Nhật ký Leningrad

[nthach]

Ngày 24 tháng Chín 1942

Ở mặt trận vẫn như cũ. Ở Xta-lin-grat đánh nhau trên đường phố. Ở đâu đấy nghe trọng pháo nổ vang. Chẳng lẽ lại của chúng ta? Tối hôm qua Chi-khô-nôp đến. Anh đọc thơ đến hai giờ hay hơn nữa. Anh thông minh, rất xuất sắc. Chương bốn tiến lên một ít.

[nthach]

Ngày 26 tháng Chín 1942

7 giờ tối
Sau năm tháng im ắng, báo động lại nổi lên kéo dài nửa tiếng đồng hồ. May mà tôi kịp về đến nhà. Tôi vừa không có giấy thông hành của Hội đồng quân sự, cũng không có mặt nạ phòng hơi độc.

[nthach]

Ngày 29 tháng Chín 1942

Tin tức cả ba mặt trận đều không tốt. Ở Xi-nhia-vin giặc Đức đã đột nhập vào phòng tuyến quân ta.
Bản tin ban ngày tốt hơn bản tin buổi tối.

[nthach]

Ngày 30 tháng Chín 1942

Tôi đi bộ từ Hội nhà văn về nhà. Lại một mùa thu vàng y như năm ngoái. Nhà tôi cũng lại bị những công việc và những khó khăn dằn vặt giống như mùa đông năm ngoái.
Pháo của quân ta không hề dứt tiếng. Như một tiếng âm vang xa xa. Phía Xta-lin-grát lại yên tĩnh như thành phố chết.
Tin tức về Xta-lin-grat rất nghiêm trọng. Về Xi-nê-vin lại không có một mẩu tin nào. Không nghe tin tức nữa, chỉ nghe tiếng pháo của quân ta nổ vang.
Tôi càng ngày càng cảm thấy chẳng bao lâu nữ thành phố Lê-nin-grat sẽ xảy ra những chuyện khủng khiếp. Mọi việc rồi sẽ ổn định. Nhưngg sẽ rất khủng khiếp.
Hai gian phòng của chúng tôi ở giảng đường vi trùng học được bố trí rất chu đáo… hình như tất cả những cái đó không thể nào bị tan ra thành những mảnh vụn nhỏ.
Hôm nay người ta mang đến bệnh viện chúng tôi những thương binh mới. Từ đâu đến-không rõ.

[nthach]

Ngày 6 tháng Mười 1942
Có lúc tôi cảm thấy minh như một người mẹ của một gia đình rất lớn. Những đứa con của tôi-đó là những câu trong chương bốn bài thơ của tôi. Suốt ngày đêm lúc nào tôi cũng nghĩ đến nó không hề mệt mỏi. Tôi càng đến nhiều lần với chúng nó. Lúc thì đến với đứa này, lúc với đứa kia. Lúc thì sắm sửa quần áo đẹp cho đứa này, lúc lại chải chuốt bộ tóc cho đứa kia, rồi lại chùi mũi cho đứa thứ ba, còn đứa thứ tư nữa. Phải làm đỏm dáng cho tất cả mọi đứa. Tôi tận lực chăm chút chúng nó, rửa mặt, lau mình, tắm cho chúng. Cho nên chúng nó, những đứa con yêu quý vô giá của tôi, theo tôi thì càng ngày chúng nó càng xinh đẹp ra. Số lượng chúng nó càng ngày càng đông hơn. Thế là chương bốn bài thơ của tôi lớn dần lên.
Ra-đi-ô của chúng tôi bị hỏng. Chẳng rõ tình hình ngoài mặt trận ra sao nữa. Chỉ có một tin tức chính xác là chưa có mặt trận thứ hai.
Mùa thu ẩm ướt và xám xịt. Thật là những ngày làm việc tốt. Tôi liền vùi đầu vào sau giá sách. Tôi chui vào cái góc riêng của tôi, bật điện lên (khi điện vẫn còn). Buổi tối tôi ngủ ngay, tờ mờ sáng là tôi tỉnh giấc với một nửa đoạn thơ rồi.
Giống như lúc tối tôi để nắm bột vào một cái lò thần bí nào đó, sau một đêm bánh mì đã nướng chín rồi vậy.

[nthach]

Ngày 7 tháng Mười 1942

Chương bốn (trong đó đã có 22 đoạn rồi) viết với một thích thú (bây giờ những dằn vặt đã qua rồi) đến làm tôi hơi e sợ. Hình như tôi nhìn vào những nơi cấm con người đi vào. Cao … cao lắm và rồi trượt chân. Nhưng rồi tất cả cũng được tạo ra một cách tuyệt vời. Nếu tất cả sẽ trôi chảy như thế thì sẽ là một chương đáng để đón kỷ niệm 25 năm cách mạng.
Hôm qua báo "Sự thật Lê-nin-grát" đăng bài thơ "Điểm cao" của tôi. Nhìn thấy cái vật yêu mến của mình được làm cho đẹp đẽ hơn với cỡ chữ lớn to đẹp ở ngay trang đầu, tôi rất vừa lòng.

[nthach]

Ngày 8 tháng Mười 1942

Tôi càng nghĩ mãi về quyển sách của Ác-mơ-xtrông nói về sự thất thủ của nước Pháp.

Ngày 9 tháng Mười 1942

Trên khắp các chiến trường vẫn là những trận chiến đấu chưa từng có. Thành phố Xta-lin-grat vẫn đứng vững. Tôi cảm thấy tôi sẽ viết một chương thơ thật hay… nếu như tôi không phát điên lên vì nó.
Một ngày thật quý giá, yên tĩnh, nền trời màu hổphách có tiếng súng, nhưng ở đâu xa.

[nthach]

Ngày 11 tháng Mười 1942

Phía Tây bắc Xta-lin-grát đánh lui năm cuộc phản công của địch. Một tên giặc lái bị bắt cho biết là những lực lượng lớn đổ về đấy. Rõ ràng chúng đang chuẩn bị đánh một cách tuyệt vọng.
Xi-nha-vi-nô đã kéo quân Đức bớt khống chế Lê-nin-grát tuy chiến dịch của chúng ta ở đấy không thành công. Việc tiến công Lê-nin-grat nếu có xảy ra có lẽ do đó mà hoãn lại.
Chương bốn bài thơ của tôi vẫn tiến triển. Nhưng ai sẽ đọc nó bây giờ? Vào những ngày căng thẳng này có cần thơ nữa không?

[nthach]

Ngày 14 tháng Mười 1942

Ba ngày nay, trên các mặt trận "không có gì thay đổi". Chẳng lẽ bọn Đức dừng lại à? Tim như ngừng đập, không dám tin, không dám hy vọng. Mà muốn hy sinh. Không đủ chữ để diễn tả mình muốn.

[nthach]

Ngày 15 tháng Mười 1942

Tối
Một ngày lớn đối với tôi: Bài của Chi-khô-nốp về tôi trên tờ "Sự thật". Về "Tâm hồn Lê-nin-grat". Thật quá mong ước của tôi…
Hạnh phúc lớn nhất là bọn Đức cũng bị đứng lại gần Xta-lin-grát.

[nthach]

Ngày 16 tháng Mười 1942

Giặc Đức lại chuyển quân . Hình như chúng lại tập trung đến Xta-lin-grát và Mô-đơ-đốc. Chủ yếu là Xta-lin-grát. Ở đấy chúng tập trung những lực lượng lớn chỉ vào một xóm thợ. Chúng đã đánh lấn chúng ta.
Hiện nay mọi quyết định đều ở chỗ này, ở thành phố Xta-lin-grát này. Số phận toàn bộ cuộc chiến tranh. Hôm nay lúc 12 giờ đêm phải có tin buổi sáng quan trọng nhất.
Ban ngày
Tin báo sớm nay không hay lắm. Giặc Đức ở xóm công nhân đã chiếm được mấy thành phố.

[nthach]

Ngày 17 tháng Mười 1942

Tin tức xấu vô cùng. Quân ta đã bỏ xóm công nhân. Trong lòng bỗng thấy rất nặng nề đến nghẹn thở. Tôi chỉ yên tĩnh khi vùi đầu vào công việc.

Ngày 18 tháng Mười 1942

Tin tức đã cứng rắn hơn một chút. Quân ta đã đánh lui những đợt tấn công của địch.

Ngày 19 tháng Mười 1942

Cứ mỗi buổi sáng tôi lại cảm thấy người mệt nhọc, càng khó dậy. Mà lúcnày không thể ốm được.
Tin buổi sáng bình thường: Ở Xta-lin-grát chúng ta đã bỏ mất một khu phố. Lo âu, trong lòng đầy lo âu.

[nthach]

Ngày 20 tháng Mười 1942

Suốt cả ngày hôm qua, bài thơ kỷ niệm làm cho tôi mệt nhoài. Bỗng nhiên tôi quyết định cắt bỏ hai đoạn đầu của bài thơ (chúng làm tôi rối lên và vì say mê nên không dám từ bỏ chúng). Hôm nay tôi đã viết xong toàn bộ bài thơ.
Nó đối với tôi là cả một khoa học: Không được bướng bỉnh. Thường có những việc thế này. Bạn đã đi lạc đường, bạn biết rõ như thế, nhưng mà bạn vẫn cố đi ít nữa, cho nên càng ngày bạn càng đi xa con đường đúng, như ở trong rừng vậy. Đáng lẽ phải lập tức vứt bỏ hết, tìm ngay sang một hướng khác mà đi.
Hiện nay toàn bộ bài thơ đã xong rồi. Điều đáng mừng nhất là hình như mọi cái điều đã được giải quyết, tôi làm một số công việc trong gia đình.

[nthach]

Ngày 27 tháng Mười 1942

Xong rồi! Chính tôi cũng không thể tin là tất cả đã xong rồi. Chương bốn của bài thơ cũng đã viết rồi, đúng hơn là tôi viết lại hầu như toàn bộ bài thơ, thêm vào, bớt đi và đã gửi đi đăng báo "Sự thật", số tháng Mười.
Bây giờ tôi cũng khó mà đánh giá nó. Tôi viết nó với một sự căng thẳng không tưởng tượng được. Nhưng tôi nghĩ dù sao cũng hay. Và cái chính là tươi tắn, mà cái này càng ngày càng khó: Viết về Lê-nin-grat cho tươi tắn. Nhất định phải có một lối đi riêng. Và tôi đã tìm ra. Bài thơ rất đẹp. Có lẽ một trong những chương đầy chất thơ nhất.
Thật là một công việc dũng cảm, cả ngày và đêm, ngay trong giấc ngủ tôi cũng trau chuốt câu thơ. Đã có lúc tôi thất vọng khi thấy không thành công, mà thời gian thì còn ít quá. Tôi thì muốn làm xong trước ngày lễ. Tôi cũng không nhớ là bao giờ. Cách đây năm ngày chăng? Tôi đã có một quyết định không đúng: Gác một chương lại và viết bài thơ ngắn. Tôi đã bắt đầu rồi . Nhưng sau đó tôi lại bỗng quyết định: Đốt tất cả những chiếc tàu nhỏ nhắn của mình. Cứu bài thơ ngắn để quay về cái chương thơ lúc đó.
Cả đời tôi chưa làm việc như thế. Tôi ở vào tình trạng kỳ lạ như bị thôi miên. Hình như tôi bắt đầu sáng lên như ngọn đèn của tôi. Tôi đã nâng mình lên khỏi sàn nhà và đi quét bụi trong phòng. Cần phải thêm nhiều cố gắng của ý chí.
Những sự kiện đi ngang trước mắt nhưng không chạm đến tôi. Như trong mơ, tôi tiếp những vị khách quý từ Mát-xcơ-va đến thăm bệnh viện, tôi mời họ uống cà phê. Nói chung mọi điều họ yêu cầu chủ nhân, tôi đều làm cho họ thoả mãn. Có điều là tôi không học Tiếng anh, giữ cho đầu óc tỉnh táo.
Ngoài mặt trận tình hình vẫn như cũ. Nhưng hôm nay đã xuất hiện Tu-áp-xe. Mặt trận thứ hai vẫn không thấy gì.

[nthach]

Ngày 30 tháng Mười 1942

Chương bốn của bài thơ rất thành công. Ở hội nghị nhà văn biển Ban-tích tôi lại ngâm bài đó một lượt nữa. Hiện nay tôi đang chuẩn bị viết chương năm. Một năm qua có thể nói không phải là một năm vô ích.

Ngày 31 tháng Mười 1942

10 giờ 30 phút buổi sáng.
Cũng như hôm qua vào giờ này lại có báo động máy bay. Nhưng hôm qua tôi đã đến Pu-ban-tơ rồi. Hôm qua báo động kéo dài đến bốn giờ chiều. Chẳng lẽ hôm nay cũng thế?

[nthach]

Ngày 2 tháng mười Một 1942

Hôm qua buổi liên hoan của sinh viên tốt nghiệp được tổ chức ở phòng họp lớn của khu uỷ… Buổi liên hoan diễn ra tốt đẹp, thế mà nhà tôi lo lắng quá đi mất. Tôi cũng lên nói chuyện.
Buổi tối.
Mọi người đang xem toàn cảnh bộ phim đèn chiếu " Đài thiên văn Pun-cốp-xki" của trẻ con thì bỗng nhiên có tiếng nổ ầm một cái. Mọi người cứ tưởng là tiếng đạn pháo. Nhưng chính là tiếng bom, đã ném xuống trước lúc báo động.
11 giờ 45 phút. Báo yên. Nhưng vẫn không dám cởi quần áo đi ngủ. Phải chờ xem sao đã.

[nthach]

Ngày 3 tháng Mười Một 1942

Quân ta rút lui khỏi Nan-xích.
Cuộc chiến đấu ở Xta-lin-grát vẫn tiếp diễn. Báo chí toàn thế giới đều đăng có rất nhiều bài về mặt trận này. Một nhà văn Ả-Rập viết: " Cuộc chiến đấu trên các đường phố ở Xta-lin-grát bảo đảm nền hoà bình cho các phố xá của I-ơ-ke, A-lê-xan-đri, Bây-rút, Đa-ma-scơ và ở Bát-đa".
Hôm qua báo động liền ba lần: 9 giờ 10 phút đến 11 giờ. Đến 11 giờ 10 phút lại báo động. 11 giờ 45 phút báo yên. Hôm nay 7 giờ kém 15 lại báo động đến 40 phút. Hai quả bom rơi trên đường phố Sai-cốp-xki. Một ngôi nhà bị phá huỷ, những nhà khác bị vỡ hết kính.
Đấy là " chuẩn bị" cho mùa đông.

[nthach]

Ngày 4 tháng Mười một 1942

Chương thứ năm lớn dần lên và kéo tôi đi lên các hướng: Tích luỹ tài liệu cho cả một bài trường ca.

[nthach]

Ngày 7 tháng Mười một 1942.

Tin quan trọng: Quân Mĩ đã chiếm An-giê. Hình như Rom-mên đã đến ngày tận số… ở Nan-xich đoàn kỵ binh của ta đánh bon Đức rất mạnh. ở Xta-lin-grát chỉ có những " toán Đức" không lớn.Nhưng chủ yếu-dĩ nhiên là ở Li-bi. Nếu như Pháp tận dụng cho tốt mọi khả năng. An-giê về cơ bản đã là mặt trận thứ hai. Thật ra thì cũng không kéo đi nhưng sư đoàn Hít-le khỏi chúng ta. Nhưng xét cho cùng thì đó là một đòn mạnh đối với bọn Đức và là sụp đổ đối với nước Ý. Thêm vào đó chúng nó bị bom rất mạnh ở Giê-nuê.
Nhưng ở Lê-nin-grát phải trả gián tiếp tất cả những cái đó. Hít-le cũng cần có cái gì để báo cáo nước Đức của nó. Chắc là hắn bảo phải ném bom Lê-nin-grát. Và tuy bom không nhiều-không so sánh với năm ngoái. Nhưng dù sao thì hôm qua cũng có chín quả. Bây giờ lại có báo động. Hôm nay như thế là lần thứ ba. Nếu tôi không lầm. Không tránh được báo động!... Đêm rất ồn ào. Pháo cao xạ gầm thét. Và tôi sợ nhất là mảnh đạn pháo của ta. Tai hại là tầng gác của chúng tôi cũ kỹ mà lại ở trên. Mọi thứ mong manh. Năm ngoái thì nhà chúng tôi còn yên ổn hơn. Vì mọi chuyện ấy mà tôi trở lên khó ngủ . Buồn ngủ quá sức mà không tài nào nhắm mắt,. Tim đập bất thường. Và cái chính là bây giờ đêm nào cũng thế. Bị giày vò quá. nhưng có thể chịu đựng được hết miễn là chúng bị đánh ở Li-bi đến cùng.
Đã mùa đông rồi. Chỉ có chưa có tuyết. Chương năm bài thơ vẫn chưa bắt đầu được.

[nthach]

Ngày 8 tháng Mười một 1942.

Tôi vừa thu dọn xong ngày lễ truyền thống ( quốc khánh Liên-Xô mồng 7 tháng Mười một.) Tôi chùi rửa tất cả, quét bụi, sắp xếp lại giấy tờ, uống trà. Một ngày bình thường mến yêu, tôi cứ muốn gọi nó như thế.
Thật là một việc đáng chú ý: Tại sao trong ngày lễ tôi " không cảm hứng" mấy? Có phải tôi không kịp hướng tâm hồn mình vào cái triều lên của ngày lễ. Hay là vì tôi hy vọng ở ngày lễ quá nhiều mà không dễ gì đã thực hiện được. Hay là vì vào những ngày lễ không làm được việc. Những ngày gần đây tôi suy nghĩ nhiều về một vở kịch. Nếu viết một vở kịch về Lê-nin-grát thì tốt hơn là lấy một khoảng thời gian ngắn nào đó, chẳng hạn như thời gian bị đánh phá. Từ lúc báo động đến lúc báo yên. Cái gì đã xảy ra trong thời gian đó. Cái tốt ở đây là đã có giới hạn từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc. Thời gian đã định được rồi, không cần tưởng tượng ra nữa. Và sau đó tôi luôn luôn chú ý đến sự thống nhất theo thời gian quy tắc cũ với sự phối hợp các địa điểm khác nhau hoàn toàn hiện đại.
Hoặc là với một câu chuyện như thế này: Trong ngôi nhà nào đó có một quả bom nổ chậm rơi vào (như ở rạp chiếu bóng chẳng hạn). Hay là cho đó là quả bom nổ chậm. Người ta sẽ xử lý như thế nào. Bom có nổ hay không, cái đó tôi sẽ xử lý ra sao với tư cách là tác giả.
Cuộc chiến đấu ở thành phố Xta-lin-grát đang tiếp diễn ở các khu nhà máy.
Trên thế giới này liệu có thành phố nào lại gần gũi với Xta-lin-grát về mặt tinh thần hơn Lê-nin-grát. Vượt qua cả rừng rậm, non cao, xuyên các đầm lầy và đồng cỏ, hai thành phố đang thầm gọi nhau, mãi mãi thông cảm với nhau. Số phận của thành phố này gửi vào con tim của thành phố kia với một tiếng kêu nóng hổi.