Chủ nghĩa Cấu tạo Nga.

[htienkenzo]

Kóc Khơ Me viết

Nhân đọc các bài viết về "chủ nghĩa cấu tạo" trong topic này, thấy có các nhận định hết sức mạnh bạo mang vẻ phiến diện và hằn học về nguyên nhân thoái trào của phong cách này từ sau những năm 1930-x tại Liên Xô (mà không thấy rằng sự thoái trào này là do những khiếm khuyết nội tại về mặt tư tưởng của chính phương pháp này cũng như những khiếm khuyết được bộc lộ trong thực tế cuộc sống chỉ 1 thời gian ngắn sau đó) nhưng ít thấy xuất hiện trên báo chí và giới kiến trúc Nga chính thống, Kóc xin post hình ảnh một số công trình theo phong cách này được xây dựng từ những năm đó và còn tồn tại đến ngày nay:

...

Cảm ơn bác Kóc đã giới thiệu rất phong phú những tác phẩm kiến trúc thuộc trường phái "Chủ nghĩa Cấu tạo Nga"! Cảm ơn bác rất nhiều! Bởi, cho đến bây giờ, không những riêng tôi mà còn cả những đồng nghiệp lớn tuổi vẫn dành cho trường phái này những tình cảm rất trân trọng đầy lý tính.

htienkenzo viết

...
Cái chết của Chủ nghĩa Cấu tạo được tuyên bố chính thức vào năm 1937. Cuộc thi chọn phương án thiết kế Công trình "Cung văn hoá Xô viết", với "bàn tay" của Stalin, Ban Giám khảo đã loại mọi đồ án của Lissitzky, Le Corbusier, Tatlin, Vesnin,... và chọn công trình của Kts. Ivan Iofavic.Công trình cao 450m, với dạng vòm cuốn, có những khối trụ tròn càng lên cao càng nhỏ và trên đỉnh trụ là tượng Stalin, toà nhà cũng dày đặc "CCCP" và ngôi sao, búa liềm, cùng với chi chít khẩu hiệu tuyên truyền. (ghi chú: tượng Stalin cao gần 100m!)

Chủ nghĩa tín điều, độc đoán, bảo thủ đã chấm dứt sự tồn tại của Chủ nghĩa Cấu tạo Nga.

Chủ nghĩa Cấu tạo đã bị "bóp mũi" ngay trên đất nước sinh ra nó - Liên Xô. Nhưng nó không chết, cái gì thuộc về chân lý luôn có sức sống mãnh liệt!
...

và:

htienkenzo viết

Vấn đề này, các bác có thể tham khảo thêm những tài liệu về Khuynh hướng Nghệ thuật "Hiện thực Xã hội chủ nghĩa" xuất hiện ở Liên Xô, Trung Quốc... Cụ thể, các công trình Kiến trúc tiêu biểu là "7 chị em" ở Liên Xô và Đông Âu-Trường Đại học Quốc gia Moskva-Lomonosov(MGU) là chị Cả (thì phải?)...

Thời sinh viên, khi được trình giảng về "Chủ nghĩa Cấu tạo Nga"(Lịch sử kiến trúc phương Tây) từ Tiến sỹ kiến trúc Lê Thanh S., tôi có đặt câu hỏi trong lớp về lý do tại sao một trào lưu tư tưởng nghệ thuật tiên tiến như thế lại không được phát triển. Vị Tiến sỹ đó đã nói ngay trước lớp với sự dè dặt rằng, đây là điều tế nhị, không tiện nói trước lớp trong giờ học. Sau đó, ngoài giờ học, tôi có hỏi lại vị giảng viên đó và được câu trả lời "gần giống" như thế! Thời gian sau, trong thời gian học "Lịch sử kiến trúc phương Đông", tôi có hỏi Giáo sư, Phó Tiến sỹ kiến trúc Nguyễn Kh.- con rể của cố TBT. TC., phu quân của Kts. Đặng V. Ng., chủ một khu biệt thự "quái dị" ở thành phố Đà Lạt (cả hai đều cùng học Đại học Kiến trúc Moskva). Vị giảng viên cũng giải thích tương tự như thế.
Một thời gian dài về sau, trong lúc bắt đầu buổi "tửu đạo" ở Hội quán Nghệ Sỹ-81 Trần Quốc Thảo-Sài Gòn, Kiến trúc sư Vũ Đại Hải-một kiến trúc sư tài danh và nổi tiếng Việt Nam hiện nay, đã rưng rưng và nắm tay tôi nhắn nhủ với lời nhắn của một bậc Tiên sinh dành cho lớp hậu sinh như tôi rằng, phải đam mê nghề nghiệp và tránh những "xôi thịt" đánh đồng với nghệ thuật Kiến trúc. Sau đó, Kts. Vũ Đại Hải có nói nhiều về "Chủ nghĩa Cấu tạo Nga" khi tôi đề cập đến.
Tư tưởng của "Chủ nghĩa Cấu tạo Nga" được trân trọng nghiên cứu và phát triển ở các nước phương Tây. Nó là "nguồn cảm hứng" cho "Chủ nghĩa High Tech", "Chủ nghĩa Giải tỏa Kết cấu-Desconstruction"... tạo ra những tác phẩm có giá trị sử dụng và giá trị thẩm mỹ cao trên thế giới.

Tôi xin trích một đoạn trong MỸ HỌC KIẾN TRÚC:

"...Trên lịch sử kiến trúc trong, ngoài nước và thế giới hiện thực, xa rời bản tính trừu tượng của vẻ đẹp kiến trúc, đơn giản là đem “cụ thể” áp đặt cho kiến trúc thì không thiếu! Không nói đâu xa thập kỷ 70 của thế kỷ này, trên diễn đàn kiến trúc Trung Quốc đã từng xuất hiện một cuộc tranh luận gọi là “bó đuốc” hay là “quả ớt đỏ”. Đó là khi ga xe lửa Trường Sa-Hồ Nam cắt băng khánh thành và một vật quý màu đỏ trên đỉnh tháp chuông trung tâm, cội nguồn ý tứ của người xây dựng là đem vật quý gắn trên đỉnh tháp tạo thành hình tượng “bó đuốc” theo lối ẩn dụ, ví von “Một đốm lửa nhỏ, dễ cháy thảo nguyên”! Nhưng hiệu quả thực tế thì sao? Hình tượng đó không giống “Bó đuốc” mà chỉ giống “Quả ớt đỏ” vút thẳng lên trời cao! Vì thế, người thiết kế công trình đó đã làm một việc trái với suy nghĩ nghệ thuật nghiêm túc: ý nghĩa tượng trưng của kiến trúc không thể dựa vào “nhãn mác” chính trị để thực hiện. Hiển nhiên sự xuất hiện của hiện tượng “Quả ớt đỏ’ là chịu ảnh hưởng “Ngọn gió kiến trúc kiểu Nga rơi rớt lại”. Mọi người đều biết là Liên Xô những thập niên 20, 30 của thế kỷ 20, giới kiến trúc đã từng thổi bùng lên một luồng “gió xoáy chính trị” của chủ nghĩa hình thức, như đồ án trang trí kiến trúc của các loại: “Ngọn đuốc cờ hồng”, “Búa liềm” và “Bông lúa hạt mạch”, tùy ý bê dùng, đâu cũng có, tha hồ tràn lan trở thành tai họa, thậm chí trong sáng tác kiến trúc còn đem tượng toàn thân lãnh tụ trên nóc tòa lầu cao mười mấy tầng! Sự việc cách đây đã nửa thế kỷ nhưng một số học giả kiến trúc hiện đại vẫn luôn tâm niệm không thể quên được cách xử lý kiến trúc “Tính cụ tượng” (cụ tượng là cụ thể hóa hình tượng một cách thô sơ!) kiểu đồ giải chính trị (kiểu giải thích bằng đồ thị, bằng hình vẽ, mô hình theo ý đồ chính trị) buồn cười đó! Đó là “đem nghệ thuật rải đều đường phố… dùng đèn báo hiệu giao thông và tiếng còi hơi cảnh sát để diễn tấu bản nhạc giao hưởng trang trọng, đồng thời trên nóc nhà xưởng phấp phới ngọn cờ hồng”.
..."

(MỸ HỌC KIẾN TRÚC
Tác giả:Uông Chính Chương
Người dịch: Nguyễn Văn Nam
Hiệu đính: Trần Kim Bảo

Nhà Xuất bản Xây dựng-2002.)