Ai biết bài thơ "Учитель"?

[thoixavang]

Có bác nào biết đầy đủ bài thơ "Учитель", cả bản dịch tiếng Việt nữa, thì gửi cho em với. Đây là bài thơ cũ nhưng rất hay. Em chỉ nhớ được vài dòng, cũng đã thử hỏi cụ Gúc-gô mà không được.
Em chỉ nhớ đoạn đầu như thế này:
Понимаешь, мама, я учитель.
Видишь, я вхожу бледнея в класс.
Это мне поручили их
сорок душ и восемьдесят глаз.

còn đoạn cuối có mấy câu rất hay, nhưng có thể em nhớ không hoàn toàn chính xác, hình như là:
Учитель! Сколько надо любви и огня,
Чтобы слушали, чтобы поняли,
Чтобы верили люди меня.
Bác nào biết thì chép lại cho em với. Заранее спасибо!

[TLV]

УЧИТЕЛЬ
Л.Ошанина

Понимаешь мама, я учитель,
Видишь, я вхожу, бледнея, в класс.
Это мне решили поручить их,
Сорок душ и восемьдесят глаз

Учитель…
Сколько надо любви и огня,
Чтобы слушали,
Чтобы верили,
Чтобы помнили люди меня.

В школе правду узнавать о мире
Люди начинают по складам
Всё равно, в Москве или в Сибири
Школьный день равняется годам.
Может, в сердце боль, тревога,
Может, не везёт пока в любви,
Всё равно у школьного порога
Оставляй все горести свои.
Может, будет трудно, небогато,
Буду жить, свой выбор не браня.
Понимаешь, ведь мои ребята -
Это продолжение меня.

Учитель…
Сколько надо любви и огня,
Чтобы слушали,
Чтобы верили,
Чтобы помнили люди меня.

---

Còn dịch tiếng Việt...

Bạn chờ khi các cao thủ như Nina, Thanhxuan1974, USY... và nhiều người khác nữa, đọc thấy topic này là có ngay thôi.

[TLV]

Có một bài hát tên như thế, lời cũng của Ошанин, nhưng đọc lời thấy khác

---

Понимаешь, мама, я учитель

сл. Л. Ошанского, муз. Дружининой Т. А.

Добрые, мудрые, смелые,
Спасибо за то, что Вы есть.
Искренне очень приятно
Видеть всех вместе вас здесь.
Вас судьба не баловала чудом.
Всё прошли Вы:
Голод, смерть и страх.
Очень многих вывели Вы в люди,
Получив награду - седину в висках.
Без остатка отдавали своё сердце,
душу,
А порою - свою жизнь.
Скольким детям подарили детство,
Грудью их от пули защитив.
А сколько вы потом повоевали,
Чтоб посеять разум, доброту,
Чтобы показать дорогу к свету,
Уничтожить без остатка тьму.
Поверьте нам:
Мы будем Вас достойны.
Всё, всё, что Вами сделано, не зря.
Мы очень просим Вас:
Живите долго-долго,
Поберегите хоть чуть-чуть себя.

[Nina]

Em mới liếc sơ qua chủ đề, nhưng hình như 2 bài thơ là của 2 tác giả chứ hả bác TLV? Tác giả bài thơ đầu bác đưa lên là Л. Ошанин, còn tác giả lời bài hát là Л. Ошанский mà? Thực tế em thấy chỉ có tên bài hát là Л. Ошанин thôi...

[Nina]

Xin dịch tạm bài thơ trên như sau nhé

УЧИТЕЛЬ Л.Ошанин ----------------------------------------- Понимаешь мама, я учитель, Видишь, я вхожу, бледнея, в класс. Это мне решили поручить их, Сорок душ и восемьдесят глаз Учитель… Сколько надо любви и огня, Чтобы слушали, Чтобы верили, Чтобы помнили люди меня. В школе правду узнавать о мире Люди начинают по складам Всё равно, в Москве или в Сибири Школьный день равняется годам. Может, в сердце боль, тревога, Может, не везёт пока в любви, Всё равно у школьного порога Оставляй все горести свои. Может, будет трудно, небогато, Буду жить, свой выбор не браня. Понимаешь, ведь мои ребята - Это продолжение меня. Учитель… Сколько надо любви и огня, Чтобы слушали, Чтобы верили, Чтобы помнили люди меня.

Thầy giáo L.Oshanin --------------------------------------------- Mẹ biết không, con giờ là thầy giáo Con bước vào lớp học thấy run người Đó là con có trách nhiệm với đời Bốn mươi linh hồn và tám mươi con mắt Thầy giáo... Cần có bao nhiêu tình yêu và nhiệt huyết Để học trò nghe, Để học trò tin Và sau này còn nhớ đến. Trong trường học, dần dần, từng chút Học nhận thức về thế giới quanh ta Dù ở Sibiri, hay Matx-cơ-va Một ngày ở trường dài bằng bao năm tháng Có thể trong tim là cơn đau, niềm lo lắng Có thể trong tình yêu chưa hẳn gặp may Nhưng dù sao, trước ngưỡng cửa trường này Mọi nỗi đau xin hãy cùng để lại Có lẽ đời tôi vất vả, không giàu có, Nhưng lựa chọn này tôi không tiếc bao giờ Mẹ hiểu không, kìa những học trò măng tơ Con tiếp tục sống trong chúng đấy! Thầy giáo... Cần có bao nhiêu tình yêu và nhiệt huyết Để học trò nghe, Để học trò tin Và sau này còn nhớ đến.

[TLV]

Nina viết

Em mới liếc sơ qua chủ đề, nhưng hình như 2 bài thơ là của 2 tác giả chứ hả bác TLV? Tác giả bài thơ đầu bác đưa lên là Л. Ошанин, còn tác giả lời bài hát là Л. Ошанский mà? Thực tế em thấy chỉ có tên bài hát là Л. Ошанин thôi...

Tại mắt kém nên thoạt nhìn Л. Ошан... thì cho ngay là một.

Lang thang trên mạng thấy một bản dịch khác, đưa về đây để mọi người tham khảo và đối chiếu.

---

NGƯỜI GIÁO VIÊN

Thầy Khoa Hiệp Vụ dịch


Mẹ có thấy không, con là cô giáo
Bước vào lớp học hồi hộp, lo âu
Con được trao những bốn chục mái đầu
Và muôn mắt sáng...

Làm cô giáo
Cần biết bao yêu thương và lửa nhiệt tình
để được người nghe,
người tin,
người mãi nhớ mình.

Dưới mái trường tuổi thơ bỡ ngỡ
Những buổi đầu hiểu thế giới bao la
Dù ở đâu: Xibêri hay Matxcơva
Mỗi ngày học bằng bao năm tháng.
Cũng có lúc sống đau thương, lo lắng
Cũng có khi dang dở chuyện tình duyên
Nhưng hãy để tất cả nỗi buồn riêng
Ngoài ngưỡng cửa trước khi vào lớp học.
Đời nhà giáo rồi khó khăn, nặng nhọc
Con vẫn vui, chẳng tiếc đã chọn nghề
Mẹ hiểu thế không, chính đàn em nhỏ
Lớp người tiếp bước con đi…

Làm cô giáo
Cần biết bao yêu thương và lửa nhiệt tình
để được người nghe,
người tin,
người mãi nhớ mình.

[thoixavang]

Xin cám ơn bác TLV va Nina rất nhiều vì đã tìm và dịch giúp bài thơ "Учитель". Sau này em sẽ còn nhờ các bác chỉ giáo thêm.

[Geobic]

Cả hai bài dịch đều ổn. Tuy nhiên xin tranh luận một chút, bài này nói về Thấy giáo hay Cô giáo đây?

Chữ учитель thường dùng cho thầy giáo, nhưng cũng có khi dùng cho Nhà giáo nói chung.

Còn chữ бледнея thì sao?

[Nina]

Geobic viết

Cả hai bài dịch đều ổn. Tuy nhiên xin tranh luận một chút, bài này nói về Thấy giáo hay Cô giáo đây?

Chữ учитель thường dùng cho thầy giáo, nhưng cũng có khi dùng cho Nhà giáo nói chung.

Còn chữ бледнея thì sao?

Hihi, dịch giả Khoa Hiệp Vụ hình như chưa đăng ký làm thành viên diễn đàn, hóa ra câu trả lời của em ... sẽ hơi thiên lệch chút

Đúng như bác Geobic nói, chữ учитель có thể dùng cho nhà giáo nói chung. Tuy nhiên, trong bài thơ này rõ ràng nói về một nhà giáo còn rất rất trẻ, mới vào nghề thôi, do đó em nghĩ là dùng chữ thầy giáo hoặc cô giáo sẽ hợp lý hơn là chữ nhà giáo - vốn hay dùng cho trường hợp trang trọng.

Còn tại sao em lại dịch là thầy giáo - hehe, vì em cảm giác giọng thơ là những suy nghĩ mạnh mẽ, không sướt mướt, nên có lẽ hợp với nam giới hơn. Chưa kể tác giả bài thơ thì rõ ràng là nam giới. Do đó, mặc dù trong bài thơ không nói rõ, nhưng em mạnh dạn nghĩ là - nhân vật trữ tình trong bài thơ là nam giới.

Còn dịch giả Khoa Hiệp Vụ nghĩ thế nào thì ... em không biết nên không dám tán nhảm

Còn chữ бледнея thì em nghĩ rất đơn giản - đó là trạng động từ của бледнеть - tái mặt đi. Cho nên cả câu "я вхожу, бледнея, в класс" - theo em hiểu là nhân vật trữ tình bước vào lớp (để giảng bài), tuy nhiên sự hồi hộp trước trách nhiệm nặng nề (40 linh hồn, 80 con mắt mà lỵ) khiến anh ta (cô ta) tái mặt. Có lẽ dịch giả Khoa Hiệp Vụ cũng nghĩ giống em, nên dịch câu này là

Bước vào lớp học hồi hộp, lo âu

Giá mà bác Khoa Hiệp Vụ cũng có ở diễn đàn này nhỉ ... Còn hiện giờ thì em... mong các bác góp ý thêm...

[Geobic]

Nina viết

Đúng như bác Geobic nói, chữ учитель có thể dùng cho nhà giáo nói chung. Tuy nhiên, trong bài thơ này rõ ràng nói về một nhà giáo còn rất rất trẻ, mới vào nghề thôi, do đó em nghĩ là dùng chữ thầy giáo hoặc cô giáo sẽ hợp lý hơn là chữ nhà giáo - vốn hay dùng cho trường hợp trang trọng.

Còn tại sao em lại dịch là thầy giáo - hehe, vì em cảm giác giọng thơ là những suy nghĩ mạnh mẽ, không sướt mướt, nên có lẽ hợp với nam giới hơn. Chưa kể tác giả bài thơ thì rõ ràng là nam giới. Do đó, mặc dù trong bài thơ không nói rõ, nhưng em mạnh dạn nghĩ là - nhân vật trữ tình trong bài thơ là nam giới.

Còn dịch giả Khoa Hiệp Vụ nghĩ thế nào thì ... em không biết nên không dám tán nhảm

Còn chữ бледнея thì em nghĩ rất đơn giản - đó là trạng động từ của бледнеть - tái mặt đi. Cho nên cả câu "я вхожу, бледнея, в класс" - theo em hiểu là nhân vật trữ tình bước vào lớp (để giảng bài), tuy nhiên sự hồi hộp trước trách nhiệm nặng nề (40 linh hồn, 80 con mắt mà lỵ) khiến anh ta (cô ta) tái mặt. Có lẽ dịch giả Khoa Hiệp Vụ cũng nghĩ giống em, nên dịch câu này là

Bước vào lớp học hồi hộp, lo âu

Giá mà bác Khoa Hiệp Vụ cũng có ở diễn đàn này nhỉ ... Còn hiện giờ thì em... mong các bác góp ý thêm...

Với những phân tích của Nina, Geo thấy yên tâm với cả 2 bản dịch rồi. Tất nhiên không ai dịch là "nhà giáo" trong trường hợp bài này.

Khoa Hiệp Vụ cũng như Nina, đều là những nhà giáo, nên dịch bài này rất có hồn và đạt. Nên chăng chữ "tôi" trong 2 câu sau của Nina thay bằng chữ "con" ? "Có lẽ đời tôi vất vả, không giàu có - Nhưng lựa chọn này tôi không tiếc bao giờ". - Vì đây là tâm sự của đứa con với mẹ của mình.

[Nina]

Geobic viết

Khoa Hiệp Vụ cũng như Nina, đều là những nhà giáo, nên dịch bài này rất có hồn và đạt. Nên chăng chữ "tôi" trong 2 câu sau của Nina thay bằng chữ "con" ? "Có lẽ đời tôi vất vả, không giàu có - Nhưng lựa chọn này tôi không tiếc bao giờ". - Vì đây là tâm sự của đứa con với mẹ của mình.

Ý kiến bác rất xác đáng, em sẽ sửa lại bản dịch. Có lẽ là do khi em dịch, em lại hình dung đây là đoạn ... tự kỷ ám thị của tác giả, nên dùng chữ tôi cho nó ... mạnh mẽ hoành tráng

[nthach]

Hề hề!. Múa rìu qua mắt thợ một chút, mời các bác phản bác mạnh mẽ để rút kinh nghiệm lần sau nhé!

<table> <tr> <td valid="top">
УЧИТЕЛЬ
Л.Ошанин

Понимаешь мама, я учитель,
Видишь, я вхожу, бледнея, в класс.
Это мне решили поручить их,
Сорок душ и восемьдесят глаз

Учитель…
Сколько надо любви и огня,
Чтобы слушали,
Чтобы верили,
Чтобы помнили люди меня.

В школе правду узнавать о мире
Люди начинают по складам
Всё равно, в Москве или в Сибири
Школьный день равняется годам.

Может, в сердце боль, тревога,
Может, не везёт пока в любви,
Всё равно у школьного порога
Оставляй все горести свои.

Может, будет трудно, небогато,
Буду жить, свой выбор не браня.
Понимаешь, ведь мои ребята -
Это продолжение меня.

Учитель…
Сколько надо любви и огня,
Чтобы слушали,
Чтобы верили,
Чтобы помнили люди меня.
</td> <td valid="top">
Người Thầy giáo
Oshanin

Mẹ thấu chăng, con nay người Thầy giáo
Thấy rằng con, tới lớp, nét xanh xao.
Vì trọng trách, con gánh nặng với đời,
Bốn chục tâm hồn, trò dõi theo con.

Người Thầy giáo...
Cần biết bao, nhiệt huyết với tình thương,
Để học trò nghe lắng những tinh, hương,
Để học trò tin yêu người Thày giáo,
Để sau này chúng sẽ nhớ tới con.

Dưới mái trường bắt đầu từ nề nếp,
Học trò dần nhận thức đến bao la
Dù Sibiri, hay ở Moskva
Một ngày học bằng cả bao năm tháng.

Có thể, trong tim đau, phiền muộn
Tình yêu chưa thể được gặp may
Nhưng thôi, đến trước ngưỡng cửa trường.
Mọi nỗi ưu phiền cùng nén lại.

Có thể đời nghèo, cùng vất vả,
Nhưng con sẽ sống chẳng hề than
Mẹ biết không, chính những lũ học trò -
Là nguồn sống của đời con kế tiếp.

Người Thầy giáo...
Cần biết bao, nhiệt huyết với tình thương,
Để học trò nghe lắng những tinh, hương,
Để học trò tin sâu người Thày giáo,
Để sau này chúng sẽ nhớ tới con.
</td> </tr> </table>

[Nina]

Thấy rằng con, tới lớp, nét xanh xao.

Hihi, bác Thạch ơi, em thấy câu này hơi gượng

[nthach]

Nina viết

Hihi, bác Thạch ơi, em thấy câu này hơi gượng

Ý tôi muốn nói đến những nỗi nhọc nhằn của người Thầy (muốn nhấn mạnh ý này mà chưa tìm ra câu), nhưng theo như thầy Khoa Hiệp Vụ dịch là: hồi hộp, lo âu, thì "nhẹ quá". Còn theo Nina: "thấy run người" thì lại "nặng" quá

[Geobic]

TRAO ĐỔI VỚI BÁC NTHACH
VỀ BÀI THƠ "THẦY GIÁO"

<table><tr><td valign="top">УЧИТЕЛЬ

Понимаешь мама, я учитель,
Видишь, я вхожу, бледнея, в класс.
Это мне решили поручить их,
Сорок душ и восемьдесят глаз

Учитель…
Сколько надо любви и огня,
Чтобы слушали,
Чтобы верили,
Чтобы помнили люди меня.

В школе правду узнавать о мире
Люди начинают по складам
Всё равно, в Москве или в Сибири
Школьный день равняется годам.

Может, в сердце боль, тревога,
Может, не везёт пока в любви,
Всё равно у школьного порога
Оставляй все горести свои.

Может, будет трудно, небогато,
Буду жить, свой выбор не браня.
Понимаешь, ведь мои ребята -
Это продолжение меня.

Учитель…
Сколько надо любви и огня,
Чтобы слушали,
Чтобы верили,
Чтобы помнили люди меня.


</td><td valign="top">NGƯỜI THẦY GIÁO


Mẹ thấu chăng, con nay người Thầy giáo
Thấy rằng con, tới lớp, nét xanh xao
Vì trọng trách, con gánh nặng với đời,
Bốn chục tâm hồn, trò dõi theo con.

Người Thầy giáo...
Cần biết bao, nhiệt huyết với tình thương,
Để học trò nghe lắng những tinh, hương,
Để học trò tin yêu người Thày giáo,
Để sau này chúng sẽ nhớ tới con.

Dưới mái trường bắt đầu từ nề nếp,
Học trò dần nhận thức đến bao la
Dù Sibiri, hay ở Moskva
Một ngày học bằng cả bao năm tháng.

Có thể, trong tim đau, phiền muộn
Tình yêu chưa thể được gặp may
Nhưng thôi, đến trước ngưỡng cửa trường.
Mọi nỗi ưu phiền cùng nén lại.

Có thể đời nghèo, cùng vất vả,
Nhưng con sẽ sống chẳng hề than
Mẹ biết không, chính những lũ học trò -
Là nguồn sống của đời con kế tiếp.

Người Thầy giáo...
Cần biết bao, nhiệt huyết với tình thương,
Để học trò nghe lắng những tinh, hương,
Để học trò tin sâu người Thày giáo,
Để sau này chúng sẽ nhớ tới con.

Nthach dịch
</td></tr></table>

Bác Nthach ơi, rất vui khi bác đóng góp vào topic một bản dich bài “Thấy giáo”. Vì bác kêu gọi góp ý, nên Geo mạo muội có mấy lời chia sẻ sau đây, cốt để bác rút kinh nghiệm, những bản dịch sau sẽ tốt hơn.

Về thơ, nói chung cần kiệm lời, bắt đắc dĩ người ta mới phải thêm thắt cho có vần điệu. Mà vần điệu cũng là điều rất cần, vì phần lớn những bài thơ Nga mà NNN chọn dịch đều là những bài thơ có vần. Tất nhiên, nội dung phải chuyển tải chính xác, cũng là 1 yêu cầu, và không dễ. Về mặt này, chính Geo cũng từng được các thành viên NNN góp ý nhiều để có những bản dịch tốt hơn.

Nhìn đại thể, những chỗ Geo gạch chân trong bài của bác là có vấn đề, có thể là chữ dùng không chuẩn, không hợp, thiếu giới từ, rườm rà, không chính xác…

Cụ thể vài lời góp ý với bác thế này:

- Khổ thơ 1 (4 câu đầu) bác để vần bay đâu mất cả (chú ý, khổ 3 và 4 cũng vậy). Chữ “người” không hợp, nên dùng “là”. Chữ “Thấy rằng” cũng không hợp, lại không tương xứng với cách thể hiện “Thấu chăng” ở câu đầu. Nên dùng “Thấy chăng” thì hơn… Chữ “xanh xao” có vẻ yếu đau, trong khi theo ngữ cảnh thấy TG muốn nói đến yếu tô tâm lý: lo lắng, hồi hộp… dưới áp lực của trách nhiệm nặng nề. Đây là nói về thầy giáo trẻ, còn ít kinh nghiệm, chứ dày dạn như thầy Khoa Hiệp Vụ thì không bao giờ bị như thế đâu.

- Khổ thơ 2 có mấy chữ “lắng những tinh, hương” là thêm thắt, chữ “yêu người thầy giáo” là thừa. Hai câu này TG muốn nói rất cô đúc (trong nguyên bản), và Nina, Khoa Hiệp Vụ đã chuyển tải rất thành công. Bác có thể tham khảo. Những chữ bác thêm vào không làm đoạn thơ hay hơn, cũng không cần thiết lắm khi thể hiện bằng tiếng Việt.

- Khổ thơ 3: Những chữ “nề nếp” và “đến bao la” không hợp. Hơi xa nghĩa so với nguyên tác: Từng chút từng chút một, trong nhà trường, HS được làm quen và nhận thức thế giới. Chữ Sibiri thiếu GT “ở”.

- Khổ 4: cụm từ “chưa thể được gặp may” còn vụng. Cả Nina và KHV đều đã chuyển tải thành công chỗ này. Bác tham khảo nhé. Chữ “Nhưng thôi” cũng không hợp lắm, còn chữ “nén” thì không được. Ý TG là gạt nó ra ngoài, gạt sang bên. Chứ “nén” lại thì nguy hiểm, vì nó có thể bùng lên nếu bị nén “chặt” quá.

- Khổ 5: “Nhưng con sẽ sống chẳng hề than” – làm mất ý bản gốc (không ân hận cho sự lựa chọn của mình.

- Khổ 6 giống khổ đầu, chữ “sâu” chắc bác đánh nhầm.

Tóm lại, nếu đây là một trong những bản dịch đầu của bác, thì đã là một sự cố gắng lớn. Bác rút kinh nghiệm dần, sẽ có những bản dịch tốt hơn. Tất nhiên những nhận xét hoặc góp ý của Geo cũng chỉ là chủ quan, chưa chính xác, bác có thể tham khảo thêm ý kiến các members khác nữa.

Có một điều lưu ý với bác: Dịch lại 1 bài thơ khó khăn hơn so với dịch mới (lần đầu). Vì những người dịch trước được thoải mái chọn từ, chọn cả cách thể hiện, còn người sau phải né tránh những gì họ đã dùng. Do vậy nên chăng bác sẽ đi theo hướng ấy: dịch mới.

Chúc bác thành công!

[butgai]

Bác Geo đã góp ý rất kỹ về ngôn từ rồi, em chỉ muốn nói thêm rất ngắn gọn về vần điệu và bằng trắc thôi. Theo Butgai thì đây chưa thể gọi là 1 bài thơ vì nó không có vần điệu và không theo niêm luật, bằng trắc nào cả.

Có những chỗ tưởng là vần nhưng đúng ra lại không cần vần chỗ đó (Thầy giáo-xanh xao khổ 1; thương-hương ở khổ 2) nên nghe lại càng văng... Còn lại thì chả có chỗ nào có vần nữa ngoài khổ 3.
Bác nthach đừng buồn nhé

[nthach]

butgai viết

Bác Geo đã góp ý rất kỹ về ngôn từ rồi, em chỉ muốn nói thêm rất ngắn gọn về vần điệu và bằng trắc thôi. Theo Butgai thì đây chưa thể gọi là 1 bài thơ vì nó không có vần điệu và không theo niêm luật, bằng trắc nào cả.

Có những chỗ tưởng là vần nhưng đúng ra lại không cần vần chỗ đó (Thầy giáo-xanh xao khổ 1; thương-hương ở khổ 2) nên nghe lại càng văng... Còn lại thì chả có chỗ nào có vần nữa ngoài khổ 3.
Bác nthach đừng buồn nhé

Các bác! Tôi rất ít khi dịch thơ, nói thật ra là ngại khó thì đúng hơn. Bài này tôi làm trong thời gian quá nhanh nên có nhiều thiếu sót quá (đến các bài dịch văn xuôi, Nina còn phải sửa lại cho tôi nữa mà) .
Nếu bài nào cũng được các bác góp ý thì hay biết mấy, ở đây không thể dùng câu - Bác nthach đừng buồn nhé được bác Butgai à! mà cần phải dùng - nên thay đổi nhé! thì có lẽ hợp hơn chứ bác!. Nếu được như vậy thì tôi sẽ lại càng lăn xả vào cho mà xem, rất cảm ơn các bác đã bổ xung và mong sẽ lại được các ý kiến hay của mọi người

[Cá Măng]

butgai viết

Bác nthach đừng buồn nhé

Ui, bác nthach thân yêu, đừng buồn nhé, đừng buồn nhé! Em gửi tới bác 9 nụ cười nhé

[butgai]

Butgai quên mất chưa gửi cho bác nthach những nụ cười. Giờ gửi bù vậy.

[nthach]

Đề nghị một nick mới đăng ký, lên tiếng về bài thơ trên đi chứ! không được ngồi cười một mình đâu nhé