Thành ngữ Nga

[Мужик]

Siren viết

Khủng bố nốt bác MU 1 câu nữa nhé:
"У мужика кафтан сер, да ум у него не волк съел"

Sợ quá, nên dù chưa hiểu hết ý nghĩa của thành ngữ này trong tiếng Nga và chưa ưng ý lắm, nhưng em cứ đưa ra thành ngữ tiếng Pháp: "Chiếc áo không làm nên thầy tu".

Có 2 phương án tiếng Việt, bác Siren xem có hợp không nhé:
1. Miệng hùm gan sứa
2. Miệng cọp gan thỏ

[Siren]

Мужик viết

Sợ quá, nên dù chưa hiểu hết ý nghĩa của thành ngữ này trong tiếng Nga và chưa ưng ý lắm, nhưng em cứ đưa ra thành ngữ tiếng Pháp: "Chiếc áo không làm nên thầy tu".

Có 2 phương án tiếng Việt, bác Siren xem có hợp không nhé:
1. Miệng hùm gan sứa
2. Miệng cọp gan thỏ

Nghĩa đen của câu trên là "Bác MU tuy mặc chiếc áo khoác cũ nhưng trí tuệ của bác thì ...thôi rồi!"

Còn phương án tiếng Việt thì có 1 PA nữa, bác nghe xem sao nhé:

3. Xanh vỏ, đỏ lòng

[Мужик]

Siren viết

3. Xanh vỏ, đỏ lòng

Nếu phương án 1 và 2 của MU mà đúng, thì phương án của Siren là атоним.

[USY]

Сả 3 сâu của bạn MU và SR đưa ra đều không đúng với nghĩa câu thành ngữ Nga muốn nói, đây là thành ngữ nói về trí tuệ con người "thông thái-dốt nát" chứ không phải về sự "dũng cảm-hèn nhát" hay tâm tính "thiện-ác". Nên dẫu cách thể hiện giông giống như mấy câu thành ngữ Việt trên kia (dùng 2 vế đối lập) ta cũng kkông lấy mấy câu đó để giải thích câu của Nga được.
Còn câu thành ngữ tiếng việt tương đương thì ... nghĩ mãi vẫn chưa ra

[Siren]

"У мужика кафтан сер, да ум у него не волк съел"

Nhà em vẫn chưa ngủ yên với câu trên khi chưa tìm được câu tiếng Việt tương đương ạ.
Hôm nay nhân dịp có cô giáo của tụi em ở trường ТГПУ sang thăm Việt Nam. Cô trò gặp nhau sau 20 năm, sau hồi mừng tủi tranh nhau chia động từ với cô, nhà em rụt rè hỏi cô về ý nghĩa của câu trên mong sao lóe được ra câu tiếng Việt.
Cô giải thích như sau : "Вид его бедный, но он очень умный"
Vậy nên, nhà em vẫn muốn bảo lưu đáp án "Xanh vỏ, đỏ lòng" ạ, dù tự chấm khoảng 7,5/10 ạ.
Bác MU đưa ra "Bé hạt tiêu" hoàn toàn đúng về ngữ nghĩa nhưng đọc lên thiếu cái vần vần ạ.
Chị USY ơi, chị có phương án nào hay hơn chưa ạ?

[hungmgmi]

Câu này dịch ra theo phim Tàu là :"Đừng thấy bệ hạ ăn mặc giản dị mà coi thường" Siren ạ.

[Siren]

hungmgmi viết

Câu này dịch ra theo phim Tàu là :"Đừng thấy bệ hạ ăn mặc giản dị mà coi thường" Siren ạ.

Hihi, sao bác không dịch là "Đừng thấy trẫm ăn mặc giản dị mà tỵ" có phải vần hơn không bác?!

[Мужик]

Siren viết

[B] Bác MU đưa ra "Bé hạt tiêu" hoàn toàn đúng về ngữ nghĩa nhưng đọc lên thiếu cái vần vần ạ.

Nàng thích cái vần vần ư? Thì vần đây:

Đừng chê anh bé mà sầu.
Con ong nó đốt quả bầu cũng "sưng"

Hoặc:
Áo anh rách nhưng lòng anh không sợ.
Quần thủng đũng nhưng anh vẫn hiên ngang.

Tuy nhiên, câu trong tiếng Việt thật sát nghĩa với "Вид его бедный, но он очень умный" MU vẫn chưa tìm ra, nhưng vẫn sẽ tìm.

Siren cho gửi lời cảm ơn đến bà giáo nhé.

[chaika]

Мужик viết

Tuy nhiên, câu trong tiếng Việt thật sát nghĩa với "Вид его бедный, но он очень умный" MU vẫn chưa tìm ra, nhưng vẫn sẽ tìm.

"Tốt gỗ hơn tốt nước sơn" có hợp không các bác ơi?

[Nina]

Trong tiếng Việt có 2 câu này, cũng chỉ hơi hơi liên quan

Cá vàng bụng bọ
Đất sỏi cũng có chạch vàng

Còn về cái kiểu bề ngoài xấu xí, trong tốt thì Mạc Đĩnh Chi đã từng có bài phú "Sen trong giếng ngọc" để nói về phận mình - nghe đồn ông này có tướng mạo xấu xí.

[Мужик]

Siren viết

Khủng bố nốt bác MU 1 câu nữa nhé:

"У мужика кафтан сер, да ум у него не волк съел"

Tìm mãi mới được câu này trong tiếng Việt. Nghĩa có vẻ gần gần:

Chữ xấu nhưng ý hay

[thoixavang]

Мужик viết

Tìm mãi mới được câu này trong tiếng Việt. Nghĩa có vẻ gần gần:

Chữ xấu nhưng ý hay

Tương tự còn có mấy câu
- Chùa nát bụt vàng
- Chùa đất phật vàng

[Siren]

thoixavang viết

Tương tự còn có mấy câu
- Chùa nát bụt vàng
- Chùa đất phật vàng

Ơ! Em thích câu "Chùa đất phật vàng" quá! Cảm ơn chi!

[Мужик]

thoixavang viết

Tương tự còn có mấy câu
- Chùa nát bụt vàng
- Chùa đất phật vàng

Vâng, cũng tương tự. Tuy nhiên trong tiếng Nga ý nghĩa nói về trí tuệ. Kiểu như các thầy đồ nghèo nhưng thông minh và giỏi giang của VN ta ngày xưa.
Mời các bác tiếp tục tìm kiếm các phương án. Chả nhẽ trong tiếng Việt lại không có thành ngữ nào gần nghĩa hơn sao?

[hungmgmi]

Nhân câu thành ngữ Nga trên có 2 vế dạng đối nghịch nhau (nhìn thấy thế này...nhưng mà lại thế kia) có ý nói về trí tuệ, em nhớ ra trong tiếng Việt ta (tiếng Việt vùng Nghệ Tịnh) có câu thành ngữ sau, cũng 2 vế hàm ý nhìn thấy thế này, nhưng mà lại thế kia. Tuy nhiên, câu của ta lại có ý nói về...vật chất. Câu nớ ra ri:
Xấu nhưng có gấu mà ăn
Có bác nào giải nghĩa được câu trên, và thử phiên nó ra tiếng Nga ra sao, đại loại nôm na như kiểu giải nghĩa trên kia""Вид его бедный, но он очень умный" ấy.

[Мужик]

Поминай как звали:
- Lặn không sủi tăm;
- Mất hút con mẹ hàng lươn;
- Không dấu vết.

[Siren]

Мужик viết

Поминай как звали:
- Lặn không sủi tăm;

Có được "phóng tác" là "Im thin thít và lặn mất tăm" không bác MU?

[Siren]

"За недобрым пойдешь, на худо набредешь"

"Ác giả, ác báo"
"Gieo nhân nào, gặt quả nấy"

[Мужик]

Siren viết

Có được "phóng tác" là "Im thin thít và lặn mất tăm" không bác MU?

"Lặn mất tăm" thì được. "Im thin thít" thì e không đúng.

Siren viết

"За недобрым пойдешь, на худо набредешь"

'Gieo gió - gặt bão" có vẻ gần hơn, vì nghĩa trong tiếng Nga là: Đi theo (làm) cái xấu ắt sẽ gặp điều xấu.

Dạo này Nàng tiên cá có vẻ "săn" thành ngữ, tục ngữ ghê nhỉ ?

[hungmgmi]

Siren viết
Có được "phóng tác" là "Im thin thít và lặn mất tăm" không bác MU?
Bác MU trả lời:
"Lặn mất tăm" thì được. "Im thin thít" thì e không đúng.

Im thin thít và lặn mất tăm là tên một bộ phim hài có bác Bean đã từng chiếu ở VN mà bác MU. Buồn cười là Keeping Mum lại được "phiên" ra như trên.
Nhân nói chuyện dịch tên phim, bỗng nhớ MR.Dâu mới đây có bài viết khá hóm hỉnh bằng tiếng Việt về chuyện này:
“Cánh đồng bất tận” hay “Những cuộc đời trôi nổi”?
“Cánh đồng bất tận” dịch tiếng Anh là “Endless Fields”. Tên này theo tôi vừa sát nghĩa, vừa hay. Vừa Việt Nam, vừa giữ chất mênh mông của tác giả Nguyễn Ngọc Tư thể hiện. Vậy nên khi tôi xem poster phim với tên dịch tiếng Anh là “Floating Lives” tôi thấy lạ.

“Floating Lives” nghe giống tên phim tài liệu kể về sự hình thành của...con vịt. Tên nghe rất khoa học nhưng không văn chương, không sắc sảo. Theo tôi, đó chỉ là tên “cố gắng sắc sảo” mà sự cố gắng ấy bị lộ, câu chữ đẫm mồ hôi.

Các bạn thừa biết tính tôi hơi ông già, và ông già này không thích.

Tôi nghĩ vấn đề xuất phát từ cách dịch tên phim nước ngoài sang tiếng Việt. Dịch một thành một không được. Như thế người phiên dịch không có cơ hội để thể hiện. Mà không “thể hiện” là ông sếp không gửi tiền. “Tôi không thuê anh mở laptop tra từ điển đâu, anh dịch lại đi!”

“Mà phải dịch kiểu..kiểu đẹp chứ!”

Thế nên các nhà biên dịch có vẻ ít dịch tên phim theo ý nghĩa. “Cánh đồng bất tận” không thành “Endless Fields”, “Red” không thành “Sắc đỏ”.

Họ cũng ít dịch theo cảm giác. Cảm giác khi nghe khẩu ngữ “Whip it” trong tiếng Anh giống cảm giác khi nghe khẩu ngữ “Máu lên nào!” trong tiếng Việt (hoặc một cụm từ tiếng lóng nào đó mà tôi vẫn chưa biết). Nhưng ít ai đủ can đảm dịch như thế.

Người ta chủ yếu dịch theo nội dung phim. Phim “Whip it” kể về một cô gái tuổi teen nổi loạn. “Vậy chúng ta sẽ đặt tên phim là “Teen Girl nổi loạn!”, phim “Red” kể về chuyện CIA tái xuất, vậy là “…”, phim Happy Feet kể về vũ điệu chim cánh cụt, vậy là “…”, phim Ratatouille kể về một chú chuột đầu bếp, vậy là “…”, phim “The Collector” kể về một Sát nhân máu lạnh, vậy là “…”

Như tôi nói, cách dịch đó có vấn đề. Tôi không đồng ý với những người nói: “Để tên phim ‘Sắc đỏ’ là không được vì sẽ không ai hiểu phim đó là phim gì. Khán giả mua vé phải biết họ đang mua vé xem phim kiểu gì chứ!”

Tóm lại, khán giả cần tên phim cầm tay họ, dẫn họ đi qua đường.

Khán giả Mỹ mới chỉ đọc tên phim “Red” đâu có hiểu gì về nội dung phim đó? Không có người Mỹ nào đọc tên “Red” đoán được ngay đó là phim kể về chuyện “CIA tái xuất!” (tên phim trong tiếng Việt). Ở Mỹ “Red” là “Đỏ”, cũng như ở Việt Nam! Khán giả Mỹ phải nghiên cứu trước (hay xem phim xong) mới hiểu vì sao người ta đặt tên như vậy.

Vấn đề càng rõ nét hơn nếu lấy tên phim Việt Nam mang chút trừu tượng, dịch sang tiếng Anh theo nội dung, rồi dịch lại sang tiếng Việt.

Ví dụ, tên phim “Cải ơi” sẽ trở thành “An old man searches for his daughter”, rồi là “Ông già đi tìm con”. “Bao giờ cho đến tháng mười” sẽ thành “Giấu tin chồng mất”. “Đẹp từng Centimet” sẽ thành “Chàng trai chụp nuy!” “Để Mai Tính” sẽ thành “Tôi có ông sếp là Gay!”

Tôi đoán rằng người Việt Nam không thích các tác phẩm điện ảnh của mình bị dịch một cách “cấp 3” như vậy. Khán giả Việt Nam quá quen với cách đặt tên phim trừu tượng – không tóm tắt lại nội dung mà tạo cảm giác phù hợp với nội dung. Nghe tên “Bao giờ cho đến tháng mười” người Việt đâu có đoán được nội dung phim? (Phim tên gì? “Bao giờ cho đến tháng mười” hả? Ồ, chắc đó là phim về một ông chồng chết trong chiến tranh và một người chị cố gắng giấu tin để ông bố không chết vì đau lòng!)

Khán giả Việt Nam tỉnh táo không kém gì khán giả các nước khác, không cần tên phim cầm tay.

Tôi thấy trước đây người ta dịch tên phim nước ngoài gần với ý nghĩa hoặc cảm giác hơn. Ví dụ, phim “The Godfather” dịch thành “Bố già” tôi thấy khá chuẩn, hay. Đó là cách dịch vừa rất Việt Nam vừa giữ được tính chất của tên gốc. Tôi cảm giác nếu “The Godfather” mới ra rạp ngày hôm qua thì người ta đã dịch tên phim thành “Trùm mafia sa lưới”.

Tôi không biết trước khi dịch “Cánh đồng bất tận” thành “Floating Lives” người ta có hỏi ý kiến của chị Nguyễn Ngọc Tư không? Nhưng tôi hình dung cảnh một anh chàng mặc com-lê đen, tóc nhiều gel, đến nhà của chị ấy ở Cà Mau, rồi mở laptop cho chị ấy xem poster có tên tiếng Anh là “Floating Lives”.

“Ôi sao anh chọn tên đó vậy?” chị Tư hỏi anh com-lê trong cảnh bịa đặt của tôi.

“Đó là tên tiếng Anh rất hay chị ạ. Nó vừa cho khán giả nước ngoài biết rõ hơn về nội dung phim, vừa tạo cảm giác chới với như trong truyện chị viết ấy!”

Chị Tư vừa cau mày vừa cười lịch sự.

“Yên tâm”, anh com-lê nhẹ nhàng để tay lên vai chị ấy.

“Tôi có bằng Marketing”

Joe