Dịch "Chiều Mátxcơva"

[dangkiena3]

Ôi tại sao bác Ma lại tưởng tượng ra được cô gái trong bài thơ đang buồn ngủ nhỉ?
Rõ ràng cô gái ấy muốn nhìn người yêu nhưng lại thẹn thùng nên cúi đầu (trong khi ánh mắt vẫn nghiêng nghiêng ngước lên) lãng mạn và thi vị thế cơ mà.

Còn tác giả nghe thấy câu hát bâng khuâng xa xa vọng lại nên không rõ ràng chứ đâu tại buồn ngủ cơ chứ? Dòng sông dưới bóng tối và anh trăng nên nhìn như đang không trôi thôi...

[matador]

dangkiena3 viết

Ôi tại sao bác Ma lại tưởng tượng ra được cô gái trong bài thơ đang buồn ngủ nhỉ?
Rõ ràng cô gái ấy muốn nhìn người yêu nhưng lại thẹn thùng nên cúi đầu (trong khi ánh mắt vẫn nghiêng nghiêng ngước lên) lãng mạn và thi vị thế cơ mà.

Còn tác giả nghe thấy câu hát bâng khuâng xa xa vọng lại nên không rõ ràng chứ đâu tại buồn ngủ cơ chứ? Dòng sông dưới bóng tối và anh trăng nên nhìn như đang không trôi thôi...

Mỗi người mỗi cách nhìn bạn ôi ! Tôi đang mượn tất cả mọi thứ để chứng minh rằng bối cảnh ta đang bàn trong bài hát là Khuya rồi , ko phải là Chiều nữathế thôi ! Các khía cạnh khác tôi chưa bàn đến !

[Old Tiger]

Nghe các bác bàn luận sôi nổi vui quá, em cũng muốn xía vô một tý.

Ngày xưa em đi học bọn em hay hỏi các thày giáo về những sự không Logic, những sự không tuân thủ các nguyên tắc về không gian, thời gian... của các nhà thơ nhà văn. Thày giáo chỉ nói: nhà thơ, nhà văn họ có quyền viết vậy, không viết như vậy thì không phải nhà thơ nhà văn. Không viết như vậy thì sẽ không có những tác phẩm... để đời!

Trở lại với bài “Chiều Mát-xcơ-va” về thời gian “chiều” và sự không hoàn toàn trùng nhau trong tiếng Nga và tiếng Việt bác Gà Mờ và các bác đã giải thích rõ.

Trong bài thơ ta dễ dàng nhận thấy không gian trải dài từ lúc hoàng hôn đến bình minh, chứ không chỉ có buổi chiều. Nghĩa là có buổi chiều (tối) bắt đầu từ вечер, замереть, có đêm Вся из лунного серебра và có buổi sáng рассвет... (Ta chỉ nên lưu ý, cái khoảng thời gian từ hoàng hôn đến bình minh trong bài thơ tại Nga mùa hè ngắn chứ không dài như ở Việt Nam). Tóm lại có đầy đủ ba khoảng khác thời gian trong bài thơ. Nhưng tại sao tác giả chỉ dùng và lặp đi lặp lại вечер, mà không nói ночь? Tất nhiên là nó có lý do cả.

Quay lại vấn đề dịch. Đa số các bản dịch đều dùng tiếng Việt là chiều. Có một số bản dịch suy luận thời gian trong bài thơ nên dịch thành đêm hè (như Thái Bá Tân Chẳng hạn). thoạt nghe có vẻ có lý, nhưng nếu dùng đêm hè nó sẽ phá vỡ đi toàn bộ mong muốn truyền tải của bài thơ về cái thời gian, cái khoảng khác đẹp nhất, nên thơ nhất...

Như đã nói trên, thời gian trong bài thơ (tiếng Nga) gồm 3 khoảng khắc nhưng tác giả cũng chỉ dùng вечер vậy nên chăng tiếng Việt ta cũng hãy giữ nguyên là chiều. Chứ đừng cố tìm một từ khác không phải buổi chiều làm gì he he.

Nhân tiện có nhiều các bác cao thủ nhà thơ, em xin được hỏi giữa chiều và đêm, thời gian, khung cảnh trời đất, vũ trụ bao la, con người, tình cảm v.v và v.v. khoảng khắc nào làm cho các bác rung động nhiều hơn ạ?

Phanhoamay viết

Thiển nghĩ "вы" ở đây chính là "Подмосковные вечера". Tác giả đã nhân cách hoá "Những buổi chiều ngoại ô Matxcơva", đối thoại với "chúng"?

Theo em được biết "вы" trong bài thơ trên không phải là nhân cách hóa của Подмосковные вечера. Nếu là nhân cách hóa thì trật tự sẽ khác. "вы" ở đây nó không chỉ собеседник cụ thể nào, mà mang ý nghĩa обобщено-личное.

Vài dòng Xì-pam có gì không phải mong các bác bỏ qua cho.

[Siren]

Bác Hổ viết :"Nhân tiện có nhiều các bác cao thủ nhà thơ, em xin được hỏi giữa chiều và đêm, thời gian, khung cảnh trời đất, vũ trụ bao la, con người, tình cảm v.v và v.v. khoảng khắc nào làm cho các bác rung động nhiều hơn ạ?"
Bác Hổ ơi, nhà cháu cảm thấy thật khó mà so sánh "chiều'' và "đêm" cái nào làm cháu có nhiều cảm xúc hơn- "chiều" thì mênh mông mà "đêm" thì sâu thẳm ạ! Giữa cái rộng và sâu thì biết chọn cái nao đây?? Thôi thì cứ nghe "chiều thanh vắng là đây.." thuận tai hơn " đêm thanh vắng là đây.."ạ.

[dangkiena3]

"Đêm thanh vắng là đây" nghe có vẻ hơi...kinh dị quá các bác nhỉ? Hì
Dangkiena3 có cùng quan điểm với bác Hổ là nên để nguyên là "chiều".

Còn về vấn đề chiều hay đêm mang lại cảm giác cảm giác xúc động hơn, thì với dangkiena3 có lẽ là chiều lúc hoàng hôn mặt trời sắp lặn. Bởi vì nó gắn với 1 kỷ niệm đẹp của dangkiena3.
Sau đó là bình minh đứng thứ 2, lúc sáng sớm mặt trời vừa lên ấy, tiếng chim hót trong lành, ta mở cánh cửa sổ tầng gác để ánh ban mai tràn vào căn phòng, ôi thật lãng mạn.
Cuối cùng mới đến đêm khuya, nhưng là những đêm đầy sao mùa hè bầu trời trong vắt không một gợn mây, ngồi ngoài sân mà ngắm sao thì thật là tuyệt vời!

[matador]

Bác Hổ đố :

Nhân tiện có nhiều các bác cao thủ nhà thơ, em xin được hỏi giữa chiều và đêm, thời gian, khung cảnh trời đất, vũ trụ bao la, con người, tình cảm v.v và v.v. khoảng khắc nào làm cho các bác rung động nhiều hơn ạ?

Em thì cứ thực tế thế này , buổi chiều là buổi làm cho ta rung động nhiều hơn vì :

- Buổi chiều gần cuối ngày nó Đói rồi tay chân bụng dạ mình mẩy run rẩy - vậy đó là lúc ta rung động nhất chứ còn gì !!!

[Nina]

hungmgmi viết

Cái mà tớ đang chờ là bản dịch của bác nào đó mà không dùng đến từ chiều.

Có ngay đây ạ

Vườn lặng không tiếng động
Cho đến tận sáng ra
Tối ngoại ô Moskva
Ta yêu người lắm đấy

Suối chảy hay không chảy
Nước đầy bạc ánh trăng
Bài hát nghe văng vẳng
Trong đêm tối vĩnh hằng

Mí mắt em trĩu xuống
Đầu mỏi muốn nghỉ ngơi
Thế thì làm sao nói
Những gì trong tim tôi?

A, bình minh đã đến
Thế thì ngoan nhé em
Hãy nhớ về những đêm
Ngoại ô Moskva nhé

[dangkiena3]

Bác Ma có vẻ thực tế quá nhỉ. không phải rung động mà là "rung bần bật" ấy nhỉ? hì hì

Nhận xét chủ quan:
Bản dịch của cô Nina vì là khổ thơ 5 chữ nên nhiều đoạn không đủ từ để diễn tả hết cái ý của bài thơ.
Nhất là đoạn "Thế thì ngoan nhé em" nghe hơi giống nói với mấy cháu mẫu giáo thì phải?

[Nina]

Chậc chậc, nếu đã dịch вечер là khuya, đêm tối, rồi lại còn một bé gái nào đó buồn ngủ thì chỉ có thể là bé gái tuổi mẫu giáo thôi dangkiena3 ơi ...

[hungmgmi]

dangkiena3 viết

"Đêm thanh vắng là đây" nghe có vẻ hơi...kinh dị quá các bác nhỉ? Hì

Các bác lưu ý cho là chúng ta đang dịch thơ chứ không phải là dịch bài hát nhé he he. Cho nên không thể hát "Đêm thanh vắng là đây", mà muốn hát thì phải là "Đềm thanh vắng là đây..."
Nhiều bác có cảm giác rung động vào buổi chiều, nhưng cũng có bác lại rung động vào đêm khuya. Nếu không sợ ma và bọn huligan thì ngồi thu lu một mình trên ghế gỗ, trong vườn vào đêm khuya mùa hè ở ngoại ô Moskva cũng...thú vị lắm đó.
Bác Matusovsky ngày xưa mùa hè chắc có dắt một ẻm nào đó đi chơi cho đến sáng rồi về làm thơ. Bên ta cũng có một bác nhà thơ như thế, mùa xuân cũng dắt một ẻm đi chơi đến sáng, hôn nhau rồi về đưa luôn vào thơ. Công nhận các bác này bạo thật
Rồi hai đứa hôn nhau, hai người đồng chí
Dắt nhau đi, cho đến sáng mai nay
Anh đón em về, xuân cũng đến trong tay!

[matador]

Bản dịch với lời Chiều ngoại ô Matxcova từ lâu đã ăn sâu vào tiềm thức của người VN ta , vì vậy để cho ra những bản dịch như bác USY , NINA quả là xuất thần , thật đáng nể phục .

Rất mong được các bác khác , nhất là các bạn trẻ hưởng ứng , hy vọng có thêm những tứ thơ mới cho diễn đàn !

[dangkiena3]

Đêm cũng có đêm vậy, lục bát hẳn hoi nhé các bác:


Đêm khuya im tiếng rì rào
Vườn như lặng dưới trăng sao sáng ngời
Matxcova đêm tối em ơi
Biết bao lưu luyến trong tôi dâng trào

Sông có đang trôi hay không?
Sáng như dát bạc mặt trăng đêm này
Lời ca đâu đó quanh đây
Nghe sao lắng đọng tràn đầy bâng khuâng

Em nhìn ai mắt ngước trông?
Mái đầu cúi thấp như không đang nhìn
Tình yêu thầm kín thiêng liêng
Biết sao bày tỏ nỗi niềm trong tim?

Bình minh sáng rõ rồi em
Nghe anh em nhé đừng quên đêm hè
Ngoại thành matxcova em có nghe
Những đêm hè ấy tràn trề niềm vui.

Dịch trong 5 phút....

[matador]

dangkiena3 viết

Đêm cũng có đêm vậy, lục bát hẳn hoi nhé các bác:


Đêm khuya im tiếng rì rào
Vườn như lặng dưới trăng sao sáng ngời
Matxcova đêm tối em ơi
Biết bao lưu luyến trong tôi dâng trào

Sông có đang trôi hay không?
Sáng như dát bạc mặt trăng đêm này
Lời ca đâu đó quanh đây
Nghe sao lắng đọng tràn đầy bâng khuâng

Dịch trong 5 phút...
Em nhìn ai mắt ngước trông?
Mái đầu cúi thấp như không đang nhìn
Tình yêu thầm kín thiêng liêng
Biết sao bày tỏ nỗi niềm trong tim?

Bình minh sáng rõ rồi em
Nghe anh em nhé đừng quên đêm hè
Ngoại thành matxcova em có nghe
Những đêm hè ấy tràn trề niềm vui.

Dịch trong 5 phút....

Bạn dịch khá hay , nhanh và có nhiều tứ thơ mới ! Thật là ...

Trời đêm thêm đủ trăng sao .

Bỗng nghe như có biển nào quanh đây ?

[dangkiena3]

Lạ 1 điều là khi dangkiena3 viết các bản này thường ko cần nghĩ nhiều, thậm chí ngay trước khi viết cũng ko nghĩ là sẽ viết gì, mà viết câu 1 xong mới nghĩ câu 2...
Thế nên nhiều chỗ từ ngữ ko chỉn chu cho lắm.

[Phanhoamay]

Theo tôi bài này dịch theo thể lục bát là rất khó. Câu tám đòi hỏi phải đủ 8 chữ nên ta buộc phải "phịa" thêm từ, làm câu thơ đi xa nguyên bản.

Tôi thử dịch sang thể thơ 6 chữ, coi như có một phương án đóng góp với mọi người.

ПОДМОСКОВНЫЕ ВЕЧЕРА Михаил Матусовский Не слышны в саду даже шорохи, Все здесь замерло до утра, Если б знали вы, как мне дороги Подмосковные вечера. Речка движется и не движется, Вся из лунного серебра, Песня слышится и не слышится В эти тихие вечера. Что ж ты милая, смотришь искоса, Низко голову наклоня? Трудно высказать и не высказать Все, что на сердце у меня. А рассвет уже все заметнее... Так, пожалуйста, будь добра, Не забудь и ты эти летние Подмосковные вечера!

ĐÊM NGOẠI Ô MÁT-XCƠ-VA Mikhail Matusovsky Vườn im không tiếng xạc xào Tất cả lặng yên tới sáng Người ơi, xiết bao thương mến Những đêm ngoại ô Matscơva. Giòng sông đang trôi lững lờ Như toàn một màu trăng bạc Ngỡ như đang nghe khúc hát Ẩn trong màn đêm êm đềm. Em yêu, vì sao liếc nhìn Mái đầu nghiêng nghiêng bối rối Khó nói và khó không nói Những gì chất chứa tim tôi. Bình minh đã rạng dần rồi Xin em, làm ơn em nhé Đừng quên những đêm mùa hạ Những đêm ngoại ô Matscơva

(Riêng tôi dịch bài này mất 500 phút! )

[dangkiena3]

Các bác vào link này để nghe ca khúc được thể hiện khác nhau: tiếng Nga, tiếng Anh, giao hưởng... http://www.youtube.com/watch?v=KairmsARpyo

[Old Tiger]

hungmgmi viết

Bác Hổ xem lại bên topic Dịch Chiều ngoại ô Moskva của bạn dangkiena. Bên đó đã có nhiều ý kiến về chuyện này rồi. Rõ nhất là ý kiến mục của bác Phan và phần định nghĩa thời gian của người Nga mà em đã dẫn. Thứ nữa, em cho rằng không phải người ta đã nhầm lẫn khi dịch thành Moscow Nights đâu, chỉ có người Việt ta là nhầm như vậy thôi, lâu ngày thành quen, thành sự đã rồi.

Lão gà mờ đã nói thế thì xin quay lại “chiều” "đêm” một tý.

Phàm những người học tiếng Nga (và đã ở Nga) đều hiểu từ вечер và biết như thế nào là вечер tại Nga vào mùa hè và khoảng thời gian của вечер khác với buổi chiều tại Việt Nam (hay người Việt Nam qua niệm).

Chúng ta khoan hãy nói về chuyện dịch.

Old Tiger viết

Trong bài thơ ta dễ dàng nhận thấy không gian trải dài từ lúc hoàng hôn đến bình minh, chứ không chỉ có buổi chiều. Nghĩa là có buổi chiều (tối) bắt đầu từ вечер, замереть, có đêm Вся из лунного серебра và có buổi sáng рассвет... (Ta chỉ nên lưu ý, cái khoảng thời gian từ hoàng hôn đến bình minh trong bài thơ tại Nga mùa hè ngắn chứ không dài như ở Việt Nam). Tóm lại có đầy đủ ba khoảng khác thời gian trong bài thơ. Nhưng tại sao tác giả chỉ dùng và lặp đi lặp lại вечер, mà không nói ночь? Tất nhiên là nó có lý do cả.

Đúng, trong bài thơ, dù khoảng thời gian được trải dài từ hoàng hôn đến bình minh, nhưng tác giả cuối bài vẫn lặp đi lặp lại từ вечер, chứ không phải ночь hay рассвет. Và chúng ta cũng hiểu rằng mặc dù khái niệm вечер trong tiếng Nga không hoàn toàn giống trong tiếng Việt, nhưng вечер cũng không thể có ánh trăng soi vằng vặc vào mùa hè (thời gian này thuộc về ночь )và có bình minh.

hungmgmi viết

Đồng ý với chị dịch là Chiều thì thấy thơ hơn, nhưng đó không phải là ý của tác giả Matusovsky, ngay cả bản tiếng Anh người ta cũng dịch là Moscow Nights đấy thôi. .

Tớ vẫn chưa hiểu Hung Gà Mờ nói “ý của tác giả Matusovsky” là gì?

Tóm lại, vấn đề ở đây tớ muốn đặt ra là tác giả bài thơ miêu tả thời gian từ chiều đến sáng nhưng vẫn dùng từ вечер, thế thì tại sao ta phải dịch là “đêm hè” ?

Chẳng ai nói người Tây họ nhầm khi dịch Moscow Nights.

Nhưng nhận định

hungmgmi viết

chỉ có người Việt ta là nhầm như vậy thôi, lâu ngày thành quen, thành sự đã rồi.

Theo tớ phải xem lại.

[nthach]

Tôi nhớ là đã có chính người Nga giải thích rằng: từ вечер trong bài hát này có nghĩa là vào thời gian mặt trời đã tắt bóng, và bài hát này ban đầu được mang tên là "Những đêm trên thành phố Leningrad" và sau đó chưa biết vì lý do nào, nó lại chuyển thành tên gọi là "Những đêm ngoại ô Moskva".

Xin giới thiệu một ảnh minh họa của bài hát này do các bạn Nga đưa lên diễn đàn:

[hungmgmi]

Bác Hổ bảo xem lại thì em cũng...vecher vậy
Em thì thấy trong bài hát này thời gian trải quá dài, và cảnh vật, không gian đều là khoảng tĩnh lặng của đêm. Bác là dân tiếng Nga xịn, nhưng em cũng xin múa rìu rằng вечер thì đúng là chiều, còn вечер ở đây hàm ý поздний thì lại là tối, đêm rồi bác ạ. Như bác Phan đã phân tích:

Phanhoamay viết

1
Chiều gì mà có "dòng sông trăng dát bạc", "Phương đông dần sáng tỏ ánh bình minh"?
!

Trên kia, em cũng không tán thành phương án khuya mà bạn Ma đã nêu, vì thế đã là ночь. Bác xem qua tại đây:
http://vi.wiktionary.org/wiki/%D0%B2...87%D0%B5%D1%80
Em vẫn nghĩ là có nhiều bài hát người Việt ta đã nhầm khi dịch từ tiếng Nga( có thể do vần điệu hay cho nó thơ mộng hơn), nhưng lâu dần thành quen và được mọi người chấp nhận. Như bài hát Уральская рябинушка-Cây thanh lương trà vùng Ural thành Hàng Thùy Dương (cây phi lao), rồi "14 минут до старта"-Mười bốn phút trước giờ xuất phát thành Năm phút nữa thôi…. Và em nghĩ, Chiều ngoại ô Moskva không phải là ngoại lệ, bác ạ.

[Old Tiger]

@ hungmgmi: Tiếc rằng chúng ta không thể hiểu nhau. Khó nhỉ.

nthach viết

Tôi nhớ là đã có chính người Nga giải thích rằng: từ вечер trong bài hát này có nghĩa là vào thời gian mặt trời đã tắt bóng, và bài hát này ban đầu được mang tên là "Những đêm trên thành phố Leningrad" và sau đó chưa biết vì lý do nào, nó lại chuyển thành tên gọi là "Những đêm ngoại ô Moskva".

Xin giới thiệu một ảnh minh họa của bài hát này do các bạn Nga đưa lên diễn đàn:

Hổ chỉ théc méc một cái là bức ảnh minh họa sao như trưa hè nước Nga nhỉ, chứ không phải đêm.

Để khỏi bị coi xi pam, Hổ vác ra đây nguồn gốc của bài hát «Подмосковные вечера» từ trong http://ru.wikipedia.org/wiki để đọc cho vui.


«Подмосковные вечера» — широко известная советская песня послевоенного времени, сохраняющая многочисленных почитателей и по сей день. Написана совместными усилиями Василия Соловьёва-Седого и Михаила Матусовского. Первый из этих сочинителей, будучи уроженцем Ленинграда, хотел сначала назвать песню «Ленинградскими вечерами». Однако, результат работы ему самому не слишком пришелся по душе. Песня была заброшена в ящик стола, где «Вечера» благополучно потерялись среди таких же, по мнению композитора, средненьких вариантов. В 1956 году в преддверии Спартакиады народов СССР государство озадачило всех съемками фильмов про спорт. Одной из картин была документальная лента про легкую атлетику. Режиссеры решили отойти от типичного для того времени маршевого музыкального оформления кинолент. Тут и пригодилась домашняя заготовка Василия Павловича.
Стихи написал Михаил Матусовский, превративший ленинградские вечера в подмосковные. На этом этапе их совместное детище чуть было не умерло в первый раз. Сначала популярнейший Марк Бернес, которого метили в исполнители «Подмосковных вечеров», наотрез отказался петь песню, которая «слышится и не слышится». Если музыка знаменитого исполнителя песен и актера устроила, то стихи вызывали у него вопросы . — А с речкой что случилось? Чего это она у вас «движется и не движется»? — вопрошал Марк Наумович. — Нормальная песня, — вступился за поэта Василий Соловьев-Седой. — «Что ж ты, милая, смотришь искоса, низко голову наклоня», — продолжал жизнерадостно глумиться Бернес. — Я понял! Это из категории «попробуй сам!» Короче, Бернес отказался.
Затем взбунтовался художественный совет. Чиновники на милую со слегка вывернутой головой внимания не обратили. Они усмотрели в песне пресловутые буржуазные мотивы и мещанскую сущность, которым в фильме о спортивном воспитании молодежи, по их мнению, делать было нечего. Вдова поэта Евгения Матусовская вспоминала, что с вердиктом комиссии авторы «Подмосковных вечеров» вполне смирились. — Михей, — сказал Соловьев-Седой. — Наверное, они правы. Будем считать, что это наша неудача. Однако, на следующий день позвонили из худсовета. Песню утвердили, но только потому, что другой не нашлось под рукой.
Исполнение доверили замечательному артисту Большого театра Евгению Кибкало. На записи в студии документальных фильмов авторы опять приуныли. Мало того что лирические «Вечера» с трудом увязывались с крепкими легкоатлетическими ребятами в кадре. Так еще и великолепный оперный баритон Кибкало не вписывался в общую тональность фильма. Лента о спорте никак не хотела собираться воедино.
Ситуацию спас замечательный актер и певец Владимир Трошин. В его исполнении «Подмосковные вечера» по-настоящему зазвучали. А широкую известность песня приобрела в 1957-м году — после того, как стала торжественной песней Московского фестиваля молодежи и студентов в исполнении Владимира Трошина. С тех пор «Подмосковные вечера» стали хорошо знакомы не только каждому советскому человеку, но и снискали себе славу одной из наиболее известных советских (а ныне — российских) песен за рубежом. Также она была любимой песней Слободана Милошевича под которую его и хоронили.