Mùa thu trong thơ Nga

[tykva]

Đây là một chủ đề hay, mình khuân vác sang đây làm tư liệu

Rừng viết

Nhân đây mình có bài thơ này, cũng chủ đề mùa thu. Mùa thu mới bắt đầu, vì vậy mời chị Trăng Quê, Nina, Tykva, bác Phan… và cả nhà cùng canh ty dịch tiếp sức cùng mình bài thơ này của Николай Некрасов. Nói thật hôm nọ đang dịch thì bị đau bụng, xong tắc tị Có mấy bài thơ Nga về mùa thu cũng hay, mời mọi người có thể tham khảo ở trang này:

http://www.stihi-rus.ru/deti/osen.htm

НЕСЖАТАЯ ПОЛОСА

Поздняя осень. Грачи улетели,
Лес обнажился, поля опустели,

Только не сжата полоска одна...
Грустную думу наводит она.

Кажется, шепчут колосья друг другу:
"Скучно нам слушать осеннюю вьюгу,

Скучно склоняться до самой земли,
Тучные зерна купая в пыли!

Нас, что ни ночь, разоряют станицы1
Всякой пролетной прожорливой птицы,

Заяц нас топчет, и буря нас бьет...
Где же наш пахарь? чего еще ждет?

Или мы хуже других уродились?
Или недружно цвели-колосились?

Нет! мы не хуже других - и давно
В нас налилось и созрело зерно.

Не для того же пахал он и сеял
Чтобы нас ветер осенний развеял?.."

Ветер несет им печальный ответ:
- Вашему пахарю моченьки нет.

Знал, для чего и пахал он и сеял,
Да не по силам работу затеял.

Плохо бедняге - не ест и не пьет,
Червь ему сердце больное сосет,

Руки, что вывели борозды эти,
Высохли в щепку, повисли, как плети.

Очи потускли, и голос пропал,
Что заунывную песню певал,

Как на соху, налегая рукою,
Пахарь задумчиво шел полосою

Còn đây là đoạn dịch dở dang:

Thu muộn. Chim rời bay
Rừng trụi – đồng hoang vắng

Một dải yên tĩnh lặng
Gợi vẳng khúc ca buồn

Ngỡ bông lúa rì rầm:
“Lắng buồn nghe thu bão”….

Buồn nghiêng đổ xuống đồng
Bông trĩu vàng tắm bụi

Phanhoamay viết

Thôi lão già này đành chịu khó ngồi tra từ điển vậy!
Ai chịu khó tra từ điển, người đó mới ít phải tra từ điển!

Dịch nghĩa, chưa dám dịch thơ!

RUỘNG CHƯA GẶT

Thu muộn. Đàn quạ bay xa
Rừng trụi lá, đồng hoang vắng

Chỉ có THỬA RUỘNG CHƯA GĂT
Làm cho ta có ý nghĩ buồn

Hình như những bông lúa thì thầm với nhau:
“Nghe cơn bão tuyết mùa thu sao chán thế,

Chán phải rạp mình xuống tận đất
Khi những hạt to mẩy tắm mình trong bụi bặm

Những đàn chim tham ăn (bất kỳ) nào bay qua
sẽ phá nát chúng tôi, kể cả ban đêm

Thỏ xéo nát, và bão quất chúng tôi tơi tả
Người cày ruộng của chúng tôi đâu rồi? Còn đợi chờ gì nữa?

Hay chúng tôi xấu hơn đám lúa khác?
Hay chúng tôi đã chín không đều?

Phải chăng ông ta cày và gieo hạt,
Để gió mùa thu thổi tan tác chúng tôi?...”

Gió mang lại câu trả lời buồn bã:
- Bác thợ cày của các bạn kiệt sức rồi

Dẫu biết là cày cấy (gieo hạt) để làm gì
Nhưng không còn sức bắt tay vào việc

Kẻ nghèo khốn khổ – không ăn không uống
Dun đất sẽ hút trái tim anh ta

Đôi tay từng tạo ra những luống cày
Nay khô như que củi, lủng lẳng như dây thừng

Đôi mắt héo khô và giọng từng hát bài ca buồn thì khản đặc (mất giọng)

Như tì tay vào cái cày
Người nông dân trầm ngâm đi trên ruộng chưa gặt.

Nói thêm: НЕСЖАТАЯ ПОЛОСА = ruộng chưa gặt, đã sửa theo góp ý của Bí. Cảm ơn nhiều!

[rung_bach_duong]

Eo, các bác nhanh như điện . Cảm ơn bác Phan đã giúp em thoát khỏi cơn đau bụng. Bài thơ bác dịch chắc chắn sát nghĩa rồi, nhưng em có cảm giác như bác đang dàn hàng đi nghênh ngang giữa đường ấy . Riêng em, thú thực cái từ điển Huy biên chết tiệt ấy nó làm em loay hoay với cái bài này, quyển từ điển ấy nó nghèo nàn quá. Nhiều từ chả hiểu gì cả chứ chưa nói đến việc ghép vần.

Thực ra cái link http://www.stihi-rus.ru/deti/osen.htm còn nhiều bài về thu rất nhẹ nhàng. Mình định chuyển nó về topic Thu của FOR, nhưng bê đi bê lại ngại nên thôi. Đây cũng là quán thơ nên cứ lỳ luôn đây cũng được. Mình cũng vừa chọn bài ngắn ngủn nhất của Алексей Плещеев để dịch, còn những bài dài xương xương khác phần mọi người.

ОСЕННЯЯ ПЕСЕНКА

Миновало лето,
Осень наступила.
На полях и в рощах
Пусто и уныло.

Птички улетели,
Стали дни короче,
Солнышка не видно,
Темны, темны ночи.

Khúc thu

Mùa hạ trôi qua mau,
Thu về đây rồi đó.
Nơi cánh đồng, rừng nhỏ
Vắng vẻ và quạnh hiu.

Tránh rét đàn chim kêu,
Ngày trở nên ngắn lại,
Tia nắng mờ trễ nải,
Đêm đen lại càng đen.

[Phanhoamay]

rung_bach_duong viết

Eo, các bác nhanh như điện . Cảm ơn bác Phan đã giúp em thoát khỏi cơn đau bụng. Bài thơ bác dịch chắc chắn sát nghĩa rồi, nhưng em có cảm giác như bác đang dàn hàng đi nghênh ngang giữa đường ấy .

Khổ thân tôi, tôi đã viết như thế này mà:
"Dịch nghĩa, chưa dám dịch thơ!"

[Nina]

Lâu nay em nhớ bài thơ ... dịch theo phong cách chợ Bắc Qua của chị USY... Để em thử nhé, tất nhiên là một đoạn thôi

Thu muộn. Quạ bay
Rừng trụi, đồng vắng
Khoảnh đồng chưa gặt
Chỉ gợi nỗi buồn

[tykva]

ОСЕННЯЯ ПЕСЕНКА

Миновало лето,
Осень наступила.
На полях и в рощах
Пусто и уныло.

Птички улетели,
Стали дни короче,
Солнышка не видно,
Темны, темны ночи.

Bài ca mùa thu

Hè trôi qua nhanh thế,
Nhường thu đến đây rồi.
Rừng thưa và đồng vắng
Buồn mênh mang ngập tràn.

Chim theo đàn tránh rét,
Ngày ngại ngùng ngắn theo,
Mặt trời rụt rè chiếu
Đêm dày đặc hơn nhiều...

[Nina]

Bài ca mùa thu

Mùa hè đã hết
Mùa thu đã sang
Trong rừng, đồng ruộng
Vắng lặng, bẽ bàng

Chim đã bay đi
Ngày càng ngắn lại
Mặt trời không thấy
Toàn đêm đen dài

[rung_bach_duong]

Cảm ơn Mod nào đó cấp đất riêng cho Topic này. Căn bản là tác giả thơ khác nhau nên tớ chả biết đưa ghép nó vào đâu.

Nổi hứng theo Tiết thu của FOR, dịch tiếp bài thơ của Алексей Плещеев:

Скучная картина!
Тучи без конца,
Дождик так и льется,
Лужи у крыльца...
Чахлая рябина
Мокнет под окном,
Смотрит деревушка
Сереньким пятном.
Что ты рано в гости,
Осень, к нам пришла?
Еще просит сердце
Света и тепла!....


Không đề

Ơi bức tranh buồn quá!
Mây lang thang trời xa
Hạt mưa rơi tí tách
Đọng vũng bên thềm nhà….
Cây lương trà gân guốc
Ẩm ướt dưới cửa ô (ý là: ô cửa )
Xóm nhỏ xa thấp thoáng
Tựa vệt tím …. (từ Серенький là từ gì thế mọi người nhỉ - tra từ điển HB không có)
Thu về sao sớm thế
Làm khách cùng chúng ta?
Tim nồng cầu khẩn khoản
Ánh sáng và ấm êm.

Следующий, пожалуйста ...

[Phanhoamay]

Rừng viết

từ Серенький là từ gì thế mọi người nhỉ - tra từ điển HB không có

"Серенький" là biến dạng tính từ "Серый", tương tự như милый => миленький

Không đề

Ơi bức tranh buồn quá!
Mây kín trời bao la
Hạt mưa rơi tí tách
Đọng vũng cạnh thềm nhà….
Ướt sũng bên cửa sổ
Gầy guộc cây lương trà
Xóm nhỏ kia thấp thoáng
Như một vệt xám xa
Thu về sao sớm thế
Làm khách cùng chúng ta?
Và con tim chợt muốn
Hơi ấm, ánh sáng lòa.

(Bài thơ này trong tiếng nga giữ nguyên vần "a" từ đầu đến cuối, tôi cố làm theo như thế, riêng câu cuối vẫn chưa khoái lắm)

[FORYTCHIA]

Tôi đã thầm bụng bảo dạ rằng , ở NNN ít ngừơi thích mùa thu dù mùa thu ấy ở bất kỳ nơi nào đi nữa.Nhưng hoá ra tôi đã nhầm to.
Tôi không rõ lắm, năm ngoái có bạn nào đã mở mạch bài về mùa thu Nga chưa. Nhưng năm nay tôi rất vui khi thấy một chuyện xảy ra rất thú vị ... nó đang diễn ra ngay trước mắt tôi đây ... Ôi, mùa thu- mùa dịu ngọt!
Cảm ơn các bạn đã mở ra topic về mùa thu trong thơ Nga để chúng ta cùng nhau chiêm ngưỡng vẻ đẹp vịnh hằng mà mùa thu đem lại trong cuộc sống.
Đúng thế, ở Nga có nhiều điều thay đổi nhưng mùa thu Nga thì mãi mãi chẳng đổi thay-Vẫn đẹp ngời ngời với thảm lá phong đỏ giữa khu rừng xa ấy, vẫn làm say lòng ngừơi xiết bao, vẫn quyến rũ diệu kỳ, vẫn tràn nhựa sống trong bầu máu nóng của mỗi ngừơi ( tất nhiên tùy theo tâm trạng và tùy theo cảm xúc của từng ngừơi nữa).
Không thiên vị, không chủ quan , tôi xin nhận: “tôi yêu mùa thu”.
---

@ RBD: Tôi hiểu vì sao RBD "ngại" vào "Mùa thu" của tôi rồi. Chuyện chẳng có gì mà ầm ĩ cả đâu.
Nếu RBD có nhã ý và có cảm xúc đồng nhịp điệu với mùa thu thì mời RBD cứ tự nhiên ... như ở nhà mình, nói thật lòng đấy!
@ Bí, Na: Sao cái số tôi nó cứ phải đi sau 2 bạn chỉ để khen đến mỏi cả miệng thế này.
@ All: Cảm ơn tất cả các bạn đã đồng cảm !

[rung_bach_duong]

FORYTCHIA viết

@ RBD: Tôi hiểu vì sao RBD "ngại" vào "Mùa thu" của tôi rồi. Chuyện chẳng có gì mà ầm ĩ cả đâu.
Nếu RBD có nhã ý và có cảm xúc đồng nhịp điệu với mùa thu thì mời RBD cứ tự nhiên ... như ở nhà mình, nói thật lòng đấy!

Bà FOR này chỉ được cái nghĩ quẩn là giỏi thôi

Mình chuốt lại bài "Không đề" chút sau khi bác Phan cung cấp hộ từ "Серый".

Không đề

Ơi bức tranh buồn quá!
Mây bay tận trời xa
Hạt mưa rơi tí tách
Đọng vũng bên thềm nhà….
Ẩm ướt bên ô cửa
Gân guốc cây lương trà
Xóm nhỏ kia thấp thoáng
Ảm đạm vệt mờ xa.
Thu về sao sớm thế
Làm khách cùng chúng ta?
Tim nồng cầu khẩn khoản
Hơi ấm, ánh sáng lòa.

@PHM mặc dù "sáng lòa" không thích lắm, зато nó lại có vần oa.
@ Nina: Trang chủ đấy hả - hẹn Nina tháng bảy Nhuận nhá

[FORYTCHIA]

@RBD: Tôi cảm thấy RBD dịch tựa đề là “Khúc mùa thu” có chất nhất( dù trùng với ý thơ của anh Hồng Thanh Quang). Đọc tựa của RBD đưa ra thấy lòng mình như chơi vơi cộng thêm nghe bài “Khúc thuỵ du” do Tuấn Ngọc hát nữa thấy lòng xao xuyến lạ.
Vốn liếng tiếng Nga của tôi giả dụ hồi đầu được 100 gánh, cứ mỗi năm hao hụt đi hết vài gánh suy ra đến nay may ra vốn liếng chỉ còn trong lòng bàn tay nhỏ bé này.. chứ không ấy à.. tôi cũng ngồi không yên để cho các bạn múa tay thế đâu .
Này, đừng có nhận xét là “bà For” nghĩ quẩn nhé.. chỉ có từ đúng đến đúng trở lên . Thôi loằng ngoằng dăm câu cảm xúc động đậy như vậy.Bây giờ, mời các bà về vị trí của mình để tiếp tục dịch diếc nhằm cống hiến cho bạn đọc của NNN những dòng thơ về mùa thu tuyệt vời.

[NguyenAnh]

Mọi người hăng hái quá. Có lẽ là trời sắp có bão
Tranh thủ "bon chen" tý, nhưng mới gặt được có nửa thửa...

Ruộng chưa kịp gặt

Cuối thu. Quạ chạy trốn đông,
Rừng trơ trụi lá, cánh đồng hoang sơ,
Chỉ còn khoảnh ruộng lơ thơ
Lúa chưa kịp gặt. Buồn xo. Bần thần.

Những bông lúa mẩy rì rầm:
“Nằm nghe bão rít, mấy lần buồn thiu!”
Rạp mình sát đất phì nhiêu
Bao nhiêu là hạt lấm theo bụi vàng.

“Đêm ngày từng lũ chim hoang
Theo nhau tàn phá xóm làng chúng tôi
Những người cày ruộng đâu rồi
Thỏ tơi bời xéo, bão tơi bời quần!
Phải chăng vì lép, ít bông?
Hay là khi trổ, chín không thật đều?
Không đâu, chắc hạt bông nhiều
Chúng tôi chẳng kém một teo đám nào!
Bác nông dân, cớ làm sao
Cày, gieo rồi mặc bão gào, quật quăng?”

(Còn tiếp)

[USY]

Khúc ca thu

Hạ qua rồi,
Thu đã sang.
Rừng thưa đồng rạ
Văng mênh mang

Chim rời tổ,
Ngày ngắn hơn.
Trời nhạt nắng,
Đêm dày thêm.

[rung_bach_duong]

@ NguyenAnh: bác gặt nửa thửa nhưng "mót" quá phải pọt lên ngay ạ. Em cũng thế, hôm nay em cũng bị ngứa bàn phím hay sao ấy, trời sắp bão.

[USY]

Скучная картина!
Тучи без конца,
Дождик так и льется,
Лужи у крыльца...
Чахлая рябина
Мокнет под окном,
Смотрит деревушка
Сереньким пятном.
Что ты рано в гости,
Осень, к нам пришла?
Еще просит сердце
Света и тепла!....

Cảnh sao buồn quá!
Mây giăng kín trời,
Mưa kia rả rích
Nước đọng hiên ngoài...
Thanh lương trà nhỏ
Ướt sũng ngoài song,
Thôn xa nhác trông
Dải mờ xám nhạt.
Sao thu bàng bạc
Tới sớm thế này?
Lòng ta vẫn thiếu
Ấm nồng nắng mai!...

[NguyenAnh]

Khoảnh ruộng chưa gặt

Cuối thu. Quạ chạy trốn đông,
Rừng trơ trụi lá, cánh đồng hoang vu,
Chỉ còn khoảnh ruộng lơ thơ
Lúa chưa kịp gặt ngóng chờ chủ nhân…

Những cây lúa chín rì rầm
Nằm nghe bão rít âm thầm buồn thiu
Rạp mình chạm đất phì nhiêu
Xót xa bông mẩy lấm theo bụi vàng.

“Ngày đêm từng lũ chim hoang
Theo nhau tàn phá xóm làng chúng tôi
Những người cày ruộng đâu rồi
Sao mặc thỏ xéo, kệ đời bão giông?
Lẽ nào chúng tôi ít bông?
Hay là khi trổ, chín không thật đều?
Không đâu, chắc hạt bông nhiều
Chúng tôi chẳng kém tý teo đám nào!
Bác nông dân, cớ làm sao
Cày, gieo rồi mặc bão gào, quật, quăng?”

Trả lời bông lúa, gió rằng:
“Chủ nhân các bạn sức tàn, còn chi
Biết gieo để có bánh mỳ
Mà không đủ sức gặt về chất kho
Không ăn không uống - đáng lo
Xác kia giun đất tha hồ no say!
Bàn tay vạm vỡ cầm cày
Đã khô thành củi, héo gầy tựa roi
Mắt mờ, giọng khản đặc rồi
Bài ca buồn bã một thời cũng câm.

Bác nông dân dáng trầm ngâm
Cánh tay như thể đang cầm cày theo…

(sửa lại vài chỗ)

[rung_bach_duong]

Thu
Alecxay Plescheev

Thu đã về đây rồi,
Hoa khô héo muôn nơi,
Bụi cây trơ im ắng
Buồn lặng chẳng cất lời.

Cây cỏ trên đồng nội
Đang héo ngả úa vàng,
Mơn mởm gọi thu sang
Mình mạ non trên ruộng.

Nắng buồn không buông xuống,
Mây kéo phủ trời cao,
Ngoài đồng gió quất ào,
Lâm thâm mưa giăng bụi …

Ào ào vang tiếng suối
Reo ca khúc tình thu,
Đàn chim yêu gật gù
Bay đi tìm phương ấm.

[USY]

Trời cuối thu. Quạ bay đi hết,
Rừng trụi trơ, đồng ruộng xác xơ,
Đứng chơ vơ giữa đám rạ vắng hoe
Khoảnh ruộng chín ngậm ngùi chưa ai gặt.
Những bông lúa rì rầm than vãn:
"Buồn làm sao khi nghe tiếng gió thu,
Tiếc làm sao khi bông rạp sát bờ
Để đám hạt mẩy tròn tắm bụi!
Lũ chim hoang dọc đường háu đói
Mặc sức ăn cả đêm tối sá gì,
Bão quật quăng, thỏ xéo nát bông đi
Thợ gặt đâu rồi, sao còn chưa đến?
Hay chúng tôi so với ai quá tệ,
Hay chúng tôi không biết chín đúng kỳ?
Nào có đâu! Chúng tôi có kém gì!
Hạt mẩy căng chín đều lâu rồi đó.
Người cày ải gieo trồng vất vả
Đâu phải dành để gió cuốn đi?.."
Gió rầu rầu đáp lại thầm thì
Chàng nông dân của bạn giờ tàn lực
Chàng hẳn biết bao tháng ngày khó nhọc
để làm chi, nhưng giờ kiệt sức rồi.
Không uống không ăn... Khốn khổ thân đời
Trái tim ốm o bọ sâu rứt rỉa.
Đôi cánh tay từng đẩy cày hăm hở
Giờ quắt queo khô xạm tựa dây thừng
Mắt đục mờ, lời từng hát vang ngân
Giờ thốt mãi cũng không ra tiếng.
Tay buông thõng như tụa cày mà đến
Chàng bước đi vô định thẫn thờ.

Em cảm ơn bác Phan đã bỏ công tra từ điển, chứ nếu không có bản dịch nghĩa của bác chắc em cũng đến như chàng thợ cày kia trông nguyên bản đã chín mà nhìn thôi!
@bác NA: Em rất thích bài dịch thoát ý mà "bay bổng cánh cò" của bác

[NguyenAnh]

USY viết

Em cảm ơn bác Phan đã bỏ công tra từ điển, chứ nếu không có bản dịch nghĩa của bác chắc em cũng đến như chàng thợ cày kia trông nguyên bản đã chín mà nhìn thôi!
@bác NA: Em rất thích bài dịch thoát ý mà "bay bổng cánh cò" của bác

USY à,

1) Bác Phan dịch nghĩa để giúp một người, nhưng anh em mình được hưởng "xái". Người không dịch thơ vì biết rằng sẽ có người cần đến bản dịch nghĩa của mình để làm chuyện đó (anh và USY thì chẳng nói làm gì );

2) Anh lại thích em, à thích bản dịch của em hơn, vì giọng thơ ấy dịch ra lục bát không ổn đâu. Nếu anh cảm thấy tàm tạm thì đã khuân sang bên kia rồi (cái ý định này cũng chịu ảnh hưởng của nhà bác Phan cả đấy ).

@bác Phan: bác đã thông báo cho ai đó về chuyện bác bỏ sót hai câu trong bản dịch nghĩa lần đầu chưa ?

[Geobic]

Geo cũng có bài về mùa thu nước Nga để góp đây

X. Exenin

* * *

Гори, звезда моя, не падай.
Роняй холодные лучи.
Ведь за кладбищенской оградой
Живое сердце не стучит.

Ты светишь августом и рожью
И наполняешь тишь полей
Такой рыдалистою дрожью
Неотлетевших журавлей.

И, голову вздымая выше,
Не то за рощей - за холмом
Я снова чью-то песню слышу
Про отчий край и отчий дом.

И золотеющая осень,
В березах убавляя сок,
За всех, кого любил и бросил,
Листвою плачет на песок.

Я знаю, знаю. Скоро, скоро
Ни по моей, ни чьей вине
Под низким траурным забором
Лежать придется так же мне.

Погаснет ласковое пламя,
И сердце превратится в прах.
Друзья поставят серый камень
С веселой надписью в стихах.

Но, погребальной грусти внемля,
Я для себя сложил бы так:
Любил он родину и землю,
Как любит пьяница кабак.

Август 1925


* * *

Ngôi sao của tôi ơi, hãy cháy lên, chớ rụng
Hãy toả xuống đây luồng sáng giá băng
Bởi sau hàng rào nghĩa địa cách ngăn
Đâu còn nữa những con tim sống động.

Ngươi lấp đầy khoảng không tĩnh lặng
Thứ ánh sáng mùa thu của cọng mạch trên đồng,
Tiếng thổn thức, run run bầy sếu yếu
Rớt lại sau kỳ bay di trú tránh đông .

Tôi ngẩng cao đầu chăm chú lắng nghe
Không rõ sau đồi hay rừng cây vẳng lại
Thấp thoáng bổng trầm giọng ai ca vời vợi
Về mái nhà thân, về mảnh đất quê hương.

Và mùa thu đang chín vàng ươm,
Trong thân trắng bạch dương nhựa dần cạn kiệt,
Vì tất cả những ai từng yêu và chia biệt,
Mùa thu khóc ròng lệ lá láng đường thơm.

Số mệnh đã định rồi, tôi rất biết,
Không phải tại tôi, không bởi lỗi một ai
Sau bờ giậu tóc tang kia, cách biệt,
Sẽ đến lượt tôi nằm xuống một ngày mai.

Và ánh lửa dịu dàng sẽ tắt,
Trái tim trở về cát bụi hư vô.
Bạn bè dựng phiến đá màu xám ngắt
Rồi khắc lên vui vẻ mấy dòng thơ.

Nhưng dưới nấm mồ buồn thương day dứt
Tôi có đôi câu tự sắp cho mình:
Người nằm dưới đây yêu đất đai, Tổ Quốc,
Như sinh thời ngưỡng mộ đức Lưu Linh.

1925