[Siren]

13

CUỘC HỌP BẾ MẠC NGAY CHIỀU HÔM ẤY. Trung tâm huyện lại trở nên vắng vẻ, các đại biểu lên đường ra về: người thì về với đàn gia súc của mình ở trong núi, người thì về trại chăn nuôi, người thì về các bản làng.
Tanabai đi cam nhông cùng với một số người khác, qua đèo Alêcxanđrôpka, qua thảo nguyên vùng cao. Trời đã tối, gió lạnh thấu xương. Mùa thu, Tanabai ngồi thu lu trong một góc thùng xe, cổ áo dựng lên, đầu óc cứ quẩn quanh với những ý nghĩ của mình. Thế là cuộc họp đã kết thúc. Bản thân ông chẳng nói được điều gì xác đáng cả, nhưng ông đã nghe những người khác phát biểu. Vậy ra còn phải tốn nhiều công sức nữa thì mọi việc mới đi vào nề nếp được. Đồng chí đeo kính ấy nói đúng (đồng chí ấy là bí thư tỉnh ủy đấy): “Không có ai làm sẵn đường đi cho chúng ta, tự ta phải mở lấy đường mà đi”. Kể cũng lạ thạt, từ những năm ba mươi kia, cứ lúc lên lúc xuống, lúc thì vọt lên, lúc thì tụt thụt lùi… Rõ ràng đấy không phải là chuyện đơn giản, cái việc xây dựng nông trang ấy. Thì như bản thân ông chẳng hạn, đầu đã hai thứ tóc, đã phung phí hết một thời tuổi trẻ, đã trải qua mọi sự đời, không việc gì là không mó tay vào, cũng đã lắm phen làm những trò dại dột, vẫn cứ tưởng đâu như thế là được rồi, nói chung là ổn thỏa, thế mà tình hình nông trang thực ra còn bê bối lắm…

Cần phải làm việc, cái đó thì đã hẳn. Đồng chí bí thư nói đúng, cuộc sống không bao giờ tự nó lăn đi, như trước đây ta đã tưởng lầm, sau khi chiến tranh kết liễu. Luôn luôn phải ghé vai đẩy nó đi, chừng nào ta còn sống… Có điều lúc nào nó cũng quay những cạnh góc nhọn hoắt về phía chúng ta, làm cho cả hai vai ta đều nổi đầy u chai. U chai cũng chẳng đáng kể chi, nếu như ta cảm thấy hài lòng về công việc của ta, về những gì người khác đang làm, và công sức đổ ra đem lại hạnh phúc cho mọi người. Rồi đây công việc chăn cừu của ông sẽ ra sao? Jaiđar sẽ nói gì? Thậm chí ông không đủ thời gian tạt qua cửa hàng một lát: chẳng gì cũng mua lấy ít kẹo cho hai con nhỏ mới phải. Ông đã hứa với chúng nó rồi. Nói thì dễ: một trăm mười cừu con tính cho mỗi trăm cừu mẹ và thu hoạch ba kilô len mỗi đầu con. Muốn có được một cừu con thì trước hết việc sinh nở phải vuông tròn, rồi cừu con phải sống được, bất chấp mưa gió, giá rét lúc nào cũng toan giết hại nó. Còn len? Hãy lấy một sợi len mà xem, mắt nhìn còn khó nhận ra, thổi nhẹ một cái là bay biến đâu mất. Làm cách gì ra hàng kilô len? Ôi chao, phải nói đấy là những kilô vàng. Thế mà chắc hẳn có những người không hề hay biết gì về việc làm cách nào lấy được len…

Đúng, Tsôrô đã đẩy ông đi lạc hướng, đã làm ông rối trí… Tsôrô đã bảo ông: “Lên phát biểu đi, nhưng nói ngắn thôi, chỉ nói những điều mình cam kết. Ngoài ra đừng nói gì khác. Chớ có mà dại dột”. Thế là Tanabai đã nghe theo. Lên diễn đàn ông đâm ra vui vẻ và không dám nói ra những điều vẫn chất chứa trong lòng ông. Ông lí nhí mấy lời cam kết rồi về chỗ. Nghĩ lại thật xấu hổ. Nhưng Tsôrô lại hài lòng. Tại sao Tsôrô bỗng trở nên e dè quá đáng đến như thế? Phải chăng vì đau yếu, hay vì bây giờ anh ấy không còn là người đứng đầu nông trang nữa? Tại sao anh ấy phải ngăn ngừa Tanabai? Không, ở Tsôrô có cái gì chệch trẹo, có cái gì khác trước. Chắc hẳn vì suốt đời anh ấy đã phải gánh vác trách nhiệm chủ tịch nông trang, suốt đời bị cấp trên trách mắng. Ý chừng anh ấy đã rút được bài học phải sống cho khôn khéo…
“Được rồi, anh bạn ạ, rồi có lúc tôi sẽ nói chuyện riêng với anh, sẽ khiển anh một mẻ…” – Tanabai nghĩ bụng và quấn chặt chiếc áo da lông cho kín hơn nữa. Trời lạnh, đường về nhà còn xa. Cái gì đang chờ đợi ông ở nhà?...
Tsôrô cưỡi Gunxarư ra về. Ông đi một mình, không chờ những người đi cùng đường. Ông muốn mau mau về nhà, tim thỉnh thoảng hơi nhoi nhói. Ông để cho ngựa đi theo ý nó. Con vật đã phải đứng một chỗ suốt ngày, bây giờ nó phi một nước kiệu sải dài, vững vàng, tiếng vó nện rành rọt, đều đều như máy trên con đường chiều hôm. Ở nó bây giờ chỉ còn một niềm say mê duy nhất: chạy, chạy thật nhiều. Mọi ham muốn khác của nó đã chết từ lâu. Người ta giết chết những cái đó để nó chỉ còn biết có yên cương và đường đi. Gunxarư sống khi nó chạy. Nó chạy một cách tận tâm, không biết mệt mỏi, tuồng như nó có thể đuổi kịp những gì người ta đã lấy mất của nó. Nó chạy mãu mà vẫn chưa bao giờ đuổi kịp.

Cưỡi ngựa dong duổi trên con đường lộng gió. Tsôrô cảm thấy nhẹ nhõm đôi chút. Cơn đau tim lùi hẳn. Nói chung, ông hài lòng về cuộc hội nghị, ông rất thích bài nói của đồng chí bí thư tỉnh ủy. Ông đã nghe nói nhiều về đồng chí đó, nhưng mới gặp lần này là lần đầu. Tuy vậy, Tsôrô vẫn không hoàn toàn thư thái. Trong lòng vẫn áy náy. Thực ra, ông chỉ muốn điều tốt cho Tanabai. Ông đã quá quen thuộc với tất cả các loại cuộc họp lớn nhỏ kiểu này, ông biết nên nói gì và nói ở đâu, cái gì không nên nói. Ông lọc lõi lắm rồi. Còn Tanabai tuy có nghe lời ông, nhưng vẫn không chịu hiểu điều đó. Họp xong, Tanabai không nói với ông lời nào. Anh ta lên xe, ngoảnh mặt đi. Anh ta giận. Chao ôi, Tanabai, Tanabai! Bạn ngờ nghệch quá. Cuộc sống chẳng dạy bạn được điều gì cả. Bạn chẳng biết gì và chẳng nhận thấy gì cả. Thời trai trẻ thế nào, giờ vẫn thế. Việc nào cũng cứ muốn cưa đứt đục suốt ngay tức thì. Nhưng thời buổi này có còn như trước nữa đâu, Bây giờ điều quan trọng nhất là nói thế nào, nói trước mặt ai, sao cho nghe hợp với tinh thần thời đại, cũng giống như mọi người, không khác đời, không vấp váp, mà trơn tru như đọc bài viết sẵn. Cứ như thế là sẽ ổn cả. Còn nếu để mặc anh nói theo ý thích của anh, Tanabai ạ, thì anh sẽ tuôn ra vô khối điều dại dột, rồi sau tôi lại phải gánh lấy trách nhiệm. “Đồng chí giáo dục đảng viên trong tổ chức của mình như thế nào vậy? Kỷ luật ở đâu? Sao lại có sự bừa bãi như thế?” Ôi chao. Tanabai, Tanabai…