VĨNH BIỆT GUNXARƯ-Chingiz Aitmatov

[Siren]

9

HÔM ẤY LÀ MỘT NGÀY SÁNG SỦA, CHAN HOÀ ánh mặt trời. Mùa xuân nheo nheo mắt dưới nắng, phô ra mái tóc xoăn óng ả bằng lá non mới trổ, bốc khói trên cánh đồng mới cầy và biến hình thành cỏ non mọc lên ngay dưới chân người, trên những con đường mòn.
Cạnh chuồng ngựa, một lũ trẻ đang chơi khăng. Một thằng bé lanh lợi tung con khăng lên và thẳng cánh quật mạnh, đánh con khăng văng đi dọc theo đường cái. Rồi nó dùng cây gậy đo khoảng cách trên mặt đất: một, hai, ba… bẩy .. mười… mười lăm… Đám trọng tài hay bẻ hoẹ xúm xít đi bên cạnh, theo dõi thằng bé để nó đừng ăn gian. Hai mươi hai..
- Trước bẩy mươi tám, bây giờ hai mươi hai, - thằng bé tính và cộng lại, rồi sướng quá, nó reo ầm lên – một trăm! Thế là một trăm!
- Ura, một trăm! – Những đứa khác hùa theo.
Như vậy là vừa vặn. Không quá mà cũng không hụt. Bây giờ đứa thua phải “huýt sáo”. Đứa thắng đi về vạch xuất phát và lại quất con khăng đi. Đánh đi cho thật xa. Cả bọn chạy đến chỗ con khăng rơi, từ chỗ đó lại quật con khăng văng đi lần nữa, như thế ba lần. Đứa thua xuýt phát khóc: nó sẽ phải vừa chạy vừa huýt sáo một quãng khá xa! Nhưng luật chơi hết sức nghiêm ngặt. “Sao lại đứng ì ra đấy, chạy huýt sáo đi”. Đứa thua hít không khí đầy lồng ngực và vừa chạy vừa đọc:

Acbai, cốc bai
Chớ thả bê ra đồng
Thả rồi không bắt được
Tha hồ mà ăn chửi, U-u-u.

Đầu như muốn nứt vỡ ra mà vẫn phải huýt u- u, nhưng nó không đủ hơi để huýt cho đến chỗ vạch. Phải quay trở lại và bắt đầu lại từ đầu. Nhưng vẫn không đủ hơi. Đứa thắng hoan hỉ. Không đủ hơi thì phải cõng. Nó nhảy lên lưng đứa thua, đứa thua cõng nó chẳng khác gì con lừa mang người cưỡi trên lưng.
- Nào, thẳng tiến, chạy nhanh lên chứ! – Thằng cưỡi thúc hai chân vào thằng cõng. – Chúng mày ơi, xem này, đây là Gunxarư của tao đấy nhé. Mày xem, nó đi nước kiệu lạ nom hay chưa kìa…
Trong lúc đó Gunxarư đứng ở bên này tường trong chuồng ngựa. Nó buồn chán. Không hiểu sao hôm nay người ta không thắng yên cho nó. Từ sáng đến giờ nó chẳng được ăn uống gì cả. Người ta bỏ quên nó. Chuồng ngựa đã vắng tanh từ lâu, những chiếc briska đã đi hết, lũ ngựa cưỡi cũng thế, chỉ còn một mình nó trong tàu…
Những người coi ngựa dọn phân trong chuồng. Trẻ em nô đùa ầm ĩ bên kia tường. Ôi lúc này sao mà nó muốn trở về với các đàn ngựa trong thảo nguyên đến thế! Nó tưởng tượng đồng bằng bao la, những đàn ngựa đi đây đi đó thoả thích. Trên đầu, những con ngỗng xám đang bay, vỗ cánh, gọi nhau…
Gunxarư giằng mạnh, thử dứt đứt dây tròng. Không được, nó bị cột rất chắc bằng hai sợi xích. Có lẽ những con ngựa trong đàn có thể nghe thấy tiếng nó chăng? Gunxarư cất cao đầu hướng về phía cửa sổ dưới mái, dậm chân xuống ván sàn, cất tiếng hí một hồi dài vang động. “Các bạn ở đâ-u-u…”
- Đứng im , đồ quỷ! – Một gã coi ngựa nhảy tới, vung xẻng dọa nó. Rồi gã lớn tiếng nói với một người nào ngoài cửa: - dẫn ra chứ?
-Dẫn ra! – Tiếng trả lời từ ngoài sân.
Thế là hai gã coi ngựa dẫn Gunxarư ra sân. Chà, sáng sủa quá! Không khí tươi mát biết bao! Hai cánh mũi thính nhạy của Gunxarư phập phồng hít không khí mùa xuân ngây ngất vào lồng ngực. Thoang thoảng mùi lá đăng đắng, mùi đất sét ẩm. Máu rộn rực. Bây giờ mà được chạy thì thú biết mấy! Gunxarư nhảy nhẹ một cái.
- Đứng yên! Đứng yên! Mấy tiếng quát làm nó chừng ngay lại. Sao hôm nay có nhiều người xúm quanh nó thế? Những cánh tay lực lưỡng, lông lá, tay áo xắn cao. Một người mặc áo choàng xám bẩy những vật gì bằng kim loại sáng loáng lên tấm vải trắng. Những vật đó lấp lánh đến chói mắt dưới ánh mặt trời. Những người khác cầm dây thừng. Ồ, cả ông chủ mới cũng ở đây! Ông ta đứng với dáng bộ oai vệ, chạng rộng đôi chân to mập, ngắn ngủn, mặc chiếc quần Galiphê rộng đũng. Lông mày cũng cau lại như tất cả những người kia. Có điều, tay áo không xắn lên. Một tay ông ta chống nạnh, tay kia xoắn chiếc cúc áo cổ đứng. Hôm qua, người ông ta lại nồng nặc vẫn cái mùi khó chịu ấy.
- Này, sao lại đứng không thế, bắt đầu đi! Thưa đồng chí Jôrôkun Anđanôvits, cho bắt đầu chứ ạ! – Ibraim nói với ông chủ tịch. Ông ta lẳng lặng gật đầu.
- Nào, làm đi! – Ibraim lăng xăng và vội vã treo chiếc mũ lông cáo của mình lên cái đinh ở cửa chuồng ngựa. Chiếc mũ tuột ra, rơi xuống phân. Ibraim rũ chiếc mũ với vẻ ghê tởm và lại treo lên. – Xin đồng chí đứng xa ra một chút, đồng chí Jôrôkun Anđanôvits. – Gã nói thêm, - kẻo không chẳng may nó đá cho đấy. Ngựa là con vật không có trí khôn, bao giờ cũng phải đề phòng nó chơi khăm ta.
Cảm thấy sợi thòng lọng bằng lông đuôi ngựa tròng vào cổ mình, cả lớp da Gunxarư rung lên. Sợi dây đâm đau như cái gai. Cái vòng thòng lọng thắt lại ở ngực, đầu kia dây ỏ phía bên cạnh sườn. Họ định làm gì thế? Tại sao họ lại luồn sợi thòng lọng về phía chân sau, chỗ khoeo chân, lại còn tròng bốn chân lại với nhau? Gunxarư bắt đầu nổi nóng, thở phì phì, nghiêng ngó nhìn. Cái trò gì thế này?
- Nhanh lên! – Ibraim giục và rít lên, bất ngờ chuyển sang một giọng kim the thé: - Quật ngã nó xuống!
Hai cặp tay lực lưỡng, lông lá giật mạnh sợi dây thòng lọng. Gunxarư đổ vật xuống đất như cái cây bị phạt gốc! Huỵch! Mặt trời lộn nhào, đất giật nảy lên vì bị va đập mạnh. Cái gì thế? Tại sao nói phải nằm ngả nghiêng thế này? Tại sao những khuông mặt người lại dài ở phía trên một cách kì dị như thế, tại sao cây cối lại cao vút lên thế kia? Tại so nó lại nằm trên mặt đất ở tư thế khó chịu như thế này? Không, thế này không được.
Gunxarư nguẩy mạnh đầu, dướn toàn thân vùng lên. Nhưng sợi dây thít chặt lại, nghiến vào thịt gây đau rát như bỏng lửa và ghì chân nó áp vào bụng. Con vật vùng vẫy, vận dụng hết cơ bắp, vằng mạnh một chân sau còn chưa bị thắt. Sợi dây bị kéo căng, kêu răng rắc.
- Xô vào, đè xuống, giữ chặt lấy! – Ibraim làm rối lên.
Tất cả đổ xô vào, lấy đầu gối đè con ngựa xuống.
- Cái đầu, đè đầu xuống đất! Trói lại! kéo mạnh! Thế. Nhanh tay lên. Chỗ này, một lần nữa. Kéo đi, thắt một cái nút! – Ibraim vẫn luôn mồm gào lên the thé.
Người ta buộc chân con ngựa mỗi lúc một chặt, cho đến khi cả bốn chân bị bó cứng vào vớí nhau. Gunxarư rên rỉ, rống lên vẫn cố tìm cách thoát ra khỏi sợi thòng lọng bó chặt, hất ngã những kẻ ngồi lên đầu lên cổ nó. Nhưng họ lại tì đầu gối, đè nó xuống. Toàn thân con vật ướt đầm, run bần bật, bốn chân tê dại. Và nó đành chịu phép.
- Hà, thế là xong!
- Góm, nó khoẻ khiếp.
- Bây giờ thì đừng hòng nhúc nhích, cho dù nó có là cái máy kéo đi nữa!
Liền đó, ông chủ mới nhảy một bước đến cạnh con ngựa bị quật ngã, ngồi xổm ở phía đầu nó. Người ông ta nồng nặc mùi rượu mạnh từ hôm qua, và ông ta nhoẻn miệng cười, nụ cười biểu lộ sự căm thù và hoan hỉ thực sự, như thể nằm trước mặt ông ta không phải là con ngựa, mà là một người, một kẻ thù, ghê gớm nhất của ông ta.
Ibraim mồ hôi nhễ nhại cũng đến ngồi cạnh ông ta, tay cầm khăn lau mặt. Cứ ngồi cạnh nhau như thế, họ châm thuốc lá hút, chờ cái việc sẽ phải xảy đến tiếp sau đó.
Ngoài đường, mấy thằng bé vẫn chơi khăng:

Ac bai, cốc bai
Chớ thả bê ra đồng
Thả rồi không bắt được
Tha hồ mà ăn chửi. U-u-u.

Mặt trời vẫn chói sáng. Lần cuối cùng, Gunxarư nhìn thấy thảo nguyên rộng lớn, những đàn ngựa nhởn nhơ đi đây đi đó nơi khoảng rộng bao la. Trên trời những con ngỗng xám đang bay, vẫy cánh, gọi nhau… Ruồi bâu quanh mõm nó. Không sao đuổi đi được.
- Ta bắt đầu chứ, đồng chí Jôrôkun Anđanôvits? – Ibraim lại hỏi.
Người kia lẳng lặng gật đầu. Ibraim đứng lên.
Tất cả lại bắt đầu hoạt động, tì đầu gối và đè ngực lên con ngựa bị trói. Họ càng đè chặt đầu nó xuống đất hơn nữa. Mấy bàn tay ai không rõ sờ soạng chỗ bẹn nó.
Mấy thằng bé leo lên bức tường thấp, như lũ chim sẻ.
- Xem kìa, chúng mày ơi, xem xem họ làm gì.
- Họ rửa mông cho con ngựa.
- Mày biết cái gì. Móng với vuốt! Chẳng dính dáng gì đến móng đâu.
- Này, chúng mày làm gì đấy, đi đi, đi khỏi đây đi! – Ibraim vung tay xua đuổi chúng. – Đi chơi đi. Leo lên đấy làm cái gì.
Mấy đứa trẻ tụt xuống.
Xung quanh im ắng.
Gunxarư co rúm người lại vì có cái gì lạnh giá thúc vào nó. Ông chủ mới ngồi xổm trước mặt nó, nhìn và chờ đợi cái gì không rõ. Bỗng nhiên một cảm giác đau điếng làm nó nẩy đom đóm mắt. Ôi! Một ngọn lửa đỏ rực bùng lên, rồi tối đen, đen ngòm ngòm…

Khi mọi việc xong xuôi, Gunxarư vẫn bị trói nằm dài trên mặt đất. Cần chờ cho máu ngừng chảy.
- Thế là ổn cả rồi, đồng chí Jôrôkun Anđanôvits ạ, - Ibraim xoa tay nói. – Bây giờ nó sẽ không chạy đi đâu nữa. Thế là xong, hết cái trò chạy trốn. Còn về Tanabai thì chẳng cần bận tâm đến. Mặc xác lão. Xưa nay lão vẫn thế. Ngay đến anh ruột lão, lão còn chẳng thương xót nữa là: lão đã quy cho anh lão là kulắc, tước đoạt tài sản và đầy đi Xibia. Đồng chí nên biết, lão có muốn điều gì tốt cho ai bao giờ đâu…
Vẻ hể hả, Ibraim lấy chiếc mũ lông cáo treo trên đinh, rũ sạch, vuốt cho mượt và đội lên cái đầu đẫm mồ hôi.
Còn lũ trẻ con vẫn chơi khăng.

Acbai, cốc bai
Chớ thả bê ra đồng
Thả rồi không bắt được
Tha hồ mà ăn chửi, U-u-u

- A ha, không chạy được đến vạch rồi, cõng đi. Tsu, Gunxarư thẳng tiến! Ura-a, đây là Gunxarư của tao.
Hôm ấy là một ngày tươi sáng, chan hoà ánh mặt trời…