Đọc "SƯƠNG TRẮNG BẠCH DƯƠNG"

[Saomai]

Nicolai Rubtsov

летели листья

Улетели листья с тополей -
Повторилась в мире неизбежность...
Не жалей ты листья, не жалей,
А жалей любовь мою и нежность!

Пусть деревья голые стоят,
Не кляни ты шумные метели!
Разве в этом кто-то виноват,
Что с деревьев листья улетели?

Những chiếc lá bay đi

Những chiếc lá bay từ hàng dương -
Vòng tuần hoàn, đời không tránh khỏi...
Đừng thương lá vàng rơi lả tả,
Mà xót tình anh trìu mến dịu dàng!

Hãy kệ hàng cây đứng tan hoang,
Bão tuyết thét gào, em đừng trách nữa!
Có lẽ nào đã ai - kia có lỗi,
Khi lìa cành những chiếc lá bay đi?

(Nguyệt VŨ dịch)

Bài thơ này qúa đơn giản, nên cũng dễ hiểu là dịch giả đạt được chữ TÍN khi dịch. Nhất là bài này cũng nhiều người đã dịch trước đó rồi, nên những sai phạm về ngữ nghĩa hơi khó xảy ra. Do vậy dưới đây SM chỉ xét về mặt ĐẠT và NHÃ.

Khổ thơ đầu:
Những chiếc lá bay từ hàng dương -
Vòng tuần hoàn, đời không tránh khỏi...
Đừng thương lá vàng rơi lả tả,
Mà xót tình anh trìu mến dịu dàng!

Bản dịch không có gì đặc biệt. Chỉ tiếc là trong một bài thơ ngắn, có 8 câu mà không giữ được vần, trong khi bài thơ gốc tiếng Nga vần gieo rất chặt.

Khổ thơ cuối:
Пусть деревья голые стоят,
Не кляни ты шумные метели!
Разве в этом кто-то виноват,
Что с деревьев листья улетели?

Được dịch là:
Hãy kệ hàng cây đứng tan hoang,
Bão tuyết thét gào, em đừng trách nữa!
Có lẽ nào đã ai - kia có lỗi,
Khi lìa cành những chiếc lá bay đi?

Khổ này dịch ẩu. “Пусть деревья голые стоят” dịch sang tiếng Việt, dù văn xuôi, cũng không thể là “Hãy kệ hàng cây đứng tan hoang” được. Chữ голые đối với cây nghĩa là trơ trụi, không còn lá. Chữ “tan hoang” thường chỉ dùng cho kho tàng, bến bãi, lâu đài… do con người xây dựng, về sau bị tàn phá, không thể tùy tiện dùng đối với cây cối được, nhất là trong thi ca, thể loại văn học vốn rất kén ngôn từ.

Câu “Разве в этом кто-то виноват” được dịch là “Có lẽ nào đã ai - kia có lỗi”. Đây là ví dụ điển hình của kiểu dịch vẫn được gọi là cлово в слово (word by word), kiểu “diệt” tốt nhất trong dịch thơ. Gần như từng chữ, từng chữ Nga được chuyển sang chữ Việt, kể cả cái dấu gạch nối. кто-то là ai đó, ai kia. Vâng, trong tiếng Nga viết thế, nhưng trong tiếng Việt viết “ai – kia” có vẻ ngộ quá. Đấy là chưa kể chữ "đã" được đặt trước chữ "ai - kia". Chỉ cần thử thay "ai - kia" bằng một đại từ, ví dụ "anh" chẳng hạn, ta sẽ được một câu thực sự ngô nghê: "Có lẽ nào đã anh có lỗi,"

Liệu cách dùng từ “Hãy kệ hàng cây đứng tan hoang” hay “Có lẽ nào đã ai - kia có lỗi” có xứng với điều Nguyệt VŨ chia sẻ trong Lời tựa tập thơ dịch: “Người dịch thơ phải giỏi cả ngoại ngữ lẫn tiếng Việt” chăng? SM thấy băn khoăn…. chưa dám kết luận gì.

Phải nói rằng bài thơ này từng có những bản dịch rất thành công, ví dụ các bản dịch sau đây (nguồn - thivien.net):

NHỮNG CHIẾC LÁ BAY ĐI

Lìa cành chiếc lá bông bay -
Cho hay cái lẽ xưa nay của trời...
Nếu em thương lá mồ côi,
Sao không xót chút tình tôi dịu dàng!

Mặc cây trần trụi bẽ bàng,
Xin đừng trách gió phũ phàng làm chi!
Nào ta đâu có lỗi gì,
Khi cây trút lá đi về cõi không?

(Hữu Việt dịch)

NHỮNG CHIẾC LÁ BAY ĐI

Lá phong đã rụng hết rồi
Là điều tất yếu giữa đời này thôi...
Xin đừng thương tiếc lá rơi
Tình anh đằm thắm em ơi tiếc giùm!

Mặc cho trơ trụi hàng phong
Cũng đừng nguyền rủa bão giông làm gì
Nào ai có tội tình chi
Nếu như lá đã chia ly với cành?

(Phan Chí Thắng dịch)

----
Cảm ơn bác hungmgmi đưa đường link dưới đây, và SM được biết thêm những bản dịch hay của Nina, Nguyên Anh và một bài nữa rất cô đọng của bác PHM. Ngày đó SM còn chưa biết đến NNN.