Dịch văn học-nghệ thuật

[theviewingplatform]

vidinhdhkt viết

"Anh có dám khẳng định là anh sẽ dịch hay hơn Phan Hồng Giang hay không?" thì tôi...lắc đầu: "Dạ, không dám ạ!".

Trước hết, phải hiểu thế nào là dịch. Theo tôi, nếu anh muốn sáng tác, anh phải tự viết sách. Tha hồ viết thế nào cũng được. Càng độc đáo, càng tốt. Dịch thì không. Văn học có nhịp điệu như âm nhạc, và điều đó được thể hiện qua trật tự từ. Tức, để giữ được trung thành âm nhạc của nguyên bản, người dịch phải giữ được cả trật tự từ... Phá trật tự từ, anh làm hỏng nhạc điệu tác phẩm, hướng mạch tư duy của người đọc theo những giòng liên tưởng không trung thành với nguyên bản.

Đấy là lý thuyết. Trong thực tế thường khi người dịch không cảm nhận được ngôn ngữ bản gốc, do nhiều nguyên nhân. Bố tôi, chẳng hạn, trước khi sang Moscow, học tiếng Nga 3 năm ở trường phổ thông, 1 năm dự bị ở Thanh Xuân, thêm 1 năm nữa ở MGU, mà trong 3 tháng đầu tiên, khi đến Moscow, theo lời ông ta, không nói được. Chẳng hạn, trước đó họ học những từ như: телефон, лифт, метро, газ, компьютер..., song không hề bao giờ cầm vào tay máy điện thoại, thổi cơm ở CHXHCNVN thì bằng bếp dầu, trong nhà thì làm sao có cầu thang máy, chứ đừng nói tời tàu điện ngầm, khí đốt...., hay lĩnh vực của những giá trị tinh thần khác hoàn toàn xa lạ với công dân CHXHCNVN.

Xã hội thế nào, thì chất lượng con người như thế.

nhớ có lần tôi mua được (ở VN) Tuyển tập truyện ngắn của В. Шукшин. Tôi hài lòng lắm, nghĩ: "Hà hà, của độc đây! Cuốn này thì các bác cựu trào trong nước tắc tịt là cái chắc. Để rỗi rãi mình sẽ túc tắc dịch". Bẵng đi 1-2 năm gì đấy thì tôi thấy đã có bản dịch bày bán. Tôi nghĩ thầm: "Ái chà, có tay nào dám húc vào cuốn này cơ à?" (vì trong đó rất nhiều tiếng lóng của dân đường phố và cách nói "gấu gấu" của những tay "anh chị"). Tôi mua về và...thất vọng cùng cực! Dịch chả ra làm sao, những đoạn hay nhất (và cũng là khó nhất!) thì...bỏ luôn, coi như không có trên đời! Tôi hiểu ra một điều: chả nên dịch làm gì, cứ cho là anh dịch hay hơn đi, nhưng người ta sẽ không thèm in của anh vì...nhiều lý do.

Phí tiền mua sách tiếng Việt, hơn nữa sách dịch, hơn nữa in vừa sai, vừa xấu, vừa đắt. Đọc tiếng Việt, phải dịch nó ra tiếng Nga hay tiếng Anh, mới hiểu được.

Nói tóm lại thì tôi thấy bản dịch cũng được chứ làm gì đến nỗi "sai bét nhè". Không biết các bạn nghĩ thế nào chứ theo tôi thì khi người dịch chuyển tải được 70% những cái hay của nguyên bản cũng là thành công rồi. Các bạn cho rằng bản dịch CHƯA ĐƯỢC vì các bạn thấy những cái hay của nguyên bản không có trong bản dịch ra tiếng Việt nên các bạn thất vọng thôi. Chứ bây giờ mà giao cho các bạn dịch thì tôi tin các bạn dịch sẽ rất chính xác, nhưng nó sẽ bị...hơi Nga, hơi...Tây cho mà xem! Khó đấy, các bạn nên rộng lượng hơn một tí chứ! Các bạn có đồng ý với tôi không?

Với khoa học mà bàng quan, ba phải, thì chỉ tổ phí cơm nuôi nền giáo dục, cũng như nhận nền giáo dục chất lượng đó. Полная утрата времени.