Thơ Hồ Xuân Hương trong tiếng Nga

[nthach]

Xin giới thiệu một số bài thơ nôm của thi sĩ Hồ Xuân Hương, được người Nga dịch ra tiếng Nga trên Internet.

Đánh Cờ

Chàng với thiếp đêm khuya trằn trọc,
Đốt đèn lên đánh cuộc cờ người.
Hẹn rằng đấu trí mà chơi,
Cấm ngoại thuỷ không ai được biết.
Nào tướng sĩ dàn ra cho hết,
Để đôi ta quyết liệt một phen.
Quân thiếp trắng, quân chàng đen,
Hai quân ấy chơi nhau đà đã lửa.
Thoạt mới vào chàng liền nhảy ngựa,
Thiếp vội vàng vén phứa tịnh lên.
Hai xe hà, chàng gác hai bên,
Thiếp thấy bí, thiếp liền ghểnh sĩ.
Chàng lừa thiếp đương khi bất ý,
Đem tốt đầu dú dí vô cung,
Thiếp đang mắc nước xe lồng,
Nước pháo đã nổ đùng ra chiếu.
Chàng bảo chịu, thiếp rằng chẳng chịu
Thua thì thua quyết níu lấy con.
Khi vui nước nước non non,
Khi buồn lại giở bàn son quân ngà

Живые шахматы

Поздняя стража. Ни он, ни она,
Лежа на ложе, не ведают сна
Встал он, светильник во тьме засветил,
Партию в шахматы ей предложил.
Люди — фигуры, и ложе — доска,
Черные он расставляет войска.
Воинам белым — она властелин,
Друг против друга — один на один
Тайно сраженье они поведут,
Лишних советов не надобно тут.
Воины, в битве готовые пасть,
К бою привычны, потешатся всласть
Первый, четвертый, двенадцатый ход
Ринулись черные пешки вперед
Конь вороной удила закусил,
Белые враз оголили свой тыл,
Черным фигурам бессильно грозя,
Не замечают маневров ферзя:
С помощью воинов — двух колесниц
Белых слонов повергает он ниц,
Лихо врывается в скрытую брешь
Лишь запоздалое «Ешь его, ешь!»
Слышится в лагере белых не в лад,
Их предводителю делают мат!
Кончилась шахматная война.
Выиграл он, проиграла она.
Сопротивляться ей ныне нельзя.
Мнит, что в плену она держит ферзя.

Радостно нам — мы приходим к друзьям:
К рекам, озерам, горам и холмам.
А нападет ненароком тоска
Есть и фигуры, есть и доска.

[nthach]

Thiếu nữ ngủ ngày

Mùa hè hây hẩy gió nồm đông,
Thiếu nữ nằm chơi quá giấc nồng.
Lược trúc chải cài trên mái tóc,
Yếm đào trễ xuống dưới nương long.
Đôi gò Bồng đảo sương còn ngậm,
Một lạch Đào nguyên nước chửa thông.
Quân tử dùng dằng đi chẳng dứt,
Đi thì cũng dở, ở không xong.


Девушка, заснувшая в полдень

Летний юго-восточный ветер
в полдень не даст прохлады.

Девушке, утомленной зноем,
здесь отдохнуть — отрада.

Спит она в жарких объятиях грез,
гребень бамбуковый в гуще волос.

Ниже цветущих холмиков спущен
розовый край наряда.

Там, на холмах, что глядят в небеса,
не испарилась еще роса,

И есть еще в Персиковой долине
потоку речному преграда...

Жрец добродетели рот раскрыл:
надо б уйти, но уйти нет сил.

Так он и топчется пред красотою,
не отрывая взгляда...

[nthach]

Chùa Quán sứ

Quán sứ sao mà cảnh vắng teo,
Hỏi thăm sư cụ đáo nơi neo?
Chày kình tiểu để suông không đấm,
Tràng hạt vãi lần đếm lại đeo.
Sáng banh không kẻ khua tang mít,
Trưa trật nào người móc kẽ rêu.
Cha kiếp đường tu sao lắt léo,
Cảnh buồn thêm ngán nợ tình đeo.

Храм у Посольских палат

Храм Куан-ши. Отчего он безлюден,
Разве он может остаться пустым?
А где преподобный его настоятель?
Может, беда приключилась с ним?
Не бьет в колотушку послушник-служка,
Одна или две монашки-старушки
Четки медлительно перебирают,
Не утруждаясь занятием сим...
Окончилась ночь, рассвет наступает,
Где ж барабан, что зарю возвещает?
Около полудня — пусто, как прежде.
Будде молитвой когда воздадим?..
Лики святые — не сонные рожи —
У страстотерпцев. Прислужники божьи
Долгие ночи — во бденье усердном,
Аще продрыхнут — искупится им...

[nthach]

Đánh Đu

Tám cột khen ai khéo khéo trồng,
Người thì lên đánh, kẻ ngồi trông.
Trai đu gối hạc khom khom cật,
Gái uốn lưng ong ngửa ngửa lòng.
Bốn mảnh quần hồng bay phất phới.
Hai hàng chân ngọc duỗi song song.
Chơi xuân ai biết xuân chăng tái!
Cột nhổ đi rồi, lõ bỏ không.

На качелях

Кто ловко-умело в весеннюю землю
четыре столба вбивает?
Одни взбираются покачаться,
другие — на них зевают.
У парня — коленей излом журавлиный, он
горбит-сгибает спину;
Послушно девушка стан пчелиный
навстречу ему выгибает.
Четыре штанины мелькают, алы, и
треплет их ветер удалый.
Две пары яшмовых ног, устало
выпрямившись, замирают.
Весенние радости вы познали,
счастливей на миг вы стали? —
Окончен праздник, столбы убрали,
лишь дыры в земле зияют.

[nthach]

Ốc nhồi

Bác mẹ sinh ra phận ốc nhồi,
Đêm ngày lăn lóc đám cỏ hôi.
Quân tử có thương thì bóc yếm,
Xin đừng ngó ngoáy lỗ trôn tôi.

Улитка

Улиткой-устрицею мать
произвела меня на свет.
Я в затхлой тине век живу,
печальней этой доли нет.
Я приглянулась, добрый муж? —
Пожалуй, панцирь мой разрушь,
Но нижних створок не коснись,
не причини им боль и вред!

[nthach]

Quả Mít

Thân em như quả mít trên cây
Da nó xù xì, múi nó dầy
Quân tử có thương thì đóng cọc,
Xin đừng mân mó, nhựa ra taỵ

Плод хлебного дерева

Тело мое — словно хлебного дерева плод,
на согнутой ветке висящий.
Кожица шероховата, зато аромат
она источает пьянящий.
Муж добродетельный! Хочешь от древа вкусить —
надобно ставить подпорку, колышек вбить,
Только руками касаться плода не смей,
чтоб сок не пролился бродящий.

[nthach]

Đèo Ba Dội

Một đèo, một đèo, lại một đèo,
Khen ai khéo tạc cảnh cheo leo.
Cửa con đỏ loét tùm hum nóc,
Hòn đá xanh rì lún phún rêu.
Lắt lẻo cành thông cơn gió thốc,
Đầm đìa lá liễu giọt sương gieo.
Hiền nhân quân tử ai là chẳng
Mỏi gối chồn chân vẫn muốn trèo.

Перевал Ба-зой

Спуски — подъемы, спуски — подъемы,
вот он — Тройной перевал.
Кто он, могучий, что горные кручи
из мягкого камня ваял?
У алых ворот всякий найдет
узкий проход в таинственный грот.
Есть и примета: мхом приодета
в том месте поверхность скал.
В теплые вёсны стройные сосны
клонит-колышет ветер несносный;
Рассвет торопливый на листиках ивы
щедро росу расплескал.
Из добродетели лезут в свидетели
этих красот — благонравья радетели,
Не ведая лени, сбивая колени,
взбираются на перевал...

[nthach]

Vịnh Cái quạt

Mười bảy hay là mười tám đây?
Cho ta yêu dấu chẳng rời tay.
Mỏng dầy chừng ấy chành ba góc,
Rộng hẹp dường nào cắm một cây.
Càng nóng bao nhiêu càng muốn mát,
Yêu đêm chưa phỉ lại yêu ngày.
Hồng hồng má phấn duyên vì cậy,
Chúa dấu vua yêu một cái này

Веер

Семнадцать — мой возраст! — пластиночек в нем,
он прелести нашей частица.

Побольше ль, поменьше ль раскроешь его —
все конусом строгим глядится.

К нему подбирается шип-стерженек,
врезается в нижний его уголок.

В жару этот веер прохладу дает,
в нем радость забвенья таится.

Изящный, желанный и скромный вполне,
он с нами при солнце и при луне.

Сокрыта в нем сила пленяющих чар,
так можно ли с ним разлучиться!

Ты, розовощекая, тем и мила,
что вечно с тобой он, куда бы ни шла.

И князь родовитый, и сам государь
привязан лишь к этой вещице.

[nthach]

Bánh Trôi Nước

Thân em vừa trắng, lại vừa tròn,
Bảy nổi ba chìm với nước non.
Lớn nhỏ mặc dù tay kẻ nặn,
Mà em vẫn giữ tấm lòng son.

Пышка в подсахаренной воде

Пышка я круглая, белая-белая,
сдобная, сладкая и пышнотелая.

Плаваю, плаваю — все не тону.
Стану тяжелой — и камнем ко дну!

Пекарь рукою своей беззаботной
сделает рыхлой меня или плотной.

Телом любого к себе приманю,
сердце-начинку я чистым храню!

[nthach]

Bỡn bà lang khóc chồng

Văng vẳng tai nghe tiếng khóc gì ?
Thương chồng nên khóc tỉ tì ti.
Ngọt bùi, thiếp nhớ mùi cam thảo,
Cay đắng, chàng ơi, vị quế chi.
Thạch nhũ, trần bì, sao để lại,
Quy thân, liên nhục, tẩm mang đi.
Dao cầu, thiếp biết trao ai nhỉ ?
Sinh kỳ, chàng ơi, tử tắc quy.

Лекарская вдова оплакивает мужа.

- Кто это тихо скулит,
что тебе ночью не спится?
- Стала навек я вдовой,
мужа мне жалко, сестрица.
Вспомню хорошие дни -
слышится запах лакрицы
Беда на память придут -
пахнет толченой корицей.
... Из целебных оставил растений
лишь дурман, безвременник осенний.
Как с собой унести он посмел
и красавку, и чистотел!
Жизни мне, милая, нет
хоть помереть бы - да где там...
Вот остался его ланцет.
Что мне делать с этим ланцетом?

[nthach]

Giếng thơi (Vịnh Cái Giếng)

Ngõ ngay thăm thẳm tới nhà ông,
Giếng tốt thanh thơi, giếng lạ lùng
Cầu trăng phau phau đôi ván ghép,
Nước trong leo lẻo một dòng thông.
Cỏ gà lún phún leo quanh mép,
Cá diếc le te lách giữa dòng.
Giếng ấy thanh tân ai cũng biết
Đố ai dám thả nạ dòng dòng

Колодец

Дорогою дальней, дорогую длинной
Ты, путник, придешь за водой.
Откроется взору колодец старинный,
Бездонный, боишься коснуться рукой.
К нему белый мостик из пары досок.
Искрится ручей, струи сверкают на солнце,
Для курочек травка, чистый песок,
Карасики стаями вьются в колодце.
Отпив лишь глоток, увидишь во сне,
Как юная дева выйдет к тебе.
О муже тоскует, о сыне мечтает,
Но лишь ты моргнешь, и морок растает.

[nthach]

Lúc đầu đọc tiếng Nga những bài trên tôi chả hiểu gì cả, dịch đi dịch lại để lần mò khớp với bản tiếng Việt. Không biết các bài có đúng với nhau không, mong các bác cho ý kiến để những bài sau cẩn thận hơn. Xin cảm ơn

PS/ không biết tôi để topic này ở đây có hợp không, nếu không thì nhờ Mod chuyển giùm với nhé!

[hungmgmi]

Cảm ơn bác nthach, bác lọ mọ kiếm đâu hay thế. Cá nhân tôi thấy để topic này ở đây cũng ổn rồi, có song ngữ nên tiện cho việc đối chiếu bản dịch.
Xem qua các bản dịch, tôi khâm phục các bạn Nga đã bỏ công ra dịch để giới thiệu cho người đọc Nga hiểu một số bài thơ của Hồ Xuân Hương. Dù các bạn Nga đã cố gắng hết mức, nhưng mới chỉ dừng ở cách dịch nghĩa một cách dài dòng và...bất lực trước những bài thơ của Bà chúa thơ Nôm.
Làm sao mà dịch được những từ làm nên hồn vía và nét đặc sắc của Hồ Xuân Hương, như cách dùng "lún phún", "le te", " đỏ loét", "tùm hum", "vén phứa", "gò Bồng đảo", "lạch Đào nguyên", "chành ba góc"....
Đó là chưa kể các thể thơ mà HXH dùng như tứ tuyệt, thất ngôn bát cú đã bị phá vỡ hoàn toàn, thật đáng tiếc.
Khi dịch thơ so-nê hay Haiku, các người dịch VN thường cố gắng giữ đúng thể thơ, theo dòng, thậm chí nếu có thể, số âm tiết.

[USY]

Bạn nthach cho thêm tên người dịch cái, dẫn link cũng được, nếu chỉ là nick trên net, để sau nếu cần còn có nguồn để dẫn.

[hungmgmi]

Còn một bài Vịnh cái quạt nữa của Bà chúa thơ Nôm, bác nthach thử tìm xem có bản dịch không:
Vịnh cái quạt(bài 2)
Một lỗ xâu xâu mấy cũng vừa
Duyên em dính dán tự bao giờ,
Chành ra ba góc da còn thiếu,
Khép lại đôi bên thịt vẫn thừa.
Mát mặt anh hùng khi tắt gió
Che đầu quân tử lúc sa mưa
Nâng niu ướm hỏi người trong trướng,
Phì phạch trong lòng đã sướng chưa?

[baodung]

nthach viết

Chùa Quán sứ

Quán sứ sao mà cảnh vắng teo,
Hỏi thăm sư cụ đáo nơi neo?
Chày kình tiểu để suông không đấm,
Tràng hạt vãi lần đếm lại đeo.
Sáng banh không kẻ khua tang mít,
Trưa trật nào người móc kẽ rêu.
Cha kiếp đường tu sao lắt léo,
Cảnh buồn thêm ngán nợ tình đeo.

Храм у Посольских палат

Храм Куан-ши. Отчего он безлюден,
Разве он может остаться пустым?
А где преподобный его настоятель?
Может, беда приключилась с ним?
Не бьет в колотушку послушник-служка,
Одна или две монашки-старушки
Четки медлительно перебирают,
Не утруждаясь занятием сим...
Окончилась ночь, рассвет наступает,
Где ж барабан, что зарю возвещает?
Около полудня — пусто, как прежде.
Будде молитвой когда воздадим?..
Лики святые — не сонные рожи —
У страстотерпцев. Прислужники божьи
Долгие ночи — во бденье усердном,
Аще продрыхнут — искупится им...

Kính xin bác ngthach chỉ giáo: trong bản dịch tiếng Nga đó có những chỗ chơi chữ ngược như trong thơ Việt ta không?

[nthach]

baodung viết

Kính xin bác ngthach chỉ giáo: trong bản dịch tiếng Nga đó có những chỗ chơi chữ ngược như trong thơ Việt ta không?

Bác ơi! cái này ta cần đến bác MU (Đàn Ông đích thực) mới được. Bác ấy rành về vụ "mổ xẻ" này lắm, còn tôi hơi kém bác à. Tuy nhiên, theo tôi thì họ không tài nào dịch ra được cái từ NEO dưới đây:

Hỏi thăm sư cụ đáo nơi neo

Trước tiên bác thử đưa ra một vế để ta cùng bàn luận xem sao? Cảm ơn bác

[hungmgmi]

Đúng như bác baodung có nhận xét, nói lái cũng là một nét đặc sắc trong thơ của Bà chúa thơ Nôm. Không biết các ngôn ngữ khác thế nào, chứ nói lái đúng là "đặc sản" của tiếng Việt, như Trạng Quỳnh một hôm "nóng cực" bèn đi "đá bèo", hay như bác NguyenAnh của chúng ta thích uống "Giôn làng" hơn Giôn đỏ, Giôn đen chẳng hạn...
Trong bài trên, theo thiển ý của Gà mờ tôi, cái từ "neo" nếu tách ra, đứng riêng thì chả có nghĩa gì cả, mà chỉ là một cách nói trại đi của từ "nao", nhằm phục vụ cho cả cụm "đáo nơi neo", tức "đ...nơi nao". "Đáo nơi neo", tức "đáo nơi nao", tức là đang đáo qua chỗ nào, tạt qua chỗ nào (từ đáo dùng trong Đáo giang tùy khúc). Cũng trong bài này "suông không đấm", khi đọc ngược lại thì mới thấy cái hay của nó.
Theo tôi, khi dịch bài này, bên cạnh đồng chí Nga thạo tiếng Việt, cần phải có một đồng chí Việt ngồi giải thích những từ nói lái nữa.
Gà mờ tôi thấy các bài thơ của Hồ Xuân Hương đa số thuộc loại thơ không dịch được, thế mới lạ. Vì dịch như các đồng chí Nga trên thì mất hết những từ nói lái, từ láy, đó chưa kể các cặp biền ngẫu cũng không còn vị trí tương xứng trong các câu liền nhau theo luật (câu 3-4-5-6).

[minminixi]

Hôm nay mới thấy một công phu sưu tầm "lạ" của bác nthach. rất cám ơn bác!
Về nói lái kiểu ta trong tiếng Nga hay tiếng đa âm khác nói chung thì xưa nay tôi từng đọc những bàn luận của các cụ nhà ta và hiểu rằng không nên cố công tìm vô ích, vì tiếng Việt có cả dấu chứ không như họ. Ta nói lái chỉ dựa vào hai yếu tố: đảo ngần đó chữ cái trong nhóm từ nói lái và chuyển vị trí dấu qua lại giữa các từ để giữ và đối vần, thế nên tiếng Tây như Rusian là không thể có...hi hi!
Người nước ngoài học tiếng Việt khi đụng đến cái này mới thốt lên câu quen thuộc "phong ba bão táp...". Tôi từng nghe một ông kể ngày trước ở SG có một anh CIA Mẽo sống cuộc đời bình thường của một công chức Mỹ tầm thường, nói tiếng Việt y hệt người Nam, nói lái theo người Huế như ...Huế. Thế nhưng khi được hỏi có cách nào dùng english kiểu tương tự vậy không thì cha đó lắc ngay, nói rằng cách tốt nhất để hiểu từ lái tiếng Việt là : bỏ cả đời học tiếng Việt đã, chứ chỉ đọc cả cuốn sách dày mấy giải thích về nó cũng hoài công. Không biết có phải thế không?

[nthach]

USY viết

Bạn nthach cho thêm tên người dịch cái, dẫn link cũng được, nếu chỉ là nick trên net, để sau nếu cần còn có nguồn để dẫn.

Vâng!!! Cái này là em lượm trên NET , nói chung họ cũng lấy ra từ cuốn Хо-Суан-Хыонг Стихи do nhà xuất bản Nauka phát hành năm 1968. Trong những năm 60, người Việt làm, dịch được thơ sang tiếng Nga thì có lẽ hiếm .
Còn nếu cần lấy nguồn dẫn để chứng minh thì theo em không cần. Vì nội quy diễn đản chỉ quy định những bài viết mang tính thông tin thời sự chính xác thôi, còn những bài như thế này thì để cho mọi người “hồi hộp” mới thú vị chị à.

hungmgmi viết

Còn một bài Vịnh cái quạt nữa của Bà chúa thơ Nôm, bác nthach thử tìm xem có bản dịch không:
Vịnh cái quạt(bài 2)
Một lỗ xâu xâu mấy cũng vừa
Duyên em dính dán tự bao giờ,
Chành ra ba góc da còn thiếu,
Khép lại đôi bên thịt vẫn thừa.
Mát mặt anh hùng khi tắt gió
Che đầu quân tử lúc sa mưa
Nâng niu ướm hỏi người trong trướng,
Phì phạch trong lòng đã sướng chưa?

Bài này tôi cũng có, nhưng là bản dịch thô (chuyển ngữ) chứ không theo vần điệu thơ Nga như:

Пекарь рукою своей беззаботной
сделает рыхлой меня или плотной.

Телом любого к себе приманю,
сердце-начинку я чистым храню!

Nên để tìm lại xem.

hungmgmi viết

.
Trong bài trên, theo thiển ý của Gà mờ tôi, cái từ "neo" nếu tách ra, đứng riêng thì chả có nghĩa gì cả, mà chỉ là một cách nói trại đi của từ "nao", nhằm phục vụ cho cả cụm "đáo nơi neo", tức "đ...nơi nao". "Đáo nơi neo",

Đúng là nói một hiểu mười, tôi “sợ” những tay moi được những cái người ta “giấu”. Tiện đây có một cách nói lái của người Việt nữa nhờ bác dịch giùm nhé: Chùng hì úng đi chật thị chà lì à gi ơ mì

minminixi viết

Hôm nay mới thấy một công phu sưu tầm "lạ" của bác nthach. rất cám ơn bác!
Về nói lái kiểu ta trong tiếng Nga hay tiếng đa âm khác nói chung thì xưa nay tôi từng đọc những bàn luận của các cụ nhà ta và hiểu rằng không nên cố công tìm vô ích, vì tiếng Việt có cả dấu chứ không như họ. Ta nói lái chỉ dựa vào hai yếu tố: đảo ngần đó chữ cái trong nhóm từ nói lái và chuyển vị trí dấu qua lại giữa các từ để giữ và đối vần, thế nên tiếng Tây như Rusian là không thể có...hi hi!

Vâng, bác nói đúng, nếu nói lái theo như tiếng Việt có dấu thì có lẽ chỉ có ở Việt Nam. Nhưng theo tôi nhớ mang máng thì tiếng Nga cũng có cách nói lái của riêng họ, không biết có đúng không, các bác tìm hộ với.