A. Puskin - Nhà thơ cổ điển Nga nổi tiếng thế giới

[butgai]

Đành rằng là vẫn nghe được nhưng từ U để chỉ những bà mẹ già nói chung một cách thân mật, kiểu như Bầm trong "Bầm ơi" mà không nói lên được quan hệ với người gọi. Nếu dùng từ Vú (già) hay nhũ mẫu thì người ta hiểu ngay là ... Osin mà cho mình bú hồi nhỏ.

[Geobic]

Cá Măng viết

Em thấy dùng từ "Vú" nghe nó hơi cổ cổ, hơi cổ tích một tẹo. Còn " U già" thì em vẫn hiểu được bác butgai ạ; đại ca Dương Tường cũng dịch thế

Người Việt dùng từ Mẹ Nuôi để chỉ "Nhũ Mẫu". Nhưng khi gọi họ, nếu là người trong gia đình thì có thể gọi là Vú, chứ đứa con được nuôi thường không gọi vậy. Nó sẽ gọi như gọi Mẹ nó vậy (hoặc U, hoặc Bầm...) tùy theo địa phương, và chắc hẳn không có kèm theo chữ "nuôi" ở sau. Thậm chí có những người phụ nữ bạn bè thân thiết của gia đình cũng được đứa con trong gia đình gọi là Mẹ, tuy không nuôi sữa...

Đó là lý do Geo vẫn dùng chữ "Mẹ" khi Puskin viết về Mẹ Nuôi của mình với tình cảm thật xúc động.

[Nina]

Hehe, các bác cứ nhè lúc em bận mà thi nhau dịch thế này . Thôi thì em đi sau vậy

<table> <tr> <td valid= "top">
Пора, мой друг, пора
----------------------------------
Пора, мой друг, пора!
Покоя сердцe просит -
Летят за днями дни,
и каждый час уносит
Частичку бытия,
а мы с тобой вдвоём
Предполагаем жить,
и глядь - как раз - умрем.

На свете счастья нет,
но есть покой и воля.
Давно завидная
мечтается мне доля -
Давно, усталый раб,
замыслил я побег
В обитель дальную
трудов и чистых нег.
</td> <td valid= "top">
Đã đến lúc rồi, bạn tôi thân mến!
------------------------------------------
Đã đến lúc rồi, bạn tôi thân mến!
Con tim ta mong đợi chút bình an
Tháng ngày bay qua tất bật vội vàng
Mỗi một giờ lại đem đi chút ít
Một phần của cuộc đời này vậy
Mà hai chúng ta - anh với tôi
Nghĩ rằng đang được sống trên đời
Nhưng nhìn kìa - chúng ta đang chết.

Trên đời này chẳng có đâu hạnh phúc
nhưng có bình yên, và có tự do.
Đã từ lâu tôi vẫn ước mơ
Một số phận bao khát khao trông đợi
Như kẻ nô lệ xiết bao mệt mỏi
Tôi mơ rằng thoát khỏi chốn lầm than
Tới tu viện xa - chốn ngai vàng
của lao động và nghỉ ngơi trong sáng.
</td> </tr> </table>

[BelayaZima]

Xin góp với các bác 1 bài thơ của Puskin do nhà thơ Tế Hanh dịch . Nhân đây các bác cho BZ được hỏi "Tiếng hát Gruzi" là như thế nào ạ?

Em ơi, Em đừng hát

Em ơi! Em đừng hát
Những tiếng hát Gruzi.
Vị chay cay nhắc lại
Một bờ bên kia, một đời bên kia.

Nghe giọng em ta nhớ
Một đêm trên cánh đồng
Dưới ánh trắng trong
Một người con gái xa xăm đau khổ.

Cái bóng ấy đáng thương và bất hạnh
Mỗi lần thấy em ta quên đi
Nhưng khi nghe tiếng em hát
Hình ảnh kia lại hiện về.

Em ơi! Em đừng hát
Những tiếng hát Gruzi
Vị chua cay nhắc lại
Một bờ bên kua, một đời bên kia.

Tế Hanh dịch

[Nina]

Bản dịch của bài thơ trên đã được post ở bài đầu tiên của chủ đề này BZ à

http://diendan.nuocnga.net/showpost....09&postcount=1 (Hoàng Trung Thông dịch)

http://diendan.nuocnga.net/showpost....11&postcount=3 (Tykva dịch)

http://diendan.nuocnga.net/showpost....95&postcount=5 (Nina dịch)

http://diendan.nuocnga.net/showpost....7&postcount=64 (Butgai dịch)

Chả biết em có bỏ sót ai không, mong các bác bổ sung thêm

Còn "Tiếng hát Gruzi" thì vốn là "những bài hát Gruzia", BZ à

[butgai]

<table><tr><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Дар напрасный, дар случайный </font></font></b>

Дар напрасный, дар случайный,
Жизнь, зачем ты мне дана?
Иль зачем судьбою тайной,
Ты на казнь осуждена?

Кто меня враждебной властью
Из ничтожества воззвал,
Душу мне наполнил страстью
Ум сомненьем взволновал?

Цели нет передо мною:
Сердце пусто, празден ум,
И томит меня тоскою
Однозвучный жизни шум.

<i>Pushkin</i>


<b>Я думал, сердце позабыло...</b>

Я думал, сердце позабыло
Способность легкую страдать,
Я говорил: тому, что было,
Уж не бывать! уж не бывать!

Прошли восторги, и печали,
И легковерные мечты.....
Но вот опять затрепетали
Пред мощной властью красоты.

<i>Pushkin 1835</i>


</td><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Món quà tình cờ và vô nghĩa
</font></font></b>
Như món quà tình cờ và vô nghĩa,
Cuộc sống ơi, sao lại đến với tôi?
Để làm gì những bí ẩn cuộc đời,
Liệu ngươi có bị đem ra phát xét?

Ai đã bằng quyền uy thù ác
Gọi tôi lên từ cõi hư vô,
Rót vào hồn tôi một nỗi đam mê
Khuấy hoài nghi trong tâm tôi như thế?

Trước mắt tôi mục tiêu không hề có:
Tim rỗng không, trí óc mù mờ,
Khiến tôi sống trong buồn bã thẫn thờ
Với âm thanh của cuộc đời đơn điệu.

<i>Butgai</i>


<b>Trái tim tôi tưởng đã quên...</b>

Tôi vẫn nghĩ, tim đã quên rồi
Đã có thể dễ dàng chịu nổi,
Những gì đã qua, tôi vẫn nói,
Chẳng bao giờ lặp lại nữa đâu!

Đã qua rồi vui sướng, buồn đau,
Và cả những mộng mơ khờ dại…
Nhưng sao bỗng lòng còn run rẩy
Trước quyền uy sắc đẹp vô biên.

<i>Butgai</i>
</td></tr></table>

[Nina]

<table> <tr> <td valid = "top">
-----------------------------------
Пушкин

Дар напрасный, дар случайный,
Жизнь, зачем ты мне дана?
Иль зачем судьбою тайной,
Ты на казнь осуждена?

Кто меня враждебной властью
Из ничтожества воззвал,
Душу мне наполнил страстью
Ум сомненьем взволновал?

Цели нет передо мною:
Сердце пусто, празден ум,
И томит меня тоскою
Однозвучный жизни шум.
</td> <td valid = "top">
----------------------------------------
Pushkin

Cuộc đời hỡi, ai tặng ngươi cho ta?
Một món quà bâng quơ vô nghĩa lý
Hay số phận bí ẩn nào cố ý
Đã xử ngươi phải chịu án tử hình?

Ai đã dùng quyền uy độc ác,
Nâng ta lên từ chỗ chẳng là gì
Rót vào tâm hồn ta bao say đắm
Làm trí óc ta hồi hộp bởi hoài nghi?

Đường ta đi không biết đâu bờ bến
Trái tim rỗng không, trí óc biếng lười
Ta bị đày đọa bởi nỗi buồn vô tận
Những tiếng ồn đơn điệu của cuộc đời.
</td> </tr> </table>

[Geobic]

Có người đề nghi Geo dịch lại "Tôi yêu em" sao cho "thật trần trụi gần nguyên tác" có thể được. Biết là công việc quá khó, khi đã có bản dịch được coi là rất thành công của dịch giả Thúy Toàn. Nhưng cũng thử đưa ra 1 phương án xem sao. Rất mong nhận được sự góp ý của mọi người.

Bản gốc có đặc điểm là rất nghèo mỹ từ (có thể nói là không có), chỉ có vài danh từ, không hề có hình ảnh nào - đúng là lối thơ "trần trụi"...

<table><tr><td valign="top"> * * *

Я вас любил: любовь еще, быть может,
В душе моей угасла не совсем;
Но пусть она вас больше не тревожит;
Я не хочу печалить вас ничем.

Я вас любил безмолвно, безнадежно,
То робостью, то ревностью томим;
Я вас любил так искренно, так нежно,
Как дай вам Бог любимой быть другим

</td><td valign="top"> * * *

Tôi yêu Em: tình yêu, có lẽ,
Vẫn chưa tắt hẳn trong lòng;
Nhưng để Em thêm day dứt thì không;
Tôi chẳng muốn Em buồn vì mọi nhẽ.

Tôi yêu Em lặng thầm, vô vọng thế,
Bị giày vò - khi nhút nhát, khi ghen;
Tôi đã yêu dịu dàng, chân thật, ơi Em -
Có Trời thấu, ai yêu Em vậy nữa.

</td></tr></table>

[Geobic]

Vẫn là câu cuối cùng - khó hiểu và khó dịch nhất. Qua sự góp ý của 1 độc giả, Geo đưa thêm 1 phương án dịch "Tôi yêu em" sau đây. Cũng xin nói thêm, một người bạn khác lại cho 1 lời khuyên: với Tôi yêu em, Mùa hè rớt, Mùa lá rụng, tốt nhất "ông" nên tránh xa. Chúng đã có "ngưỡng" và không ai vượt qua nổi đâu, trừ khi có một nhà thơ kiêm dịch giả nào thật "lớn". Tôi biết bạn tôi khuyên chân thành. Nhưng đã chót đâm lao rồi, nên cứ trưng ra trong vườn nhà NNN như kiểu Butgai bảo "vườn ta ta cứ leo...":

* * *
Tôi đã yêu Em: tình yêu, có lẽ,
Vẫn còn chưa tắt hẳn trong lòng;
Nhưng để Em thêm day dứt thì không,
Tôi chẳng muốn Em buồn vì mọi nhẽ.
Tôi đã yêu Em lặng thầm, vô vọng thế,
Lúc nhút nhát, khi ghen tuông - dằn vặt khôn nguôi ;
Yêu dịu dàng, say đắm tự lòng tôi -
Lạy Trời có ai cũng yêu Em đến vậy.

[butgai]

Tinh thần của bác Geo là đúng đắn. Cứ như lời khuyên của bạn bác thì làm sao ngày xưa ta thắng đuợc Pháp, Nhật, Mỹ... Cứ nhìn phương tiện chiến tranh của nó là đã sợ rồi. Mỗi một bản dịch đúng và hay đều có chỗ đứng của nó trong lòng một đối tượng độc giả nhất định. Và cái quan trọng nhất: mình dịch cho mình. Chừng nào mình còn chưa hài lòng, mình còn chỉnh sửa và tìm tòi. Chẳng có gì là bất biến và chẳng có tượng đài nào là bất khả thay thế.

[butgai]

Hưởng ứng tinh thần đúng đắn của bác Geo, Butgai em lại đánh tay lái với bản dịch lại bài thơ mà bác Hungmgmi đã post đầu tiên trong topic này với bản dịch của Thúy Toàn

<table><tr><td valign="top">
ТЫ И ВЫ

Пустое вы сердечным ты
Она, обмолвясь, заменила
И все счастливые мечты
В душе влюбленной возбудила.

Пред ней задумчиво стою,
Свести очей с нее нет силы;
И говорю ей: как вы милы!
И мыслю: как тебя люблю!
</td><td valign="top">
Ngài và Anh

Từ Ngài trống rỗng thành Anh gần gũi
Nàng buột miệng thay đổi tự bao giờ
Và tất thảy niềm hạnh phúc ước mơ
Trong tâm hồn yêu bỗng bừng thức dậy

Trước mặt nàng trầm ngâm tôi đứng
Chẳng thể nào rời mắt khỏi nàng
Và tôi nói: "Cô thật dịu dàng!"
Mà trong lòng: "Anh yêu em quá!"
</td></tr></table>

[Nina]

Khi nói vê Pushkin, người ta thường nghĩ đến một nhà thơ. Điều đó đúng thôi, một nhà thơ tuyệt vời. Nhưng Pushkin còn là một nhà soạn kịch cũng rất tài năng. "Boris Godunov" là một bằng chứng rực rỡ nhất. Nhưng hôm nay Nina muốn nói đến tác phẩm "Những bi kịch nhỏ" (Маленькие трагедии) của Pushkin...

"Những bi kịch nhỏ" (Маленькие трагедии) gồm có 4 vở kịch thơ: "Скупой рыцарь", "Моцарт и Сальери", "Каменный гость" và "Пир во время чумы". Đúng là những bi kịch nhỏ - nhưng đó là nói dung lượng ngắn, chứ không phải chiều sâu của những bi kịch đó... Trong bài viết ngắn này, Nina không có ý định viết nhiều về các bi kịch, mà chỉ muốn viết về ... một chút cảm xúc của mình với vở "Mozart và Salieri". Thực tế có phải Salieri đầu độc Mozart không? Đến giờ vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng. Tuy nhiên, trong "Mozart và Salieri" Pushkin đã trình bày một cách thuyết phục đến nỗi hầu như độc giả ai cũng tin vào điều đó... Sự thật văn học đã vượt lên sự thực lịch sử ...

Có phải khán giả Nga yêu Mozart một phần qua Pushkin không ?...

Tất nhiên em không dám nghĩ đến chuyện dịch vở kịch thơ này - nó quá đồ sộ vơi em. Chỉ xin giới thiệu mấy dòng cuối cùng - đó là lời thoại của Salieri sau khi đã bỏ thuốc độc vào ly rượu của Mozart


Сальери

Ты заснешь
Надолго, Моцарт! Но ужель он прав,
И я не гений? Гений и злодейство
Две вещи несовместные. Неправда:
А Бонаротти? Или это сказка
Тупой, бессмысленной толпы — и не был
Убийцею создатель Ватикана?

Salieri

À, Mozart, anh sẽ ngủ thật lâu!
Nhưng không nhẽ anh ta nói đúng
Và ta không phải thiên tài? Vì tội ác
Và thiên tài không thể đi chung.
Ồ không: còn Bonarotti?
Hay đó chỉ là lời đồn đại
Của đám đông ngu ngốc không biết nghĩ -
Và họa sĩ tạo nên Vatican
Hoàn toàn không phải kẻ giết người?

[Yuni]

tôi yêu em

Tôi yêu em : đến nay chừng có thể

Ngọn lửa tình chưa hẳn đã tàn phai;

Nhưng không để em bận lòng thêm nữa’

Hay hồn em phải gợn sóng u hoài.


Tôi yêu em âm thầm, không hi vọng’

Lúc rụt rè, khi hậm hực lòng ghen,

Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm thắm’

Cầu em được người tình như tôi đã yêu em.


Puskin

[FORYTCHIA]

Yuni viết

tôi yêu em

Tôi yêu em : đến nay chừng có thể

Ngọn lửa tình chưa hẳn đã tàn phai;

Nhưng không để em bận lòng thêm nữa’

Hay hồn em phải gợn sóng u hoài.


Tôi yêu em âm thầm, không hi vọng’

Lúc rụt rè, khi hậm hực lòng ghen,

Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm thắm’

Cầu em được người tình như tôi đã yêu em.


Puskin

Hôm trước For có đọc trên một diễn đàn khác cũng có đề cập đến bài thơ tình hay nhất(.?) của anh chàng đa tình này( không đa tình làm sao có thể làm thơ tình hay được phỏng ạ) nên For khuân vác về đây luôn.

Tôi là người yêu thơ, yêu tiếng Nga và yêu thơ Nga nhất là thơ Pushkin, Lermontov, Exenhin bằng chính tiếng Nga.
Một lần nọ, nhà thơ Hoàng Khoát hiện đang công tác ở Vietnamnet sau khi nghe tôi đọc và giải thích một số thơ bằng tiếng Nga, nói với tôi:
- Cô giáo dạy văn em không đồng tình với câu dịch của dịch giả Thúy Toàn “Khi rụt rè, khi hậm hực lòng ghen”, anh có thể cho em biết nguyên văn câu ấy trong tiếng Nga như thế nào?
- Trời ơi, tôi thốt lên, chữ “томим” trong tiếng Nga là một tính động từ ngắn đuôi nghĩa là anh mệt lả, anh bị giằng xé đến kiệt sức bởi…có thể dịch là “Ngại ngần, ghen tuông từng vắt anh kiệt sức” chứ nếu dịch là “hậm hực lòng ghen” thì xin lỗi chưa đúng tầm (chưa dám nói là hạ thấp) một thi tài và hơn nữa một thiên tài thơ tầm mọi thời đại.
- Thế theo anh, dịch như thế nào?
- Được để anh thử dịch theo sát nghĩa hơn, và tôi viết lại bản dịch nhanh của mình cho nhà thơ Hoàng Khoát.
“THƯỞ YÊU EM
Có một thời anh đã trót yêu em
Dường lửa tình yêu trong tim chưa tắt
Chỉ muốn giữ cho hồn em trong vắt
Anh lặng chôn tình riêng ấy trong lòng
Cô đơn nỗi buồn, vô vọng niềm mong
Nghiệt ngã ghen tuông từng vắt anh kiệt sức
Tình đằm thắm, tình chân thành day dứt
Cầu chúa cho em người tình, yêu như chính tình anh”
Nhà thơ Hoàng Khoát khen hay và theo anh thì anh đã đọc bản dịch này cho nhiều người và được cho là dịch được.

Đó là chuyện của nhiều năm trước. Giờ đây trên diễn đàn này, tôi muốn cùng các bạn nói về vấn đề này sâu hơn.
Về dịch thuật, người Pháp nói câu: “dịch là phản” kể cũng hơi quá đáng. Tuy nhiên mỗi ngôn ngữ có cách diễn đạt khác nhau bởi vậy theo tôi: “Dịch là cô gái, đẹp thì không trung thành mà trung thành thì không đẹp” và trong dịch thuật bao giờ chúng ta cũng nên đặt lên hàng đầu ba chữ Đ: ĐÚNG, ĐẠT, ĐẸP.
Về bài thơ “Anhyêu em” của Pushkin chúng ta cũng bình tĩnh xem xét kỹ lại bản dịch của Thúy Toàn đã được đưa vào sách giáo khoa và giảng dạy nhiều năm và nhiều nhiều thế hệ học sinh chúng ta đã đọc và thuộc.
Cũng phải công nhận bản dịch của dịch giả Thúy Toàn đẹp, khá đạt nhưng có chỗ chưa đúng. Tôi xin tạm dịch nghĩa nhé:

ANH ĐÃ TỪNG YÊU EM (động từ thời quá khứ chưa hoàn thành nghĩa là đã từng yêu, nếu dịch là ANH YÊU EM thì hoàn toàn mang sắc thái khác, ta thấy các bản dịch tiếng Anh ở dưới đều dùng I LOVED YOU chứ không dùng I LOVE YOU- rất tiếc các dịch giả của ta đều dịch ANH YÊU EM làm mờ đi thầm ý của nhà thơ. Nếu muôn dịch sát nghĩa tôi xin đề nghị dịch là TỪNG YÊU EM, hoặc THƯỞ YÊU EM như tôi dịch ở trên, vừa gọn, vừa chuẩn ngữ pháp - đúng với tinh thần bài thơ. Riêng tôi dịch thoát là TÌNH ANH )
Anh đã từng (cần nói là các động từ ở đây đều là quá khứ nên dịch là đã từng, hoặc từng thì chính xác hơn) yêu em (chữ вас tác giả dùng cho người cao quý, bình thường thì người ta dùng "я тебя люблю "- Theo các nhà ngôn ngữ thì thời Puskin người ta dùng như thế kiểu Ta yêu Nàng tạm tương đương trong tiếng Việt, nếu dịch là em thì nên viết hoa “Em” để tỏ lòng tôn kính như người ở bậc được ngưỡng vọng chứ không đơn thuần “em” như một người tình bình thường) tình yêu hãy còn, có lẽ
Trong lòng anh tình yêu ấy chưa hoàn toàn tắt hẳn (tác giả dùng угасла не совсем- còn chưa tắt hẳn - hay đến thế).
Nhưng hãy để tình yêu ấy chẳng quấy rầy em thêm nữa.
Anh không muốn phiền em bởi bất cứ điều gì.
Anh đã từng yêu em lặng thầm, vô vọng
Từng giằng xé khi bởi ngại ngùng, khi bởi hờn ghen.
Anh đã từng yêu em chân thành đến thế, dịu dàng đến thế (đến mức mà)
Cầu cho em là người được yêu như thế bởi người tình khác.

Câu cuối “Как дай вам бог любимой быть другим ” thực sự làm đau đầu các nhà Pushkin học và các nhà ngôn ngữ Nga. Người em trai của tôi là Phạm Bá Thủy ở tạp chí Thế Giới Mới từng sống hơn 10 năm ở Nga và cũng đã hỏi các nhà ngôn ngữ Nga mà họ chịu vì nó không thuộc hệ ngữ pháp thông thường. Có thể nó đi với chữ “так” ở câu trên trong cấu trúc “так… как…” với nghĩa là “anh yêu em chân thành đến mức mà, êm ái đến mức mà anh cầu mong cho em được người yêu như vậy. Cũng có thể nó đi một mình thì mang nghĩa “Cầu cho em là người được yêu như thế bởi người tình khác” Chúng ta đành tạm hiểu như vậy. Có tác giả trên net cho rằng дай вам бог là mệnh lệnh cách - hỡi chúa trời hãy cho Em- sợ hơi khiên cưỡng. Ở tiếng Nga đây là một cách cầu khẩn chứ không phải là một mệnh lệnh cách. Họ còn cho rằng Thúy Toàn dịch không có mệnh lệnh cách nên không chuẩn. Thực sự Thúy Toàn dịch như câu cuối "Cầu cho em được..." là rất thoát và đẹp.Tuy nhiên vẫn chưa thể diễn tả được cái thần câu thơ. Bởi với tiếng Nga cũng như tiếng Anh đều có cách cầu khẩn nhưng không thể có thực mà rất tiếc tiếng Việt mình lại không có. Chỉ có thể ngầm hiểu thôi. Cấu trúc này tương tự trong tiếng Anh Conditional Sentences Type II (unreal/impossible)câu điều kiện không có thực, kiểu "cầu tôi là chim để bay khắp mọi miền" nhưng tôi không bao giờ là chim được cả. Ở đây câu cầu khẩn của tác giả là câu cầu khẩn không thể có thực (unreal/impossible)nghĩa là "cầu chúa (mà chỉ có chúa toàn năng mới có thể)cho em người, yêu em đúng tình anh" nhưng em ơi làm sao có được điều ấy, làm sao có được người yêu em đến mức ấy trên đời nữa hở em. Người Nga thì hiểu ngay cầu mong thế, nhưng không bao giờ có được thế. Tiếng Việt chúng ta rất tiếc không có cấu trúc ngữ pháp tương tự để hiểu thấu đáo ý thơ. Sau đây xin đưa vài phương án gọi là tạm dịch câu cuối bài thơ:
- Chỉ Chúa mới cho được người, yêu em đúng tình anh
- Làm sao có trên đời người thế nữa yêu em
- Đừng mơ tưởng hão huyền người thế nữa yêu em
- Hoài mong một người, yêu em đúng tình anh
có thể phần nào ĐÚNG, nhưng không thể ĐẸP và vì vậy không ĐẠT.
Sau nhiều trăn trở, tôi xin dịch câu cuối cùng ấy như sau:
"ƯỚC ĐƯỢC NGƯỜI, YÊU EM ĐÚNG TÌNH ANH"
với niềm mong chữ ƯỚC phần nào diễn tả cái không thể có thực trên đời, và chữ ĐÚNG để diễn tả cái không thể có thực được, không bao giờ chính xác được của ý thơ. Nhưng sau đó ít lâu tôi lại chọn lại là "ƯỚC ĐƯỢC NGƯỜI YÊU EM SÁNH TÌNH ANH" để thay chữ "Đúng " cứng nhắc bằng chữ "Sánh" ngầm chút kiêu hãnh của Thi hào.

TÔI THA THIẾT MONG CÁC BẬC THẦY CÔ DẠY VĂN HÃY TRUYỀN DẠY CÁC EM THẤU HIỂU ĐƯỢC Ý NGẦM TRONG CÂU THƠ MÀ VÌ NGỮ PHÁP KHÔNG TƯƠNG ĐỒNG VÀ VÌ VỚI LƯỢNG TỪ HỮU HẠN (CHO CÂU THƠ CUỐI CÙNG) KHÔNG THỂ NÀO DIỄN TẢ ĐƯỢC CÁI THẦN CỦA NGẦM Ý ẤY.
Thơ đẹp, thơ hay là thơ nằm ngoài cách cảm nhận thông thường, nằm ngoài ngữ pháp thường ngày. Có như vậy các dịch giả mới hiểu theo nhiều cách và người nào hiểu gần đúng với ý tác giả nhất thì càng được đón nhận hơn. Dịch còn mang chức năng giải mã tác phẩm bằng cảm thụ mỹ thuật. Mà đã là cảm thụ mỹ thuật thì vô cùng...

Phải chăng chúng ta nên phát động trên diễn đàn một cuộc thi về dịch bản dịch này bổ sung vào bản dịch của dịch giả Thúy Toàn trong sách giáo khoa? Thật đáng tiếc là chúng ta không có hệ thống truyền thông để có thể nói lên điều đó. Nhưng tôi mong các thầy, cô dạy văn khi dạy bài này hãy hiểu như cô giáo của nhà thơ Hoàng Khoát, ít nhất là không thể một thiên tài thơ lại diễn tả “hậm hực lòng ghen”. . Tôi mong các thầy cô, các bạn học sinh hãy vào diễn đàn để cùng nhau tổ chức một cuộc thi và bình chọn những bản dịch hay. Điều ấy hoàn toàn vì nền học vấn nước nhà.
Sau nhiều ngày đêm nghĩ suy và tư duy, với lòng yêu thơ Nga và Pushkin, tôi cũng gắng thử dịch lại bài thơ này lần nữa với ước mong dần chạm đến 3 Đ: ĐÚNG, ĐẠT, ĐẸP tuy mục tiêu ấy còn quá vời xa…Tôi xin tặng bản dịch này cho các thầy cô dạy văn, cho các bạn học sinh, cho những người yêu thơ, mong các bạn hiểu được phần nào ẩn ý của câu cuối bài thơ, câu có sức nặng nhất, hay nhất của cả bài thơ; chí ít làm mờ đi chữ “hậm hực” tầm thường hóa một thi tài.

TÌNH ANH
Pushkin

Ngọn lửa tình từ thuở yêu Em
Dường còn cháy trong tim anh chưa tắt
Chỉ muốn giữ cho hồn Em trong vắt
Anh lặng chôn tình riêng ấy trong lòng
Từng yêu Em trong vô vọng, âm thầm
Từng giằng xé bởi ghen tuông, ngần ngại
Từng yêu Em bao chân thành, êm ái
Ước được người yêu Em sánh tình anh

Bản dịch Phạm Bá Chiểu

Xin các bạn tham khảo thêm bản chính và bản dịch của Thúy Toàn:

Я вас любил

(Nguyên bản tiếng Nga)

Я вас любил: любовь еще, быть может,
В душе моей угасла не совсем;
Но пусть она вас больше не тревожит;
Я не хочу печалить вас ничем.
Я вас любил безмолвно, безнадежно,
То робостью, то ревностью томим;
Я вас любил так искренно, так нежно,
Как дай вам бог любимой быть другим.


(Bản dịch thơ của Thúy Toàn)

Tôi yêu em đến nay chừng có thể
Ngọn lửa tình chưa hẳn đã tàn phai;
Nhưng không để em bận lòng thêm nữa,
Hay hồn em phải gợn sóng u hoài.

Tôi yêu em âm thầm, không hy vọng,
Lúc rụt rè, lúc hậm hực lòng ghen,
Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm thắm,
Cầu cho em được người tình như tôi đã yêu em.


Và 3 bản dịch tiếng Anh
I LOVED YOU.

I loved you, and I probably still do,
And for awhile the feeling may remain;
But let my love no longer trouble you,
I do not wish to cause you any pain.
I loved you; and the hopelessness I knew,
The jealousy, the shyness -- though in vain --
Made up a love so tender and so true
As may God grant you to be loved again.

Pushkin _ 1829

I LOVED YOU.


I loved you; and the feeling, why deceive you,
May not be quite extinct within me yet;
But do not let it any longer grieve you;
I would not ever have you grieve or fret.
I loved you not with words or hope, but merely
By turns with bashful and with jealous pain;
I loved you as devotedly, as dearly
As may God grant you to be loved again.

I loved you
Pushkin

Even now I may confess,
Some embers of my love their fire retain;
But do not let it cause you more distress,
I do not want to sadden you again.
Hopeless and tongue-tied, yet I loved you dearly
With pangs the jealous and the timid know;
So tenderly I loved you, so sincerely,
I pray God grant another love you so.


Các bạn ơi, còn chờ gì nữa hãy trình làng bản dịch của mình đi

Phạm Bá Chiểu

[Nina]

Hehe, trong chủ đề này các bác bàn đến bài thơ này của Pushkin có lẽ cũng được mấy vòng rồi ấy chứ (Mọi nẻo đường đều dẫn tới Я Вас любил)

Em thì thấy, dù có cảm thấy bản dịch của Thúy Toàn có nhược điểm đi nữa, nhưng đó là bản dịch đầu tiên được biết đến rộng rãi, và được bạn đọc Việt Nam yêu mến, và bản dịch này cũng thực sự truyền đạt được phần lớn những gì Pushkin muốn nói đến trong bài thơ gốc, cho nên ... nó vẫn là bản dịch được yêu thích nhất. Dịch thì không khó, dịch vừa đúng vừa hay mới khó kia, chưa kể người dịch sau thì lại còn ... không được lặp lại những người dịch trước ...

Còn sản phẩm dịch 5 phút của em thì thế này

Ta đã yêu nàng
Aleksandr Pushkin

Có thời ta đã yêu nàng
Trong lòng tình vẫn chưa hoàn toàn phai
Nàng ơi, đời đã an bài
Tình ta đâu nỡ khiến ai buồn phiền
Yêu trong vô vọng, lặng im
Khổ vì nhút nhát hờn ghen đôi đàng
Yêu nàng chân thực, dịu dàng
Cầu người sau cũng yêu nàng như ta

[FORYTCHIA]

Nina viết

Hehe, trong chủ đề này các bác bàn đến bài thơ này của Pushkin có lẽ cũng được mấy vòng rồi ấy chứ (Mọi nẻo đường đều dẫn tới Я Вас любил)

Em thì thấy, dù có cảm thấy bản dịch của Thúy Toàn có nhược điểm đi nữa, nhưng đó là bản dịch đầu tiên được biết đến rộng rãi, và được bạn đọc Việt Nam yêu mến, và bản dịch này cũng thực sự truyền đạt được phần lớn những gì Pushkin muốn nói đến trong bài thơ gốc, cho nên ... nó vẫn là bản dịch được yêu thích nhất. Dịch thì không khó, dịch vừa đúng vừa hay mới khó kia, chưa kể người dịch sau thì lại còn ... không được lặp lại những người dịch trước ...

Còn sản phẩm dịch 5 phút của em thì thế này

Ta đã yêu nàng
Aleksandr Pushkin

Có thời ta đã yêu nàng
Trong lòng tình vẫn chưa hoàn toàn phai
Nàng ơi, đời đã an bài
Tình ta đâu nỡ khiến ai buồn phiền
Yêu trong vô vọng, lặng im
Khổ vì nhút nhát hờn ghen đôi đàng
Yêu nàng chân thực, dịu dàng
Cầu người sau cũng yêu nàng như ta

Ta đọc một lèo Nina
Ai ngờ lục bát ngân nga yêu nàng
Pushkin áng dịu dàng
Để cho nhân loại muôn phần yêu ông

[chaika]

Các bác quả là tài ba quá, CK không có chút năng khiếu nào trong lĩnh vực này. Nay có một đoạn thơ ngắn của Pushkin cần dịch, có bác nào bỏ chút thì giờ giúp CK với. Xin cảm ơn trước.

"Она была нетороплива,
Не холодна, не говорлива,
Без взора наглого на всех,
Без притязаний на успех,
Без этих маленьких ужимок,
Без подражательных затей...
Все тихо, просто было в ней"

А.С. Пушкин.

[USY]

Bác Chaika ra đề quả khó quá! Đoạn thơ của đại thi hào Pushkin tả nàng Tatyana Larina trong "Evgheni Onegin" đã làm khốn khó bao nhiêu sinh viên tiếng Nga! Nhà thơ Thúy Toàn trước đã dịch toàn bộ truỵên thơ này rôi, nhưng thú thật là em chưa được đọc.
Vì là "Evgheni Onegin", tác phẩm kinh điển của văn học Nga, nên em rất muốn đọc thành lục bát, giống như "Kiều" của đại thi hào Nguỹên Du. Chỉ tiếc là bản dịch không sao như ý được, cả về việc truyền tải nội dung, cả về âm điệu, câu chữ.. Em bó tay xin hàng, bác Chaika ơi!
Xin trình bác một phương án khả dĩ nhất mà em có:

"Она была нетороплива, Не холодна, не говорлива, Без взора наглого на всех, Без притязаний на успех, Без этих маленьких ужимок, Без подражательных затей... Все тихо, просто было в ней" ("Evgheni Onegin" - A.S. Pushkin)

"Nàng khoan thai, chẳng vội vàng, không láu táu, chẳng lạnh lùng làm cao, Không nhìn ai vẻ ngạo đời, Không màng hơn thiệt cùng người đua tranh, Chẳng hề điệu bộ làm duyên Không trò bắt chước tầm thường ngô nghê... Nhìn nàng lòng những say mê Êm đềm thuần khiết một bề thanh cao"

[chaika]

Cám ơn Usy nhiều nhiều, không ngờ bạn dịch nhanh và hay đến thế. Sát nghĩa như vậy là CK thích lắm rồi. Mình cứ loay hoay mãi mà không gieo nổi một vần!
CK đang dịch một bài về một ngôi sao người Nga, cô gái có những phẩm chất chính xác như những vần thơ tả nàng Tatyana của Pushkin. Người ta dùng nó để ca ngợi tính cách của ngôi sao này làm CK vướng mắc mãi. Cám ơn Usy lần nữa. Bạn thật giỏi giang.

Chúc vạn sự như ý nhé!

[Nina]

Ồ, chị USY dịch hay quá. Em cũng dịch chơi một chút nhé

Она была нетороплива, Не холодна, не говорлива, Без взора наглого для всех, Без притязаний на успех, Без этих маленьких ужимок, Без подражательных затей... Всё тихо, просто было в ней, Она казалась верный снимок Du comme il faut...

Trông nàng không có chút gì vội vã Không lạnh lùng, cũng chẳng nói nhiều Không có cái nhìn khinh mạn tự cao Không cố gắng trở thành tâm điểm Không cần những trò điệu bộ quyến rũ người Không có ý bắt chước ai ngớ ngẩn Trông nàng thật giản dị và tĩnh lặng Một bức ảnh trung thực của điều Người ta vẫn gọi là sự quý phái thanh cao

("Evgheni Onegin" - A.S. Pushkin)