[Đan Thi]

Mãi ghi công Anh hùng Lao động Việt Nam, Tổng chuyên viên Pavel Bogachenko

Aleksei Syunnergberg
(Trưởng ban Việt ngữ, đài “Tiếng nói nước Nga”)

Anh hùng Lao động Việt Nam, cựu chuyên viên xô-viết chính của công trình xây dựng nhà máy thủy điện Hòa Bình, ông Pavel Bogachenko, vừa từ trần tại Matxcơva, hưởng thọ 81 tuổi.
Suốt cuộc đời lao động của mình, ông Pavel Bogachenko đã giành cống hiến cho sự nghiệp xây dựng các nhà máy thủy điện. Thoạt tiên ông tham gia, sau đó trở thành người lãnh đạo việc thực thi các đề án xây dựng những nhà máy thủy điện lớn của Liên bang Xô-viết. Năm 1979, vào lúc 52 tuổi, ông Pavel Bogachenko đã sang Việt Nam công tác, lãnh đạo xây dựng nhà máy thủy điện trên sông Đà – dòng sông trái tính trái nết nhất ở Việt Nam. Trong thế kỷ XX, con sông này đã hơn bốn chục lần gây lụt lội làm thiệt hại nặng cho cả một vùng rộng lớn, nơi sinh sống của 15 triệu người, nơi có thủ đô của đất nước. Năng lực to lớn của dòng sông hung dữ chỉ gây tác hại. Khi Thủ tướng Phạm Văn Đồng đề nghị ban lãnh đạo Liên Xô giúp đỡ xây nhà máy thủy điện ở sông Đà, Matxcơva đã phúc đáp tích cực.

Công suất của nhà máy điện tương lai được dự kiến là 1920 megaoat. Dự trù lắp đặt 8 tổ hợp máy trong gian giành riêng, khoét sâu vào vách đá bazan cứng rắn. Công trình thủy điện Hòa Bình có bốn nhiệm vụ chủ yếu: Cắt lũ, phát điện, cấp nước tưới và giao thông thủy. Sản lượng điện mỗi năm của nhà máy được xác định là 8,4 tỷ kilo-oat/giờ, còn diện tích hồ chứa nước là 200 km2 với dung tích chứa 9 tỷ m3 nước. Một bể chứa tầm cỡ như vậy sẽ cho phép điều chỉnh chắc chắn chế độ nước của cả vùng rộng hơn một triệu hec-ta, phần lớn là diện tích trồng lúa, và như vậy tạo điều kiện triệt tiêu vĩnh viễn mối họa lũ lụt, cũng như đảm bảo mực nước cho lưu thông đường thủy bình thường theo sông Đà và sông Hồng.
Ông Pavel Bogachenko đã được phân công làm Tổng chuyên viên tại công trình tại chủ thể xây dựng kỳ vĩ này. Ngày 6 tháng 11 năm 1979, bắt đầu khởi công xây dựng những công trình cơ bản của nhà máy thủy điện.

Trưởng ban Việt ngữ của đài "Tiếng nói nước Nga" Aleksei Syunnerberg (tức quan sát viên Aleksei Lensov) đã có nhiều lần gặp gỡ ông Pavel Bogachenko, cả trong những năm ông Bogachenko còn công tác ở Việt Nam, cả khi ông đã hoàn thành nhiệm vụ về nước với Ngôi sao Vàng Anh hùng Lao động Việt Nam lấp lánh trên ngực áo. Đây là lời kể của ông Aleksei Syunnerberg: “Tôi đã có dịp làm quen với ông Pavel Bogachenko đúng vào những ngày khởi đầu công tác cơ bản. Còn nhớ rõ, ông đã nói đầy xúc động về việc ngăn sông Đà. Ông Bogachenko nói rằng: “Đây là công tác kỹ thuật rất khó khăn nhưng đồng thời cũng hết sức thú vị. Bởi vì sông Đà là dòng sông chảy xiết theo những khe núi hẹp, nó chở theo khối lượng nước ngang với dòng sông Enisei ở vùng Sibiri bao la của Nga. Để chứa đầy nước vào hồ Asuan trên một trong những con sông lớn nhất của thế giới là sông Nil ở Ai Cập, đã phải cần tới mấy cơn nước lũ. Thế nhưng để tích nước vào hồ chứ trên sông Đà, thì chỉ cần một cơn lũ là đủ. Ông Pavel Bogachenko nhấn mạnh: Công cuộc ngăn sông Đà sẽ trở thành một Viện hàn lâm nghệ thuật hiện thực đối với các chuyên gia xây dựng thủy điện Việt Nam.
Qua 4 năm và 2 tháng kể từ khi bắt đầu những công việc chủ yếu, vào tháng Giêng 1983, sông Đà đã được ngăn xong.
Một lần, trả lời phỏng vấn của Ban Việt ngữ đài "Tiếng nói nước Nga", ông Pavel Bogachenko đã nói: “ Giữa các chuyên gia xô-viết, lực lượng mà vào lúc công việc bận rộn và sôi nổi nhất thì trên công trình có đến 900 người, và đội ngũ 40 nghìn nhà xây dựng Việt Nam, đã tạo lập được sự hiểu biết lẫn nhau rất sâu sắc. Chúng tôi không bao giờ tách bạch công việc theo nguyên tắc “việc của bên anh”, “việc của bên tôi”. Mọi việc đều được làm chung. Bởi nơi đây là một công trường, một mối quan tâm chung, một tập thể thống nhất. Tất cả những cái đó đều đã tác động thuận lợi đến công việc, nhất là khi xảy ra những tình huống bất ngờ”.

Đầu năm 1985, một trong những “bất ngờ không mong đợi” như vậy đã đặt công trình nhà máy thủy điện trước nguy cơ nghiêm trọng. Những trận mưa lớn chưa từng thấy đã nâng mực nước sông lên cao độ. Nước đe dọa nhấn chìm hố móng, nơi đã thi công cơ bản để xây dựng nhà máy thủy điện. Tổng chuyên viên Pavel Bogachenko quyết định điều toàn bộ xe tải trút của công trình ra vùng đê quai, để củng cố và nối dài đê quai ngăn nước. Và đích thân ông Bogachenko trực tiếp chỉ đạo dòng xe ra vào, ông đứng ở ngay vị trí nguy hiểm nhất, nước đã ngập đến ống chân.

Cuộc đấu trí đấu lực với thiên tai ác nghiệt đã kéo dài hai ngày đêm. Khi có lệnh giải lao, các lái xe ngủ gục trong cabin xe tải. Những người làm việc ở chỗ đê quai thì nằm vật ngay trên nền đất đá ngổn ngang. Không nghỉ một phút nào, Tổng chuyên viên Pavel Bogachenko lập tức quay lại tổng hành dinh của công trường và vạch kế hoạch cho công việc tiếp theo.
Chuẩn bị bước sang năm 1989, tổ máy đầu tiên được đưa vào vận hành công nghiệp. Toàn bộ nhà máy thủy điện làm việc vào tháng 12 năm 1994. Tổng chuyên viên Pavel Bogachenko đã hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh được giao phó. Sự thừa nhận về công lao của ông, là danh hiệu cao quí Anh hùng Lao động Việt Nam.

Nhà Việt Nam học Aleksei Syunnergberg hồi tưởng: “Lần sau cùng tôi gặp ông Pavel Bogachenko là mùa thu vừa rồi. Khi ấy ông đã ốm nặng và không đi đâu ra khỏi nhà. Thế nhưng ông vẫn nói rằng, ông muốn đến thăm lại công trình Hòa Bình một lần nữa. Để thêm một lần nghiêng mình tưởng nhớ 11 chuyên gia xô-viết đã hy sinh trong thời gian xây dựng công trình vĩ đại trên sông Đà. Để một lần nữa tin chắc rằng, nhà máy thủy điện Hòa Bình - đứa con chung của tình hữu nghị giữa những người lao động Việt Nam và Nga -, sẽ phục vụ đắc lực và dài lâu cho đất nước Việt Nam”...

Đan Thi dịch