Đọc "SƯƠNG TRẮNG BẠCH DƯƠNG"

[Saomai]

A. Pushkin

Я вас любил

Я вас любил: любовь еще, быть может,
В душе моей угасла не совсем;
Но пусть она вас больше не тревожит;
Я не хочу печалить вас ничем.

Я вас любил безмолвно, безнадежно,
То робостью, то ревностью томим;
Я вас любил так искренно, так нежно,
Как дай вам бог любимой быть другим.

TÔI ĐÃ YÊU EM

Lửa tình leo lắt hồn tôi;
Tôi yêu em: vẫn yêu người trong tim,
Thôi tình đừng quấy rầy thêm
Tôi đâu có muốn ưu phiền cho em

Khi rụt rè, lúc hờn ghen
Đã yêu thầm lặng, con tim đọa đầy
Đã yêu chân thật, đắm say,
Cầu Chúa: - Ai khác tình này yêu em.

(Nguyệt VŨ dịch)

“Tôi yêu em” là bài thơ của Pushkin quá nổi tiếng ở Việt Nam qua bản dịch của Thúy Toàn. Có thể nói chỉ với riêng bài thơ này cũng đã làm nên một tên tuổi dịch giả Thúy Toàn chững chạc. Nhưng trên thực tế ông đã làm được nhiều lần hơn thế.

Vì quá quen với bản dịch của Thúy Tòan nên khi đọc bài dịch trên của Nguyệt VŨ, người đọc cảm thấy rõ một sự hụt hẫng...

Thực ra sau Thúy Toàn, bài thơ này đã được nhiều người thử sức dịch, có thành công và không thành công. Nhưng phần lớn các bản dịch khác đã in đều có góc nhìn sáng tạo, có những đóng góp nhất định về tu từ, mà ở bản dịch trên đây không hề có.

Đối với bài thơ này vấn đề ngữ nghĩa cũng đã tương đối sáng rõ, trừ cách hiểu câu cuối cùng. Tuy nhiên, đó không phải là trở ngại to lớn. Điều chính yếu đối với dịch giả là tìm được phương thức biểu hiện và khả năng Việt hóa bài thơ.

Trong khổ thơ đầu Nguyệt VŨ đã chọn dùng hình ảnh “lửa tình” mà người sáng tạo đầu tiên của nó chính là dịch giả Thúy Toàn. Chị dịch:

Lửa tình leo lắt hồn tôi;
Tôi yêu em: vẫn yêu người trong tim

Cần lưu ý, trong nguyên tác chỉ có một từ “душе” (hồn). Mà trong thơ tình, chữ “hồn” thường được coi là đồng nghĩa của “tim” hoặc “lòng”… Do vậy, khi Nguyệt VŨ sử dụng cả “hồn” và “tim” trong một câu lục bát, dễ khiến người đọc nghĩ chúng không còn là đồng nghĩa nữa. Người ta có quyền nghĩ là tôi yêu em (trong hồn còn ngọn lửa tình leo lắt), nhưng trong tim thì vẫn còn có một người con gái/phụ nữ khác ngự trị: “Tôi yêu em: vẫn yêu người trong tim”. Và điều đó khiến cho độc giả cảm nhận là người thơ không được chân thành lắm trong mối tình đơn phương với em này.

Trong những câu tiếp theo ta vẫn thấy sự lúng túng của dịch giả khi thể hiện:

Khi rụt rè, lúc hờn ghen
Đã yêu thầm lặng, con tim đọa đầy…

Và trong câu cuối thắt nút bài thơ, quan trọng nhất, lại là câu hoàn toàn tối nghĩa:

Đã yêu chân thật, đắm say,
Cầu Chúa: - Ai khác tình này yêu em.

Thật sự câu cuối này không nói lên được gì cả. “Cầu Chúa: - Ai khác tình này yêu em”. Khác thế nào - là hơn hay kém? Và giả sử người đó tồn tại, thì TÔI cầu điều gì? Sao lại đặt một câu hỏi sau lời thỉnh cầu? - Thật đúng là ở đây dịch giả đã đánh đố độc giả - một câu đố không lời giải. Trong tất cả những bài dịch tôi từng được đọc, không thấy một bài nào thể hiện câu cuối tối nghĩa đến như vậy.

Rất may là bản dịch của Nguyệt VŨ thuộc thế hệ sau cùng (tính cho đến nay), chứ nếu nó xuất hiện đầu tiên thì hẳn không thể gây bất cứ sự chú ý nào của độc giả Việt Nam đối với bài TÔI YÊU EM của thi hào Pushkin.

========

Một số bản dịch khác:

TÔI YÊU EM

Tôi yêu em: đến nay chừng có thể
Ngọn lửa tình chưa hẳn đã tàn phai
Nhưng không để em bận lòng thêm nữa
Hay hồn em phải gợn bóng u hoài
Tôi yêu em âm thầm, không hy vọng
Lúc rụt rè, khi hậm hực lòng ghen
Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm thắm
Cầu em được người tình như tôi đã yêu em!

(Thúy Toàn dịch)

TÌNH ANH

Ngọn lửa tình từ thuở đắm yêu Em
Dường còn cháy trong tim anh chưa tắt
Chỉ muốn giữ cho hồn Em trong vắt
Anh lặng chôn tình riêng ấy trong lòng
Từng yêu Em trong vô vọng, âm thầm
Từng giằng xé bởi ghen tuông, ngần ngại
Từng yêu Em bao chân thành, êm ái
Ước được người yêu Em sánh tình anh

(Phạm Bá Chiểu dịch)

* * *

Anh đã yêu em… ngọn lửa tình
Đến nay chưa hẳn tắt trong tim
Nhưng thôi, chẳng bận lòng em nữa
Anh gói tình anh vào lặng im.

Anh đã yêu em tuyệt vọng, tái tê
Day dứt ghen tuông với rụt rè
Cầu Chúa ban em tình yêu mới
Như tình anh trân trọng, say mê.

(Huyền Anh dịch)

* * *

Một thời tôi đã yêu em
Lửa yêu có lẽ trong tim còn nồng
Nhưng không muốn bận lòng em nữa
Để hồn em gợn khổ, sầu vương.

Tôi yêu vô vọng âm thầm,
Khi run nỗi sợ khi bừng lửa ghen,
Chân thành tha thiết yêu em,
Cầu cho em đẹp tình duyên với người.

(Thùy Chi - Đặng Hiển dịch)