Theo tinh thần của truyện ngắn nổi tiếng này toát lên, và để quảng bá cho nền điện ảnh VN hiện đại, em đề nghị dịch tiêu đề không phải là "Người trong bao", "Người trong hộp"...mà là
"Sống trong sợ hãi"
.
Cả thiên truyện, là một không khí tù hãm, ngột ngạt của một gã công chức lúc nào cũng cẩn trọng, cẩn thận, từ những vật dụng cá nhân cho đến lời ăn tiếng nói, cách đối nhân xử thế. Lúc nào y cũng sợ sệt cái gì đó và tự tạo cho mình một "chiếc hộp"(chiếc bao)...để thu mình vào đó.
Tuy nhiên, theo hungmgmi, sức mạnh của truyện ngắn không phải nằm ở các chi tiết dẫn đến cái chết của Belikov, mà là ở cuối truyện, khi Иван Иваныч-Ivan Ivanych nói:
"То-то вот оно и есть, — повторил Иван Иваныч. — А разве то, что мы живем в городе в духоте, в тесноте, пишем ненужные бумаги, играем в винт — разве это не футляр? А то, что мы проводим всю жизнь среди бездельников, сутяг, глупых, праздных женщин, говорим и слушаем разный вздор — разве это не футляр"
Bản dịch chúng ta vẫn biết:
"Đó, vấn đề là ở chỗ đó. Chúng ta sống chui rúc ở thành phố này trong không khí ngột ngạt, chúng ta viết những thứ giấy tờ vô dụngm đánh bài đánh bạc – những cái đó không phải là một thứ bao sao? Chúng ta sống cả đời bên những kẻ vô công rồi nghề, những kẻ xui nguyên giục bị, những mụ đàn bà nhàn rỗi ngu si, chúng ta nói và nghe đủ chuyện nhảm nhí, vô nghĩa – đó chẳng phải là một thứ bao sao?”
Và nữa, một câu rất có sức nặng ở những dòng cuối:
Trích:
|
нет, больше жить так невозможно!-Không, không thể sống mãi như thế được!
|
Đọc câu này của Tchekhov, em nhớ đến một tựa phim tài liệu đã đoạt vô số giải thưởng quốc tế của nhà điện ảnh Liên xô Stanislav Govorukhin. Đó là phim "Так жить нельзя!-Không thể sống thế được!", làm năm 1990, nói về những tồn tại không thể chấp nhận được của xã hội Xô-viết cuối thập niên 80, trong những năm cải tổ.
Không khí của truyện làm còn làm người đọc liên tưởng đến những gì đã xem, đã đọc về thời Beria khủng khiếp ở Liên xô vào những năm 30-40. Như trong phim
Покаяние-Sám hối vậy.
Gần 100 năm đã trôi qua kể từ khi Tchekhov viết "Человек в футляре"-1898 cho đến khi Govorukhin làm phim tài liệu "Так жить нельзя!"-1990, nhưng những thông điệp đưa ra vẫn thế. Không thể sống mãi theo kiểu đó trong một xã hội xuống cấp như vậy được! Chẳng biết Govorukhin khi đặt tựa phim có chịu ảnh hưởng của Tchekov không nữa.
Theo ý kiến cá nhân hungmgmi, dịch "Người trong bao" là được nhất, vì trong truyện, phần mở đầu có đoạn Belikov dùng cái gì cũng có bao, từ cái ô, cái đồng hồ quả quýt, con dao, cái kính (Tchekov dùng từ чехла -có nghĩa hộp, bao chứ không dùng футляр. Trong thực tế, người Việt ta vẫn nói Bao kính, chứ chả ai nói hộp kính, dù футляр cũng cũng dùng đựng kính -Футляр для очков). Tức là cái gì Belikov cũng dùng bao
, từ các vật dụng cho đến cả con người của mình, suốt cuộc đời.
Nhưng dịch là "bao" như vậy thì chỉ ổn đoạn đầu, chứ đoạn cuối truyện, khi Belikov chết:
Trích:
|
Tеперь, когда он лежал в гробу, выражение у него было кроткое, приятное, даже веселое, точно он был рад, что наконец его положили в футляр, из которого он уже никогда не выйдет
|
thì lại khó diễn tả được cái ý tứ sâu xa, ẩn dụ của Tchekhov. Quan tài( гроб) bằng gỗ cứng, nó giống như một chiếc hộp (футляр) mà cả đời y không bao giờ thoát ra nổi.
Một truyện ngắn hay, lúc nào cũng mang tính thời sự khiến người đọc phải giật mình!