Nhà văn Chingiz Aitmatov từ trần

[USY]

Nhà văn Chingiz Aitmatov, tác giả của những tiểu thuyết và truyện ngắn vô cùng quen thuộc với độc giả Việt Nam - "Người thầy đầu tiên", "Cây phong non trùm khăn đỏ", "Giamilya"... đã từ trần ngày 10/6/2008. Nhà văn đã sang Đức điều trị từ ngày 16/5 với bệnh lý suy thận và suốt thời gian qua đã phải dùng máy thở. Trưa hôm nay 10/6 các bác sĩ Đức đã đánh giá tình trạng của nhà văn là "hết sức nguy kịch". Túc trực bên Aitmatov có người bạn đời của ông - bà Maria Urmatovna, hai con trai Shanzhar và Eldar cùng con gái Shirin.
Tin nhà văn Aitmatov qua đời được hãng thông tấn Đức DPA và các hãng thông tấn Nga đưa tin.
Chingiz Aitmatov sinh ngày 12/12/1928 tại bản Sheker - Kirghizia.

[Thao vietnam]

Nhà văn Aimatov đã có lần được cử làm đại sứ Liên Xô tại công quốc Lucxamburg. Việc này làm dấy lên một cuộc tranh luân : liệu ngoại giao có phải là một nghề và cần những con người chuyên nghiệp?

[nguyentien]

Buồn quá, nhà văn vĩ đại của Liên bang Xô-viết qua đời rồi!

[hungmgmi]

Được tin nhà văn Chingiz Aitmatov từ trần, tổng thống Nga D.Medvedev và thủ tướng V.V.Putin đã có điện chia buồn.
Hãng tin Interfax cho biết nhà văn Chingiz Aitmatov sẽ được an táng tại nghĩa trang Ata-Beit nằm cách không xa thủ đô Bishkek của Kirghizia. Theo di chúc của nhà văn, ông sẽ yên nghỉ bên cạnh thân phụ của mình.
Sáng nay thứ tư 11/6, gia đình Aitmatov và Ban lễ tang đã bay sang Đức để chuyển thi hài nhà văn về Bishkek. Để tỏ lòng thương tiếc nhà văn lớn của đất nước, tổng thống Kirghizia Kurmanbek Bakiev đã tuyên bố lấy ngày thứ bảy 14/6/2008 làm Ngày Quốc tang. Lễ an táng nhà văn cũng sẽ được tiến hành ngay trong ngày hôm đó.
(Theo báo Nga)

[Thanhxuan1974]

Mình thấy báo Tuoi trẻ online có đưa tin tương đối chi tiết về sự kiện này.


http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/In...4&ChannelID=10

Xin chia buồn với tất cả những người yêu quí Chingiz Aitmatov và gia đình của ông.

[Gấu Misa]

Nền văn học Nga và thế giới lại mất đi một con người vĩ đại.Vĩnh biệt ông-"người thầy đầu tiên"-trong lòng bao thế hệ thanh niên.

[hungmgmi]

Gọi Aitmatov là đại văn hào, e không được nhiều người đồng thuận.
Nhìn chung tin trên, các bạn Tuổi trẻ đưa
chưa ổn lắm.

[USY]

Tin của TTXVN: cá nhân tôi thấy tin này rất vừa vặn và hay ở đánh giá riêng về nhà văn:
http://www.vnanet.vn/TrangChu/VN/tab...5/Default.aspx

Nhà văn nổi tiếng thế giới Aitmatov từ trần
11/06/2008 -- 9:42 PM
Hà Nội (TTXVN) – Nhà văn Cưrơgưxtan nổi tiếng thế giới và rất quen thuộc với bạn đọc Việt Nam Chingiz Aitmatov đã từ trần vì suy thận ngày 10/6/2008 , thọ 79 tuổi.

Tổng thống Cưrơgưxtan Kurmanbek Bakyev đã ra chỉ thị về việc tổ chức lễ tang nhà văn Aitmatov vào ngày 14/6 tới tại thủ đô Biskếch của nước này và đích thân ông sẽ trực tiếp chỉ đạo việc tổ chức lễ tang.

Nhà văn Aitmatov, sinh năm 1928 tại Cưrơgưxtan, bắt đầu sự nghiệp văn học từ năm 1952. Năm 1958, với việc xuất bản tập truyện “Jamilia”, ông đã trở nên nổi tiếng thế giới. Các độc giả Việt Nam còn biết đến ông qua các tác phẩm khác như “Người thầy đầu tiên”, “Con tàu trắng”, “Cây phong non trùm khăn đỏ”.

Tác phẩm của ông thiên về cái thiện, ký ức con người, sự thức tỉnh lương tri. Ông đã gieo vào lòng độc giả niềm tin yêu cuộc sống, không bao giờ đánh mất lương tâm ngay cả khi cuộc sống đầy khắc nghiệt.

Vì những cống hiến to lớn của mình, nhà văn Aitmatov đã được trao những giải thưởng cao quý của Liên Xô trước đây như Giải thưởng Lênin và 3 giải thưởng Nhà nước./.

[Nina]

À, hình như em cũng không quên cái đoạn Giải thưởng. Chỉ có đánh giá về nhà văn thì quên bẵng , mà có nhớ chắc cũng không viết được

[hungmgmi]

Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên (anh cũng chính là dịch giả Ngân Xuyên) có bài viết về Chingiz Aitmatov :
Chingiz Aitmatov: Người đi một ngày qua thế kỷ



Nhà văn Chingiz Aitmatov, người đã đưa xứ sở núi non Trung Á của ông ra thế giới thông qua những cuốn tiểu thuyết viết về những cuộc đời bình thường dưới chế độ Xô Viết vừa qua đời tại Đức ngày 10/6/2008, thọ 79 tuổi.
Một tin buồn đối với các độc giả Việt Nam yêu thích văn học Xô Viết nói chung, yêu thích các tác phẩm của Aitmatov nói riêng.

Sáng tác của Chingiz Aitmatov xuất hiện tại nước ta khá sớm. Cuối thập niên năm mươi thế kỷ 20, truyện Jamilya nổi tiếng của ông đã được dịch giả Nguyễn Văn Sỹ chuyển ngữ từ tiếng Pháp in trên tạp chí Văn Nghệ. Jamilya kể chuyện một phụ nữ Kyrgyz đã tự do đi theo tiếng gọi tình yêu, bất chấp những ràng buộc của lễ giáo và thứ đạo đức khô cằn, xơ cứng. Nhà thơ Pháp Louis Aragon đọc truyện xong đã khen đó là “truyện tình hay nhất thế giới”. Đến năm 1964, truyện đó cùng một số truyện khác trong tập sách được giải thưởng Lenin 1963 đã được dịch lại và dịch tiếp, và xuất bản thành tác phẩm Núi đồi và thảo nguyên. Đó là vào thời kỳ “hửng ấm” ở Liên Xô, khi những tác phẩm văn học nghệ thuật mang tính nhân văn, nhân đạo được đánh giá cao và phổ biến, cùng thời với các bộ phim như Đàn sếu bay qua, Bài ca người lính. Tác phẩm Núi đồi và thảo nguyên thổi một luồng gió mới lạ vào văn học Việt Nam giữa thế kỷ trước. Nhưng nó cũng đã phải hứng chịu những sự phê phán gay gắt xuất phát từ những quan niệm hẹp hòi, máy móc.

Phải hơn 20 năm sau, khi công cuộc cải tổ diễn ra ở Liên Xô, và ở Việt Nam sắp sửa diễn ra công cuộc đổi mới, Aitmatov mới xuất hiện trở lại cùng với nhiều tác giả, tác phẩm xuất sắc của văn học Xô Viết báo trước một xu thế biến chuyển của lịch sử. Một loạt tác phẩm của Aitmatov được dịch và xuất bản liên tiếp: Jamilya, Con tàu trắng, Vĩnh biệt Gunsary, Con chó khoang chạy quanh bờ biển, Sếu đầu mùa, Và một ngày dài hơn thế kỷ, Đoạn đầu đài... Và có một tình yêu, lòng say mê của độc giả Việt Nam dành cho nhà văn Kyrgyzstan đã biết từ núi đồi quê hương mình nói lên những vấn đề chung của nhân loại, của con người.

Những ai đã đọc qua văn Aitmatov sẽ không thể nào quên được hình bóng “người thầy đầu tiên” với những rung động sâu sắc, và cả lòng ân hận thấm thía. Bộ phim dựng theo truyện này đã gây thành công lớn. Xuyên suốt toàn bộ sáng tác của Aitmatov là lòng yêu thương con người, tôn trọng nhân phẩm con người, là sự phấn đấu cho con người được sống trong một xã hội nhân ái và hài hòa với tự nhiên. Văn chương với ông phải giữ được sự trong trẻo của tâm hồn. Nhà văn Nga Viktor Yerofeyev nói: “Mặc dù tràn ngập các phần thưởng, huân huy chương và sự vinh danh của nhà nước, nhưng ông vẫn giữ được sự trung thực và liêm khiết. Ông là điển hình của giới trí thức Nga ở thời kỳ khó khăn, trì trệ, khi văn học khó có hy vọng giữ được sự trong trắng của mình”.

Truyện của Aitmatov đầy chất thơ, ngay cả khi nói về những hoàn cảnh bi đát, những số phận khốn khó, chất thơ đó đem lại cho người đọc niềm tin vào lẽ phải và lương tri trong cuộc đời này. Đoạn đầu đài (1986), một cuốn tiểu thuyết được đọc nhiều nhất thời cải tổ, trong đó Aitmatov tìm cách phanh phui bản chất của cái ác đang có nguy cơ hủy diệt nhân tính. Ông cũng rất quan tâm đến những vấn đề văn hóa và bản sắc dân tộc. Trong tiểu thuyết Và một ngày dài hơn thế kỷ ông đã kể chuyện một cậu bé bé giết chết mẹ mình vì hắn không nhớ ra mẹ là ai. Một khi văn hóa dân tộc bị lãng quên, ký ức cội nguồn bị xóa bỏ, con người sẽ trở thành nô lệ cho kẻ khác, cho văn hóa của kẻ khác. Aitmatov đã gióng lên lời cảnh báo ấy trong nhiều tác phẩm của ông.

Chính phủ Kyrgyzstan đã tuyên bố năm 2008 là Năm Chingiz Aitmatov.
Trong cuốn tiểu thuyết cuối cùng Khi những ngọn núi sụp đổ (còn có tên phụ là Cô dâu muôn đời), Aitmatov trở lại với cuộc truy cầu ý nghĩa cuộc sống bên cạnh những vấn đề bức thiết hiện nay. Sau khi Liên Xô thôi tồn tại, Aitmatov không chấp nhận xã hội hậu Xô Viết, mà ông cũng không chấp nhận nền văn minh công nghệ toàn cầu. Và mặc dù khi nước Cộng hòa Kyrgyzstan tách ra độc lập, ông giữ nhiều trọng trách ngoại giao của đất nước, nhưng trong tâm hồn nhà văn núi đồi và thảo nguyên quê hương vẫn là mảnh đất nương náu và giữ gìn những giá trị sống vĩnh hằng.

“Một con người thân thiết với chúng ta đã ra đi”, cựu tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev nói khi được tin Aitmatov qua đời. Chia tay một nhà văn, một nhà văn nổi tiếng và thân thuộc, được yêu mến và tin cậy, độc giả có niềm an ủi là trang văn của ông còn lại bên mình. Nhờ nỗ lực của các dịch giả uy tín, trong hành trang tinh thần của nhiều người Việt có những tác phẩm của Chingiz Aitmatov đầy chất nhân văn.

Chính phủ Kyrgyzstan đã tuyên bố năm 2008 là Năm Chingiz Aitmatov.
Vừa rồi Hội đồng thường trực các bộ trưởng văn hóa của Tổ chức các nước nói tiếng Thổ đã thống nhất đề cử Aitmatov cho giải Nobel Văn học, như một hành động chuẩn bị chào mừng sinh nhật lần thứ 80 của ông. Aitmatov không còn sống đến ngày có thể được nhận giải thưởng vinh dự ấy, nhưng trong lòng bạn đọc ông đã được tưởng nhớ và biết ơn.

Phạm Xuân Nguyên

[nthach]

Chậm chân hơn bác Hungmgmi rồi
Nhân đây, tôi xin tổng hợp và dịch lại sơ lược về nhà văn, nhà ngoại giao Chingiz Aitmatov qua một số giai đoạn.




Nhà văn của Kyrgyz, ông Chingiz Aitmatov, là người đã đưa cả một quốc gia vùng sơn cước ở Trung Á của mình, giới thiệu đến với toàn thế giới, thông qua những cuốn tiểu thuyết viết về những cuộc đời bình thường và giản dị của những người dân nơi đây, khi còn sống dưới thời kỳ Xô Viết. Aitmatov mất do bị viêm phổi tại một bệnh viện chuyên khoa, vào hôm thứ ba ngày 10 tháng 6 năm 2008 ở Nuremberg - Liên bang Đức, thọ 79 tuổi.
Thân phụ của Aitmatov, nguyên là những công chức ở Sheker. Khi sinh ra, ông được đặt với tên gọi Chingiz – tên gọi này có hàm ý mang tước danh của Genghis Khan (Thành Cát Tư Hãn – ND). Ngay từ khi còn thơ ấu, ông đã cùng gia đình mình, và cũng như những người dân Kyrgyzstan vào thời kỳ đó, họ di chuyển khắp nơi như những người du cư.
Aitmatov sống trong thời gian khi Kyrgyzstan chỉ vừa mới được thành lập từ những vùng đất hẻo lánh nhất của Đế chế Nga trở thành một nước cộng hòa của Liên Xô. Về sau, nhà văn theo học tại một trường học của Xô Viết ở Sheker. Ngay từ khi còn rất trẻ, ông đã phải tự lao động để kiếm sống. Năm 14 tuổi, ông đã là một trợ lý bí thư tại làng Xô Viết. Sau đó, ông làm các công việc như, thu thuế, khuân vác, phụ tá kỹ sư và còn nhiều công việc khác nữa.
Năm 1946, ông bắt đầu theo học phân ban chăn nuôi động vật tại viện nông nghiệp Kirghiz ở Frunze, nhưng về sau ông chuyển sang nghiên cứu văn học tại học viện văn học Maxim Gorky ở Moskva từ năm 1956 đến năm 1958. Tám năm tiếp sau đó, ông công tác tại tờ báo Pravda. Hai xuất bản phẩm đầu tiên của ông; Tay nhật báo Dziuio và Asym được trình làng vào năm 1952 tại Nga. Tác phẩm đầu tiên mang tựa đề Ak Gaan ( cơn mưa trắng) của ông được xuất bản tại Kyrgyz vào năm 1954, và một tác phẩm nổi tiếng với tựa là – Jamilya, của ông được ra mắt vào năm 1958 nói đến thế chiến thứ hai, tác phẩm mô tả về câu chuyện của một phụ nữ Kyrgyz trẻ tuổi, nàng đã rời bỏ người chồng của mình để đến với một người cựu chiến binh tàn tật. Cuốn tiểu thuyết đã làm lóe lên những tranh luận nóng bỏng trong đa số giới Hồi giáo, và tầng lớp trưởng giả, bàn tán về vấn đề có thể cho phép một người đàn bà rời bỏ chồng của mình để đến với người đàn ông khác hay không.
Louis Aragon, một thi sĩ người Pháp đã tán dương cuốn "Jamilya" như là "một cuốn tiểu thuyết tình yêu hay nhất trong mọi thời đại".
Aitmatov từng là người ủng hộ sự duy trì văn hóa và các ngôn ngữ không thuộc hệ tiếng Nga ở Liên Xô. Trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng "Một ngày kéo dài hơn thế kỷ", ông viết về một cậu bé đã tự tay sát hại người mẹ, chỉ vì cậu ta không nhớ được đó chính là mẹ ruột của mình…
Chingiz Torekulovich Aitmatov, sinh ngày 12/12/1928 tại làng Sheker, ở phía tây bắc vùng Talas thuộc Kyrgyzstan, trong một gia đình công chức. Năm 1935 gia đình ông chuyển về Moskva.
Cuốn tiểu thuyết "Đoạn đầu đài" của ông được ra mắt vào năm 1986, đây là một trong những cuốn sách được độc giả đón nhận rộng rãi nhất trong những năm cải tổ của Xô Viết.
Một số bộ phim trong thời kỳ Xô Viết, đã dàn dựng dựa theo các tiểu thuyết của Aitmatov, các bộ phim này gợi lên những sắc màu và văn hóa dân gian của Kyrgyz một cách rất đằm thắm. Một bộ phim nổi tiếng "Người thày đầu tiên" của Nga do Andrei Konchalovski đạo điễn, được làm dựa theo tác phẩm của Aitmatov viết về sự tranh giành quyền lực ở những vùng hẻo lánh của Kyrgyzstan.
Sau khi Liên Xô Sụpp đổ vào năm 1991, các tác phẩm của Aitmatov đã được các độc giả mới ở phương Tây và liên bang Đức đón đọc rộng rãi.
Ngoài văn học, Aitmatov còn tham hoạt động trong lĩnh vực ngoại giao, ông nguyên là đại sứ của Liên Xô, sau đó là của Nga tại Bỉ từ năm 1990 đến năm 1993. Từ năm 1995, ông làm đại sứ của Kyrgyzstan ở Bỉ, Luxembourg, và Hà Lan, ngoài ra ông còn là đại diện của Kyrgyzstan ở liên minh châu Âu, NATO và UNESCO.
Con trai ông, Askar Aitmatov nguyên bộ trưởng ngoại giao của Kyrgyzstan từ năm 2002 đến năm 2005.
Cuốn tiểu thuyết "Khi những đỉnh núi sụp đổ" của ông viết vào năm 1994, đã nhận được rất nhiều giải thưởng của Nga và của Kyrgyzstan.

[nguyentien]

Tiểu thuyết "И дольше века длится день" (Và một ngày dài hơn thế kỷ - Một ngày dài hơn thế kỷ) được in trên tạp chí văn học Novy Mir năm 1980. Khi xuất hiện lần đầu năm 1980, trong quá trình tái cơ cấu kinh tế Liên Xô (Perestroika), nó có tên là "Cái vòng" (Обруч) song bị ban kiểm duyệt loại bỏ. Cái tên "Một ngày dài hơn thế kỷ" được lấy từ bài thơ "Một ngày độc nhất" (единственные дни) của Boris Pasternak, được in trên tạp chí Novy Mir, bị chỉ trích vì quá dài và phức tạp. Cuốn tiểu thuyết được in thành sách lần đầu tại Roman-Gazeta với tên "Буранный полустанок".

Khi người công nhân đường sắt Burranyi Yedigei tìm cách chôn cất bạn mình là Kazangap trong nghĩa trang truyền thống của làng Ana-Beyit (Ngôi mộ của Mẹ) thì ở phía kia thế giới, các chính khách Mỹ và Liên Xô đang bàn tính có nên đón tiếp các vị khách từ hành tinh khác đến trái đất hay không. Yedigei cố gắng hết sức để bạn mình được yên nghỉ trong lòng đất quê hương theo đúng phong tục tập quán, mặc cho con trai người quá cố và dân làng nhạo báng, nói rằng từ lâu họ đã chẳng còn tin vào truyền thống nữa. Chỉ đến khi biết được khu nghĩa trang của làng bây giờ nằm trong địa phận dành cho các hoạt động nghiên cứu vũ trụ của Liên Xô và sẽ phải dời chuyển, ông mới đành thôi.

Hai mạch cốt truyện song hành của Và một ngày dài hơn thế kỷ là để tác giả nêu lên sự căng thẳng giữa giá trị của tiến bộ khoa học kỹ thuật và tầm quan trọng của việc duy trì truyền thống và bản sắc. Một ngày dài hơn thế kỷ là cái ngày đó, ngày Yedigei đưa Kazangap ra nghĩa trang, dọc đường ông hồi tưởng cả cuộc đời mình và bạn mình đã sống với biết bao biến cố, bao điều đã thấy và đã nghĩ. Con người thiếu văn hoá tức là mất ký ức, là trở thành nô lệ cho kẻ khác, là thành sát nhân. Chính ở tiểu thuyết này, nhà văn đã lấy lại cái từ “mankurt” trong truyền thuyết Thổ Nhĩ Kỳ để nói về loại người đó. Một người mẹ có đứa con bị quỷ thần bắt và lấy mất ký ức. Khi bà mẹ tìm được đứa con về thì nó chẳng còn nhớ gì bố mẹ, chẳng biết mình sinh ra ở đâu, và cuối cùng nó đã giết người mẹ vì nghe nói bà định làm hại nó. Tên người mẹ trong truyền thuyết đó được đặt cho cái nghĩa trang làng mà Yedigei muốn chôn cất bạn mình. Và từ tiểu thuyết, “mankurt” đã trở thành một danh từ chung chỉ loại người mất văn hoá, mất ký ức cội nguồn, bỏ cái của mình chạy theo cái của người khác. Tóm lại, “mankurt” là “kẻ mất gốc”.

Câu chuyện kết thúc khi Yedigei không thể chôn bạn mình tại nghĩa trang ấy, đoàn người quay lại còn ông tiếp tục đi vào vùng cấm. Đúng lúc ấy, những tên lửa mang vệ tinh bảo vệ Trái Đất bay lên, người công nhân và con chó, con lạc đà chạy với nhau dưới ánh sáng chói lòa. Những vệ tinh ấy có bảo vệ Trái Đất không, hay chỉ là một thứ vành đai sắt biến Trái Đất thành một tên “mankurt” khổng lồ?

[Nina]

nguyentien viết

Tiểu thuyết "И дольше века длится день" (Và một ngày dài hơn thế kỷ - Một ngày dài hơn thế kỷ) được in trên tạp chí văn học Novy Mir năm 1980. Khi xuất hiện lần đầu năm 1980, trong quá trình tái cơ cấu kinh tế Liên Xô (Perestroika), nó có tên là "Cái vòng" (Обруч) song bị ban kiểm duyệt loại bỏ. Cái tên "Một ngày dài hơn thế kỷ" được lấy từ bài thơ "Một ngày độc nhất" (единственные дни) của Boris Pasternak, được in trên tạp chí Novy Mir, bị chỉ trích vì quá dài và phức tạp. Cuốn tiểu thuyết được in thành sách lần đầu tại Roman-Gazeta với tên "Буранный полустанок".

Hóa ra đây là nguồn gốc tên gọi cuốn tiểu thuyết này. Đúng là ... chắc các nhà văn nhà thơ tài năng có sự đồng cảm với nhau... Chứ cái bài thơ "Единственные дни" (à, mà dịch ra tiếng Việt thì phải là "Những ngày duy nhất" bạn nguyentien à) của Pasternak thì ... mình chả cảm nhận được gì, mặc dù hình như đã dịch nó rồi