Viết về Thăng Long-Hà Nội - Nguyễn Hữu Hùng

[Siren]

Hướng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, tác giả Nguyễn Hữu Hùng viết truyện "Truyện cá quả", trong đó nhắc đến các địa danh rất thân thuộc với người Hà Nội. Nơi ông câu cá ngày xưa, bây giờ đã là nhà, là phố...
Được sự đồng ý của tác giả, Siren xin gửi đến các bạn cùng đọc.

"TRUYỆN CÁ QUẢ*

TỔ RỒNG RỒNG

Mới chưa đầy mười năm, cái nơi ấy đã đổi thay quá nhiều đến mức, chính bản thân tôi cũng không nhận ra nữa; chứ không kể những người lâu lâu mới đến. Ao hồ, sông ngòi nay đã thành đường phố; cửa hàng cửa hiệu, nhà cao tầng; biệt thự đủ kiểu: kim cổ, Đông, Tây; chen chúc nhau: cái nhô ra, cái thụt vào; tùy theo ý thích của ông chủ, bà chủ. Không những thế, trên không; người ta còn làm thêm ban công, những mái vòm kiểu nhà thờ Hồi giáo, nhô ra choán cả mặt đường, tưởng chừng ánh sáng Mặt Trời cũng khó lọt qua. Ngõ to thành ngõ nhỏ, ngách nhỏ thành ngách nhỏ hơn; vòng vèo, quanh co với những số nhà được đánh tùy theo sở thích: số nhà 10, tiếp đến số nhà 120. Đã có 10A, 10B rồi có cả 10C, 10D nữa. Những công trình kiến trúc nghệ thuật, tuổi đời hàng trăm năm cũng phải đành nhường lại không gian cho những căn nhà ống, khung bê tông, lợp mái tôn. Nếu có ai đến thăm người quen lần đầu, phải hỏi đường, chắc chắn sẽ nhận được những câu hướng dẫn đại loại như:
- Ông bà, bác, cô chú, anh chị, cháu; cứ đi thẳng, đến ngã ba thứ nhất rẽ phải; đi thẳng khoảng hai mươi mét đến ngã ba thứ hai, rẽ trái; đi tiếp năm mươi mét, đến chỗ có cây cột điện, rẽ phải; đi tiếp khoảng một trăm mét, rẽ trái v.v. và v.v.. Đúng như tích hỏi đường trong truyện “Đôi mắt” của nhà văn Nam Cao thủa nào.
Nhà tôi ở nơi ấy. Nó quanh co hoắm hó đến mức khó tả. Nhưng ít ai biết, cách đây chưa đầy một thập niên, nơi ấy chỉ là một vùng ao hồ rộng mênh mông.
Khi chuyển công tác về Hà Nội, bố mẹ tôi được phân một nửa gian nhà, ngăn với gia đình bên bằng cót; trong dãy nhà cấp 4 năm gian, lợp ngói Hương Canh của khu tập thể. Một nửa gian nhà chưa đầy chín mét vuông, nhưng chẳng biết bố mẹ tôi sắp xếp như thế nào, cũng đủ chỗ kê hai cái giường: một giường đôi, một giường đơn; một cái tủ con đựng quần áo, một cái bàn con, một thùng tôn đựng hết 50-60 kg gạo và một thùng sắt mạ kẽm, đựng hết 30-40 kg mì sợi. Trên trần nhà, bố tôi làm một dãy xích đông, để đủ thứ bà giằng: va ly, sách vở, chăn chiếu. Khoảng không gian chật hẹp ở dưới gầm giường cũng được tận dụng một cách triệt để: từ giầy dép, thùng gánh nước, chậu tắm, chậu rửa mặt đến nồi niêu, xoong chảo, bát đĩa, chai lọ và cả bộ đồ sửa xe đạp nữa; đều được nhét chặt dưới cả hai gầm giường.
Cả nhà chỉ có một chiếc xe đạp nam, bố mang về từ hồi học bên Ba Lan. Để mẹ đèo được cả hai anh em, khi chúng tôi đang còn đi nhà trẻ và mẫu giáo; bố lấy một tấm gỗ dài, buộc phía sau xe đạp làm ghế đèo đôi. Sau khi đón chúng tôi từ nhà trẻ về, chiếc xe đạp được móc vào đây ròng rọc, kéo treo lơ lửng lên phía góc nhà.
Bố làm thêm một cái bếp bán mái, lợp bằng giấy dầu, xung quanh bao bằng cót, rộng chừng bẩy, tám mét vuông; vừa đủ để làm chỗ tắm, chỗ nuôi bẩy tám con gà; chỗ để phi nước. Trên chuồng gà là bệ bếp đầu và bếp than; phần ngoài chừng hai mét vuông, giành cho hai anh em tôi nghỉ tạm vào buổi trưa.
Có một lần, bố tôi lĩnh một lúc trên chục triệu đồng cùng với giấy tờ của cả nhóm, để trong xắc cốt, chuẩn bị cho hôm sau đi công tác xa. Không biết có phải kẻ cắp tăm được? hay một sự trùng lặp ngẫu nhiên; nhân lúc bố mẹ tôi đi làm, anh em tôi đi học; chúng cưa khoá cửa chính. Đang cưa, bị các chú công nhân trong nhà máy phát hiện ra; chúng liền bỏ chạy. Từ đấy, bố tôi thiết kế thêm: trước khi vào nhà trong phải qua cửa nhà bếp. Chìa khoá cửa nhà bếp được chúng tôi đeo lủng lẳng ở cổ. Đi học về, mở khóa vào bếp, anh em tôi có cơm nguội và thức ăn mẹ chuẩn bị sẵn cho bữa trưa.
Cửa nhà tôi thông ra phía cổng của nhà máy phát điện điêzen. Nhà máy sơ tán về đây từ năm 1965, gồm bốn tổ máy phát. Những chiếc máy cái to lù lù như những chiếc xe tải hạng nặng, đặt thành hàng ngang trên bệ bê tông cốt thép dầy hàng mét. Mỗi khi khởi động, tiếng máy gầm lên, thở ra hồng hộc từng hồi; kèm theo những đám khói đen, phun ra mù mịt cả vùng trời.

---------
*Cá quả: còn gọi là cá chuối, cá tràu (tiếng miền Trung), cá lóc (tiếng miền Nam).