Khởi động dự án "Anna Karenina" (Анна Каренина, 1967)

[Vania]

Nhắc đến Lev Toltoy, hầu như độc giả nào cũng nghĩ-rất-nhanh tới “Chiến tranh và hòa bình”, “Anna Karenina”, mặc dù số lượng tác phẩm của Lev Toltoy không dừng lại ở con số 10. Hiếm tác gia nào xuất thân từ giới quý tộc - tầng lớp được hấp thụ tri thức bài bản nhất trong các xã hội đẳng cấp - mà lối hành văn nhìn tổng thể rất bình dị, không quá khó hiểu. Chất văn chương Lev Tolstoy hầu như không khiến người đọc phải băn khoăn kiếm tìm các giá trị ẩn giấu sau cùng. Tác phẩm của Lev Tolstoy rất nhiều, độ dài cũng đạt mức hiếm có, song đa phần lại dễ thẩm thấu hơn A.S.Pushkin, N.V.Gogol, F.M.Dostoyevsky, I.S.Turgenev… hay muộn hơn một chút còn có I.A.Bunin, các tác gia thuộc về Thế kỷ Bạc - một giai đoạn không thể lặp lại trong tiến trình Văn học Nga, điều này cũng tương tự với trào lưu Văn học lãng mạn Việt Nam (1930 - 1945).

Về “Anna Karenina”, trong bối cảnh xã hội Nga đương thời, tác phẩm này có thể xem là những chuyển dịch đầu tiên từ văn học cổ điển sang cận hiện đại, rồi tiến tới hiện đại hóa toàn bộ nền văn học. Khi “Anna Karenina” còn ở trên bản nháp (1973) thì nước Nga quân chủ đã thiết lập guồng máy kinh tế tư bản được trên 10 năm, những mâu thuẫn xã hội kiểu manh mún, tiểu nông - được phản ánh khá nhiều trong các tác phẩm của N.V.Gogol, hay một chút của A.S.Pushkin - bị cơn bão kinh tế tư bản thành thị cuốn mất. Con người không còn nói chuyện với nhau bằng những lời có cánh nữa, cũng không còn những cuộc đấu súng đậm tinh thần mã thượng, mà lời ăn tiếng nói trở nên dung tục, phù phiếm hơn, mà khi mâu thuẫn nhau thì tất yếu sẽ xảy ra những cuộc trả thù khủng khiếp, bất chấp thủ đoạn. Khi mà đồng tiền đã vươn lên địa vị thống soái, thì mọi giá trị tối thượng trong xã hội đều xoay quanh vấn đề ăn thua, lợi nhuận. Những mâu thuẫn kiểu mới nảy sinh trong một xã hội kiểu mới, phải chăng là cuộc xung đột giữa cái cũ hơn và cái mới hơn, cái bảo thủ, lạc hậu với cái cởi mở, văn minh..? Vậy đâu mới là giá trị đích thực của Anna Karenina” ? Câu chuyện kể về một người đàn bà bị giam cầm trong những chuẩn mực đạo đức giả tạo, nhưng cố tìm cách thoát khỏi “cái áo chật” đó, còn bao nhiêu người đàn bà như thế nữa, trong xã hội Nga đương thời ?...

Bắt đầu sự nghiệp từ những bản anh hùng ca về con người lịch sử, con người cộng đồng… thế mà chỉ trong vòng 5-10 năm, Lev Tolstoy đã chuyển hướng về số phận những con người nhỏ bé hơn - con người xã hội, rồi chỉ trong một Lev Tolstoy đã hình thành hai tác gia khác nhau : Tác gia cổ điển (với “Chiến tranh và hòa bình”…) và tác gia cận hiện đại (với “Anna Karenina”…), trường hợp này cũng xảy ra với Victor Hugo, nhưng mờ nhạt hơn. Bằng góc nhìn xã hội học văn học, rõ ràng “Anna Karenina” gần gũi hơn, đời thường hơn “Chiến tranh và hòa bình”, kết cấu và giọng điệu cũng đơn giản hơn. Có phải vì thế mà số lượng phim chuyển thể của “Anna Karenina” nhiều hơn - và chắc chắn số lượng không dừng lại - so với “Chiến tranh và hòa bình”, cùng nhiều tác phẩm khác của Lev Tolstoy ?

Thực ra, sở thích của tôi thiên về các dòng phim đậm chất lãng mạn, hơi hướng có phần cổ điển, tuy nhiên cốt yếu là triết lý các bộ phim càng nhiều tầng nhiều lớp càng gợi sự thích thú, tới mức… điên rồ. Đã là phim ảnh, chẳng cần kỹ xảo tốt, cũng không cần những pha hành động, tình tiết giật gân… mà phải khiến người xem thầm rơi nước mắt, hay bật cười mỗi khi hiểu ra ngôn ngữ hài hước, mới gọi là tác phẩm nghệ thuật đích thực. Trong mấy thập niên gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của các kỹ nghệ điện ảnh không làm hài lòng công chúng bao nhiêu, bởi vì những thứ công nghệ đang bị lạm dụng thái quá ; hầu như đó chỉ là sự khỏa lấp chỗ trống về độ sâu của tác phẩm. Một tác phẩm chỉ có những chiều cao, chiều dài, chiều rộng mà không có chiều sâu ẩn giấu, thì có thể gọi là “nghệ thuật” hay không ? Giờ đây, có bao nhiêu phần trăm những người tự xưng là tín đồ điện ảnh hiểu thế nào là “nghệ thuật” ?

Đối với một tác phẩm văn học dịch, điểm cốt tử là khả năng chuyển tải tinh thần từ văn bản gốc sang văn bản dịch. Còn khi chuyển thể thành phim ảnh, thì chính đạo diễn và nhà biên kịch đã tạo ra một tác phẩm nghệ thuật hoàn toàn khác. Từ văn học tới điện ảnh là một chặng đường gian khổ, song làm thế nào để kết nối tác phẩm chuyển thể với tác phẩm văn học, đó có phải là các giá trị xã hội được nêu ra không ? “Anna Karenina” không phải mới chỉ được chuyển thể 1, 2, hay 3 lần… nhưng hầu như công chúng điện ảnh ở Việt Nam mới chỉ biết đến những phiên bản của Anh, Pháp, Mỹ… Nhân vật trong các bộ phim đó không nói thứ tiếng mà nhân vật trong tác phẩm văn học đã nói, rõ ràng cũng không thể tư duy cùng chiều với tác phẩm gốc được… như thế “Anna Karenina” của người Anh, người Mỹ có thể giống với “Anna Karenina” của người Nga không ? Nếu giống thì được mấy phần trăm ? Cái xã hội được phản ánh trong các phiên bản “Anna Karenina” của Anh, của Mỹ liệu có phải là xã hội Nga được mô tả trong tác phẩm văn học ? Khó ai đoán được, khi xây dựng ý tưởng sản xuất phim, các nhà điện ảnh bên ngoài nước Nga đang hướng tới xã hội nào, bởi một tác phẩm nghệ thuật mà không bao hàm ý nghĩa xã hội, không phản ánh được các giá trị của nơi mà nó tồn tại, thì tác phẩm đó xem như thất bại. Thế mà, nhiều phiên bản “Anna Karenina” ở các nước khác Nga lại rất thành công, nguyên nhân là gì ?

Còn với riêng mình, tôi chỉ háo hức từng giờ được xem phim “Anna Karenina” do chính người Nga sản xuất, ít nhất thì các nhân vật trong đó cũng tư duy và phát ngôn đúng như trong tác phẩm văn học của Lev Tolstoy ; đơn giản vì họ cùng là người Nga, sống trên đất nước Nga. Tất nhiên, trường hợp này còn phải tính đến việc có hiểu ngôn ngữ không đã. Do vậy, từ bây giờ - dù thời tiết rất oi bức - tôi rất hi vọng tất cả mọi người gắng công tạo phụ đề (từng phần, mỗi người một mẩu bánh ngon) cho bộ phim này, tôi - tất nhiên - sẽ là người đồng bộ hóa, sau cùng.

Đây là các phụ đề chính của phim - Nga, Anh : http://www.mediafire.com/?ysqaq494s4na2sn

Nếu muốn chóng thì có lẽ chừng 5-6 người thì đủ (ai muốn hơn cũng được), mỗi người cần biết ít nhất 1 trong 2 ngoại ngữ, thời gian đã khớp nên miễn chỉnh.

http://ru.wikipedia.org/wiki/Анна_Каренина_(фильм,_1967)

[Vania]

Tác phẩm văn học :
a. http://www.loidich.com/library/download.php?id=2109
b. http://www.loidich.com/library/download.php?id=2110

Phiên bản điện ảnh :
a. http://www.youtube.com/watch?v=Y5YutODgC0k
b. http://www.youtube.com/watch?v=x5QdY1HWok0