Kể chuyên quê hương

[Huonghongvang]

Từ chùa Phật Tích đoàn NNN 3 miền lại tới chiêm bái đền Đô
Đền Đô nguyên là Thái Miếu nhà Lý do vua Lý Thái Tổ khởi dựng năm 1019. Sách “Đại Việt Sử ký toàn thư” chép rằng “Năm Thuận Thiên thứ mười một dựng Thái miếu ở Sơn lăng Thiên Đức”. Thái miếu nhà Lý còn gọi là Cổ Pháp điện, đền bản hương Cổ Pháp được coi là miếu thờ của đất nước nên từ xưa hàng năm bộ Lễ phải về đứng chủ tế. Sau khi vua Lý Thái Tổ tạ thế, vua Lý Thái Tông đã thờ vua cha ở đây và nâng cấp, mở rộng Thái Miếu năm 1030. Đền có tên gọi Đền Đô là vì đó là nơi thờ các đức vua, cũng là kinh đô nơi các đức vua đã tạ thế “đang ngự” nên nhân dân gọi là đền Đô. Đền Đô thờ 8 vị vua nhà Lý: Lý Công Uẩn tức Lý Thái Tổ (1009-1028); Lý Thái Tông (1028-1054); Lý Thánh Tông (1054-1072); Lý Nhân Tông (1072-1128); Lý Thần Tông (1128-1138); Lý Anh Tông (1138-1175); Lý Cao Tông (1175-1210) và Lý Huệ Tông (1210-1224) vì vậy còn có tên là Đền Lý Bát Đế.
Ðền Ðô ở làng Ðình Bảng, huyện Tiên Sơn ngày nay là phường Đình Bảng thị xã Từ Sơn – Bắc Ninh. Năm 1952 khi thực dân Pháp xâm lược chiếm đóng Đình Bảng đã phá hủy hoàn toàn Đền Đô. Từ năm 1989, được sự quan tâm đầu tư của các cấp lãnh đạo Đảng và Nhà nước cùng sự đóng góp công đức, cung tiến của nhân dân khắp nơi, nhân dân Đình Bảng đã khởi công xây dựng lại Đền Đô như ngày nay. Đền Đô được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa Quốc gia năm 1991.
Đền Đô được chia làm hai khu: Nội thành và ngoại thành. Khu vực nội thành: Kiến trúc theo kiểu “nội công, ngoại quốc”, bao quanh có tường gạch, ra vào theo hai cửa. Nội thành lại chia làm hai khu: nội thất và ngoại thất. Nội thất gồm có: nhà Tiền tế 7 gian tại đây có điện thờ vua Lý Thái Tổ; nhà Chuyền bồng kiến trúc theo kiểu chồng diêm 8 mái, 8 đao cong mềm mại; nhà Hậu cung (Cổ Pháp điện) gồm 7 gian là nơi đặt ngai thờ và bài vị tám vị vua nhà Lý; phía trước có nhà bia; nhà kiệu; nhà ngựa ở hai bên.
Ngoại thất gồm cửa Ngũ Long môn có đường lát đá xanh đi thẳng lên nhà Phương đình, kiến trúc nhà vuông 3 gian chồng diêm 8 mái, 8 tàu đao cong mềm mại, nhà Chủ tế, nhà kho, nhà khách, đền Vương Mẫu từ. Nối từ hai bên cửa Ngũ Long môn tới đầu hồi nhà khách là bức tường xây gạch kiên cố, chỉ để hai cửa ở hai bên nhà Ngũ long môn.
Khu vực ngoại thành: Sát với tường thành ở hai đầu hồi nhà khách, mỗi bên có bốn gian nhà kiệu. Từ 5 cửa Ngũ Long môn đi thẳng qua sân rộng ra hồ bán nguyệt có nhà thủy tọa 5 gian ở giữa hồ, kiến trúc theo kiểu chồng diêm 8 mái, 8 đao cong. Phía ngoài cùng, bên hồ bán nguyệt là nhà bia. Hai bên khu vực đền thờ Lý Bát Đế là nhà Văn chỉ bên trái, nhà Võ chỉ bên phải.

Cổng chính vào khu nội thành có tên là Ngũ Long môn vì có chạm khắc hình 5 con rồng trên 2 cánh cổng chính. Đây cũng là cổng có 5 cửa vào, gồm cổng chính bằng gỗ mái cong lợp ngói có 3 cửa vào và 2 cổng phụ bằng gạch xây ở hai bên. Cổng chính có bậc tam cấp dẫn lên 3 cửa với 4 bức vách ngăn khắc hình rồng. Phía trên cổng chính có treo bức hoành phi có khắc 4 chữ Hán sơn son thếp vàng “Lý Triều Bát Đế”.



Ở bên trái cổng chính Ngũ Long môn có một công trình bằng gốm khổng lồ do các nghệ nhân làng gốm Bát Tràng thực hiện trong dịp kỳ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội. Đó là tác phẩm bức cuốn thư “thiên đô chiếu” (Chiếu dời đô) với chiều cao 3,5 mét, rộng hơn 8 mét, là bức Chiếu bằng gốm lớn nhất Việt Nam được ghép lại từ những viên gốm nhỏ. Mỗi chữ Hán trong Chiếu dời đô được thực hiện trên một viên gốm.



Nhà Phương đình và phía sau là nhà Tiền tế.



Nhà Chuyển bồng.



Hậu cung (Cổ Pháp điện) gồm 7 gian là nơi đặt ngai thờ, bài vị và tượng của 8 vị vua nhà Lý. Gian chính giữa thờ hai vua Lý Thái Tổ và vua Lý Thái Tông.



Gian thờ vua Lý Cao Tông, vua Lý Thần Tông, vua Lý Thánh Tông.







Gian thờ vua Lý Nhân Tông, vua Lý Anh Tông, vua Lý Huệ Tông.





Đền Vương Mẫu.



Ngày xưa nhà thủy tọa trên hồ bán nguyệt là nơi xem múa rối nước còn ngày nay là nơi biểu diễn hát quan họ.



Nhà Văn Chỉ có khuôn viên rộng nằm bên trái đền thờ Lý Bát đế và ngay ở cổng vào đền. Văn Chỉ có nhà Tiền đường rộng 5 gian, 4 mái, 4 hàng cột lim. Hai nhà Hậu cung nối nhau 3 gian cũng 4 mái. Mỗi nhà đều có tàu đao hình rồng 4 góc. Cửa chính diện có biển khắc chữ nho "Văn Chỉ Môn". Nhà Văn chỉ là nơi thờ tự hai vị quan văn Lý Đạo Thành và Tô Hiến Thành.
Nhà Văn Chỉ xây dựng năm 2002, do Bộ Quốc phòng và Tổng cục Chính trị đầu tư, thi công xây dựng. Đây là sự thành tâm của Quân đội với các tiền bối có công lớn, với khu di tích Đền Đô.



Ở bên phải đền thờ Lý bát đế là khu nhà Võ Chỉ, nơi thờ những quan võ tiêu biểu trong khuôn viên rộng kiến trúc gần giống như khu Văn Chỉ. Nhà Võ Chỉ có biển khắc chữ nho treo trang trọng chính cửa "Nghĩa liệt anh hùng". Nhà Võ chỉ là nơi thờ tượng ba vị: Đào Cam Mộc, Lê Phụng Hiểu và Lý Thường Kiệt.
Nhà Võ Chỉ xây dựng năm 2005, do Ủy ban Nhân dân TP Hà Nội cung tiến để tỏ lòng biết ơn của nhân dân Thủ đô Thăng Long - Hà Nội hôm nay với các bậc có nhiều công lao với thủ đô, với đất nước.



Hằng năm, vào ngày 15/3 âm lịch, kỷ niệm ngày vua Lý Thái Tổ đăng quang, nhân dân Đình Bảng lại mở hội, dâng hương tưởng niệm các vị vua nhà Lý. Phần Lễ được tổ chức trang trọng, phần Hội có các trò chơi dân gian như thi nấu cơm nồi đất, bắt vịt dưới hồ, đấu vật, chọi gà, thi đấu cờ người, hát quan họ dưới thuyền…thể hiện nét văn hóa dân gian, đậm đà bản sắc truyền thống của vùng quê Kinh Bắc.