Ngày 25 tháng Năm 1944
Tôi từ giã vườn Bách thảo. Chúng tôi dừng lại lâu trong nhà kính số 22. Các nhân viên ở đây gọi là vườn Nôi-ê. Ở đây người ta trồng chung thực vật của ba luồng khí hậu khác nhau: Cây dừa, lúa, cây xương rồng. Tất cả những cây đó đều còn non, mới trồng trong thời kỳ bị bao vây. Cây chuối tiêu trồng lúc bị bao vây đã lớn đến nỗi lá của nó chạm mái bằng kính của ngôi nhà này rồi. Độ ấm trong nhà kính này phải từ 16 đến 18 độ. Cái nhiệt kế được treo ngay ở đấy.
Một cây rất kỳ quặc mọc trong một hòm bằng kính đựng nước trong suốt lấy giống từ đảo Ma-đa-gát-xca về tên là Uvirandra fenestralic có nghĩa là sống trên cửa sổ.
Hình như ngay ở đảo Ma-đa-gát-xca ở cái xứ nóng mà loại cỏ Uvirandra này lại xem là loại thực vật ở trong nhà và người ta dễ tin điều đó khi nhìn lá của nó có thể là những thứ dịu dàng nhất trong thế giới thực vật. Lá nó chỉ là những thớ màu đen, không có dấu hiệu của chất tế bào màu xanh thường có. Đây là loại lá cây nhẹ nhất, đựng những bọt không khí.
Không đủ nòng nọc để nuôi lại cỏ này. Nòng nọc bỏ vào nước chúng sẽ ăn những cái bọt nước nhỏ " cọ rửa" cho cái lá, làm cho chúng bóng như lụa. Nhưng nòng nọc bị chết hết khi những sông và hồ bị đánh mìn trong thời kỳ chiến dịch Phần-lan
Trên những cái giá, cây xương rồng non đứng thành hàng, những đứa con yêu của Ni-cô-lai Cu-rơ-na-cốp vừa từ trần cách đây không lâu. vào mùa đông đầu rét nhất của thời kỳ bị bao vây, Cu-rơ-na-cốp đã cứu sống những cây xương rồng này, mang chúng về phòng mình sưởi ấm nó bên cạnh lò. Bà vợ ông lấy bàn chải mềm quét sạch bụi, vuốt ve từng nhánh rất cẩn thận. Loại xương rồng này chỉ cần làm sướt da là nó chết đi. nhũn ra từng mảnh.
Trong căn nhà nhỏ bằng gỗ mà chúng tôi đã quen thuộc từ cuộc triển lãm năm ngoái và lễ kỷ niệm 230 năm thành lập học viện thực vật, chúng tôi đã tìm thấy từ cổng vào pho tượng nửa người của Ăng-ghen trên một cái bệ cao. Quyển " Biện chứng pháp tự nhiên" in lần thứ nhất đặt trong tủ kính.
Năm ngoái cả cuộc triển lãm nhằm trình bày thực vật hoang dại, những loại cây khiêm tốn có vi-ta-min này. Có một tập sách mỏng xuất bản hồi đó, trong danh các thức ăn chúng tôi đọc thấy các món xào, nấu bằng các rau cỏ dại ăn được, những món ăn làm người xem phải mỉm cười.
Bây giờ những thực vật hoang dại này chỉ để thêm vào các loại rau trong vườn mà thôi.
Trong gian phòng tiếp theo, ngoài những thực vật chuyên dùng làm thuốc chúng ta thấy những cây dại trồng sát tường như cỏ linh lan, cam cúc, hoa bồ đề, ngải cứu, thứ chỉ v.v… Những loại thực vật này vừa độc lại vừa có ích (biện chứng pháp tự nhiên).
Ở đây tôi còn thấy một loại bầu độc và lần đầu tiên tôi nghe rằng Xô-crat chết không phải vì loại bầu này như người ta thường nói mà do một loại cỏ độc khác. Song dù sao thì loại bầu độc này ũng làm người ta kinh sợ. Đó là loại bầu tròn, có chất sắt, độc như nọc rắn. Trong không khí cây này bị a-xít hoá đổi sang màu da cam. Rễ của chúng giống như dây thừng.
Mùa xuân năm 1942, những người bị đói đã đổ xô đi hái mọi thứ cây xanh và người Lê-nin-grát cần biết cây nào là độc mà tránh.
Ngôi nhà kính số 28 có bể nước trong đó trồng loại sen vùng nhiệt đới bị bom đạn ba lần. Lần thứ nhất bị bom, lần thứ hai bị đạn địch rơi trúng. Nó lại bị bắn một lần nữa sau khi chúng tôi đã nhìn thấy nó vào năm ngoái.
Loại sen này sinh trong hồ ảm của vùng A-ma-dôn-ca (châu Mỹ). Cho đến nay vẫn chưa rõ là một năm nó sinh một lần hay là chỉ ở đây với chúng tôi, nơi mà không đủ ánh sáng và độ ấm cho nó. Bom đạn của địch đã giải quyết vấn đề này theo ý chúng: Giết chết loại cây này và phá vỡ cái nhà kính
Khi chúng tôi ra khỏi phòng triển lãm và đi trên đường vườn, có người nói với theo chúng tôi:
-Đừng ngồi vào cái ghế dài bóng loáng kia. Vừa mới sơn đấy !
Khu vườn đã bắt đầu được phục hồi.
|