглазые, светловолосые, высокие и крепкие ( не исключая женшин), как же сибиряки или казаки, о которых вы наверно, читали. и в первый же день вы убедились, что это представление было неправильным.
Конечно на московской улице вы могли повстречать такого человека, о котором можно с увереностью сказать « типичный русский», « типичный москвич», но не чаще,чем в любой другой европейской стране. Советский Союз—многонацианальная страна, и наша столица—как раз такой город, где говоря словами поэта , « Восток встречается с Западом». Во время вашей первой прогулки вы видели на улицах людей, похожих на скандинавов и на монголов, на индийцев и на жителей Средиземноморья.
Вот настоящий латиноамериканец...но нет, он мосвич и родился в Москве, и родители его тоже коренные москвичи, только бабушка или дедушка много лет назад переселились сюда из Азербайджана
А это Фин или Швед...нет, он тоже москвич, его отец родом из Белоруссии .
А эта девушка? Она наверное , Италянка? Нет, тоже Москвичка.
А этот молодой высокий человек с серыми глазами и светлыми волосами—он, конечно, тоже ностоящий Москвич? Нет, оказывается он приезжий, студент из Латвии, по-русски он говорит с небольшим среднеевропейским оцентом.
Возможно раньше вам казалось, что и одеваются советские люди как-то особенно. Теперь вы видите, что это не так. Выйдите вечером на улицу Горького или на проспект Калинина, это любимые места вечерных прогулок москвичей ( главным образом жителей центра, но приезжают сюда вечерами и из новых районов, особенно молодые люди)- как говорится, на других посмотреть и себя показать. Вряд ли ( вы увидите здесь людей в национальных русских рубахах навыпуск, в украинских свитepах или в восточных халатах; по улицам не спеша прогуляются по европейски одетые люди, каких можно было бы встритить и в Лондоне на Пикадилли, и в Париже в Елисейских полях. и в Вашавве на Маршаловской. Вы не увидите здесь только молодых людей одетых небрежно или вызывающе : Это у нас не принято. Но модно одетых - сколько угодно, даже больше чем нужно, скажет пожилой москвич... впрочем, пожилые люди во всех странах мира судят о моде примерно одиннаково. Если вы скажете, что во всех встреченных вами москвичах есть что-то общее вы не ощибетесь. Но не спешите с выводами: для того, что бы не просто почуствовать, но и понять это общее, надо поближе познакомиться с нами

CHÚNG TÔI GIỐNG AI ?
Có quan điểm chung là mỗi dân tộc có ngoại hình đặc trưng của mình.Hình như trước khi đến đây các bạn đều hình dung người dân Xô-viết là những người mắt xanh, mắt xám, tóc trắng , cao và rắn rỏi ( kể cả phụ nữ) giống như những người Xi-bi-ri hay dân Cô-dắc mà bạn đọc trong sách , và ngay ngày đầu tiên bạn chợt nhận ra rằng hình dung như vậy là nhầm rồi.
Tất nhiên trên đường phố Max-cơ-va bạn có thể bắt gặp một” người Nga điển hình” một “ Người Max-cơ-va điển hình “ nhưng không thường xuyên bằng ở bất kỳ nước Âu châu nào khác . Liên xô là quốc gia đa sắc tộc và thủ đô của chúng tôi- chính là một thành phố như vậy, nơi mà như lời một nhà thơ thì “ Phương Đông hoà với Phương Tây”. Trong cuộc dạo chơi đầu tiên bạn sẽ gặp trên phố những con người giống người Xơ-can-đi-na-vơ hay người Mông cổ, giống ngưới Ấn độ hay là người Trung Á vậy.
Kia hình như là người Mỹ la-tinh chính cống hay sao? ..không..nhầm rồi .Anh ta là người Max-cơ-va và sinh ra ở Max-cơ-va và cha mẹ cũng chính gốc Max-cơ-va đấy.Chỉ có ông hay là bà nhiều năm trước đây di cư đến từ A-dec-bai-gian mà thôi .
Còn đây là người Phần lan hay Thuỵ điển.?. không . Họ cũng dân Max-cơ-va đấy thôi. Bố họ có gốc gác Bạch Nga .Còn cô gái kia? Hình như cô ta là người Ý ? Không phải nốt - người Max-cơ-va đấy mà .
Còn cái cậu thanh niên cao kều mắt xám tóc sáng kia – anh ta tất nhiên là dân Max-cơ-va chính hãng chứ ? Không, anh ta là người quá giang thôi, là sinh viên đến từ Lát-via đấy mà , anh ta nói tiếng Nga pha cả giọng Trung âu .Có lẽ trước đây bạn nghĩ dân Xô-viết ăn vận có vẻ đặc biệt . Giờ thì bạn thấy không phải vậy . Hãy ra thăm các con phố Go-rơ-ki hay đại lộ Ca-li-nin vào buổi chiều –đây là chỗ người Max-cơ-va thích dạo chơi vào buổi chiều( chủ yều là dân trung tâm nhưng những cư dân ngoại ô nhất là thanh niên cũng đến đây) như người ta hay nói là để xem người và phô diễn mình . Chưa hẳn đâu ( bạn sẽ nhìn thấy ở đây những người mặc áo truyền thống Nga áo bỏ ngoài quần chẳng hạn ) , áo len dài tay U-cơ –rai-na hay là áo khoác phương Đông, rồi những người ăn mặc kiểu châu Âu thong dong dạo chơi trên các phố như là những người ta gặp ở Luân đôn trên khu Pi-ca-đi-ly hay ở Pa-ri trên những cánh đồng E-ly-xây, hay là ở Vác-sa-va vùng Ma-sa-lốp-xơ-ky...Bạn không những chỉ nhìn thấy ở đây những người thanh niên ăn mặc cẩu thả hay như cố ý chọc tức .Việc này chỗ chúng tôi không được thừa nhận . Nhưng mặc mốt thì thoả sức bao nhiêu tuỳ thích, thậm chí còn trên cả mức cần thiết.Tuy nhiên những người lớn tuổi ở tất cả các quốc gia đều nhìn nhận về mốt hầu như giống nhau.Nếu bạn nhận xét rằng trong những cuộc giao lưu với những người Max-cơ-va họ có cái gì đó chung như nhau thì bạn đã không nhầm . Đừng vội vàng đưa ra kết luận chỉ để đơn giản chỉ là cảm nhận mà là để hiểu biết thật sự thì phải gần gũi làm quen thêm với chúng tôi.

БУДЕМ ЗНАКОМЫ
Вы скоро заметите, что познакомиться с москвичом несложно : совсем не обязательно дожидаться, чтобы какой-то общий знакомый вас представил, вы можете и сами сказать « Давайте познакомимся», назвать себя и протянуть руку ( или так: назвать себя и протянуть руку и сказать при этом « Будем знакомы»). Разумеется перед этим должен состояться какой-то ( пусть небольшой) разговор: ну, например, вы спросили у незнакомого москвича дорогу. он любезно ответил на ваш вопрос, задал вам несколько встречных вопросов, и вы оба полняли, что вызываете друг у друга интерес. Можно пoзнакомиться и в середине беседы, как бы спохватившихсь сказать: « А теперь давайте познакомимся».
Если вы хотите можно попросить общего знакомого представить вас: ничего обычного в такой форме для нас нет, просто она не обязательна. Общий знакомый поведет вас друг к другу и скажет:» Позвольте вам представить такого-то» . после того он назавет ваши имена ( возможно дабавив еще несколько слов в кочестве рекомендации, например « Петров Владимир Сергеевич., старший научный сотрудник, работает в той же области и вы)
затем вы с Петровым пожмете друг другу руки—и знакомство состоялось . Как, правило, при этом произносятся этикетные фразы типа « очень рад» или очень приятно ( а можно и так:
« Давно хотел с вами познакомиться»») , но и это совершенно не обязательно: можно монча пожать руку своему новому знакомому.
Молодые люди при знакомстве у нас вообще не произносить слов « Будем знакомы», просто называют себя и пожимают друг другу руки
Разумется речь идет о неофициальном знакомстве в официальных делах свой этикет, который вам , конечно знаком.
Если вы знакомитесь с женшиной, есть такое правило: дама первая протягивает руку ( если считает это необходимым), но и об этом правиле, наверное, не стоит слишком много думать.

CHÚNG MÌNH SẼ LÀM QUYEN VỚI NHAU NHÉ.
Bạn sẽ mau chóng nhận ra rằng làm quen với người Max-cơ-va không phức tạp gì đâu. Hoàn toàn không nhất thiết phải chờ lúc có người quen giới thiệu mà bạn có thể tự mình nói là “ Xin phép được làm quen” , giới thiệu mình và đưa tay ra ( Hay là thế này: giới thiệu mình trước , chìa tay ra và nói : chúng ta sẽ là người quen”) . Tất nhiên là trước đó đã có câu chuyện gì ( dù là nhỏ thôi) chẳng hạn bạn hỏi đường một người không quen và anh ta chỉ cho bạn đến nơi đến chốn , hỏi bạn một số câu xã giao, và bạn cảm thấy là giữa hai người đã xuất hiện sự quan tâm . Có thể làm quyen cả khi giữa câu chuyện như sực nhớ ra và nói :
“ Còn bây giờ ta làm quyen nhé”
Nếu bạn muốn một người quen đứng ra giới thiệu thì đối với chúng tôi đó cũng chẳng có gì là bất bình thường , đơn giản là không nhất thiết phải vậy thôi. Người quen chung dẫn hai người gặp nhau và giới thiệu : Cho phép tôi giới thiệu...sau đó thì xưng tên của bạn lên ( có thể thêm một số từ làm rõ thêm chẳng hạn “ Pe-tơ-rốp Vơ-la-đi-mi-rơ Vơ-la-đi-mi-rô-vi-sơ trưởng cộng tác viên khoa học cùng làm việc trong một lĩnh vực như anh ...) sau đó thì anh và anh Pe-tơ-rốp bắt tay nhau và quá trình làm quen coi như xong. Như đã được quy định, trong quá trình này thường có những câu xã giao đại loại “ Rất vui “ “ Rất hân hạnh” ( và cũng có thể là “ Đã lâu muốn được làm thân với anh”…) nhưng việc này hoàn toàn không nhất thiết phải làm.Cũng có thể bắt tay người mới làm quyen mà không nói gì thêm. Thanh niên chúng tôi khi làm quyen nói chung không dùng câu “ Chúng ta sẽ là người quen” đơn giản chỉ nêu tên và bắt tay nhau thôi.
Dĩ nhiên là đang nói về việc làm quen không trang trọng, còn khi trang trọng thì tất nhiên các nghi lễ phải làm . Đó là việc bạn cũng đã biết rồi .Nếu bạn làm quen với phu nữ thì có thông lệ là chị em sẽ đưa tay ra trước ( nếu như họ thấy cần thiết) nhưng ngay thông lệ này bạn cũng không phải bận tâm nhiều lắm đâu.

[Trăng Quê]

Các bác ơi, cụ tỉ là bác Muzik ơi bác làm ơn phân xứ cho nhà em vụ này mới. Chả là có một bài thơ trong topic Nếu tình yêu phắn đi của nhà iem mà có 5 phương án dịch trên nguyên tác sau mà mấu chốt của nó là 2 cụm từ Краешком глаза và серой толпе…
trong bối cảnh sau:
Как я хочу тебя снова увидеть
Краешком глаза в серой толпе…
Я не могу тебя ненавидеть,
Я не могу позабыть о тебе!

Trăng Quê
Em muốn lại nhìn thấy anh đến thế
Chỉ thoáng nhìn thôi giữa xám xịt dòng người...
Em không thể hận anh được nữa rồi,
Em không thể nào quên anh được!

Hồng Lĩnh
Khao khát làm sao, gặp lại được anh
Dẫu liếc nhìn trong biển người vội vã
Ghét bỏ anh ư, không thể nào được cả
Và quên anh, em không thể anh ơi

Gà Mờ
Em mong gặp lại dáng anh biết đến nhường nào
Dù chỉ vô tình giữa đám đông nhạt nhẽo
Em chẳng thể nào oán giận anh được nữa
Không thể nào quên, muốn nhìn lại xiết bao

Bộ Trưởng
Sao Em thiết tha sẽ còn thấy lại anh lần nữa
Dù chỉ thoáng bóng anh giữa chốn đông người
Dù có phải hận thù em cũng không thể nữa
Dù có phải lãng quên em vẫn nhớ nao lòng

Chuột bạch phu nhân
Ước gì gặp lại anh yêu
Dẫu rằng thấp thóang trong chiều phố đông.
Yêu anh chẳng thể dối lòng
Muốn quên, muốn giận mà không thể nào

Như vậy là 3/5 nghiêng về chữ thoáng, bác HL dịch là liếc ( thực lòng em khoái pá này hơn cả), còn em Gà thì nhất định là chữ vô tình theo ý của tác giả . Đúng là nếu tác giả dụng ý là vô tình thì bài thơ có hay hơn rưng mà đây chỉ là bài thơ tuổi ten, kiểu tập làm thơ nên TQ nghĩ chắc gì tác giả đã " hay" thế .
Vậy theo các bác phải dịch thế nào cho đúng tiếng Nga ạ ?

[Мужик]

Trăng Quê viết

Как я хочу тебя снова увидеть
Краешком глаза в серой толпе…

Phương án của em là:

Sao em muốn được thấy anh lần nữa
Dù chỉ thoáng thôi trong xám xịt dòng người.

Tuy nhiên người dùng "vô tình" hay "liếc nhìn" cũng có lý theo cảm nhận của họ. Thơ là cảm nhận mà.

"серая толпа" ở đây có lẽ được hiểu là đám người bình thường, không có gì đặc biệt.
Ngoài ra "серая толпа" cũng có nghĩa là đám người ít học, ít văn hóa. Nhưng nghĩa này không phù hợp với ngữ cảnh của bài thơ.

[Hồng Lĩnh]

bạn Anh Thư dịch :
Как я хочу тебя просто увидеть
Краешком глаза в серой толпе…
Я НЕ ХОЧУ тебя ненавидеть…
Я НЕ ХОЧУ забывать о тебе!!!"
Ước sao được gặp lại chàng
Dầu trong thấp thóang muôn ngàn, phố đông
Yêu anh chẳng thể dối lòng
Không quên, chẳng ghét, nhớ mong, đợi chờ.

Những khổ trên mình rất thích, tất nhiên ngoại trừ những câu xã giao hơi chợ búa mở màn còn khổ cuối theo mình nghĩ " Ước sao lại gặp được chàng" chữ chàng người ta chỉ nói khi dững dưng đùa cợt, còn ở đây là khi đang dằng xé, đang hối tiếc.. thì cô gái phải xưng anh, hoặc từ gì tha thiết hơn "Anh" nửa mới phù hợp . Rồi " không quên, chẳng ghét...đã không quên, cũng chẳng gét" thì cũng chẳng thể nhớ mong, đợi chờ, được, mà có đợi thì cũng đợi kiểu ca ve, đợi cái tiền bo.. Ở đây ta phải để ý đến những chấm than của câu thơ, không bằng lời, nhưng chấm than có rất nhiều ý nghĩa, đó là mình nghĩ vậy. Chào vui vẻ, để còn sức dịch thơ tiếp

[minminixi]

Nói về dịch thơ thì có nhiều phương án để người dịch lựa chọn, mà theo từng phương án thì mỗi người cũng thể hiện khác nhau. Việc suy đoán ý tứ của người dịch nói chung là không cần thiết.
Theo tui thấy nếu tác giả là một cô gái trẻ thì rõ ràng là cô ấy có cảm xúc tình yêu rất đặc biệt nhưng tỉnh táo, luôn kiểm soát được tình cảm của mình.Tui ít thấy bài thơ nào trong t Nga mà có khổ đầu và cuối độc đáo, đơn giản như thế ( hoặc do tui cũng ít đọc thơ Nga chăng?). Chỉ thay từ "có thể" bằng từ "muốn" mà trạng thái tình cảm bỗng trở nên sáng sủa rõ ràng.
câu Краешком глаза в серой толпе… như bác Mu nói đúng rồi. Tuy nhiên khi cảm nhận, có thể thấy đây chỉ là " nhìn bằng góc mắt" chứ hoàn toàn không liếc sang bên, nó giống như thoáng một bóng hình quen trong một biển người khá xa, không rõ và phân biệt là ai, chỉ vì hình bóng quen thuộc mà nhận ra ngay lúc không hề mong đợi được thấy...
Đó là cái tận cùng sơ sài của việc gặp gỡ, vậy mà cô gái cũng bằng lòng với nó, không vì thế mà phải chạy theo kiếm tìm, nhưng cũng đủ thỏa lòng nhớ mong vô vọng...
Đấy là cái tỉnh táo, hiểu người biết ta !
Bản dịch của bất kỳ ai cũng sẽ tìm thấy lỗi nào đó theo quan điểm người khác, điều này không lạ, chỉ có điều suy đoán quá nhiều thì lại lạc lối.
Ví dụ bạn HL cho rằng từ "chàng" là không hợp, nhưng thật sự người Việt dùng từ này trong mọi trường hợp. Đôi vợ chồng mới cưới cũng hay gọi nhau " chàng ơi ơ ...." hay " nàng ơi ơ ...." để thêm thi vị. Chỉ duy nhất trong văn bản buộc tội của luật pháp không bao giờ dùng hai từ này được, ngoài ra từ nào cũng đều có hết.
Ví dụ quan điểm riêng tui thì khi dịch thơ phải giữ cái khổ thơ của bản gốc, tức là cứ đếm nguyên âm t Nga sẽ thấy tác giả dủng khổ nào. Chuyển thành lục bát hay thất ngôn bát cú là chuyện Việt hóa của người dịch, người Việt đọc thấy hay, nhưng người Nga nghe sẽ không thể biết đây là từ bài gốc của họ mà ra. Nếu ta giữ vần điệu và khổ thơ, người Nga nghe cũng nhận ra vần điệu chung của bài thơ kia, y như dịch bài hát vậy.
Nhưng lựa chọn là do cá nhân mỗi người !

[Мужик]

minminixi viết

Nói về dịch thơ thì có nhiều phương án để người dịch lựa chọn, mà theo từng phương án thì mỗi người cũng thể hiện khác nhau. .... Nhưng lựa chọn là do cá nhân mỗi người !

Vâng. Em không mấy khi dịch thơ, chỉ "đá gà, đá vịt" vớ vẩn thôi và đồng tình với nhận định của bác Bộ không (viết tắt của Bộ trưởng không bộ).

Theo em, dịch thơ là cần giữ ý của bản gốc và thể hiện sao cho hay nhất bằng các phương tiện ngôn ngữ, luật thơ của ngôn ngữ dịch. Có như vậy người thưởng thức thơ (nhiều người không biết ngôn ngữ gốc) mới thấy hay. Nhiều tác phẩm thơ dịch được đánh giá hay hơn bản gốc. "Chinh phụ ngâm" chẳng hạn. Bản gốc tiếng Hán của Đặng Trần Côn ít người biết nhưng bản dịch Nôm của Đoàn Thị Điểm thì rất nổi tiếng, nhiều người thuộc lòng. Thậm chí có ý kiến cho rằng: Tác phẩm của Đặng Trần Côn có thể hoàn toàn bị quên lãng nếu không có bản dịch của Đoàn Thị Điểm.

Bài thơ "Đợi anh về em nhé" (Жди меня) của K.Симонов tiếng Nga rất hay rồi, nhưng em thấy bản dịch tiếng Việt của nhà thơ Tố Hữu còn hay hơn, mặc dù được dịch từ tiếng Pháp.

Em rất ngưỡng mộ bản dịch lục bát của bác Anh Thư!

[Duc]

Мужик viết

Vâng. Em không mấy khi dịch thơ, chỉ "đá gà, đá vịt" vớ vẩn thôi và đồng tình với nhận định của bác Bộ không (viết tắt của Bộ trưởng không bộ).

Theo em, dịch thơ là cần giữ ý của bản gốc và thể hiện sao cho hay nhất bằng các phương tiện ngôn ngữ, luật thơ của ngôn ngữ dịch. Có như vậy người thưởng thức thơ (nhiều người không biết ngôn ngữ gốc) mới thấy hay. Nhiều tác phẩm thơ dịch được đánh giá hay hơn bản gốc. "Chinh phụ ngâm" chẳng hạn. Bản gốc tiếng Hán của Đặng Trần Côn ít người biết nhưng bản dịch Nôm của Đoàn Thị Điểm thì rất nổi tiếng, nhiều người thuộc lòng. Thậm chí có ý kiến cho rằng: Tác phẩm của Đặng Trần Côn có thể hoàn toàn bị quên lãng nếu không có bản dịch của Đoàn Thị Điểm.

Bài thơ "Đợi anh về em nhé" (Жди меня) của K.Симонов tiếng Nga rất hay rồi, nhưng em thấy bản dịch tiếng Việt của nhà thơ Tố Hữu còn hay hơn, mặc dù được dịch từ tiếng Pháp.

Em rất ngưỡng mộ bản dịch lục bát của bác Anh Thư!

Bác Muzik có rất nhiều ý kiến chí lý, tuy nhiên những ý kiến trong post này hình như hơi chí lúy... Khó đánh giá được Chinh phụ ngâm bản Hán văn của Đặng trần Côn và bản Việt văn của Phan Huy Ích (hoặc Đoàn Thị Điểm theo một số ấn phẩm) bản nào hay hơn. Người Việt không biết tiếng Hán thì bảo bản dịch hay, nhưng những người biết Hán văn họ nói bản Hán văn là tuyệt bút (do người Việt sáng tác, mà chủ yếu lượm lặt, pha chế từ cổ thi TQ, đúc rút từ những tinh hoa của người TQ).

Những người am hiểu thơ Hán và tất nhiên cả thơ Việt thì cho rằng Tỳ bà hành là áng thơ dich kiệt xuất nhất của người Việt. Tất nhiên cũng chỉ là ý kiến của một số người am tường Hán văn. Họ cho rằng dịch giả đã dịch từng từ Hán sang Việt (không thiếu, không thừa chữ nào) mà vẫn ra thơ hay. Ở đây là đánh giá bản dịch giỏi và hay. Các bạn có thể tìm hiểu thêm...

Tương tự như vậy với Đợi anh về của Ximonov. Người Nga chẳng bao giờ (trừ tác giả Ximonov) khen bản dịch của Tố Hữu cả Còn người Việt không biết tiếng Nga thì tất nhiên là khen bản dịch rồi. Có nghe người Nga đọc Жди меня mới thấy họ hâm mộ bài đó như thế nào, và bài đó có vị trí thế nào trong cuộc chiến tranh vệ quốc của họ...

[Мужик]

Duc viết

Khó đánh giá được Chinh phụ ngâm bản Hán văn của Đặng trần Côn và bản Việt văn của Phan Huy Ích (hoặc Đoàn Thị Điểm theo một số ấn phẩm) bản nào hay hơn. Người Việt không biết tiếng Hán thì bảo bản dịch hay, nhưng những người biết Hán văn họ nói bản Hán văn là tuyệt bút.

Vâng. Có nhiều quan điểm và ý kiến đánh giá ạ. Ý kiến tôi đưa ra đây là dựa theo gia phả của một dòng họ Đặng và tôi là hậu duệ.

Duc viết

Tương tự như vậy với Đợi anh về của Ximonov. Người Nga chẳng bao giờ (trừ tác giả Ximonov) khen bản dịch của Tố Hữu cả Còn người Việt không biết tiếng Nga thì tất nhiên là khen bản dịch rồi. Có nghe người Nga đọc Жди меня mới thấy họ hâm mộ bài đó như thế nào, và bài đó có vị trí thế nào trong cuộc chiến tranh vệ quốc của họ...

Dịch là diệt và dịch chủ yếu phục vụ cho những người không biết ngôn ngữ gốc thưởng thức. Bản dịch được khen thì tất nhiên là dịch hay rồi. Có nhiều thơ Nga được dịch nhưng số được đánh giá là hay chắc không nhiều.
Rất lâu sau khi thuộc bản tiếng Nga của Ximonov tôi mới biết bản dịch của Tố Hữu và thấy nó hay hơn (cũng dễ hiểu thôi, tôi là người Việt mà).

[dienkhanh]

Duc viết

Người Nga chẳng bao giờ (trừ tác giả Ximonov) khen bản dịch của Tố Hữu cả

Bác nói chỉ được cái đúng. Em thích thơ lục bát của bác Nguyễn Duy, nhưng nếu hai bác Nguyễn Đỗ và Paul Hoover mà mang dịch ra tiếng Anh thì em cũng không thể nào khen được. Chẳng hạn như câu này:

"Chúng mình nhắm mắt đi em
Cho na mở mắt ra xem chúng mình"

thì liệu có ngôn ngữ nào có thể thể hiện cho hay bằng tiếng Việt được nữa?

P. S. Em không biết tiếng Anh đâu.

[Hồng Lĩnh]

Cảm ơn Bác Bình Minh, đúng là Bác đã mở ra một " ngày mới" sáng sủa cho diễn đàn thi ca. Nhưng tôi chỉ thắc mắc một điều, là tại sao bác dọn ra cho anh em một món rồi kệ họ nhấm, ngữi cãi nhau còn Bác thì Bai-bai đâu, hay vừa mới cưới vợ rồi
" Không ! Bỏ em anh không thể nào dám bỏ,
Và rời em không muốn nốt em ơi
Ầm ĩ bà con thế cũng đủ lắm rồi
Ta hú hý chẳng chắc лучше hơn em nhỉ ?"

[minminixi]

Nhưng em còn sợ, anh yêu hỡi
Rằng cơn lốc của vị thần đêm tối
có còn chắn con đường nhỏ mong manh
mà anh dựng dành cho em đến bên anh

[Hồng Lĩnh]

Mạn Miminixi viết :
Nhưng em còn sợ, anh yêu hỡi
Rằng cơn lốc của vị thần đêm tối
có còn chắn con đường nhỏ mong manh
mà anh dựng dành cho em đến bên anh
.Theo mình nghĩ thì cơn bão ở đây có lẽ không phải là cơn bảo của thần đêm tối , mà là вихря дух ночной tâm hồn ban đêm nỗi cơn giông bão, tức là cơn bão tình trong tâm hồn của " Cậu bé " đang muốn yêu em . Ở đây là tình yêu của cô gái có thể là 'Anh mới yêu lần đầu, mà em đã yêu lần sau..." Trong mắt em anh chỉ là cậu bé , một đêm bỗng dưng thèm khát tình yêu, vì cái món này hấp dẫn lắm, nên dũng cảm lén khỏi chăn đệm, và bước ra ngoài trời tuyết sáng trăng từ chăn nệm ấm áp, và trời lạnh nhưng đẹp lắm, khắp nơi toàn ngọc bích như là cõi thiên đường. Cái này em biết vì sáng mai em còn thấy dấu dày nhỏ dù lờ mờ trên tuyết.Có thể là anh đã tìm đường sang chổ em theo tiếng gọi của tình yêu như là nhà thơ Hoàng Cầm thủa nhỏ , anh đã làm con đường nhỏ sang chỗ em, nhưng anh có biết đâu tình yêu nó thơ mộng đấy, nhưng cũng đầy chông gai đấy." ai chưa qua chưa phải là người". Nhưng linh tính và cả kinh nghiệm nữa cho em thấy là chỉ một cơn dông bão tâm hồn của người đang yêu ...thì khó mà tìm được lá diêu bông - khao khát thì lớn đấy, nhưng để vượt qua được cái lối ấy thì em nghi lắm anh ơi...

Và con đường nhỏ ( Tờ- rô-pin-ca ) cũng là con đường "cậu bé ' đang chập chững yêu làm cho mình chứ không phải làm cho cô gái .

[Duc]

Nhưng em sợ, anh yêu ơi, em sợ
Dường như là cơn lốc hồn đêm
Có thể xóa con đường bé nhỏ
Anh đã thầm vạch lối sang em.

(Từ một bản chép tay mà Duc dang có)

[minminixi]

Nghĩa bản gốc thì theo tui hiểu, từ вихря đi theo nỗi sợ, là sợ "quay cuồng" chứ không phải của vị thần đêm tối, còn con đường yêu thì cậu bé tạo ra theo nghĩa "biết yêu". Vị thần đêm tối chắn đường tình chứ không phải cơn lốc, nhưng tui chưa kịp nghĩ ra pá cho sát nghĩa hơn.
Thử một kiểu sát nghĩa:

Nhưng em còn sợ, anh yêu hỡi
trong cơn lốc có vị thần đêm tối
xóa dấu hình con đường nhỏ mong manh
dẫn lối cho tình đến bên anh

[Trăng Quê]

minminixi viết

Nghĩa bản gốc thì theo tui hiểu, từ вихря đi theo nỗi sợ, là sợ "quay cuồng" chứ không phải của vị thần đêm tối, còn con đường yêu thì cậu bé tạo ra theo nghĩa "biết yêu". Vị thần đêm tối chắn đường tình chứ không phải cơn lốc, nhưng tui chưa kịp nghĩ ra pá cho sát nghĩa hơn.
Thử một kiểu sát nghĩa:

Nhưng em còn sợ, anh yêu hỡi
trong cơn lốc có vị thần đêm tối
xóa dấu hình con đường nhỏ mong manh
dẫn lối cho tình đến bên anh

Nhà iem hiểu вихря chỉ là một cơn gió của đêm thôi . Bài thơ rất là êm nhẹ và mong manh, nên em nghĩ đó phải là một cô bé chứ ko phải là một cậu bé ( hic) vì từ bạn có thể dùng cho cả giống cái và giống đực. Hơn nữa nếu là nam giới thì không thể là dấu giày nhẹ in được. Tác giả là nam, hơn nữa trong tình sử của ông em ko biết có cái lá "diêu bông" nào như cụ HC không. Em đùa thôi, so sánh thơ Fet với HC thì quả là một sự khập khễnh đáng ngại. Một đằng là vô cùng thánh thiện cao sang...một đằng là váy chùng cửa võng ( iem xin lỗi các fan của cụ HC)
Nhà iem thích bài này vì đọc lên hình dung ra một đêm trăng quá đẹp đi nhưng dịch thì chưa dám vì sợ...làm hỏng nguyên tác và làm hỏng chính cảm xúc của mình
Đoạn cuối này thì em mới sơ sơ dịch nghĩa thế này
Nhưng anh sợ, hỡi em yêu dấu
Lỡ chẳng may cơn gió của đêm
Làm xóa mất con đường bé nhỏ,
em xé rào vượt lối tìm anh.

Em mời các bác sang nhà iem đàm luận tiếp kẻo đậu phộng topic này

[Duc]

Trăng Quê viết

Nhà iem thích bài này vì đọc lên hình dung ra một đêm trăng quá đẹp đi nhưng dịch thì chưa dám vì sợ...làm hỏng nguyên tác và làm hỏng chính cảm xúc của mình
Đoạn cuối này thì em mới sơ sơ dịch nghĩa thế này
Nhưng anh sợ, hỡi em yêu dấu
Lỡ chẳng may cơn gió của đêm
Làm xóa mất con đường bé nhỏ,
em xé rào vượt lối tìm anh.

Em mời các bác sang nhà iem đàm luận tiếp kẻo đậu phộng topic này

Từ lâu lắm trong sổ tay của Duc đã có ghi bài này, không rõ dịch giả. Nếu sợ làm hỏng nguyên tác thì chắc là người đó cũng đã không dám dịch

* * *

Em hiểu anh - một cậu bé con,
Trong đêm trăng đã không hề nhút nhát:
Sớm dậy em thấy ken dầy trên tuyết
Những vết giày nhẹ in.

Phải, đêm qua tràn ngập ánh trăng
Lạnh lẽo, yên bình và rất sáng;
Phải, không hề ngẫu nhiên mà anh
Đã vùng dậy, rời chăn nệm ấm…

Bạc long lanh trong ánh trăng mơ mộng
Bạc long lanh trên bầu trời không mây
Bạc long lanh trên tán cây xao động
Bạc long lanh trên thảm tuyết dày

Nhưng em sợ, anh yêu ơi, em sợ
Dường như là cơn lốc hồn đêm
Có thể xóa con đường bé nhỏ
Anh đã âm thầm vạch lối sang em.

[purberry]

Help me!!!
Có câu này các bác dịch giùm em: Грузинский "миротворческий танк" у казармы российских миротворцев
Cảm ơn rất nhiêu.

[USY]

purberry viết

Help me!!!
Có câu này các bác dịch giùm em: Грузинский "миротворческий танк" у казармы российских миротворцев
Cảm ơn rất nhiêu.

Không rõ đây có phải là câu chú thích ảnh không, cho nên tôi không biết nên dịch giới từ "у" là gì. Tạm gửi bác 1 phương án dịch (nếu bác cho thêm dữ kiện - cả đoạn, có ảnh, hay link bài viết) thì mới dám chắc dịch vậy đúng hay sai:
Грузинский "миротворческий танк" у казармы российских миротворцев
"Xe tăng gìn giữ hòa bình" của quân đội Gruzia cạnh doanh trại của lực lượng gìn giữ hòa bình Nga.

[footprints]

Các bác ơi cho em hỏi cái tên cơ quan này phải dịch như thế nào? Sao em thấy nó bùng nhùng quá, đã tổng cục rồi còn ủy ban là sao ạ?

ГУ "Управления комитета по правовой статистике и специальным учетам генеральной прокуратуры республики Kазахстан по городу Астана"

Cảm ơn các bác nhiều!

[Мужик]

footprints viết

Các bác ơi cho em hỏi cái tên cơ quan này phải dịch như thế nào? Sao em thấy nó bùng nhùng quá, đã tổng cục rồi còn ủy ban là sao ạ?
ГУ "Управления комитета по правовой статистике и специальным учетам генеральной прокуратуры республики Kазахстан по городу Астана"

Câu bác dẫn tôi thấy hơi khó hiểu một chút bởi từ viết tắt ГУ ở đầu (chắc sau nó phải có cái gì nữa chứ nhỉ?). Thông thường, ГУ được hiểu là Главное Управление (tổng cục), vậy thì Управлениe được hiểu là cục (cục trong tổng cục mà, kiểu như dưới Tổng công ty là các công ty)

Tuy nhiên "Управления комитета" có thể hiểu là những bộ phận gì đó của hoặc trong Ủy ban.

Không biết tại sao bác lại để Управления ở số nhiều. Nếu để số ít thì câu trên có vẻ dễ hiểu hơn:
"Управлениe Kомитета по правовой статистике и специальным учетам генеральной прокуратуры республики Kазахстан по городу Астана"
Chi nhánh (phân nhánh, cơ quan v.v...) của Ủy ban về thống kê pháp luật và kiểm soát đặc biệt của Viện kiểm sát tối cao nước cộng hòa Ka-dắc-xtan tại thành phố A-xta-na.
Tức là cái Управлениe này là cơ quan của cái Ủy ban quốc gia kia tại thành phố nọ.

Đoán mò vậy chẳng biết trúng hay trật nữa?!