Lời từ biệt của người em gái Xla vơ - Прощание Славянки

[Nina]

Tự dưng hôm nay cảm thấy chăm chỉ đột xuất, thôi Nina xí chỗ để đăng các tư liệu về bài hát này.

Trước hết thôi đăng lại bài cũ, dịch từ hồi NNN còn mông muội hơn bây giờ nhiều...

Về bản hành khúc Прощание Славянки
Tác giả: Ernst Podtiazkin
Nguồn: http://www.chelpress.ru/newspapers/p...1999/5/2.shtml

Bản hành khúc này có một số phận thật kỳ lạ. Vốn được Vasili Ivanovich Agapkin - anh lính kèm của trung đoàn kỵ binh - viết ra theo những sự kiện Ban căng năm 1912, dường như bản hành khúc này đã thu vào trong nó những cảm xúc về những cuộc chiến tranh sắp tới. Ngày 24 tháng 3 năm 1973 Báo "Sao đỏ" viết: "..Bản hành khúc "Vĩnh biệt người em gái Slavơ" trầm buồn và dữ dội" đã bay tới khắp tất cả các sân ga, các [trạm gọi nhập ngũ] của nước Nga như một tia chớp [điện báo]. Từ đó tới nay bản hymn toàn quân ấy đã trở thành bản nhạc toàn dân thật sự ..."

... Ngày 21 tháng 8 năm đó tờ báo này đăng một bài báo lớn về lịch sử bản hành khúc này. Tôi dẫn ra đây một đoạn "Các bạn đã nghe bản hành khúc này. Có lẽ, không phải ai cũng nhớ nó tên là gì, và cũng chẳng có mấy người biết đến tác giả. Nhưng chỉ cần vang lên mấy accord đầu của bản hành khúc này, là những người cựu binh sẽ hồi tưởng lại những trận đánh khó khăn; các cựu lính kỵ binh lại thấy mình trên lưng ngựa, còn các cựu chiến binh của cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại sẽ lại nhớ đến sân ga đang tối dần, dàn nhạc trên sân ga và đội hình đang sẵn sàng đi về phía mặt trận. Và không chỉ có những người lính cũ mới cảm động vơi những âm thanh ấy... "

Tác giả của bản hành khúc nổi tiếng "Tạm biệt ngừơi em gái Slavơ" Vasili Ivanovich Agapkin sinh ra ở làng Mikhailốpca tại tỉnh Riadan trong gia đình nông dân nghèo. Cậu bé mồ côi mẹ khi vừa được 12 tháng. Ngừơi cha đem cả gia đình sang Astrakhan, nhưng ở đó họ cũng không may mắn. năm 1890 thì ngừơi cha qua đời sau những năm tháng lao động kiệt sức, để lại cậu con trai 7 tuổi. Cậu bé phải đi ăn xin trong làng. Mẹ ghẻ cậu bé đã đưa cậu đến dàn nhạc hơi của Trung đoàn bộ binh Astrakhan số 308. Đến năm 16 tuổi thì Agapkin trở thành корнетист đơn ca (có thể nghĩ là người thổi đọc tấu kèn), rồi sau đó thành người thổi kèn trong biên chế một tiểu đoàn kỵ binh. Chỉ huy tiểu đoàn giới thiệu cậu vào trường âm nhạc Tambov. Đó là những năm tháng khi mà chiến tranh Ban căng - Thổ nhĩ kỳ bắt đầu. Tất cả báo chí Nga đều tràn đầy những thông tin về các cuộc tấn công của Thổ nhĩ kỳ vào các quốc gia slavơ, về những hành vi bạo ngược của người Thổ, về những đám cháy, những đứa trẻ mồ côi và những bà góa. Và họ ra trận - nhứng người lính tình nguyện, những ngừoi tự do, các sì quan trẻ, các nữ y tá. Hàng ngàn, hàng ngàn người phụ nữ slavơ tiễn họ đi tại vô số các sân ga. Vì vậy Agapkin đã tặng bản hành khúc mới của mình cho những ngừoi phụ nữ ấy. Đó là hành khúc của các đơn vị, được Ya.I.Bororad phối khí cho dàn nhạc , được trình bày lần đầutiên vào năm 1913.

Một năm sau thì dàn nhạc quân sự của quân khu Treliabin (nhạc trưởng - Grigori Davidovich Morgules) đã biểu diễn bản hành khúc này cho các chiến binh ra trận chiến đấu với quân đội Đức. Theo hồi tưởng của các cụ già Treliabin - những ngừoi lính của quân đội Nga hoàng, bản hành khúc này vang lên rất băn khoăn. Rồi ngày ngày, những chiếc áo khóac xám tràn ra các nhà ga. Cạnh các bức tường, vỉa hè là những người đưa tiễn - tre em, phụ nữ, chị, vợ ...Mà bản hành khúc này vang lên như thể nó viết dành cho những cuộc đưa tiễn này vậy.

Bản hành khúc này cũng vang lên năm 1941 cũng với sức mạnh không giảm vào những năm tháng Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại. Ngày 7 tháng 11 năm 1941 dứoi những âm thanh của hành khúc "Tạm biệt ngừơi em gái Slavơ" các chiến sĩ Hồng quân đã đi từ Quảng trường Đỏ ra mặt trận. Những nốt nhạc ban đầu có vẻ uỷ mị, song đến phần cuối thì vang lên với quyết tâm cứng răn, tưởng như những cái kèn cất tiếng: "Chúng ta cần chiến thắng, một chiến thắng cho tất cả, bất chấp gian nguy"

Tácgiả bài báo trong tờ "Sao đỏ", thượng úy N.Cherkashin đã viết thế này về cuộc duyệt binh năm 1941: "Sau đó vang lên hành khúc "Tạm biệt ngừơi em gái Slavơ", rất đột ngột, tươi mới, và mãnh liệt, cứ như mới được viết ra đêm qua, dành riêng cho cuộc duyệt binh, để chuyển cho các trung đoàn đang ở các chiến hào tuyết phủ gần Moskva lời chúc, cầu nguyện chiến thắng của những người phụ nữ Nga, Ucraina, Belarus, Ba lan, Tiệp, Bun ga ri. Của tất cả những người phụ nữ, mà con cái, cha anh, chồng của họ đang chiến đấu trong một hàng ngũ chống phát xít ..."

[Nina]

Lời từ biệt của người phụ nữ Sla vơ

Năm 1912. Anh lính kèn Vasily Agapkin đang phục vụ ở trung đoàn pháo binh dự bị tại thành phố tỉnh lẻ Tambov. Mồ côi, con trai một người bốc vác, được dàn nhạc hơi của quân đội dạy dỗ, sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, Agapkin tới Tambov với hy vọng vào học trường âm nhạc ở thành phố này. Tuy nhiên không có học phí, nên Agapkin buộc lòng phải tìm việc làm thêm. Và Agapkin với năng lực của mình đã gặp may – biên chế lính kèn trong sở chỉ huy vốn chỉ dành cho các nhạc công giỏi.

Còn hai năm nữa mới đến Thế chiến lần thứ nhất, những khẩu đại bác của những trận đánh tương lai còn chưa đúc xong, nhưng những tia chớp đầu tiên đã lóe sáng. Tháng mười năm 1912 cuộc Chiến tranh Balcan lần thứ nhất bắt đầu. Tin tức cuộc chiến này bay đến cả thành phố Tambov yên tĩnh. Tờ báo “Miền Tambov” với những tin tức chiến tranh bán chạy như tôm tươi – con cháu những người lính trung đoàn Tambov số 122 đã từng chiến đấu những năm 1877-1878 ở Plevna, ủng hộ những người anh em slavian. Anh lính kèn Agapkin cũng cuốn hút trong không khí yêu nước vui tươi ấy, và thử tìm cách thể hiện những tình cảm của mình trong âm nhạc. Khi dạo qua những giai điệu, anh tưởng tượng những người phụ nữ balcan tiễn đưa chồng, con trai, anh em mình ra trận chiến vì tự do. Và anh đã gọi bản hành khúc của mình như thế “Lời từ biệt của người phụ nữ Slavơ”. Bản nhạc và lời hát không mấy văn hoa được in tại nhà in Tambov. Trong hồ sơ lưu trữ của gia đình nhà soạn nhạc may mắn còn giữ lại được một bản in với một bức tranh cảm động thời đó: một người phụ nữ đẹp và âm thầm từ biệt một người lính can trường, phía xa trên phông nền những ngọn núi là các đội quân. Tên gọi của bản in: “Lời từ biệt của người phụ nữ Slavơ. Bản hành khúc mới cho những sự kiện ở Balcan. Tặng cho tất cả những người phụ nữ Slavơ. Tác phẩm của Agapkin”.

Chỉ trong một thời gian ngắn giai điệu mới đã vượt ra khỏi địa phận Tambov và đã bay khắp nước Nga, và vượt qua biên giới nữa. Bản nhạc được tái bản liên tục. Rồi tới năm 1914, và bây giờ đã là những trung đoàn Nga đi trong giai điệu của bản hành khúc “Lời từ biệt của người phụ nữ Slavơ” ra mặt trận Thế chiến lần thứ nhất. Cũng có thể, chính do ấn tượng của bản hành khúc này mà nhà thơ Aleksandr Blok đã viết “Bầu trời Peterburg mịt mờ trong mưa, những đội quân lên đường ra trận…”

_____________________
(còn tiếp)

[Nina]

Agapkin gặp Cách mạng Tháng Mười ở Tambov, và sau đó thì ông gia nhập trung đoàn hussar Hồng quân, chỉ huy dàn nhạc hơi. Và khi cuộc nội chiến nổ ra, Agapkin cùng các nhạc công được chuyển đến Moskva. Tại đó ông làm việc trong trường quân sự, và vào thời gian rỗi thì dàn nhạc của ông biểu diễn trong vườn Hermitage. Nhưng buổi biểu diễn ngày chủ nhật 22 tháng sáu năm 1941 đã không diễn ra. Chẳng bao lâu sau dàn nhạc giải tán, còn Agapkin được điều động tới một bộ phận quân đội của quân khu Moskva.

Ngày 2 tháng 11 Agapkin được gọi khẩn đến gặp tư lệnh thành phố Moskva – thiếu tướng Sinilov. Tại đó Agapkin nhận một nhiệm vụ “cực kỳ quan trọng và tối mật” – trong thời gian ngắn thành lập một dàn nhạc hơi: cuộc diễu binh trên Quảng trường Đỏ chuẩn bị trong bí mật.

Đó là một nhiệm vụ khó khăn. Một số nhạc công ở mặt trận, một số khác đi sơ tán, chỉ còn lại một số nhạc công quân nhạc thành phố Moskva. Buổi tập đầu tiên của họ diễn ra sáng ngày 2 tháng 11. Một ngày và hai đêm Vasily Agapkin chạy khắp thành phố, tập hợp người, suy ngẫm chương trình. Buổi tập đã diễn ra đúng hạn.

Bảy giờ sáng ngày 7/11/1941 dàn nhạc đã có mặt ở Quảng trường Đỏ, đối diện Lăng Lenin. Thời tiết bỗng nhiên thay đổi, lạnh đột ngột, gió nổi và tuyết rơi. Bỗng dưng các nhạc công thấy lưỡi gà của kèn bị đóng băng. Agapkin hạ lệnh “Nhạc cụ - để dưới áo choàng!” Và khi cuộc diễu binh bắt đầu, thì những bản hành khúc Nga hùng tráng đã vang lên không gặp trở ngại – “Cuộc duyệt binh”, “Người anh hùng”, và tất nhiên là cả “Lời từ biệt của người phụ nữ Slavơ”

Các trung đoàn với ngọn cờ chiến đấu tung bay từ Quảng trường Đỏ đã đi thẳng ra mặt trận. Tin tức về cuộc duyệt binh ở Moskva đã bay khắp thế giới. Và Tổng tư lệnh tối cao I.V. Stalin đã khen thưởng V.I.Agapkin vì phần trình diễn xuất sắc của dàn nhạc. Vào năm khó khăn đó, Agapkin đã gần 60, và không được ra mặt trận. Nhưng ông vẫn ở trong đội ngũ chiến đấu. Ông và bản hành khúc vẫn vang lên trên các sân ga – các đoàn tàu quân sự lên đường ra mặt trận.

Và sau đó còn một cuộc duyệt binh nữa tại Quảng trường Đỏ - Cuộc duyệt binh Chiến thắng ngày 24/6/1945. Một dàn nhạc lớn gồm 1400 nhạc công đã tập hợp trên Quảng trường Đỏ. Chỉ huy dàn nhạc là thiếu tướng Chernetsky, một nhạc trưởng và nhạc sĩ xuất sắc. Phụ tá của ông là đại tá Agapkin cùng dàn nhạc của mình có mặt trong thành phần dàn nhạc lớn. Còn “Lời từ biệt của người phụ nữ Slavơ” vẫn còn vang lên nhiều lần trên các sân ga, đón những người anh hùng chiến thắng trở về. Còn năm 1957 thì cả thế giới nghe bản nhạc này trong bộ phim “Khi đàn sếu bay qua”.

Agapkin đã dành trọng 62 năm cho quân đội và quân nhạc. Ông đã có nhiều sáng tác – hành khúc và valse, dạy hàng trăm nhạc công tài năng. Nhưng trong ký ức dân gian, ông mãi mãi là tác giả của “Lời từ biệt của người phụ nữ Slavơ”.

V.I.Agapkin được chôn tại nghĩa trang Vagankov ở Moskva dưới một tấm bia trắng, trên đó khắc những dòng đầu tiên của bản hành khúc bất tử “Lời từ biệt của người phụ nữ Slavơ”.

[Nina]

Nhân tiện đăng thêm vài cái ảnh, cũng cần tăng số bài viết của mình chứ nhỉ

[Nina]

Dàn quân nhạc năm 1941

[Nina]

Đại tá V.I.Agapkin những năm 1950

[otinka]

Bạn Nina cho mình hỏi chút, bản hành khúc này tên là "Lời từ biệt của người phụ nữ Slavơ" hay "Từ biệt người phụ nữ Slavơ" vậy? Chỉ thiếu có một từ "của" thôi mà nghĩa khác nhau một trời một vực. Mình thấy các bài viết hay ghi là "Tạm biệt người em gái Slavơ", hình như không đúng. Tên tiếng Anh của bài hát là The Farewell of a Slavyanka, nếu là "Tạm biệt người em gái Slavơ" thì phải dùng "To" chứ không "of" được. (thông cảm, mình chỉ biết mỗi tiếng Anh thôi.)

[TLV]

otinka viết

Bạn Nina cho mình hỏi chút, bản hành khúc này tên là "Lời từ biệt của người phụ nữ Slavơ" hay "Từ biệt người phụ nữ Slavơ" vậy?...

Tên tiếng Nga của bài hát Прощание Славянки hiểu là "của". Đối chiếu với tên tiếng Anh thì ta hiểu tên gọi của bài hát là Lời từ biệt "của" người phụ nữ, người em gái, chứ không phải Lời từ biệt "dành cho" em gái Slavơ