[NguyenAnh]

Raxul Gamzatov
NGƯỜI ĐÃ LÊN ĐƯỜNG
NHƯNG NHỮNG TIA NẮNG ẤM MÃI CÒN ĐÂY
NGUYÊN HÙNG

Raxul GamzatovThơ Raxul Gamzatov (1923-2003) phần lớn được viết bằng tiếng dân tộc Ava, một dân tộc vỏn vẹn chỉ có 25 ngàn người, sống ở một vùng núi cao của nước cộng hòa tự trị Đaghextan thuộc Liên bang Nga. Tuy vậy, thơ ông không những chỉ nổi tiếng ở Nga, ở Liên Xô (trước đây) mà còn được nhiều bạn đọc khắp nơi trên thế giới biết đến. Riêng ở Việt Nam, Raxul Gamzatov được ngưỡng mộ, trước hết qua tập văn xuôi đầy chất thơ “Đaghextan của tôi”, một cuốn sách được in rất đẹp cả về nội dung lẫn hình thức. Và sau đó, các độc giả thơ cũng dần dần được làm quen và yêu thích thơ ông qua những bản dịch của Thái Bá Tân, Bằng Việt, Đoàn Tuấn, Hồng Thanh Quang…

Về cuộc đời và sự nghiệp thi ca của Raxul Gamzatov, ở Việt Nam đã có khá nhiều bài viết giới thiệu trên báo Văn Nghệ và các phương tiện thông tin đại chúng khác, như gần đây là “Gặp một nhà thơ lớn của một dân tộc ít người” (Thúy Toàn), “Raxul Gamzatov- Lòng nhân ái là cốt lõi của văn học” (Văn Nghệ Trẻ), “Raxul Gamzatốp và “Hiến pháp” của riêng ông (dịch từ báo Lao động, Nga)…
Thơ Raxul Gamzatov cũng đã được chọn dịch khá nhiều ra tiếng Việt, chỉ riêng tập “Thơ Raxul Gamzatov” do Nhà xuất bản Thanh niên ấn hành gần đây có tới 64 bài. Nhằm góp một phần nhỏ bé làm cầu nối giữa nhà thơ Nga nổi tiếng với những người yêu thích thơ ông, dưới đây chúng tôi xin giới thiệu hai bài thơ của ông với các phương án dịch của các thành viên website NuocNga.net (3N).

Bài thứ nhất

ИСЧЕЗЛИ СОЛНЕЧНЫЕ ДНИ Исчезли солнечные дни, И птицы улетели, И вот одни проводим мы Неделю за неделей. Вдвоём с тобой, вдвоём с тобой Остались ты да я. Любимая, любимая, Бесценная моя! На косы вновь твои смотрю, Не налюбуюсь за день. Птиц улетевших белый пух Пристал к отдельным прядям. Пусть у меня на волосах Лежит, не тая, снег... Но ты, моя бесценная, Как прежде, лучше всех. Все краски вешние неся, Вернутся снова птицы, Но цвет волос, но цвет волос С весной не возвратится. И солнцу улыбнёмся мы, Печали не тая. Любимая, любимая, Бесценная моя! Bản dịch của Lưu Hải Hà: NHỮNG NGÀY NẮNG ĐÃ HẾT Những ngày nắng đã hết rồi em nhỉ, Những đàn chim đã đi tránh rét rồi. Chỉ còn hai ta với ngày với tháng, Chỉ còn hai ta ở lại em ơi! Chỉ có hai ta với cả đất trời, Chỉ anh và em - người_yêu_quý_nhất Em là niềm tin, em là số phận Em là tình yêu - báu vật của tôi Nhìn đuôi sam tóc em mãi không rời Ngỡ cả đời chưa bao giờ được ngắm Đàn chim nào chắc bay đi vội lắm Để quên sợi lông tơ trên tóc, em ơi Dẫu tóc anh thời gian phủ tuyết rồi, tuyết không tan giữa mùa hè đầy nắng... Nhưng trái tim vẫn như xưa, say đắm - Em vẫn tuyệt vời hơn hết thảy, em ơi! Mùa đông sẽ qua, và đàn chim trở lại Với sắc màu xuân rực rỡ đẹp tươi Nhưng màu tóc, em ơi, không về lại Dẫu mùa xuân lay động cả cuộc đời... Với nỗi buồn đã không cần che dấu Hai chúng ta mỉm cười với mặt trời Nhưng em vẫn là niềm tin, số phận Vẫn là tình yêu - báu vật của tôi. Bản dịch của Quỳnh Hương: Những ngày nắng hết rồi Chim cũng đi tránh rét Chỉ còn em và tôi Bên nhau bên nhau mãi Chỉ còn tôi và em Những tuần đông mê mải Bên nhau bên nhau mãi Em quý yêu nhất đời! Cứ ngày lại qua ngày Tôi ngắm đôi bím tóc Thấy những lông chim rụng Vương trắng vài lọn tơ Trên đầu tôi cũng đã Tuyết đọng trắng từ lâu Nhưng em, em yêu quí, Vẫn như buổi ban đầu. Rồi mùa xuân trở lại Trên những cánh chim trời Nhưng tóc đã bạc rồi Không bao giờ đen lại Ta cùng đón mặt trời Cùng mỉm cười em nhé Nỗi buồn, em yêu quí, Cũng không cần giấu đâu. Nỗi buồn, em yêu quí Cũng không cần giấu đâu Khi mình đón mặt trời Cùng mỉm cười với nắng. Bài thứ hai:

Bản dịch của Nguyên Hùng: NHỮNG NGÀY NẮNG ẤM ĐÃ QUA Những ngày nắng ấm còn đâu Bầy chim lũ lượt rủ nhau bay rồi Chỉ còn ta với ta thôi Tháng ngày lặng lẽ nối đuôi tháng ngày Chỉ còn anh giữa đắm say Tình-yêu-quý-nhất đời này là em ! Ngắm nhìn bím tóc cong lên Ngỡ như mới thấy tóc em lần đầu Thì ra mấy sợi trắng phau Của chim rớt lại, vướng vào đuôi sam. Tuyết rơi làm tóc hoa râm Mà anh chẳng muốn tuyết tan trên đầu Còn em vẫn tựa thuở nào Quý hơn tất thảy ngàn sao trên trời. Sắc màu rồi sẽ lại tươi Đàn chim sẽ lại về vui chốn này Duy còn mái tóc màu mây Không xanh trở lại cùng ngày xuân sang. Nỗi buồn dẫu chẳng dễ tan Tiếng cười vẫn đủ âm vang đất trời Dẫu cho vật đổi sao dời Em là báu vật suốt đời của anh ! Bản dịch của Thu Hương: Hết rồi ngày nắng ấm Chim tránh rét bay rồi Chỉ còn ông bà lão Tháng ngày bên nhau thôi! Chỉ tôi với bà nó Chỉ bà nó với tôi Bà lão yêu quý ạ - Báu vật của tôi ơi! Tôi ngắm đôi sam tóc Ngắm không chán cả ngày Kìa chim rơi lông trắng Lên tóc bà khi bay Kệ đầu tôi tuyết bám Đọng mãi chẳng tan ra Thật lòng, bà nó ạ Chẳng ai sánh được bà! Rồi chim cũng bay về Mang sắc xuân ấp áp Chỉ có màu tóc bạc Chẳng xanh lại được đâu Nhưng không giấu buồn rầu Mình vẫn cười với nắng Vẫn yêu bà say đắm Ôi báu vật đời tôi! Mình vẫn sẽ mỉm cười Với mặt trời ấm áp Bà lão yêu quý nhất Báu vật của tôi ơi!

Bài thứ hai

МНЕ В ДОРОГУ ПОРА Дорогая моя, мне в дорогу пора, Я с собою добра не беру. Оставляю весенние эти ветра, Щебетание птиц поутру. Оставляю тебе и сиянье луны, И цветы в тляротинском лесу, И далекую песню каспийской волны, И спешащую к морю Койсу, И нагорья, где жмется к утесу утес, Со следами от гроз и дождей, Дорогими, как след недосыпа и слез На любимых щеках матерей. Не возьму я с собою сулакской струи. В тех краях не смогу я сберечь Ни лучей, согревающих плечи твои, Ни травы, достигающей плеч. Ничего не возьму, что мое искони, То, к чему я душою прирос, Горных тропок, закрученных, словно ремни, Сладко пахнущих сеном в покос. Я тебе оставляю и дождь и жару, Журавлей, небосвод голубой... Я и так очень много с собою беру: Я любовь забираю с собой. Bản dịch của Quỳnh Hương: Đã đến lúc tôi phải lên đường Em ạ, tôi sửa soạn lên đường Hành lý không mang theo tiền bạc. Tôi để lại con gió lành mỗi sáng Và tiếng chim ríu rít chào bình minh. Tôi để lại cho em ánh trăng lấp lánh Hoa rừng khắp thung lũng quê hương Những bài ca của sóng biển Kaspien Rộng vòng tay chờ sông Koisa đổ tới. Cả những ghềnh đá nơi núi non vĩ đại Còn mang trên mình dấu vết bão giông Như gò má của mẹ hiền yêu dấu In những nếp nhăn vì nước mắt đêm trường. Tôi không mang theo suối mát quê hương Nơi xa kia tôi không thể giữ gìn. Ánh mặt trời sưởi ấm đôi vai em Cùng đồng cỏ cao cao - tôi để lại. Tôi không mang theo những gì thân thuộc, Một phần máu thịt của hồn tôi. Những con đường cheo leo vòng quanh núi, Và không khí trong lành đẫm hương thơm. Tôi để lại cho em cả mưa và nắng, Đàn sếu bay trong xanh thắm bầu trời. Hành lý của tôi đã nặng lắm rồi Tôi mang theo tình yêu trong đó.

Bản dịch của Phan Chí Thắng: Đã đến lúc anh phải lên đường Em thân yêu, anh phải đi rồi Anh không hề mang theo của cải những ngọn gió xuân, anh để lại Và tiếng chim ríu rít ban mai Anh để lại cho em cả ánh trăng ngời Cả những bông hoa rừng Tliarotin ấy Cả bài ca xưa của sóng Kaspien Cả dòng Koixa vội vàng ra với biển Và cao nguyên nơi đá ghềnh chen lấn Đầy vết tích bão dông Thân thương như vết hằn đói nghèo và nước mắt Trên má những người mẹ hiền Anh không mang theo những dòng nước Xulacsk Ở những nơi anh không thể giữ gìn Ánh mặt trời sưởi ấm vai em Và đồng cỏ cao ngang vai – anh để lại Anh không mang theo những gì xa ngái Mà hồn anh đã gắn chặt rồi Những con đường cheo leo vòng quanh núi, Mùi cỏ mới cắt ngọt ngào hương tươi Anh để lại cho em cả mưa, cả nắng, Đàn sếu, trời xanh… Anh đã mang nhiều lắm: Anh mang tình yêu theo anh! Bản dịch của Lưu Hải Hà: Đã đến lúc tôi đi... Em yêu ơi đã đến lúc tôi đi Tôi chẳng đem gì theo em ạ Tôi để lại gió mùa xuân êm ả Và tiếng chim tha thiết gọi nắng hồng Tôi để lại cho em rực rỡ vầng trăng Hoa trong rừng Tliarotin ta dạo bước Khúc hát xa xăm Kaxpi sóng nước Và sông Koisa vội vã gặp biển mừng Vùng trung du núi kề núi trập trùng Có vết cơn giông, vết kia mưa gội Thân thương như vết lệ gò má tối Của mẹ ta đêm thiếu ngủ triền miên Tia nước Sulak tôi cũng chẳng thể đem Nơi xa kia tôi nào giữ được Những ngọn cỏ cao đến vai em bước Những tia mặt trời sưởi ấm vai em Những gì của tôi chẳng thể đem thêm Những gì gắn với tâm hồn từ bé Đường núi cong như thắt lưng trai trẻ Đầy mùi cỏ tươi mới cắt ngọt lành Tôi để cho em cả mưa cả nắng Bầy sếu kia, và cả trời xanh Tôi có đem gì nhiều nhặn đâu em nhỉ: Chỉ có tình yêu tôi mang mãi theo mình.