Dịch văn học-nghệ thuật

[P.T.A.H_89]

theviewingplatform viết

Thì không sử dụng, nó sẽ quên, có gì đâu.

Theo tôi hiểu, cậu là đàn ông, đúng không? Đàn ông mà tại sao nói năng lại e ấp che miệng? Nói thì không nói thẳng, toàn намеками, rồi lại che miệng. Ở châu Âu phụ nữ cũng không "mái" đến mức đó. Ở châu Âu đàn ông ăn to, lói nhớn nhé. Phụ lữ cũng thế. Ở CHXHCNVN đàn ông mặt tròn, bụng tròn, mũi tròn, chân cong, ngắn... Chả hiểu, ở đây khái niệm "nam tính" được hiểu theo cách khác?

-> Tiếng Việt của người Hà Lội gốc đấy. ái chà chà.

Bác này chắc ko phải là người CHXHCNVN rồi, bác này chắc sinh ra đã mất gốc nên ko to, béo tròn trịa, chân ngắn rồi.

[masha90]

@ P.T.A.H_89.
Chị ơi, chị phí thời gian với cái tay lưu vong miệt thị dân tộc mình, chê bai ngôn ngữ mẹ đẻ của mình ấy làm gì. Chị không thấy bao nhiêu người tỏ thái độ phản đối hắn rồi đấy à? Cái loại người ấy cứ là phải cấm vĩnh viễn không cho bén mảng đến đây nữa!

[Nina]

Nina đề nghị các bác bình tĩnh và không đi lạc đề nhé, chủ đề của chúng ta là dành cho "Dịch văn học-nghệ thuật" cơ mà

Còn chắc tại Nina ít dịch văn học nghệ thuật, nên thường thì chỉ cố gắng ... dịch đúng nghĩa của bản gốc thôi, không mấy khi quan tâm đến việc cân bằng số ký tự của bản gốc và bản dịch như bác Trans-Over

[nguyentiendungrus_83]

theviewingplatform viết

Thì không sử dụng, nó sẽ quên, có gì đâu.

Theo tôi hiểu, cậu là đàn ông, đúng không? Đàn ông mà tại sao nói năng lại e ấp che miệng? Nói thì không nói thẳng, toàn намеками, rồi lại che miệng. Ở châu Âu phụ nữ cũng không "mái" đến mức đó. Ở châu Âu đàn ông ăn to, lói nhớn nhé. Phụ lữ cũng thế. Ở CHXHCNVN đàn ông mặt tròn, bụng tròn, mũi tròn, chân cong, ngắn... Chả hiểu, ở đây khái niệm "nam tính" được hiểu theo cách khác?

Oh! tùy ông nghĩ thế nào về tôi! tôi chẳng quan trọng lắm, người khác nghĩ tôi còn để ý một chút ,nhìn chung là tôi thấy mỗi cái hình ý mới thể hiện đc tâm trạng tôi lúc ý, mà tôi lúc ý nghĩ gì chắc mọi người ở đây hiểu rất rõ. Mà tôi nghĩ nên đóng cái chủ đề này đc rồi, nồi canh một khi đã có sâu thì nên đổ đi, nấu nồi khác ăn cho lành.

[jryeti]

Bác rất thích phân tích và mổ xẻ đúng không nhỉ
vậy cháu xin mổ xẻ cho bác một tí nhé

theviewingplatform viết

Theo tôi hiểu, cậu là đàn ông, đúng không? Đàn ông mà tại sao nói năng lại e ấp che miệng?

- Đấy là hình mặt cười (emoticon, smiley)
dùng hình mặt cười có thể để diễn tả cảm xúc, hoặc cũng có thể làm cho một câu sinh động hài hước
Vậy không nhất thiết là cứ phải cười e ấp mới được dùng

Nói thì không nói thẳng, toàn намеками, rồi lại che miệng. Ở châu Âu phụ nữ cũng không "mái" đến mức đó.

Mỗi người một tính, mỗi dân tộc một quan niệm
Ở Việt Nam không nhất thiết lúc nào cũng dùng câu văn, câu nói "độp" thẳng vào mặt người đối diện trừ phi là loại "đầu đất" hoặc quá vô tư, ...
"Người KHÔN ăn nói nửa chừng ..." chắc bác không quên câu ấy chứ
hình như người châu Âu cũng không phải lúc nào cũng nói thẳng, nói huỵch toẹt vào mặt người khác đâu nhỉ
Thêm vào đấy, cháu nghĩ tiếng Việt không quá nghèo nàn đến mức bác không thể thay cụm từ "toàn намеками" bằng cụm từ "toàn nói bóng gió" hay "toàn nói bóng nói gió" nhỉ, hay lâu không nói tiếng quê hương nên bác đành nói chêm vào ý nhể.

Ở châu Âu đàn ông ăn to, lói nhớn nhé. Phụ lữ cũng thế. Ở CHXHCNVN đàn ông mặt tròn, bụng tròn, mũi tròn, chân cong, ngắn... Chả hiểu, ở đây khái niệm "nam tính" được hiểu theo cách khác?

Người thì có dăm bảy loại người. Trăm người thì trăm tính. Có người ăn to nói lớn thì cũng có người nhỏ nhẹ, người sôi nổi có kẻ trầm tính, anh hùng thì đối lại cũng có tiểu nhân. Cứ là tây thì sẽ ăn to nói lớn hơn ta? Cứ là tây thì sẽ chân dài với bụng có sáu múi với 8 múi chắc? Thế hôm nào bác có nhã ý về Việt Nam cháu xin dẫn bác đi "xem người Việt" cho biết kẻo xa quê hương lâu lại quên mất đồng bào mình.
Ngoài ra, không biết bác là người Hà Nội gốc kiểu gì mà l n lẫn lộn hết cả. Lâu không dùng thì cũng chỉ quên chính tả của các chữ khó phân biệt chứ l n mà lẫn lộn thì HN gì chẳng rõ nữa. Một ẩn số mà các giáo sư Việt Nam có tài thánh cũng đành bó tay chịu chết thôi.

Xin lỗi mọi người, cháu/em lại viết lệch chủ đề
Nhân tiện cháu/em hỏi luôn vấn đề này
Khi dịch tựa đề tác phẩm thì có khi nào ta dịch thành một câu không?
Có khi nào dịch giả đc tự sáng tạo ra tựa đề không?

[Trans-Over]

jryeti viết

Khi dịch tựa đề tác phẩm thì có khi nào ta dịch thành một câu không?
Có khi nào dịch giả đc tự sáng tạo ra tựa đề không?

Сái này còn phụ thuộc vào thể loại của tác phẩm nữa. Nếu là tác phẩm chính luận thì hạn chế tối đa thủ pháp "cải biến trong dịch".

Nói chung, dịch là truyền đạt ý nghĩa phát ngôn chứ không phải chỉ truyền đạt ý nghĩa ngôn ngữ nên không có quy định nào về việc "phải giữ nguyên cấu trúc tiêu đề ở ngôn ngữ gốc".

Tuy nhiên, ngay trong ngôn ngữ gốc, thông thường các tiêu đề sách đã được cô đọng (dưới dạng một từ, một ngữ) ở đơn vị dưới câu. Vì vậy, lý tưởng nhất là giữ nguyên cấu trúc và độ dài (tính bằng ký tự hoặc âm, vần).

Trong trường hợp tiêu đề sách quá khó hiểu đối với người tiếp nhận (ở ngôn ngữ đích/ngôn ngữ dịch) thì dịch giả phải can thiệp. Như đã nói, sự can thiệp này không hề bị giới hạn (về mặt ngữ âm, từ vựng, cú pháp, phong cách và tu từ học).

Bạn có thể tìm và tham khảo thêm công trình "Dịch tiêu đề sách" của Trần Phương Nhung (Trường ĐH Hà Nội) để biết thêm một số cách xử lý trong dịch tiêu đề sách.

[hungmgmi]

Mình thích những cách dịch tiêu đề sách sau, không bám sát câu chữ tiêu đề nhưng vẫn ra hồn của tác phẩm:
Как закалялась сталь-Thép đã tôi thế đấy.
Хождение по мукам -Con đường đau khổ.
Всем смертям назло-Trông chết cười ngạo nghễ.
Два капитана-Thuyền trưởng và đại úy.

[jryeti]

Bác Thúy Toàn cũng đã dịch tiêu đề bài thơ "Ты и вы" của Pushkin thành "Ngài và anh, cô và em"
tiêu đề này cũng khá là đặc biệt

[Trans-Over]

jryeti viết

Bác Thúy Toàn cũng đã dịch tiêu đề bài thơ "Ты и вы" của Pushkin thành "Ngài và anh, cô và em"
tiêu đề này cũng khá là đặc biệt

Thế cho nên văn đàn mới coi trọng dịch giả và đặt họ vào vị trí ngang tầm (trong nhiều trường hợp còn cao hơn) tác giả (có người gọi là "đồng tác giả"). Có thể nói, dịch văn học-nghệ thuật là đỉnh cao và là "giai đoạn cuối" của nghề biên dịch (với tư cách là một nghề riêng, có phương pháp, cách tiếp cận, đối tượng và phạm vi nghiên cứu khác với phiên dịch/thông dịch). Chính người dịch đã thổi hồn và làm cho tác phẩm sống được trong một cộng đồng, một dân tộc nói ngôn ngữ khác với ngôn ngữ gốc của ấn phẩm. Xét về phương diện ngoại ngữ (không đề cập vốn văn hóa, vốn sống, khả năng sử dụng tiếng mẹ đẻ...), để có thể là "dịch giả" thì hoặc phải nắm rất vững thứ tiếng đó hoặc chỉ cần biết lơ mơ (!), hoặc được đào tạo vô cùng bài bản hoặc là tài năng thiên bẩm (nhiều trường hợp càng "đào tạo" càng bị "thui chột").

Nhân đây, tôi cũng xin đưa ra ý kiến là trong văn học giai đoạn 1930-1945 (hiện thực, hiện thực phê phán) của Việt Nam, rất nhiều tác phẩm có tiêu đề "giông giống" các tác phẩm nổi tiếng của văn học Nga cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Không biết các bạn thấy thế nào?

[ADAM]

jryeti viết

Bác Thúy Toàn cũng đã dịch tiêu đề bài thơ "Ты и вы" của Pushkin thành "Ngài và anh, cô và em"
tiêu đề này cũng khá là đặc biệt

Ngày nay, có lúc, có nơi, có người, tùy "đối tượng" ta sẽ dịch thành: "Anh và Chú"!
-------------------------
Các câu có liên quan: "Đừng gọi Anh là ...Chú"; "Có công gọi Chú, có ngày nên ...Anh"...

[phuong_nga06_09]

Nói về "cô", "ngài", "anh", "em" cháu cũng có một chuyện này rất hay ngày học PT. Dịch sang tiếng Việt hai từ "Он" và "Она" thế nào cho chuẩn:

ЖЁЛТЫЙ ПЕСОК
(По рассказу А. Арканова)

- Давай посидим здесь, - сказала она.
- Нет, пойдём на скамейку, - сказал он. – Там песок. Я люблю жёлтый песок.
Они сидели на маленькой скамеечке рядом, почти касаясь друг друга. Он что-то задумчиво вычерчивал тонкеньким прутиком на жёлтом песке.
- Что ты рисуешь?
- Это ты!
- Не похожа.
- Ну и пусть!
Ему было трудно рисовать. Сухой песок всё время осыпался.
- Вон майский жук пролетел, - сказала она.
- Эта самка.
- Откуда ты знаешь?
- Самцы так низко не летают.
Дунул ветер и стер её изображение на жёлтом песке.
- Давай завтра придём сюда опять, - сказала она. – Ты ведь придёшь сюда опять? Правда?
- Правда.
Но он не пришёл завтра. Не пришёл послезавтра. Не пришёл через два дня. Через месяц. Он больше не пришёл. Она после этого сидела на маленькой скамеечке. Одна. Думала и всё никак понять, почему же он пришёл. Она не знала. Что родители перевели его в другой деткий сад.

[Trans-Over]

phuong_nga06_09 viết

Dịch sang tiếng Việt hai từ "Он" và "Она" thế nào cho chuẩn:

ЖЁЛТЫЙ ПЕСОК
(По рассказу А. Арканова)

- Давай посидим здесь, - сказала она.
- Нет, пойдём на скамейку, - сказал он. – Там песок. Я люблю жёлтый песок.
Они сидели на маленькой скамеечке рядом, почти касаясь друг друга. Он что-то задумчиво вычерчивал тонкеньким прутиком на жёлтом песке.
- Что ты рисуешь?
- Это ты!
- Не похожа.
- Ну и пусть!
Ему было трудно рисовать. Сухой песок всё время осыпался.
- Вон майский жук пролетел, - сказала она.
- Эта самка.
- Откуда ты знаешь?
- Самцы так низко не летают.
Дунул ветер и стер её изображение на жёлтом песке.
- Давай завтра придём сюда опять, - сказала она. – Ты ведь придёшь сюда опять? Правда?
- Правда.
Но он не пришёл завтра. Не пришёл послезавтра. Не пришёл через два дня. Через месяц. Он больше не пришёл. Она после этого сидела на маленькой скамеечке. Одна. Думала и всё никак понять, почему же он пришёл. Она не знала. Что родители перевели его в другой деткий сад.

Hòi nhanh - đáp gọn:

Những mẩu chuyện kiểu này, theo kinh nghiệm của tôi thì: ОН dịch là CẬU BÉ, ОНА dịch là CÔ BÉ. Nghe quá là tình cảm và dễ thương! Trong các truyện ngắn khác viết về đề tài tình yêu/tình cảm tuổi thanh thiếu niên thì dịch là CHÀNG, NÀNG nghe cho mượt!

[YENCHI]

Nếu ở câu chuyện này mà dịch ОН là cậu bé và ОНА là cô bé thì lại làm mất đi tính hài hước và cũng là nút thắt của câu chuyện nằm ở câu cuối cùng. Vì vậy nên chăng vẫn dịch là CHÀNG và NÀNG cho mượt, lại được thêm nụ cười

[Trans-Over]

YENCHI viết

Nếu ở câu chuyện này mà dịch ОН là cậu bé và ОНА là cô bé thì lại làm mất đi tính hài hước và cũng là nút thắt của câu chuyện nằm ở câu cuối cùng. Vì vậy nên chăng vẫn dịch là CHÀNG và NÀNG cho mượt, lại được thêm nụ cười

Còn nên chăng gì nữa, đúng vậy rồi còn gì. Mẩu chuyện này có ở trong sách bổ trợ kỹ năng Đọc (dành cho sinh viên đại học, sau khi đã biên tập, trước đây ta thường gọi là "phỏng theo") thì ta mới dịch là "chàng", "nàng" được. Còn nguyên văn nó là truyện dành cho thiếu nhi, dịch "chàng", "nàng" là "liệu hồn" với các biên tập viên nhà xuất bản đấy!

[Мужик]

Trans-Over viết

Hòi nhanh - đáp gọn:

Những mẩu chuyện kiểu này, theo kinh nghiệm của tôi thì: ОН dịch là CẬU BÉ, ОНА dịch là CÔ BÉ. Nghe quá là tình cảm và dễ thương! Trong các truyện ngắn khác viết về đề tài tình yêu/tình cảm tuổi thanh thiếu niên thì dịch là CHÀNG, NÀNG nghe cho mượt!

Nhưng nếu trung thành với topic "Dịch văn học-nghệ thuật" thì em chắc chắn chọn phương án CHÀNG/NÀNG. Toàn bộ "linh hồn" của câu truyện nằm trong các từ "OH", "OHA" và "ДЕТСКИЙ САД".
Truyện này dịch sang tiếng tiếng Anh,Pháp, Tây Ban Nha ... thì quá dễ. Còn sang tiếng Việt thì chỉ có CHÀNG/NÀNG là hay nhất.

[Nina]

Bác Trans-Over ạ, truyện này đưa cho thiếu nhi đọc thì mất hết cả cái hồn của nó còn gì? Em cho rằng truyện "Cát Vàng" là dành cho tuổi thiếu niên trở lên cơ đấy. Nên dịch giả nào mà em quên tên đã dịch truyện này sang tiếng Việt với cặp đại từ CHÀNG/ NÀNG từ lâu lắm rồi...

[Nina]

Hehe, còn kinh nghiệm cá nhân của em khi dịch bài về tiểu sử một ai đó chẳng hạn, em toàn vác tên/họ của nhân vật đó ra cho dễ, từ lúc bé đến lúc già . Chứ cùng đại từ "он" trong một bài, lúc thì là cậu bé, lúc thì là cậu thiếu niên, lúc là trung niên anh tuấn, lúc thành cụ già thông thái thì cũng dở. Ví dụ dịch về anh Aleksandr Sergeievich Ivanov chẳng hạn (xin nói rõ, mọi sự trùng hợp đều là ngẫu nhiên, mọi sự tự ái đều không được chấp nhận giải quyết ở đây) ra tiếng Việt, thì em sẽ thay đổi đại từ chỉ nhân vật này bằng Aleksandr hoặc Ivanov.

[nguyentiendungrus_83]

Oh! tôi thấy câu chuyện này mình cứ dịch sao cho người đọc tưởng 2 nhân vật là người lớn, sau đó đến đoạn "vườn trẻ" thì mới "vỡ òa trong hạnh phúc" thế thì mới đạt đc hiệu quả truyền đạt cái ý của tác giả trong chuyện này, vì tôi thấy truyện này rõ ràng là muốn cho người đọc thấy cái kết bất ngờ như thế mà! vì thế "OH", "OHA" tôi đề nghị dịch là "chàng trai" và "cô gái"hay "chàng và nàng"như dịch giả nào đó đã dịch có lẽ hay hơn đấy. Còn "ты" thì cứ dịch là "anh" và "em". Tiếng việt mình nó lộ thế, nên đành phải chịu thôi.Nhưng dịch như thế mặc dù hơi mất đi một chút về cái hay trong cái ẩn ý mà nhà văn muốn nói nhưng dù gì thì nó vẫn giữ đc "cái khung" ngay từ lúc đầu nhà văn muốn thể hiện. Ông thầy tôi bảo rằng người nước ngoài khi làm các phim trinh thám hình sự đều hay cũng chỉ vì do tiếng nước ngoài không lộ như tiếng việt , trong toàn bộ phim từ đầu đến cuối , nhân vật nào chính diện nhân vật nào phản diện hầu như không lộ trong các lời thoại do đặc thù của ngôn ngữ nước ngoài , còn tiếng việt thì chưa " khảo đã khai", nghe cái giọng nói,kiểu cách nói, cách xưng hô thì hầu như ai cũng biết thằng nào là ác, ai là thiện. Chính vì điều này, dịch các bộ phim như thế đòi hỏi người phiên dịch phải hết sức tinh tế , phải nắm đc toàn bộ nội dung cũng như những từng đoạn ẩn ý trong các lời thoại tiếng nước ngoài để chuyển sang tiếng việt sao cho đạt hiệu quả tốt nhất, mà không làm mất đi các giá trị truyền đạt của tác phẩm. Nhìn chung là thế!!!