Chủ đề này tuy đã lắng gần hai năm trước, hôm nay lại đang ngồi đợi chờ công việc nên lẩn thẩn vào 3N coi lại. Từ mấy chục năm trước đã học bản dịch của TH trong chương trình PT, rồi tò mò tìm đọc bản gốc khi biết tiếng Nga, cũng "to gan" ngẫm nghĩ một bản dịch sát ý sát vần suốt từng ấy thời gian, mấy tháng trước mới viết ra để chỉnh sửa. Coi lại chủ đề này mới thấy các bác bàn về "Đợi anh về" là chính khi nói đến thơ Ximonov.
Bản của nhà thơ TH hoàn hảo theo cách riêng vì đó là tài năng thơ của ông. Tuy nhiên có một điều mà bản dịch chưa toát lên được "ý" của bản gốc nhưng ít được các bác để ý đến: đó là bản gốc tách làm ba đoạn với ba tư tưởng và mạch tâm lý chờ đợi khác nhau, từ đợi chờ đằng đẵng qua hình tượng thiên nhiên trong đoạn đầu, đến đợi chờ vô vọng trong xã hội quanh mình khi cuộc sống trở về bình thường ở đoạn giữa, đến niềm tin và "phép màu" đợi chờ thành sự thật (có ngày) trong đoạn cuối. Cùng câu
Жди меня, и я вернусь mở đầu ba đoạn này theo đó lại mang ba sắc thái khác nhau. Nếu dịch câu này theo ba sắc thái liền mạch đó thì may ra mới "sát" ý bản gốc phần nào. Cụ TH đã làm như thế nhưng dùng các câu không sát với ba sắc thái này và nó chìm đi trong tài năng thơ và cũng có lẽ do dịch qua bản tiếng Pháp.
Thơ trong chiến tranh 41-45 có nhiều điều bất ngờ. Còn nhớ hồi xưa đọc một truyện ngắn chiến tranh có nói đến một dòng thơ vô danh bằng máu viết trên tường trại giam của một tù binh Hồng quân trước khi bị lính Đức mang đi bắn, không ghi lại lời Nga mà chỉ nhớ tự dịch như sau:
Đừng khóc! Mẹ yêu của con ơi! Đừng khóc!
Đừng khóc! Đừng than! Đừng nức nở buồn phiền!
Còn một mình, mẹ sống bao lâu nữa
Trên đường đời khủng khiếp chiến chinh!
Con ngồi sau song sắt, trên nền tù ẩm ướt
và ai hay? chỉ Chúa Trời mới biết
Rằng lòng con cuộn sóng trào nhớ mẹ
Và trái tim đẫm lệ...đến bao giờ!
Trong bài Жди меня tôi cảm thấy cả lời giải cho những nỗi tuyệt vọng như thế. Ximonov không nhắc gì đến hệ tư tưởng hay động lực cuộc chiến, còn anh lính kia thì chỉ nhớ đến Mẹ và tìm an ủi nơi Chúa trời. Bài "Đợi anh về" sống mãi chính vì nói lên bản chất Con người với Tình yêu có thể thực hiện bao điều kỳ diệu:
Жди меня
K.B.Симонов.
Жди меня, и я вернусь.
Только очень жди,
Жди, когда наводят грусть
Желтые дожди,
Жди, когда снега метут,
Жди, когда жара,
Жди, когда других не ждут,
Позабыв вчера.
Жди, когда из дальних мест
Писем не придет,
Жди, когда уж надоест
Всем, кто вместе ждет.
Жди меня, и я вернусь,
Не желай добра
Всем, кто знает наизусть,
Что забыть пора.
Пусть поверят сын и мать
В то, что нет меня,
Пусть друзья устанут ждать,
Сядут у огня,
Выпьют горькое вино
На помин души...
Жди. И с ними заодно
Выпить не спеши.
Жди меня, и я вернусь,
Всем смертям назло.
Кто не ждал меня, тот пусть
Скажет: - Повезло.
Не понять, не ждавшим им,
Как среди огня
Ожиданием своим
Ты спасла меня.
Как я выжил, будем знать
Только мы с тобой,-
Просто ты умела ждать,
Как никто другой.
1941
|
ĐỢI ANH VỀ
K.V.Ximonov, 1941
Em ơi đợi anh ngày trở lại.
Ngày đợi chờ thủy chung,
Đợi chờ, khi buồn dâng chiều vắng
Mưa vàng cuốn thu qua,
Đợi chờ, khi tuyết giá phong ba,
Hay nắng hè nóng bỏng,
Đợi chờ, khi chẳng ai chờ đợi,
Ai quên lãng ngày qua.
Đợi chờ, khi từ chiến trường xa
Thư cuối cùng đã đọc,
Ai góa phụ nản lòng tuyệt vọng
Thôi đợi chờ cùng em.
Hãy đợi anh đến ngày trở lại,
Đừng vội chúc tình duyên
Cho bạn bè nay hết niềm tin,
Khép lòng quên quá khứ.
Dù mẹ hiền con thơ hoài nhớ
Rằng anh mãi đi xa,
Dù bạn bè mòn mỏi ngày qua,
Bên lửa hồng còn lại,
Chén rượu đắng chiêu hồn tử sĩ
Ai chắt giọt sau cùng...
Thì em ơi, đừng vội cạn chung
Theo bạn bè lần cuối.
Em đợi anh đến ngày trở lại,
Khinh cái chết bạo tàn.
Ai chẳng ngờ ngày về, chỉ biết
Tin phép lạ cao xa.
Chẳng qua đợi chờ, ai thấu hiểu,
Từ giữa ngọn lửa thiêu
Em dâng trọn niềm tin chờ đợi
Cứu sinh anh diệu kỳ.
Anh trở về thế nào, chỉ biết
Như bí mật đôi ta -
Là đơn giản có em chờ đợi
Hơn ai khác trên đời.
Lê Hồng Anh dịch. Tháng 11-2010
|