Đọc "SƯƠNG TRẮNG BẠCH DƯƠNG"

[Saomai]

ĐỌC “SƯƠNG TRẮNG BẠCH DƯƠNG”

Như SM đã một lần thông báo với các bạn là trong dịp Tết: một công nhân công ty của SM về phép TP HCM đã tìm mua giúp cho SM được mấy cuốn thơ, trong đó có 2 cuốn của các thành viên NNN. Về 2 cuốn này -- “Sương trắng bạch dương” (STBD)và “Olga Berggoltz của tôi” (OBCT), các bạn đã được xem các bài giới thiệu trên Diễn đàn NNN của các nhà phê bình chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp. SM đã xem kỹ những cuốn đó, cũng như những cuốn khác - vì ở quá xa đất nước, mọi sách báo tiếng Việt đều bị SM và một số bạn bên này “ngốn ngấu” như thế cả...

Trong hai cuốn trên, STBD được giới thiệu nhiều hơn, trên cả trang chủ NNN, nhất là trong topic của Nguyệt VŨ.

SM hoàn toàn không có chút năng khiếu nào về văn thơ, nhưng thích đọc và chia sẻ những điều đọc được. Nên những cảm nhận sau đây của “một người cố tỏ ra am hiểu thi ca”, có gì không phải, xin được lượng thứ… Và cũng xin nói trước, SM chỉ đưa ra những cảm nhận chân thực, của cá nhân mình, không như một vài người khác đã làm… vì làm thế có thể gây hiểu lầm về giá trị tác phẩm.

SM đã đọc kỹ bài viết của nhà phê bình văn học Vũ Nho và cố tìm hiểu điều ông viết sau đây:

“Người đọc biết tiếng Nga sẽ vô cùng thú vị khi thấy việc dịch thơ đã hầu như trung thành tuyệt đối với câu thơ, khổ thơ trong nguyên tác. Có thể ngẫm ngợi để thấy hết cái hay trong bản dịch thanh thoát, giàu chất thơ nhưng vẫn đảm bảo chữ tín (trung thành với nguyên tác). Các tiêu chí dịch từ thời xưa là tín, đạt, nhã (trung thành, thể hiện đúng, trang nhã) đã được dịch giả thể hiện khá thành công và nhất quán”

SM cũng đọc kỹ “Lời tựa” của dịch giả Nguyệt VŨ, có đọan: “Với Nguyệt VŨ việc dịch thơ là một công việc khó và đòi hỏi một lao động nghiêm túc. Người dịch thơ phải giỏi cả ngoại ngữ lẫn tiếng Việt. Dịch làm sao vừa bám sát nguyên tác, thoát được thông điệp của bài thơ vừa phải đảm bảo dịch thơ ra thơ. Nguyệt VŨ muốn người Việt nam được đọc thơ Nga giống như tác giả người Nga đã viết ra chứ không phải do ý chí sáng tạo chủ quan của dịch giả. Tiêu chí dịch thơ của Nguyệt VŨ là bám sát nguyên tác với khả năng tối đa nhất”.

SM muốn kiểm chứng điều dịch giả Nguyệt Vũ từng viết cho mình: “Tuy nhiên sau khi tác phẩm ra đời mình đã nhận được phản hồi rất tốt từ phía các độc giả biết tiếng Nga và hoàn toàn hài lòng và yên tâm về chất lượng của tác phẩm”.

Đặc biệt, đây là cuốn thơ dịch hiếm hoi - trong đó trang trọng ghi tên Người biên dịch ngay sau tên Dịch giả. Phải nói đó là một việc làm chu đáo. Nhưng cũng làm SM băn khoăn, vì có nhà Nga học đã viết, đại ý: “Những người dịch thơ Nga phần lớn là các nhà thơ, trong số đó nhiều người biết tiếng Nga. Một số người không biết tiếng Nga thì dịch qua tiếng Pháp, hoặc tiếng Trung Quốc. Những dịch giả không biết tiếng nước ngoài thì tìm tới các chuyên gia văn học Nga, nhờ họ dịch nghĩa, giải thích hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, phong cách của tác giả, trên cơ sở đó “sáng tác” lại bằng tiếng mẹ đẻ của mình”. SM muốn tìm hiểu xem Nguyệt VŨ của NNN là dịch giả thuộc số nào trong ba thang bậc ấy…

Công việc kinh doanh không cho phép SM bỏ nhiều công sức vào việc này, nên SM chỉ có thể làm ngẫu hứng, sẽ viết cảm nhận về các bài không theo trình tự trong sách cúng như theo tác giả. Và thú thực một điều là hàng chục năm nay SM chỉ dùng thường xuyên các thứ tiếng Anh, Bồ, Trung, nên có thể có những sai sót về Nga văn, xin được mọi người lượng thứ.

=================

Bài đầu tiên SM giở ra, trúng bài TÌNH CA của Olga Berggoltz. Vâng, bài thơ này rất hay, từng có nhiều người dịch.

Xin đưa lại nguyên văn trong STBD:

Романс

Брожу по городу и ною
безвестной песенки напев...
Вот здесь простились мы с тобою,
здесь оглянулись, не стерпев.

Здесь оглянулись, оступились,
почуяв веянье беды.
А город полн цветочной пыли,
и нежных листьев, и воды.

Я всё отдам - пускай смеются,
пускай расплата нелегка -
за то, чтоб снова оглянуться
на уходящего дружка!

1937

TÌNH CA

Lang thang trong phố hát lên
bài ca giai điệu không quen. Thầm thì…
Nơi đây mình đã chia ly,
nhìn nhau ngoảnh lại, dại gì đau thêm.

Nơi đây vấp ngã, ngoảnh nhìn,
cả hai bất hạnh trái tim u buồn.
Phấn hoa rải khắp phố phường,
dịu dàng chiếc lá, nước tuôn ào ào.

Mặc ai cười - em dâng trao,
mặc cho duyên nợ dễ nào nhẹ tênh -
bởi vì em muốn nhìn thêm
bóng hình xưa cũ - người tình rời xa!

Cảm giác đầu tiên là bài thơ Nga khi dịch được chuyển sang thể thơ lục bát của Việt Nam. Điều đó cũng không có gì lạ. Tuy nhiên động từ “ныть” mà dịch là “hát lên” có vẻ chưa ĐẠT lắm. Nó là lời của một người đang có nỗi đau buồn (ca cẩm, rên rỉ, thở than…) Không chỉ là “hát lên” chung chung như thế. May là trong tay SM có cả bản dịch của Thụy Anh, SM giở ra thấy Thụy Anh dịch là “rên rỉ hát những hợp âm xa lạ”.

Hai câu cuối khổ thơ đầu:
Вот здесь простились мы с тобою,
здесь оглянулись, не стерпев.

Được dịch là:
Nơi đây mình đã chia ly,
nhìn nhau ngoảnh lại, dại gì đau thêm.

Sao lại “dại gì đau thêm” ở đây? Olga Berggoltz là người phụ nữ đã yêu thì yêu hết mình, không so đo tính toán dại khôn. Trong nguyên tác bà viết ý “Chính tại nơi đây chúng ta đã chia tay, và không nén được lòng, chúng ta đã ngoảnh lại nhìn nhau”. Điều ấy có thể cho thấy cả TÍN, ĐẠT, NHÃ đều bi rơi tuột mất trong 2 câu thơ rất hay này của nguyên tác.

Hai câu cuối khổ thơ thứ hai:
А город полн цветочной пыли,
и нежных листьев, и воды.

Được dịch là:
Phấn hoa rải khắp phố phường,
dịu dàng chiếc lá, nước tuôn ào ào.

Cần biết, “цветочной пыли” ở đây không thể là phấn hoa được. Đó là “bụi hoa”, được OB viết một cách ước lệ, chỉ những cánh hoa nhỏ tung bay trên phố, điều này không hiếm ở châu Âu. OG ví chúng như “bụi”. Phấn hoa là một khái niệm khác hẳn, nếu chúng có rải trên đường thì cũng không ai có thể trông thấy được (phấn hoa trong tiếng Nga là пылъца). Và không phải ngẫu nhiên, trong các bản dịch khác mà SM được đọc thấy câu này được dịch như sau: “Bụi hoa giăng khắp phố phường”; “Còn đường phố rắc đầy hoa bụi trắng”; “Đường phố nơi nơi hoa rụng ngập tràn” và “Thành phố ngập lớp bụi hoa lóng lánh” (nguồn: thivien.net). Vậy là ở đây, một lần nữa chữ TÍN và ĐẠT có vấn đề.

Khổ thơ cuối:
Я всё отдам - пускай смеются,
пускай расплата нелегка -
за то, чтоб снова оглянуться
на уходящего дружка!

Được dịch là:
Mặc ai cười nhạo - em trao,
mặc cho duyên nợ dễ nào nhẹ tênh -
bởi vì em muốn nhìn thêm
bóng hình xưa cũ - người tình rời xa!

Đúng là cảm nhận khổ thơ này không dễ. Có thể hiểu là“bất chấp người ta cười, bất chấp phải trả giá không nhỏ, nhưng em vẫn sẽ cho đi tất cả miễn được ngoái nhìn lần nữa người bạn cũ đang rời xa”. “за то, чтоб” ở đây là “để được…” chứ không phải “bởi vì…”. Cũng có thể nhận thấy hai dấu gạch nối phía trên mà dịch giả dùng chẳng ăn nhập vào đâu cả, chẳng có ý nghĩa gì cả. Trong khi đó ở nguyên tác nó được dùng rất chuẩn xác.

Khổ thơ cuối khép lại, thấy cung bậc tình cảm được tác giả nâng lên đến tột cùng. Người thơ không tiếc gì cả, cốt chỉ để được ngoái nhìn một lần nữa. Và điều này càng cho thấy, dịch “nhìn nhau ngoảnh lại, dại gì đau thêm” ở khổ thơ đầu là không đạt, là làm hỏng một bài thơ rất hay của Olga Berggoltz.

[huongnguyen22]

Saomai:
"Đúng là cảm nhận khổ thơ này không dễ. Có thể hiểu là“bất chấp người ta cười, bất chấp phải trả giá không nhỏ, nhưng em vẫn sẽ cho đi tất cả miễn được ngoái nhìn lần nữa người bạn cũ đang rời xa”. “за то, чтоб” ở đây là “để được…” chứ không phải “bởi vì…”.
Khổ thơ cuối khép lại, mới thấy cung bậc tình cảm được nâng lên đến tột cùng. Người thơ không tiếc gì cả, cốt chỉ để được ngoái nhìn một lần nữa. Và điều này càng cho thấy, dịch “nhìn nhau ngoảnh lại, dại gì đau thêm” ở khổ thơ đầu là không đạt, là làm hỏng một bài thơ rất hay của OB."
-
Tiếng Nga em biết không nhiều, bình luận thơ văn cũng không phải sở trường của em. Tuy nhiên công nhận "mê" thơ văn. Em muốn được chia sẻ cảm nhận của mình giống như trích đoạn trên đây của chị Saomai. Cảm ơn chị nhiều!

(Còn một điểm nữa, em không biết sử dụng nút "trích" thế nào để đưa vào một đoạn trích ngắn. Nên em phải gõ lại đoạn văn của chị. Về thao tác "trich" như vậy là chưa chuẩn lắm, mong chị thông cảm)!

[Saomai]

Nicolai Rubtsov

летели листья

Улетели листья с тополей -
Повторилась в мире неизбежность...
Не жалей ты листья, не жалей,
А жалей любовь мою и нежность!

Пусть деревья голые стоят,
Не кляни ты шумные метели!
Разве в этом кто-то виноват,
Что с деревьев листья улетели?

Những chiếc lá bay đi

Những chiếc lá bay từ hàng dương -
Vòng tuần hoàn, đời không tránh khỏi...
Đừng thương lá vàng rơi lả tả,
Mà xót tình anh trìu mến dịu dàng!

Hãy kệ hàng cây đứng tan hoang,
Bão tuyết thét gào, em đừng trách nữa!
Có lẽ nào đã ai - kia có lỗi,
Khi lìa cành những chiếc lá bay đi?

(Nguyệt VŨ dịch)

Bài thơ này qúa đơn giản, nên cũng dễ hiểu là dịch giả đạt được chữ TÍN khi dịch. Nhất là bài này cũng nhiều người đã dịch trước đó rồi, nên những sai phạm về ngữ nghĩa hơi khó xảy ra. Do vậy dưới đây SM chỉ xét về mặt ĐẠT và NHÃ.

Khổ thơ đầu:
Những chiếc lá bay từ hàng dương -
Vòng tuần hoàn, đời không tránh khỏi...
Đừng thương lá vàng rơi lả tả,
Mà xót tình anh trìu mến dịu dàng!

Bản dịch không có gì đặc biệt. Chỉ tiếc là trong một bài thơ ngắn, có 8 câu mà không giữ được vần, trong khi bài thơ gốc tiếng Nga vần gieo rất chặt.

Khổ thơ cuối:
Пусть деревья голые стоят,
Не кляни ты шумные метели!
Разве в этом кто-то виноват,
Что с деревьев листья улетели?

Được dịch là:
Hãy kệ hàng cây đứng tan hoang,
Bão tuyết thét gào, em đừng trách nữa!
Có lẽ nào đã ai - kia có lỗi,
Khi lìa cành những chiếc lá bay đi?

Khổ này dịch ẩu. “Пусть деревья голые стоят” dịch sang tiếng Việt, dù văn xuôi, cũng không thể là “Hãy kệ hàng cây đứng tan hoang” được. Chữ голые đối với cây nghĩa là trơ trụi, không còn lá. Chữ “tan hoang” thường chỉ dùng cho kho tàng, bến bãi, lâu đài… do con người xây dựng, về sau bị tàn phá, không thể tùy tiện dùng đối với cây cối được, nhất là trong thi ca, thể loại văn học vốn rất kén ngôn từ.

Câu “Разве в этом кто-то виноват” được dịch là “Có lẽ nào đã ai - kia có lỗi”. Đây là ví dụ điển hình của kiểu dịch vẫn được gọi là cлово в слово (word by word), kiểu “diệt” tốt nhất trong dịch thơ. Gần như từng chữ, từng chữ Nga được chuyển sang chữ Việt, kể cả cái dấu gạch nối. кто-то là ai đó, ai kia. Vâng, trong tiếng Nga viết thế, nhưng trong tiếng Việt viết “ai – kia” có vẻ ngộ quá. Đấy là chưa kể chữ "đã" được đặt trước chữ "ai - kia". Chỉ cần thử thay "ai - kia" bằng một đại từ, ví dụ "anh" chẳng hạn, ta sẽ được một câu thực sự ngô nghê: "Có lẽ nào đã anh có lỗi,"

Liệu cách dùng từ “Hãy kệ hàng cây đứng tan hoang” hay “Có lẽ nào đã ai - kia có lỗi” có xứng với điều Nguyệt VŨ chia sẻ trong Lời tựa tập thơ dịch: “Người dịch thơ phải giỏi cả ngoại ngữ lẫn tiếng Việt” chăng? SM thấy băn khoăn…. chưa dám kết luận gì.

Phải nói rằng bài thơ này từng có những bản dịch rất thành công, ví dụ các bản dịch sau đây (nguồn - thivien.net):

NHỮNG CHIẾC LÁ BAY ĐI

Lìa cành chiếc lá bông bay -
Cho hay cái lẽ xưa nay của trời...
Nếu em thương lá mồ côi,
Sao không xót chút tình tôi dịu dàng!

Mặc cây trần trụi bẽ bàng,
Xin đừng trách gió phũ phàng làm chi!
Nào ta đâu có lỗi gì,
Khi cây trút lá đi về cõi không?

(Hữu Việt dịch)

NHỮNG CHIẾC LÁ BAY ĐI

Lá phong đã rụng hết rồi
Là điều tất yếu giữa đời này thôi...
Xin đừng thương tiếc lá rơi
Tình anh đằm thắm em ơi tiếc giùm!

Mặc cho trơ trụi hàng phong
Cũng đừng nguyền rủa bão giông làm gì
Nào ai có tội tình chi
Nếu như lá đã chia ly với cành?

(Phan Chí Thắng dịch)

----
Cảm ơn bác hungmgmi đưa đường link dưới đây, và SM được biết thêm những bản dịch hay của Nina, Nguyên Anh và một bài nữa rất cô đọng của bác PHM. Ngày đó SM còn chưa biết đến NNN.

[hungmgmi]

Tháng 8/2005, hungmgmi đã mở topic "Mời dịch УЛЕТЕЛИ ЛИСТЬЯ" ở 4rum cũ và được các bác tham gia rất tích cực, cho ra đời những bản dịch khá hay. Các bác xem tham khảo ở đây:
http://luutru.nuocnga.net/viewtopic....45e1d0f0af9d9c

[Saomai]

A. Pushkin

Я вас любил

Я вас любил: любовь еще, быть может,
В душе моей угасла не совсем;
Но пусть она вас больше не тревожит;
Я не хочу печалить вас ничем.

Я вас любил безмолвно, безнадежно,
То робостью, то ревностью томим;
Я вас любил так искренно, так нежно,
Как дай вам бог любимой быть другим.

TÔI ĐÃ YÊU EM

Lửa tình leo lắt hồn tôi;
Tôi yêu em: vẫn yêu người trong tim,
Thôi tình đừng quấy rầy thêm
Tôi đâu có muốn ưu phiền cho em

Khi rụt rè, lúc hờn ghen
Đã yêu thầm lặng, con tim đọa đầy
Đã yêu chân thật, đắm say,
Cầu Chúa: - Ai khác tình này yêu em.

(Nguyệt VŨ dịch)

“Tôi yêu em” là bài thơ của Pushkin quá nổi tiếng ở Việt Nam qua bản dịch của Thúy Toàn. Có thể nói chỉ với riêng bài thơ này cũng đã làm nên một tên tuổi dịch giả Thúy Toàn chững chạc. Nhưng trên thực tế ông đã làm được nhiều lần hơn thế.

Vì quá quen với bản dịch của Thúy Tòan nên khi đọc bài dịch trên của Nguyệt VŨ, người đọc cảm thấy rõ một sự hụt hẫng...

Thực ra sau Thúy Toàn, bài thơ này đã được nhiều người thử sức dịch, có thành công và không thành công. Nhưng phần lớn các bản dịch khác đã in đều có góc nhìn sáng tạo, có những đóng góp nhất định về tu từ, mà ở bản dịch trên đây không hề có.

Đối với bài thơ này vấn đề ngữ nghĩa cũng đã tương đối sáng rõ, trừ cách hiểu câu cuối cùng. Tuy nhiên, đó không phải là trở ngại to lớn. Điều chính yếu đối với dịch giả là tìm được phương thức biểu hiện và khả năng Việt hóa bài thơ.

Trong khổ thơ đầu Nguyệt VŨ đã chọn dùng hình ảnh “lửa tình” mà người sáng tạo đầu tiên của nó chính là dịch giả Thúy Toàn. Chị dịch:

Lửa tình leo lắt hồn tôi;
Tôi yêu em: vẫn yêu người trong tim

Cần lưu ý, trong nguyên tác chỉ có một từ “душе” (hồn). Mà trong thơ tình, chữ “hồn” thường được coi là đồng nghĩa của “tim” hoặc “lòng”… Do vậy, khi Nguyệt VŨ sử dụng cả “hồn” và “tim” trong một câu lục bát, dễ khiến người đọc nghĩ chúng không còn là đồng nghĩa nữa. Người ta có quyền nghĩ là tôi yêu em (trong hồn còn ngọn lửa tình leo lắt), nhưng trong tim thì vẫn còn có một người con gái/phụ nữ khác ngự trị: “Tôi yêu em: vẫn yêu người trong tim”. Và điều đó khiến cho độc giả cảm nhận là người thơ không được chân thành lắm trong mối tình đơn phương với em này.

Trong những câu tiếp theo ta vẫn thấy sự lúng túng của dịch giả khi thể hiện:

Khi rụt rè, lúc hờn ghen
Đã yêu thầm lặng, con tim đọa đầy…

Và trong câu cuối thắt nút bài thơ, quan trọng nhất, lại là câu hoàn toàn tối nghĩa:

Đã yêu chân thật, đắm say,
Cầu Chúa: - Ai khác tình này yêu em.

Thật sự câu cuối này không nói lên được gì cả. “Cầu Chúa: - Ai khác tình này yêu em”. Khác thế nào - là hơn hay kém? Và giả sử người đó tồn tại, thì TÔI cầu điều gì? Sao lại đặt một câu hỏi sau lời thỉnh cầu? - Thật đúng là ở đây dịch giả đã đánh đố độc giả - một câu đố không lời giải. Trong tất cả những bài dịch tôi từng được đọc, không thấy một bài nào thể hiện câu cuối tối nghĩa đến như vậy.

Rất may là bản dịch của Nguyệt VŨ thuộc thế hệ sau cùng (tính cho đến nay), chứ nếu nó xuất hiện đầu tiên thì hẳn không thể gây bất cứ sự chú ý nào của độc giả Việt Nam đối với bài TÔI YÊU EM của thi hào Pushkin.

========

Một số bản dịch khác:

TÔI YÊU EM

Tôi yêu em: đến nay chừng có thể
Ngọn lửa tình chưa hẳn đã tàn phai
Nhưng không để em bận lòng thêm nữa
Hay hồn em phải gợn bóng u hoài
Tôi yêu em âm thầm, không hy vọng
Lúc rụt rè, khi hậm hực lòng ghen
Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm thắm
Cầu em được người tình như tôi đã yêu em!

(Thúy Toàn dịch)

TÌNH ANH

Ngọn lửa tình từ thuở đắm yêu Em
Dường còn cháy trong tim anh chưa tắt
Chỉ muốn giữ cho hồn Em trong vắt
Anh lặng chôn tình riêng ấy trong lòng
Từng yêu Em trong vô vọng, âm thầm
Từng giằng xé bởi ghen tuông, ngần ngại
Từng yêu Em bao chân thành, êm ái
Ước được người yêu Em sánh tình anh

(Phạm Bá Chiểu dịch)

* * *

Anh đã yêu em… ngọn lửa tình
Đến nay chưa hẳn tắt trong tim
Nhưng thôi, chẳng bận lòng em nữa
Anh gói tình anh vào lặng im.

Anh đã yêu em tuyệt vọng, tái tê
Day dứt ghen tuông với rụt rè
Cầu Chúa ban em tình yêu mới
Như tình anh trân trọng, say mê.

(Huyền Anh dịch)

* * *

Một thời tôi đã yêu em
Lửa yêu có lẽ trong tim còn nồng
Nhưng không muốn bận lòng em nữa
Để hồn em gợn khổ, sầu vương.

Tôi yêu vô vọng âm thầm,
Khi run nỗi sợ khi bừng lửa ghen,
Chân thành tha thiết yêu em,
Cầu cho em đẹp tình duyên với người.

(Thùy Chi - Đặng Hiển dịch)

[huongnguyen22]

"Tôi yêu em"

Lửa tình leo lắt hồn tôi;
Tôi yêu em: vẫn yêu người trong tim,
Thôi tình đừng quấy rầy thêm
Tôi đâu có muốn ưu phiền cho em

Khi rụt rè, lúc hờn ghen
Đã yêu thầm lặng, con tim đọa đầy
Đã yêu chân thật, đắm say,
Cầu Chúa: - Ai khác tình này yêu em.

(Nguyệt VŨ dịch)

Thật lạ lùng, chằng hiểu Nguyệt Vũ lấy đâu ra để dịch thành câu:
“Thôi tình đừng quấy rầy thêm”.
Dịch như thế câu thơ sẽ được hiểu là mang tính khẳng định. Trong khi đó, tác giả chưa sử dụng một từ nào mang tính khẳng định. Tất cả chỉ ở trong trạng thái cân nhắc, đắn đo, băn khoăn... Bản thân tác giả cũng chưa chắc chắn lắm!
Còn một điều nữa: Hai chữ “quấy rầy” nghe hết sức buồn cười và ngớ ngẩn. Hoàn toàn không đúng chỗ và không đúng lúc! Nguyệt Vũ đang dịch thơ tình yêu hay là dịch thơ cho trẻ con???

[USY]

huongnguyen22 viết

"Tôi yêu em"
Còn một điều nữa: Hai chữ “quấy rầy” nghe hết sức buồn cười và ngớ ngẩn. Hoàn toàn không đúng chỗ và không đúng lúc! Nguyệt Vũ đang dịch thơ tình yêu hay là dịch thơ cho trẻ con???

Tôi đánh giá "Sương trắng bạch dương" là một cố gắng và một sự dũng cảm của NV, trước hết là "dám" dịch lại những bài thơ mà bản dịch của các dịch giả khác ở Việt Nam đã mang tính chất kinh điển, thứ hai nữa là "dám" in song ngữ (ít ra là giúp các bác biết tiếng Nga đỡ mất công tìm nguyên bản khi đọc thơ, do đó có thể đỡ ngại mà bình luận một cách chính xác và nhanh hơn). Và cũng nhất trí với một số bác trong diễn đàn là nhiều câu, nhiều bài của NV cần sự trau chuốt hơn nữa, thậm chí cần dịch lại hoàn toàn. Tuy nhiên về đại thể, tôi thấy trước hết nên hoan nghênh bạn NV, chứ không phải là bài bác bạn ấy đã ra thơ dịch.
Bác SM, Dubravka và một số bác trên DĐ phê bình thơ một cách chi tiết và cụ thể, đa phần rất xác đáng. Những góp ý này có lẽ không chỉ giúp bạn NV mà còn giúp nhiều thành viên khác của NNN, trong đó có USY, hiểu đúng hơn và rõ hơn tiếng Nga và thơ Nga.
Nhưng tôi nghĩ các bác, cụ thể ở đây là bác huongnguyen22, cũng nên ủng hộ những cố gắng của bạn NV, đừng nên phê bình dưới dạng chỉ trích như trên. Các nhà thơ thường hay cực đoan, bạn NV cũng không phải là ngoại lệ, mà chắc có đôi chút "cực đoan" thì mới "ra thơ" được (tôi nói về thơ sáng tác, không phải thơ dịch), hy vọng bạn NV không tiếp thu phê bình thơ kiểu cực đoan là được
Cảm ơn NV và tất cả các bác đã quan tâm đến topic thơ của NNN.

[minminixi]

Sắp đến 8-3 rồi các chị ơi, chuột bạch này lại tủi thân sao không là PN để được "đập" bằng cành hoa mà còn có người che đỡ. Từng bị hoa (có gai) đập tơi bời đến mức giờ chả dám nghĩ đến thơ thẩn nữa, vì cảm nhận không giống ai của mình, nên chuột chỉ dám hé mắt nhìn qua "sương trắng-bạch dương cũng trắng" mờ mờ chẳng thấy gì cũng không hiểu gì sất, lại chạnh nghĩ mấy dòng thơ mà các chị rất biết:

bông hoa trắng và bức tường cũng trắng
sao bóng hoa trên tường màu đen?
ngẫm sự đời, ta lại hiểu vì đâu
bóng hoa đen trên bức tường màu trắng!

Chúc các chị những bó hoa to nhân ngày 8-3 sắp tới !!!

[hungmgmi]

Bài thơ trên ngày xưa hồi còn đi học em chép vào sổ mới lạ chứ bác BT ạ(hóa ra có thời em thích thơ ra phết), nhưng không biết lại chép sai theo người ta, là của Henrich Heinner.
Mãi sau mới biết là của Bùi Minh Quốc.
Hình như bác có chép thiếu hay sao đó.

[USY]

hungmgmi viết

Bài thơ trên ngày xưa hồi còn đi học em chép vào sổ mới lạ chứ bác BT ạ(hóa ra có thời em thích thơ ra phết), nhưng không biết lại chép sai theo người ta, là của Henrich Heinner.
Mãi sau mới biết là của Bùi Minh Quốc.
Hình như bác có chép thiếu hay sao đó.

Hình như là Bế Kiến Quốc, hay là Bùi Minh Quốc hả Gà? Tớ không biết đích xác...

[minminixi]

hungmgmi viết

Bài thơ trên ngày xưa hồi còn đi học em chép vào sổ mới lạ chứ bác BT ạ(hóa ra có thời em thích thơ ra phết), nhưng không biết lại chép sai theo người ta, là của Henrich Heinner.
Mãi sau mới biết là của Bùi Minh Quốc.
Hình như bác có chép thiếu hay sao đó.

Anh Gà thật rắc rối...dưng mà đúng! vì theo chỗ tôi biết: đây là một kiểu nghi án "đạo" thơ, có điều cụ Hainơ hóa thiên cổ lâu rồi. Có người còn cãi tôi đây là Bế Kiến Quốc gì đó, và gồm sáu hay tám câu. Tôi thấy dài hơn thì thừa...hi hi, nhưng tình cờ nhậu với người đầu tiên dịch bài này từ Đức ra Việt tôi mới hiểu tại sao có mấy ông VC cứ nhận bài đó là của mình.
Hồi anh Gà còn đi học đó, người ta trong sáng thật thà nên chắc không chép sai đâu. những cái "tưởng" về sau mới là rắc rối đó...

[hungmgmi]

Bác BT mở topic khác đi, rồi ta sang đó bình luận về các nghi vấn trong thơ ca Việt, cũng khá là hay. Nếu bác BT cho biết tên và thông tin về bác dịch bài thơ của cụ Hai-nơ ra Tiếng Việt thì quý biết bao tư liệu này.

[Saomai]

minminixi viết

Anh Gà thật rắc rối...dưng mà đúng! vì theo chỗ tôi biết: đây là một kiểu nghi án "đạo" thơ, có điều cụ Hainơ hóa thiên cổ lâu rồi. Có người còn cãi tôi đây là Bế Kiến Quốc gì đó, và gồm sáu hay tám câu. Tôi thấy dài hơn thì thừa...hi hi, nhưng tình cờ nhậu với người đầu tiên dịch bài này từ Đức ra Việt tôi mới hiểu tại sao có mấy ông VC cứ nhận bài đó là của mình.
Hồi anh Gà còn đi học đó, người ta trong sáng thật thà nên chắc không chép sai đâu. những cái "tưởng" về sau mới là rắc rối đó...

HOA HUỆ

Hoa huệ trắng. Và bức tường cũng trắng.
Sao bóng hoa trên tường lại đen?

Em đừng nhìn đi đâu nữa em
Anh không hiểu vì sao, ai có lỗi
Nhưng mãi mãi vẫn còn câu hỏi:
Sao bóng hoa trên tường lại đen..

(1969-1987)

"Bài thơ này nhà thơ Bế Kiến Quốc viết khi còn là sinh viên khoa Ngữ văn - Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Viết xong, Bế Kiến Quốc có mang đi đọc thơ trong các đêm thơ sinh viên và bài thơ nhanh chóng lan xa trong giới trẻ bấy giờ. Do tam sao thất bản nên nhiều người không chép tên tác giả và do tứ thơ rất lạ, nên có người đề tác giả là Henrich Hainer.

Năm 1990, Nhà xuất bản Văn hoá in tuyển thơ Anmanach "Người mẹ và phái đẹp" dựa theo một độc giả cung cấp đã ghi danh bài thơ này của H. Hainer. Lập tức, báo Người Hà Nội có bài viết “Bế Kiến Quốc đạo thơ của thi sĩ người Đức”, vì trước đó anh đã công bố bài thơ này của mình trên báo.

Để làm rõ mọi chuyện, nhà thơ họ Bế cùng với bạn - nhà thơ Nguyễn Việt Chiến đã vào cuộc. Họ đã truy lục toàn bộ những bài thơ của H. Hainer cùng với nhiều dịch giả nổi tiếng của VN. Sự việc kết thúc, báo Người Hà Nội đã đính chính và NXB Văn hóa đã có thư chính thức xin lỗi. Hiện nay các văn bản này trong di cảo mà vợ cố thi sĩ, nhà thơ Đỗ Bạch Mai còn nắm giữ".

(Nguyễn Văn Thọ - nhà văn, bạn thân của cố nhà thơ Bế Kiến Quốc).

Ngoài phần in trong tập Cuối rễ đầu cành (1994) như ở trên, bài thơ còn có một số dị bản như sau:

Bản 1:

Bông huệ trắng và bức tường cũng trắng,
Sao bóng hoa trên tường lại đen?
Em nhìn đi đâu thế em?
Ừ anh biết chúng mình không có lỗi,
Nhưng lòng anh băn khoăn tự hỏi:
Sao bóng hoa trên tường lại đen?
Có thể nào anh lại không tin...
Bông huệ trắng và bức tường cũng trắng,
Ai biết được giữa cuộc đời kỳ lạ lắm,
Mà bóng em buồn ngả xuống lòng anh.

Bản 2:

Hoa huệ trắng, và bức tường cũng trắng,
Sao bóng hoa trên tường lại đen?
Em đừng nhìn đi đâu hỡi em,
Anh không biết vì sao, ai có lỗi,
Nhưng mãi mãi vẫn còn câu hỏi:
Sao bóng hoa trên tường lại đen?
Có thể nào anh lại không tin...
Bông huệ trắng và bức tường cũng trắng,
Ai biết được giữa cuộc đời kỳ lạ lắm,
Mà bóng em buồn ngả xuống lòng anh.


Bản 3:

Hoa huệ trắng
Bức tường cũng trắng
Sao bóng hoa trên tường lại đen
Em đừng nhìn đi đâu thế em
Không ai biết
Vì sao ai có lỗi
Nhưng mãi mãi vẫn còn câu hỏi:
Sao bóng hoa trên tường lại đen.

(Nguồn: http://www.webtretho.com/forum/f115/...9/index48.html)

---------------
PS. SM có tập thơ "Cuối rễ đầu cành" của Bế Kiến Quốc (1994), trong đó có in bài thơ HOA HUỆ. Vì các bác đề cập tới bài thơ trên trong topic này, nên SM thấy cũng cần có một tiếng nói hầu làm rõ vấn đề.

Nếu bác nào không tin và có điều kiện, xin chỉ giùm bài này của H. Hainer in trong tuyển thơ nào của ông (bản gốc hoặc bản dịch cúng được). Vì "văn học viết" đã không phải bao giờ cũng tin được, "văn học nói" thì càng có ít cơ sở để tin hơn, phải không ạ?

[hungmgmi]

Hồi học cấp 3, bài thơ em chép chính là Dị bản số 2.
Mong bác BT tiếp tục cung cấp thông tin về bài thơ này

[minminixi]

Các bác thật là những cao thủ tò mò và khích người khác, sách báo của ta in ra mà coi là chân lý thì thôi, nói chung không cần bàn cãi nhiều.
Người mà tôi nhắc đến trên kia vốn học ở Đông Đức đầu những năm 70, sau này là nhà báo, nhà thơ, nắm vài trọng trách ở báo ND, sau rút ra làm kinh tế. Vốn trong số thơ của Hainơ thì bài này không có đề, lại không công bố chính thức trong danh mục thơ của ông. Nổi tiếng với dòng thơ triết lý, Hainơ có nhiều bài chỉ nằm trong thư viện bên Đức và ngắn ngủn, vô đề. Chàng SV kia lục thấy và cảm được cái tính triết kỳ lạ nên mang về giới thiệu trong số bạn học. BKQ khi đó tham dự và biết trong lần công tác gì đó và nhờ người kia dịch. Vì bài thơ không đề, nhưng chàng SV kia nghĩ: hoa trắng chỉ có hoa huệ, nên đặt tên là Hoa Huệ. Lại nữa bản gốc cụt lủn 4 câu đại ý:
bông hoa trắng bên bức tường trắng, sao bóng hoa in trên tường lại đen? em hãy ngẫm sự đời và sẽ hiểu, vì sao bóng hoa màu đen mà bức tường màu trắng.
Ông ấy còn đọc cho tôi nghe bằng tiếng Đức rất diễn cảm trong cuộc nhậu, tiếc là tôi chả hiểu nên cũng không nhớ. Ông giải thích chỉ dịch cho BKQ để sau đó thấy ông Bế thêm gia vị làm thành bài thơ dễ hiểu và có "tình củm" trong đó. Các bác coi bản gốc và bản của BKQ cũng dễ dàng thấy thế nào là thơ triết lý và thế nào là thơ pha trộn!
BKQ chỉ mượn ý bài thơ dịch của H.H., riêng tôi thích ý nghĩa bản Đức kia nên không bao giờ hiểu nổi bài thơ của ông Bế định nói lên điều gì. Vì ông dịch kia hiện là nhân vật kinh doanh và vài lý do khác nên tôi xin phép không nêu tên.
Theo tôi thì lời giải thích của ông kia có logic hơn. Vì nếu BKQ gọi tên bài là Hoa Huệ thì không ăn nhập gì với nội dung: bóng hoa nào mà chả có màu đen? Tính triết lý trong bản Đức là ở chỗ "hoa trắng-tường trắng" nói chung, chàng SV kia dịch thấy để "hoa trắng" nghe kỳ kỳ với người Việt nên mới phóng thành "Hoa Huệ", ai ngờ BKQ lại giữ nguyên để thêm "em em" vào nữa cho nó mới và ...tình. Cái thời khốn khó ấy, mọi thứ mang chút tình cảm đều rất nhanh nổi tiếng mà.
Tôi chỉ thích ngẫm cái bài gốc của H.H. mỗi khi cần suy ngẫm, chứ bản của BKQ tôi nghĩ không có gì triết lý cả, lại chứa mâu thuẫn...đến nay thì bản đó vẫn không phải là nổi danh và hay như một "bài thơ mẫu" trong thi ca Việt được cũng là vì vậy.

[Nguyệt VŨ]

Chào bác Sao mai,
Em bận quá, mới đọc sơ qua các bài viết. Thay vì nhấp nút cảm ơn như thông lệ em xin cảm ơn bác vì:

1. Bác đã cầu kỳ nhờ người về VN mua tập STBD. Ít người VN mình có thói quen mua sách dù giá của nó chỉ bằng một cốc cafe. Em đã rất ‘ hâm mộ’ cô em họ của em khi nó tuyên bố mỗi tuần mua một cuốn sách. Nhưng trong số hiếm hoi những người mua sách lượng người mua thơ đếm được trên đầu ngón tay, vì thơ không phải là cái thứ người ta cần dùng hàng ngày như cơm ăn áo mặc, chăm sóc baby ra sao, tẩy quần áo thế nào…
Em cứ nghĩ đến cảnh người Nga đọc sách ở mọi nơi mọi chỗ, công viên, tàu điện mà thèm.
Hôm qua nhà sách Quốc Văn 44 Tràng tiền thông báo cho em đã bán được 50 cuốn đầu tiên sau 2 tháng bày sách. Nhà sách Hà nội tại 245 Minh Khai, Q1- TP HCM cũng cho biết cuốn STBD bán được. Đáng mừng là có người đã mua tới 5 cuốn một lúc để tặng bạn bè. Tuy số lượng trên chả đáng là bao nhưng so với quầy sách Thơ ế ẩm hiện này thì đó cũng là một điều mà thông qua đây em xin trân trọng cảm ơn tất cả các bạn đã mua cuốn STBD trong đó có bác. Em đặc biệt cảm ơn người đã mua hộ bác vì của một đồng công một nén.

2. Khi in STBD ra em chỉ tặng 50 cuốn cho những bạn bè thân thiết không phải vì không có tiền in và gửi sách tặng, nếu muốn bạn bè cũng sẵn lòng tài trợ kinh phí in. Nhưng em sợ sau cái bắt tay và lời chúc mừng cuốn sách của mình nằm im đâu đó trong góc nhà. Những người mua sách là những người đọc sách vì vậy quyền phát hành là do Nhà sách Đông tây và Nhà XB Văn học làm giúp. Có lần em lẩn thẩn đi nhặt những cuốn thơ người được tặng đã để quên lại sau một bữa tiệc rồi buồn mất mấy ngày liền. Người ta có rất nhiều lý do để không đọc sách mà lý do nào cũng có thể thông cảm, nhưng cái chính là thời gian. Thời gian là kẻ thù không đội trời chung với mọi đam mê. Cuộc sống có bao nhiêu điều bận rộn, lo lắng, hơi đâu mà thơ mới phú. Vì thế em phải cảm ơn bác đã dành thời gian đọc STBD và vừa đọc vừa phân tích đến từng chi tiết bất kể vì lý do gì.

3. Sau vụ “lình xình” giữa em và bác bên topic Chiều muộn http://diendan.nuocnga.net/showthread.php?t=1442&page=3 bác vẫn đoàng hoàng mở cho em một topic Đọc Sương trắng bạch dương, mà trước đây em chỉ dám “ lén lút” để ẩn trong topic Khi tình yêu bỏ đi của em.

Nhân đây em đề nghị các Mod topic Thi ca chuyển các bài viết có cùng chủ đề sang đây cho em cho tập trung hơn.
http://diendan.nuocnga.net/showthrea...t=1096&page=16
http://diendan.nuocnga.net/showthrea...t=1096&page=19
Các bài viết về các chủ đề khác thì mở một topic khác như em Gà đã đề nghị.

Là một người viết em cảm ơn bác, vì một tác phẩm ra đời có khen có chê, tác giả sẽ vui hơn là nó bị rơi tõm vào lãng quên dù em biết với thiện ý bác dành cho tác giả thì STBD sẽ được mổ xẻ theo chiều hướng nào. Tuy nhiên đọc lướt các bài viết của bác em thấy bác biết tiếng Nga và chắt lọc những ý kiến xác đáng của bác như của một độc giả như chị USY đã nói:

“Những góp ý này có lẽ không chỉ giúp bạn NV mà còn giúp nhiều thành viên khác của NNN, trong đó có USY, hiểu đúng hơn và rõ hơn tiếng Nga và thơ Nga”

Sau những lời cảm ơn rất chân thành này em sẽ im lặng lắng nghe các lời bình của bác. Ở 3N rất nhiều người biết tiếng Nga, một số họ am hiểu về thơ và dịch thuật, một số người đã dịch thơ có thể hiểu được sự vất vả của sự chuyển ngữ thành thơ. Việc phản bác hay đồng thuận với bác của em là không cần thiết. Em có quyền quảng bá tác phẩm của mình bác có quyền khen chê những cái được và cái chưa được theo ý kiến chủ quan và trình độ của bác.

Trân trọng!