Những bài dân ca Nga - Народные песни

[dubravka]

minminixi viết

Bản tạp luận này của bác mà được bác chèn thêm các phân tích về nội dung, ý nghĩa ca từ, nguyên nhân ra đời dị bản và nhạc điệu của các dị bản thì dễ dàng lấy được ít nhất một cái Candidat - Master về Ngữ văn Nga đấy ạ!

Bác minminixi có nghĩ là em đang "khoe chữ" hay không? Em đăng bài này lên nhằm một mục đích khác đấy ạ.

Xin cảm ơn Bác minminixi đã quan tâm.

[dubravka]

USY viết

Em thả dây nhử mồi câu con tép khác mà không ngờ lại được "con cá vàng" này.
Bản dịch của Bác USY phải không ạ??? Nếu chính của Bác USY, thì cho em xin, Bác nhé!!!
Em không dám đòi hỏi nhiều vô hạn độ đâu ạ. Em không phải là "vợ ông lão đánh cá'!

Em xin cảm ơn Bác thêm một lần nữa ạ.

[minminixi]

Bác USY dịch hay tuyệt rồi. Câu đầu bài này О разлука, разлука! thể hiện ngạc nhiên trong cảm thán, ý tứ sau chủ yếu như lời tự sự. Thử thêm một con cá để bác Dubravka câu cho đỡ lẻ cặp: giữ luôn số từ và vần "a" cuối mỗi câu xem sao nhé:

Разлука Иван Тургенев О разлука, разлука! Как ты сердцу горька. Терзает его скука, Сожигает тоска! Где бывалая сила? Увы, где прежний я? Меня ты разлюбила... Но не кляну тебя! 1868.

Chia xa! Ivan Tuôcghenhep Vẫn là chia xa, là chia xa! Mà ngươi tim hỡi cứ xót xa. Chán chường thêm khiến người mòn mãi, Đau thương lại cháy hóa tro xa! Hỏi đi đâu sức sống ngày qua? Hỏi mãi ta còn đâu chính ta? Em chẳng còn yêu như từng đã… Nhưng lòng ta đâu hận thu ba! 1868

[USY]

dubravka viết

lại được "con cá vàng" này.

Vụ này thì bác nói đúng quá - em được mẹ em gọi là "cá vàng" từ ngày xưa, căn cứ vào đặc điểm nhận dạng "cửa sổ tâm hồn"
Còn những bài "lẩn thẩn dịch thơ" của em thì bác dubravka biết quá rõ còn gì: bác mang đi đâu cho em cũng được, kể cả ra chợ Bắc Qua ạ! "Hàng hóa" của em bao giờ cũng gọn nhẹ.
Em cảm ơn bác luôn ủng hộ và ưu ái em.
Thay lời cảm ơn em tặng bác bản này:

Володя, ты Володя, Вишневенький цветок, Возьми меня, Володя, В зелененький садок. Там пташечки на ветке Так жалобно поют, А нас с тобой, Володя, К разлуке придают. Разлука, ты разлука, Чужая сторона, Никто нас не разлучит: Ни солнце, ни луна. Зачем нам разлучаться, Зачем в разлуке жить? А лучше повенчаться, Друг друга полюбить. Однажды я сидела, Смотрю, смотрю в окно, Вижу: идет Ваня С красавицей другой. И тут я не стерпела, Вскочила на крыльцо И громко закричала: - Отдай, подлец, кольцо. Отдай, подлец, колечко, Возьми свою любовь, Ты высушил сердечко И выпил мою кровь. - Крови твоей я не пил, Голубушка моя, Ты подойди поближе, Я обниму тебя. Девчонки, вы девчонки, Слабы ваши сердца, Вы любите всем сердцем, Словами - никогда. Мальчишки, вы мальчишки, Холодные сердца, Вы любите словами, А сердцем - никогда.

Vova, Volodia, Đóa anh đào thân mến, Chàng hãy mang em đi, Tới vườn xanh xanh thắm. Chim non đậu trên cành Rầu rĩ đang chiêm chiếp Còn chàng với em đây Bị người ta chia cắt. Chia cẳt ư, chia cắt, Nghe lạ lẫm làm sao Đôi ta sao tách rời: Dẫu mặt trăng, mặt trời. Sao ta phải lìa nhau, Phải sống trong xa cách? Hãy kết tóc xe tơ, Sống răng long đầu bạc. Xưa có lần ngồi chơi, Dõi mắt qua cửa sổ, Em thấy Vania Dắt một cô nào đó. Thế là không nén nổi, Em lao thẳng ra hiên Hét lạc giọng với chàng: - Trả nhẫn đây, đồ đểu. Trả nhẫn đây, đồ đểu, Lấy lại tình của mi, Mi làm héo tim ta Máu ta mi uống cạn. - Máu nàng ta không uống, Chim câu nhỏ của ta Em hãy lại gần đây Ta ôm em âu yếm Ôi các nàng thiếu nữ Tim các nàng mong manh Các nàng yêu bằng tim, Không yêu bằng lời lẽ. Lũ trai kia thật tệ, Tim các người lạnh băng, Không biết yêu bằng tim Chỉ đầu môi chót lưỡi.

[dubravka]

USY viết

Hay quá.
Hoan hô Bác USY.
Được Bác đã cho phép, em cũng xin luôn bản dịch này.
Xin cảm ơn rất nhiều ạ.

[dubravka]

Однажды морем я плыла - Русская народная песня.
Một Lần Em Vượt Biển – Dân Ca Nga.

Bài trước, nhân có sự giới thiệu của Bác TLV, em đã trình bày với các bác một bản dân ca Nga “Разлука, ты, разлука” được đưa vào trong tập phim “Hai Chị Em” (Сестры) của bộ phim “Con Đường Đau Khổ” (Хождение по мукам).

Hôm nay, em xin giới thiệu với các bác bản “Однажды морем я плыла”, bài dân ca được lấy làm nhạc nền chủ đạo, xuyên suốt bộ phim hài của Nga “Dịch Vụ Trung Hoa” (Китайский сервиз) sản xuất năm 1999.



Sheet bản nhạc đây ạ:







Bài dân ca này khác hẳn với các bài dân ca Nga khác thông dụng ở Việt nam. Cũng giống bản “Разлука, ты, разлука” nó trình bày một khuôn mặt Nga không phải như “nhẫn nhịn”, buồn khổ... ca ngợi làng quê, đồng ruộng…mà là một giọng “quyết liệt” biết cách vươn lên trong mọi hoàn cảnh của tình yêu, cuộc sống…

Trên mạng internet hiện có rất nhiều bản ghi video, audio của bài dân ca này. Em xin giới thiệu thêm để các bác tham khảo một bản khá hay và khá khó tìm, do ca sỹ Svetlana Valerevna (Светлана Валерьевна) trình bày.

Xin mời các bác nghe tham khảo ở đây:

http://www.mediafire.com/?jbpp3c44d2y35xp


1. Однажды морем я плыла
На пароходе том,
Погода чудная была
Но вдруг начался шторм.
Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна.

2. А капитан приветлив был,
В каюту пригласил,
Налил шампанского бокал
И выпить предложил.
Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна.

3. Бокал я выпила до дна,
В каюте прилегла,
И то, что с детства берегла,
Ему я отдала.
Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна.

Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна.

4. А через год родился сын,
Морской волны буян,
И кто же в этом виноват,
Конечно, капитан.
Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна.

5. С тех пор прошло немало лет,
Как морем я плыла,
А как увижу пароход,
Кружится голова.
Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна.

6. Умейте жить, умейте пить
И всё от жизни брать,
Ведь всё равно когда-нибудь
Придётся умирать.
Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна ...


Người trình bày bài hát này trong bộ phim “Китайский сервиз” là một nữ danh ca hát nhạc dân gian ăn khách hiện nay của Nga. Đó là ca sỹ Evgenya Smolyaninova (Евгения Смольянинова) mà em cũng đã giới thiệu trong loạt bài về “Разлука, ты, разлука” nêu trên.

Xin mời các bác nghe tham khảo ở đây:

http://www.mediafire.com/?meoa4okja0iuv4a


1. Однажды морем я плыла
На пароходе раз,
Погода чудная была,
Вдруг буря поднялась.
Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна.

2. А капитан красивый был,
В каюту пригласил.
Налил шампанского, вина
И выпить предложил.
Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна.

3. И только выпила вина,
Немного прилегла,
И всё, что с детства берегла,
Ему я отдала.
Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна.

4. И ровно в срок родился сын -
Морской волны буян.
А кто же в этом виноват?
Конечно, капитан.
Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна.

5. Умейте жить, умейте пить,
И все от жизни брать,
Ведь всё равно когда-нибудь
Придётся умирать.
Ай-яй, в глазах туман,
Кружится голова,
Едва стою я на ногах,
Но я ведь не пьяна.


Xin cảm ơn các bác đã quan tâm.

[Lính thuỷ]

http://www.youtube.com/watch?v=X91yW6uajKo

[Nina]

Ngẫu nhiên bạn Figaro đăng cái clip này lên facebook:

http://youtu.be/9kdFxqzrmwI

Русская народная песня “Матушка, что во поле пыльно?”
Dân ca Nga “Mẹ ơi, có gì trên đồng cuộn bụi?”
Nadezhda Obukhova.
Guitar: A. Ivanov-Kramskoy.

Mình thì chẳng hiểu sao lại tin rằng dịch dân ca dễ hơn dịch thơ thông thường…

Матушка, что во поле пыльно? - Матушка, матушка, что во поле пыльно? Сударыня матушка, что во поле пыльно? - Дитятко милое, кони разыгралися. - Матушка, матушка, на двор гости едут, Сударыня матушка, на двор гости едут! - Дитятко милое, я тебя не выдам! - Матушка, матушка, на крылечко идут, Сударыня матушка, на крылечко идут! - Дитятко милое, не бойсь, не пужайся… - Матушка, матушка, в нову горницу идут, Сударыня матушка, в нову горницу идут! - Дитятко милое, я тебя не выдам! - Матушка, матушка, за столы садятся, Сударыня матушка, за столы садятся! - Дитятко милое, не бойсь, не пужайся! - Матушка, матушка, образа снимают, Сударыня матушка… Меня благословляют… - Дитятко милое, господь с тобою!

Mẹ ơi, có gì trên đồng cuộn bụi? - Mẹ, mẹ ơi, trên cánh đồng ta, Có cái gì cuộn bụi xa xa? - Con yêu quý, ngựa đang phi đấy. - Mẹ, mẹ ơi, khách đang đến nhà, Mẹ yêu ơi, khách đến nhà ta! - Mẹ sẽ không nhường con cho họ! - Mẹ, mẹ ơi, khách đến bên hiên, Mẹ yêu ơi, khách đứng trên thềm - Con yêu quý, đừng lo, đừng sợ… - Mẹ, mẹ ơi, họ đi vào phòng khách, Mẹ yêu ơi, vào phòng khách nhà ta! - Mẹ sẽ không nhường con cho họ! - Mẹ, mẹ ơi, họ ngồi vào bàn tiệc Mẹ yêu ơi, bàn tiệc chật khách ngồi! - Con yêu quý, đừng lo, đừng sợ… - Mẹ, mẹ ơi, họ tháo tranh thánh xuống Mẹ yêu ơi… họ chúc phúc cho con… - Con yêu ơi, chúa phù hộ cho con!

[Polyushko Pole]

1 người bạn giới thiệu cho cháu bài hát này.
Чёрный ворон, что ты вьёшься
Над моею головой?
Ты добычи не добьёшься,
Чёрный ворон, я не твой!

Что ж ты когти распускаешь
Над моею головой?
Иль добычу се́бе чаешь?
Чёрный ворон, я не твой!

Отлети в мою сторонку,
Скажи маменьке моей,
Ей скажи, молви любезно,
Что за родину я пал.

Отнеси платок кровавый
К милой любушке моей.
Ей скажи — она свободна,
Я женился на другой.

Калена́ стрела венчала
Нас средь битвы роковой.
Вижу, смерть моя приходит,
Чёрный ворон, я не твой!

Вижу, смерть моя приходит
Чёрный ворон, весь я твой...

Do vốn tiếng Nga còn hạn chế nên cháu muốn nhờ các bác dịch giúp ạ.

[Nina]

Hôm nay mình thấy lời đề nghị dễ thương này của Polyushko Pole. Nhưng mà bài hát buồn quá...

Чёрный ворон Руская Народная Казачья Песня Чёрный ворон, что ты вьёшься Над моею головой? Ты добычи не добьёшься, Чёрный ворон, я не твой! Что ж ты когти распускаешь Над моею головой? Иль добычу се́бе чаешь? Чёрный ворон, я не твой! Отлети в мою сторонку, Скажи маменьке моей, Ей скажи, молви любезно, Что за родину я пал. Отнеси платок кровавый К милой любушке моей. Ей скажи — она свободна, Я женился на другой. Калена́ стрела венчала Нас средь битвы роковой. Вижу, смерть моя приходит, Чёрный ворон, я не твой! Вижу, смерть моя приходит Чёрный ворон, весь я твой...

Quạ đen Dân ca cô dắc Nga Quạ đen ơi cớ sao Bay lượn mãi trên đầu? Đừng chờ mồi quạ ạ, Ta không của ngươi đâu! Cớ sao ngươi xòe móng Xòe vuốt ở trên đầu? Hay nghĩ mồi ngon đấy? Ta không của ngươi đâu! Bay về quê ta nhé Nói với mẹ yêu thương Nói dịu dàng quạ hỡi, "Con chết vì quê hương". Hãy đem khăn thấm máu Cho người thương của tôi "Nàng tự do rồi đấy. Hắn lấy người khác rồi." Một mũi tên nóng bỏng Làm đám cưới chiến trường Cái chết đang gần tới, Quạ, ta chẳng của ngươi! Cái chết đang gần tới Quạ, ta là của ngươi...

[Dmitri Tran]

Chắc phải sửa câu này:

Калена́ стрела венчала
Нас средь битвы роковой.

Một mũi tên nóng bỏng
Làm đám cưới chiến trường

Động từ венчать có nhiều nghĩa (thứ tự theo sự phổ biến):
1. Đội lên đầu vòng hoa hay những gì dạng vòng tượng trưng cho vinh quang;
2. Kết thúc xong một việc gì đấy. Thường hay nói "... венчается успехом" hay "Успех венчает мои начинания", hoặc như câu tục ngữ "Конец венчает дело".
3. Lễ trao nhẫn cưới ở Nhà thờ theo nghi thức tôn giáo.

Cho nên 2 câu trên ý là: "Một mũi tên nóng bỏng đã kết liễu chúng tôi giữa chiến trường tàn khốc"

[Nina]

Chậc, bác Dmitri Tran ạ, nghĩa của một câu phải hiểu trong văn cảnh toàn bài. Hiểu theo cách của bác thì em thấy hơi thiếu logic - hãy bảo người yêu của tôi rằng nàng hãy lấy người khác đi vì "Một mũi tên nóng bỏng đã kết liễu chúng tôi (người yêu cũ của nàng) giữa chiến trường tàn khốc". Theo em thì cách hiểu này không hay lắm, nên em chẳng thấy lý do gì để sửa.

[Dmitri Tran]

Nina viết

Chậc, bác Dmitri Tran ạ, nghĩa của một câu phải hiểu trong văn cảnh toàn bài. Hiểu theo cách của bác thì em thấy hơi thiếu logic - hãy bảo người yêu của tôi rằng nàng hãy lấy người khác đi vì "Một mũi tên nóng bỏng đã kết liễu chúng tôi (người yêu cũ của nàng) giữa chiến trường tàn khốc". Theo em thì cách hiểu này không hay lắm, nên em chẳng thấy lý do gì để sửa.

2 câu:
Ей скажи — она свободна,
Я женился на другой.
là cách nói tránh, cũng như người Việt hay nói trong trường hợp tương tự. Nó lại ở đoạn trên, tức là ý có phần độc lập với đoạn tiếp theo.
Thêm nữa, trong câu
Калена́ стрела венчала
Нас средь битвы роковой
dùng từ "нас" chứ không là "меня". Nghe như là đám cưới tập thể: 1 viên đạn "cưới" cả chúng tôi?!

Nhưng thôi, văn học là vậy, sự hiểu rất phong phú: Ai thích gì thì cứ hiểu theo cách của mình cũng là lẽ thường tình!

[Nina]

Tùy bác thôi, em thấy ý hai đoạn hoàn toàn không độc lập với nhau.

Chưa kể xét về ngữ nghĩa thì cái nghĩa "làm phép cưới" cũng chẳng phải là kém phổ biến lắm của động từ ВЕНЧАТЬ

http://gramota.ru/slovari/dic/?lop=x...CD%D7%C0%D2%DC

Большой толковый словарь viết

ВЕНЧАТЬ, -аю, -аешь; венчанный; -чан, -а, -о; (устар.) венчанный; -чан, -а, -о; св. (только прош.) и нсв. кого. Высок.
1. (св. увенчать). кого (обычно чем). Трад.-поэт.
Совершить - совершать церемонию возложения венца на голову монарха и возведения на престол; короновать. В. большой императорской короной. В. на царство.
2. (св. также повенчать и обвенчать) кого.
Совершить - совершать церковный обряд бракосочетания - возложение венцов на головы жениха и невесты. В. в церкви. Венчаны недавно.
3. (св. также увенчать). кого.
Возложить - возлагать венок в знак общественного признания чьих-л. заслуг. В. победителя Олимпийских игр лаврами
(лавровым венком).
4. только нсв. 3 л. что.
Завершать что-л., находиться на верху чего-л. Церковь венчает золотой купол.
5. только нсв. что.
Успешно завершать что-л. * Конец венчает дело (Погов.). < Венчаться, -аюсь, -аешься; страд.

Còn cái câu "стрела венчала нас" thì em cũng chẳng thấy có nghĩa gì là đám cưới tập thể cả. Đã là làm phép cưới thì chắc là phải làm cho hai người, chứ chẳng nhẽ làm phép cưới cho có một người thì mới không phải đám cưới tập thể.

[Мужик]

Mũi tên nóng bỏng ở đây thực hiện công việc của vị cha cố trong lễ kết hôn: đặt vòng hoa lên đầu chú rể và cô dâu. Chú rể là anh lính, cô dâu là cái chết. нас ở đây chỉ là 2 đối tượng: anh lính và cái chết. Anh lính kết hôn với cái chết - rất logic với lời nhắn nhủ của anh với người yêu ở quê hương là anh đã cưới người khác rồi. Tính nhân văn,lòng cao cả là ở chỗ này!

Bài dân ca thật hay. Bác Nina dịch rất sát. Tuy nhiên em cũng chưa ưng từ “đám cưới”, nhưng quả thật chưa tìm được từ khác, song chắc chắn không phải là “giết”, “kết thúc” hay đại loại như vậy.

[SSX]

Bài "Quạ đen" Cô-dắc này cũng giống như bài Ой то не вечер, có đến vài chục phiên bản khác nhau về lời và cách phối khí. Có những bản phần lời hoàn toàn khác biệt so với bản là dân ca ở đây.

Em kết nhất cách trình bày như thế này, bản này có phần lời khác nhiều bản trên:

[hadym]

Мужик viết

Mũi tên nóng bỏng ở đây thực hiện công việc của vị cha cố trong lễ kết hôn: đặt vòng hoa lên đầu chú rể và cô dâu. Chú rể là anh lính, cô dâu là cái chết. нас ở đây chỉ là 2 đối tượng: anh lính và cái chết. Anh lính kết hôn với cái chết - rất logic với lời nhắn nhủ của anh với người yêu ở quê hương là anh đã cưới người khác rồi. Tính nhân văn,lòng cao cả là ở chỗ này!

Bài dân ca thật hay. Bác Nina dịch rất sát. Tuy nhiên em cũng chưa ưng từ “đám cưới”, nhưng quả thật chưa tìm được từ khác, song chắc chắn không phải là “giết”, “kết thúc” hay đại loại như vậy.

Đồng ý với bác Mu dích. Em đề xuất thay từ "đám cưới" bằng "kết duyên"

[Мужик]

hadym viết

Em đề xuất thay từ "đám cưới" bằng "kết duyên"

Cám ơn bác hadym đã gợi ý tưởng. Em đưa ra phương án này:
Mũi tên thù nóng bỏng
Se duyên giữa chiến trường
Cái chết đang gần tới,
Quạ, ta chẳng của ngươi!

Chẳng biết có được như phương án dịch của bác Nina không. Nhưng dù sao cũng là một sự lựa chọn.

[hadym]

Câu cuối: Quạ, ta chẳng của ngươi @ Mu dích hoặc Quạ ta là của ngươi @ Bác Nina em thấy hơi gượng. Quạ là giống chim vệ sinh xác chết, chỗ nào có dấu hiệu của xác chết thì chỗ đấy có quạ xuất hiện. Nên chăng ta thay thế con quạ bằng con khác, hoặc biểu tượng khác mà vẫn giữ được ý của bài thơ?
Nếu là dân ca nga thì dịch theo kiểu lục bát cũng hay. Ở đây các bác tài ba, em cũng định mon men dịch thử nhưng vẫn còn hơi e ngại.

[Nina]

Nhưng mà bài thơ gốc đã viết là quạ rồi mà bác hadym, làm sao thay được! Ý của bài dân ca theo mình thì khá đơn giản - đó là những suy nghĩ của người lính bị thương nặng trên chiến trường, và thấy quạ bay trên đầu. Hiển nhiên anh ta biết là quạ đang chờ cái chết của anh, và ban đầu anh vẫn còn sức, nên rất hiên ngang:

Чёрный ворон, я не твой!
Ta không của ngươi đâu!

Có lẽ so sánh hơi khập khiễng, nhưng Nina có cảm nhận như là tình yêu cuộc sống trong anh lính lên tiếng vậy.

Tiếp theo là những suy nghĩ của anh lính về người mẹ, về người yêu, và đến cuối bài, cảm thấy sức lực rời dần, và cái chết đã đến rất gần thì anh thốt lên:

Quạ, ta là của ngươi!

thì đó là chấp nhận hiện thực thôi. Trần trụi, không hoa mỹ, thực tế như cuộc sống. Tuy nhiên việc chấp nhận sự thực này qua giọng hát cũng thể hiện cảm xúc bi tráng - cái chết của người anh hùng, can đảm đối mặt với cái chết như là nó vốn có, can đảm đối mặt với thực tế, tất cả những điều này khiến cho người đọc và người nghe đồng cảm xúc với nhân vật trữ tình của bài hát. Cũng không nên quên, đây là một bài dân ca cô dắc - những người cô dắc thiện chiến và yêu tự do.

Do đó ở đây phải là hình ảnh loài chim gắn với cái chết, không thể là con gì khác được, nó làm hỏng ý của bài gốc. Mà bài gốc đã là quạ, thì người dịch cũng nên tôn trọng...