Chậm chân hơn bác Hungmgmi rồi
Nhân đây, tôi xin tổng hợp và dịch lại sơ lược về nhà văn, nhà ngoại giao Chingiz Aitmatov qua một số giai đoạn.
Nhà văn của Kyrgyz, ông Chingiz Aitmatov, là người đã đưa cả một quốc gia vùng sơn cước ở Trung Á của mình, giới thiệu đến với toàn thế giới, thông qua những cuốn tiểu thuyết viết về những cuộc đời bình thường và giản dị của những người dân nơi đây, khi còn sống dưới thời kỳ Xô Viết. Aitmatov mất do bị viêm phổi tại một bệnh viện chuyên khoa, vào hôm thứ ba ngày 10 tháng 6 năm 2008 ở Nuremberg - Liên bang Đức, thọ 79 tuổi.
Thân phụ của Aitmatov, nguyên là những công chức ở Sheker. Khi sinh ra, ông được đặt với tên gọi Chingiz – tên gọi này có hàm ý mang tước danh của Genghis Khan (Thành Cát Tư Hãn – ND). Ngay từ khi còn thơ ấu, ông đã cùng gia đình mình, và cũng như những người dân Kyrgyzstan vào thời kỳ đó, họ di chuyển khắp nơi như những người du cư.
Aitmatov sống trong thời gian khi Kyrgyzstan chỉ vừa mới được thành lập từ những vùng đất hẻo lánh nhất của Đế chế Nga trở thành một nước cộng hòa của Liên Xô. Về sau, nhà văn theo học tại một trường học của Xô Viết ở Sheker. Ngay từ khi còn rất trẻ, ông đã phải tự lao động để kiếm sống. Năm 14 tuổi, ông đã là một trợ lý bí thư tại làng Xô Viết. Sau đó, ông làm các công việc như, thu thuế, khuân vác, phụ tá kỹ sư và còn nhiều công việc khác nữa.
Năm 1946, ông bắt đầu theo học phân ban chăn nuôi động vật tại viện nông nghiệp Kirghiz ở Frunze, nhưng về sau ông chuyển sang nghiên cứu văn học tại học viện văn học Maxim Gorky ở Moskva từ năm 1956 đến năm 1958. Tám năm tiếp sau đó, ông công tác tại tờ báo Pravda. Hai xuất bản phẩm đầu tiên của ông; Tay nhật báo Dziuio và Asym được trình làng vào năm 1952 tại Nga. Tác phẩm đầu tiên mang tựa đề Ak Gaan ( cơn mưa trắng) của ông được xuất bản tại Kyrgyz vào năm 1954, và một tác phẩm nổi tiếng với tựa là – Jamilya, của ông được ra mắt vào năm 1958 nói đến thế chiến thứ hai, tác phẩm mô tả về câu chuyện của một phụ nữ Kyrgyz trẻ tuổi, nàng đã rời bỏ người chồng của mình để đến với một người cựu chiến binh tàn tật. Cuốn tiểu thuyết đã làm lóe lên những tranh luận nóng bỏng trong đa số giới Hồi giáo, và tầng lớp trưởng giả, bàn tán về vấn đề có thể cho phép một người đàn bà rời bỏ chồng của mình để đến với người đàn ông khác hay không.
Louis Aragon, một thi sĩ người Pháp đã tán dương cuốn "Jamilya" như là "một cuốn tiểu thuyết tình yêu hay nhất trong mọi thời đại".
Aitmatov từng là người ủng hộ sự duy trì văn hóa và các ngôn ngữ không thuộc hệ tiếng Nga ở Liên Xô. Trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng "Một ngày kéo dài hơn thế kỷ", ông viết về một cậu bé đã tự tay sát hại người mẹ, chỉ vì cậu ta không nhớ được đó chính là mẹ ruột của mình…
Chingiz Torekulovich Aitmatov, sinh ngày 12/12/1928 tại làng Sheker, ở phía tây bắc vùng Talas thuộc Kyrgyzstan, trong một gia đình công chức. Năm 1935 gia đình ông chuyển về Moskva.
Cuốn tiểu thuyết "Đoạn đầu đài" của ông được ra mắt vào năm 1986, đây là một trong những cuốn sách được độc giả đón nhận rộng rãi nhất trong những năm cải tổ của Xô Viết.
Một số bộ phim trong thời kỳ Xô Viết, đã dàn dựng dựa theo các tiểu thuyết của Aitmatov, các bộ phim này gợi lên những sắc màu và văn hóa dân gian của Kyrgyz một cách rất đằm thắm. Một bộ phim nổi tiếng "Người thày đầu tiên" của Nga do Andrei Konchalovski đạo điễn, được làm dựa theo tác phẩm của Aitmatov viết về sự tranh giành quyền lực ở những vùng hẻo lánh của Kyrgyzstan.
Sau khi Liên Xô Sụpp đổ vào năm 1991, các tác phẩm của Aitmatov đã được các độc giả mới ở phương Tây và liên bang Đức đón đọc rộng rãi.
Ngoài văn học, Aitmatov còn tham hoạt động trong lĩnh vực ngoại giao, ông nguyên là đại sứ của Liên Xô, sau đó là của Nga tại Bỉ từ năm 1990 đến năm 1993. Từ năm 1995, ông làm đại sứ của Kyrgyzstan ở Bỉ, Luxembourg, và Hà Lan, ngoài ra ông còn là đại diện của Kyrgyzstan ở liên minh châu Âu, NATO và UNESCO.
Con trai ông, Askar Aitmatov nguyên bộ trưởng ngoại giao của Kyrgyzstan từ năm 2002 đến năm 2005.
Cuốn tiểu thuyết "Khi những đỉnh núi sụp đổ" của ông viết vào năm 1994, đã nhận được rất nhiều giải thưởng của Nga và của Kyrgyzstan.